Full text of "BARATHI NIRUKTHI"

See other formats

భారతీ నిరుర్త 


(వేదస్వరూప దర్శనము) ఎర 


4 coMo:2 260. 


రచయితలు : 


హరి సోదరులు 
ప్రకాశకులు 
ఎస్‌.ఏ.ఎస్‌. పబ్లికేషన్స్‌ 
శోధన్‌ గృహము 


బందరు రోడ్‌, విజయవాడ - 10 


BHARATI NIRUKTI 


by 
Hari Brothers 


Edition : May 1998 


© (ప్రకాశకులు 


ప్రతులకు : 

శ్రీ సాయిరాఘువేంద్ర బుకహౌస్‌ 
బృందావన్‌ హోటల్‌ ఎదురుగా 
ఏలూరు రోడ్‌, విజయవాడ-2 


ఎస్‌.వి.ఎస్‌. పబ్లికేషన్స్‌ 
శోధన్‌ గృహము 
బందరు రోడ్‌ 
విజయవాడ-10 


వెల : రూ. 250-00 


ముద్రణ : 
క్రాంతి పస్‌, 
మద్రాసు-600 001. 


ల 


నరాతి 


రసం 
ను. 


ఓవ్‌ం 


© 


షితమెన 


హరి సోదరులచే (పతి 
0 (తీ వూ: 


కాంచీ కామకోటి పీఠాధీశ్వరులచే (పసాడింపబడి 


శీ జగద్దురు 


శ్రీ 


న్స్‌ గా 


వవ 


నవరావం వేద 








( 


ఈష రు హరిహారాజ కే(తములో 


భారతి నిరు Ey ద్వితియ ము దణము 


ఉఊపోదాతము 
ఇం | 


సుమారు ముస్పది సంవత్సరములు మేము (శ్రమించి చేసిన వై దిక 
వాజ్మయ పరిశోధన ఫలముగా తొలిసాగిగా “భారతీ నిరు కి” వెలుగులోనికి 4 వచ్చి 
నది, (శ్రీ జగద్దురువుల ఆశీశప్రభావము వలనను ఆ సీక సహృదయులు చూపిన 
ఆదరాధిమానముల వలనను తొలిముద్రణము రెండువేల (పతులు అయిపోయినవి, 
వేవమాతయెడ ఆం(ధ్రపాఠక లోకము చూపిన ఆదరాభిచూనములకు మేమెంతయు 
కృతజ్రాలము. తిరిగి జగదురువుల (పేరణము వలనను (పజల కోరిక ననుసరించి 
ద్వితీనుముదణ రూపముగా ఈ భారతీ నిరు కి _గంథమును లోకమున క్రందిందు 
చున్నాము, ఇది యెప్పుడో జరుగవలసినపని, “శేయాంసి బహు విఘ్నాని”ఎన్నో 
విఘ్నములు, ఈశ్వరానుగహముచే ఎట్లో వ్యయప్రయాసలకోర్చి ఈ (గ్రంథము 
నిస్పటి కె నను వెలుగులోనికి. తీసుకురాగలిగికిమి, ఇది వేదమాత ఆశీర్వాద ఫల మే. 


తొలిసారిగా భారతీ నిరు క్రిని ప్రచురించిన తరువాత వేదముల విషయమై 
ఇతరులు చేసిన విపరీత వాదములు మా దృష్టిలోనికి వచ్చినవి. ఆ వాదములను 
గూడ పరిశీలించవలయు ననెడి జగదరువుల ఆదేశము ననుసరించి ముందుగా 
అవతరణికలోను తరువాత (గంథములోను మరికొన్ని విషయముల చేర్చుట జరిగినది. 
ఆ విధముగానే ఈ భారతీ నిరు క్తి హిందీభాషలో రూపు దాల్చినది, సుప్రసిద్ద 
పండితులు ఢీ జనస్వామి స్కుబహ్మణ్య శాస్త్రిగారి హిందీ అనువాదము ఉత్తర 
భారతమున గూడ (ప్రశంసల నందుకొన్నది. ఇవి యెంశయు (ప్రశంసనీయ విషయ 


ములు, 


(పథమ ముదణము మీదవశెనే ఈ ద్వితీయ ముద్రణ ముమీద గూడ ఆ నిక 
మహాశయులెల్లరు ఆదరాభిమానములను చూపగలరని ఆశించుచున్నాము, గంథమున 


గల ముద్రణ “స్థాలిత్యము లేవియేని యున్న వానిని సహృదయులు మన్నింతురు గార 


శుక్ష శావజ' పూర్తి మ, 


ఇట్లు, 
శేదీ, 280. 


(హరి సోదరులు) 


న. 


Rens 
As 


1 
ogee 
OI 
ne 


§ 
mS 


ఖై 


i 
Sani) 
Bain 


న. 
మ. 
స 0 SU 


Ts 


a) 
ఆ అ నస య 
1. హరి వెంకట కృష్ణమూర్తి (ఆ ) 


2, చలా సత్యనారాయణశొస్త్రి ( లలితాంబ ) 
శర్మ (దుర్గ) 7+ హరి లక్మీనరసింహశర్మ (ఆన్నపూర్ణ్‌ 


ఛా 


re 
లా ఎనీ 

గ్‌ te 

గ ర్ల 

ల గ్‌! 

న ce) 

h శ 

భా ఆద 
న్‌ 

bh ఏ 

శ్‌ % 

చలి 

ని 2 

అవు 2 యు 
§ కో. లో 

జి చ్‌ జే 
మ చ |? న్న 
3 6p * 

ం అ 

6 సి 0 

fa ae ha 

9 ఇ అ 

bh ౧ 

జపే 


ర 





విషయాను క్రమ ణి క 


కోటిపీ పీఠాధీశ్వుర (శ్రీ రం ్రేల రేం 


సరస్వరి న స్వా సుబ రు 22. 
వేదమంతత్రార్హ వివరణకు (ప్రమాణము 
లేవి యగును? Xl 
చెదనాదుములు _ వెదన్య రూప దర్శ 
సము ___ XV 
ఎదనబములుం అ వినియ సంప 
డు య్‌ యాల 
చాయము XV 


నిరు రిలకిణముందా ట్యకాస్తుము; 
యాస్కనిరు క్రమ. [111 
నిగమ నిఠు క్ర అకిణములు; 
స్వాథభాషికార్థి భోధకత్వము__ 1 
వేదము నిగమము; “వేదపదములు 


వేగ మములు___ అం... 


ని (సమ్‌ అజ్‌ ) జహాస్‌-నమా హతా 
భవ ని XXXVI 
ని (నమ్‌ ఆజ్‌) హృ-సమా హతా 

భవ ని XXXvi! 
ఆలంకారికులు= నిరు క్రి XXXX 
వేదములు అన్యభాషా సంపర్కము. 
చారిత్రక పాదము... 
'వేధన్వలూన దర్శనము. నిరు క్ర 

మూలము... XXXXIV- 





XXXX 


“దః (1-80): 


'వేదశ బము -_నిర్వచనము లు. ౨ 4 
2 

ఒక ఎఅఎదశబమున కెన్ని . నిర్వచనము 

॥ ' చ 

ఆల? + 8 


పెద (సనకారా సము ;-సనము(త్రత్యం 


ధనమ్‌ ' “0. 
a . 

నావు కౌ మసక == 12 
ధర్మః __ 14 

స _ ee జ్‌ 
(శుతులు వ అవయవ గొదిములు 15 

డ్‌ 
an 

ఆగు 8 బద జిపవునతం జన్మ సిద్ద 

we 
నామములు 1? 
ఇ | — ws ల , 
యు శి తన్న! FO: బుద గర్భకి 
చేదగర్భా 21 
'వేవపదములు = డేపపవములు 
ఎ వీవాక్‌ 22 
నానా 


నిధానం ఇదః (శాశ్వతమగు 
చు వరి 
ళు 


వేదము పౌ చి రు షయ మశగునా? 24 


వేదములలో వౌర్యావన్యము, విజాన 
(ce 


ఓమ వికాసము గలనా 28 


ఆంశ రర్శనము. 28 
(౧ 


యత్‌ ఇవ ఇద మస్మిన విజానామి $8 
ని జ్యాకి సంనద్ధోమనసా చరామి 81. 
యదా బుతన్య (పధమజాః మాగన్స్‌ 
ఆదితీ అస్యాః వాచః భాగం ఆశ్ను వే 81 


బుగ్వేదము, నానాదేవతలు- ఎక బుషిక బ్రము = చార్మితికులు 93 
చేవ rr: రచయతృత్వము _ బుషిత్వము. శక్‌ 
య సన్న చేదకి దుదా కరి ష్యతి లేశ మంత్రము ౬ బుషి = చ్చందో= 
య ఇ తద్విదు స ఇమేసమాసకే గి4 దేవళా పరిజ్ఞానము 100 
ఉపనిషత్‌ 3 (బ్రహ్మ (109-114) 
ఉపనిషత్తుంచార్మితిరదృష 40 దహ్మ శబ్దము_చార్మిత్రీకులు 109 
నిర్వచన స్వతూపమ్‌ 9 దిహ్మయన 'వెదము- శ్రుతి స్మృతి 
(బ్రహ్మవిద్య-కర్మోపాసనా ప్రసిద్ది... 112 
సాధనావశ్యకత 64 (బహ్మశద్రిము = నిర్వచనము 118 
బుషి! (60-108) పరమాత్మ - (బహ్మాత్వము 114 
ముషిః- (శుక స్మృతి కోశ ప్రసిప్పి గ్ర] వేదము _ (బహ్మత్వము రి 
బుషి శబ్రము -. నిర్వచనము 63 (ది హ్మ్‌ రః 125 
పరమేశ్వరుడు - ముషిత్రము 68 (దిహ్మ. అన న్మాణస్వ్పతి, బృహస్పతిం 
వేదము - బుషిత్వము 65 చార్మీతికుల యూహాలు IAL 
_ ముషిః నారాయణః వేదః __ Zl బృహస్పతి; (బహ్మాణస్పతి_ మంత 
బురత్రద్రష్షలు - బుషితకము 7! విభాగము: | వశీ 
తపోజాః- స్వయమ్బు- చె వివాక్‌ 72 అంగిరసః 187 
మరి త్రకృత్‌ -యిషిక్ళత్‌ 73 బృహస్పతిః 138 
దేవతలు ౬ బుషిత్యయి 79 దిహ్మణస్సతిః 18 
అగ్నిః దుషిః.. 79 సాను 180 
ఇం్యప్రః బుషి! 79 అగ్నియే అంగీరసుడు, బృహస్పతి, 
ఆదిళ్యః ముషిః నోము బు 80 దిహ్మణస్పతి 142 
సెళయులు - ఆ క్టయిషులు “8 'దేవతానా మముళలు - విశేషణ 
(పథ మజాః ఓ వాచకములు_ " 18 
ఆరేయం ధనమ్‌ 90 అహ్మంధ్రిహ్మకర్మ. సాం . [| 140 
బుషి రర్మనాత్‌-. + శః రమ్మన | _అ్రహ్మఅదిహ్మా ' | | / 151 


మెటిది? 82 శ బి (ది హ్మ IR 


(బహ్మ-్యబ హ్మాపుర ము, 


153 


 దఅ్రహ్మకో శ 156 
(దిహ్మచారీ-నిధి రక్షకః 104 
(బహ్మ-షవాహ్మణమ్‌ 158 
(బహ్మా యజ్ఞః బిహ్మంా 
(దాహ్మణమ్‌ 16: 
బహ్మ- ప్రతిష్టా 164 
(బహ్మా--(భ్రీః 169 
(బహ్మాంజలిః 172 
దహ్మ్యవరః 172 
(దిహ్మ స్యూతమ్‌ 173 

బహ్మాస్త స్త లి 173 

ఆమ్నాయః.శుతిక (1 21 
(శుతిః _ఆమ్నాయః 17 
(శు తా 16 
అను (శ వః ]'711 
(నత ర్రిఃకుత్కార్షః 177 
పూర రం (బహ్మా 178 
పిత్యా-సన జా=-పూర్వ్య్యా 179 
నవ-నవ్య-న వీయసి 182 
ారిరయోజనేశి [వగ 
నపంపణవ।! 102 
సః స్రయంకృతాగాధాగానము - 
(సుతులు గ 
అనుశాసనమ్‌ Esty 
వాచః-అనువాకః-అనూచానః 
అనూ క్రమ్‌__ ల తల 
అనువాకః = దాకః 200 


అనూచానః = నిధిః 20 
ఆమ్నాయాంబుధి మథనమీ. 
అ షృత పానమ్‌ి== 205 
సమాహ్నాయః 208 
విద్య-ఆమ్నాయ యోగము 209 
వేదవ తిః 214 
స్వా వా న్టియక (2 10-200) 
అధ్యాయః _ వేదః 215 
స్వాధ్యాయః వేద? 218 
స్వాధ్యాయశబ్దార దు... 
ప్రూర్యవక్షనులు 217 
స్మృతులు - కృత్స్న == 
వేదాధ్యయనము... _. ౫8 
సాంధాకయ మస కృత్స్నా : 
వేదాధ్యయన మే___ 22 


కోశములు-స్వాధాశ్రాయపడము 225 
శ్రుతులు. వేదాధ్యయన సంవ 


వాయము___ 225 
నిఖిల శాభాధ్యయనము ఏక 

నా వాధ్యయనము___ 227 
పెద శాభాధ్యయనము = 
సంపదాయము 227 


స్వాధ్యాయము యొక్క. 
స్వాధ్యాయత్వ్యము 285 
స్వాధ్యాయ మే (బహ్మ 'యజ్ఞము-289 
(ప్రణవజసము-స్వాధ్యాయము 240 
స్వాధ్యాయము మోత కాస్తా 
భధ్యయనముయిు . ల వటి 


స్వాఢాక్టయ (ప్రశంసా లారి 
ప్రియే స్వాధ్యాయ (పవచనే - 
భవతథ౯___ 26 
యు కమనా భవతి 247 
అపరాధీనో = హధోసా రర్రోన్‌ 

నాధయ$ి___ 247 
సుఖం స్వపికి 247 


సరమ చికిత్సక ఆత్మనో భవతి 

ఇంద్రియ సంయమశ్చ; ఎకాశరామతో 

భవతి? (ప్రజా వృదిః: యళో లోక 
క్‌ క. థి ॥ 


ప క్తి 0 24% 
స్వాధ్యాయము_చరి త్ర కారులు 29 
ఫ్యార్యాయుక _ తపః జ్‌ 
స్వాధ్యాయము _ 
wt ww” ర. 
పవ మోత్క్బృష్ట కమ 2G 


స్వా హో (2602933 


స్వాహా శబ్దము వేదవాచకమగునా? 260 


స్వాహా న్వఢా_వై శప్యము 262 


స్వా హుత్రి నో 264 
ఆహుతులు, అగ్నిం యజమాన 
చేవయో నిత్యము___ 265 


ఆహుత్రి_అహొాతి; దేవతల పరోక్ష 
ప్రియక్వమువ భో కృ భోగ్య 


స్వమూపము___ 4 
ఇన్ని; = అ AB 
ఫర్యదళఇంధు-థో క్ర వో 7 
స్వరూపము క 24 
(సాణము స్వప్న సతూపు 27) 


ఆహుతి దేవతోహ్వాన స్వరూపము 212 
ఆహుతులు స్వా హాకృతములు 278. 
స్వాహకాంము-(శ్రుతియాచేశము. 275 
వేదవాక్‌-స్వా హకారయజ- 
cy 


అవినాభావ సందింధము___ వో 
స్వాహా శబము-సోరక్రత్ర వ్ర 
ద డౌ 
స్వాహుతం హవిరుహో త్రి_ 
[oe 
(సు-ఆ.జా హో తి) 278 


స్వా వాక్‌ ఆహా-స్వాహా వేదవాక్‌ 279 
స్వయం తే సరస్వతీ ఆహం 
స్వాహా ఏరిఫి 


సు_-ఆహ-స్వాహా 286 

స్వం.ఆహా_స్యాప 28 

స్వాహా. వేద శరీరిణీ.పరా'దేవతా 

(పరమాత్మా 287 

స్వాహా శద్దిము-వ్యుత్సత్తుల 

(కమగ్‌ త్రి వగ 
స్వఢా (95 $1) 


స్యధా-భోగ్య వస్తు జాతరూష (పకృతి 
పారమేళ్వరశో? | క్రి(భోగ్యభో?. ౩ ల్‌ 


స్‌ స్వతూపము) 20 
స్వధా-భోక లేక పరమేశ్వరుడు 208 
స్వధాల్యత్ర యా విద్యు 800 


mA వాయు స్వరూపులు. 
(వను-రుద-ఆడొళ్యులు) పిళ్లరులు; 
సఫా స్వళూప్పలు...... 40} 


స్వధా-జీవుని భోగము; 

భొగాయతన ముగు శరీరము... $04 
జీవేశ్వరులు_స్యధా శకి: 800 
వసు రు. దాదిత్యులు-పితృ పితామహా 


(సపితా మహాలు ? 808 
విషు స్వఠాపులు ధా 815 
గయాశీర్ష_వట(ఆధి భ్‌ భెకిక_ఆధి 
డై విక-ఆధ్యాక్మికార్తములు.___ 818 
స్వధా పితృభ్యః (అస్తుస్వధా) 923 
శా ద్ద వృ తీ 326 
స్వధా పాణధారణశ కి ఎ 9828 
స్వాహః_న్వ ధః_వషణొ 831 
వషట్‌ (832334) 

హవిన్యాగ (ప్రకారము.వషణ్‌ 
కార ప్రాశ స స్యము __ 982 
వషట్‌ కారము ఆదిత్య తూనము. 
దేవ పాత్రము. 336 
చాక్‌ (పాణా పానములు. 
వషట్కారము._ 338 
వషట్‌కారము_సరాదేవత 
(వరమేశ్వరుడు 341 
చౌ (ఆదిత్యః) షట్‌ (బుత వళ్శ 
వౌషట్‌ $48 
వాక్‌, షట్‌ (బుతవః 
వషట్‌ (అషాగా. 844 
వాక్‌ -షడంగనులు_.పషట్‌ 947 
స్వాహాంస్వధా-వషట్‌ -హ న 

859 


కారములు_వాగ్లేను 


సగములు 
వాతో 


౮ - 


స్వాహా ఎస్వధా- వషట్‌ శబ్రములు. - 


చర్మిత కారులు తగ్‌? 
(త్రయీ (350-444) 

అథర్వ వేదము అర్వాచీనము= 

ఆకేపషము._ ట్ర్‌ 

వెదత్రయోత్స తి 56 

ముగ జః సామలకే యశ్ఞా౦ 

గ త్వ ము 356 

స్మృతులు కోశములు. 

(త యీ వ్యవహారము. 97 

అథర్వ వేదము ((బహ్మ వేదము 

ఆవళ్యకత___ 358 

ఆథర్వ వేదమునకు గల 

నోమములు __ 560 

అథర్వ వేద పాశ స్ట్యము 

(బహ్మత్వ సంప్రదాయము. fl 


(వాహ్మణారి ణ్యకములు చతుర్వేద 
సంప్రదాయము. 806 
ఉపనిషతులు.చతు ర్వేద పశంస 967 
బుగ్వేడాది (శ్రుతులు. వేదత్రయ. 


చేద చతుషయ (పసావన__ $ (0 
చార్మిత్రికుల వాడము-అసా 
మంజస్యము.__ 875 
చత్వారి శృంగా_ఇత్యాది బుక్కో.లు. 
అర్థమీ మాంస... 38 
మజియొక యాశేపము 389 
వేదత్వముంయజ సంబంధము 

yy 


989 


చత్తుర్వేదములు (త్రయీ విద్యా. 

తూసములు___ 894 
మంత్ర తై 9 విధ్యము 894 
త్రయో విద్య-యోగత్రయము 4060 
స్మకి వచనములు, చార్మితికుల 

కల్బన__. . 402 
“ఇతి వెదా ప్రయ ప్రయో 405 
అథర్వ వేదము--రెండు సంప 
దాయములు___ ... 409 
త్రయీ -- (కుతి స్నప్రడాయము 410 
(తయీోళ్ల బ్రము--ముక్యూర్థ్‌ ము. 414 


త్రయీ-- -పరాదేవత dle 
అధర్యోవే వము--భిన్ననా మములు... 
బొచిత్యము___ 417 


భె భె షజ్య వే వము--అంగిరో వేదము 418 


దస హ్మచదము- వ్ర వేదము 2] 


వసిషుడు అభరు 124 


అథివ్వ వేదము--అథర్యాంగిర సః. 432 
భి గ్వంగిర సః 

పసిబాదియిషు లు, అధర వగా ను 

ఇయులు 488 
అథర్వ వేద ఏ8 ప్రాథమ్యము 439 
అఖ్రర్వాంగిరోసులు - నామసాషా' 

చర్యము, చార్నితికుల యాహ —_ 441 
(తయాళబ్దము-- సంప్రదాయము 45 
ఉపసరిహారము__' 


కవిః _ కావ్యమ్‌ ( 116-585) oe 


గ యార్య పటు సుహృత్యా0తా 


సంమితము శీ4( 
వేదః సచివిత్‌ (సఖివిక్‌). 

పురాణమ్‌ శ్రీశ్రీ" 
వేదము... కాంశా సంమితత్వ ము... 448 
సూనృ తా___ శీత 
విరప్మీ__ 40 
గోమతీ__ శ 
సక్యా శాఖా న దాశుషే dbl 


(కిస్మృతులు-వేదవాక్స ౪ లూ నముకీర్‌! 
పంతము లన్నియు కాంతా సంమ్రిత 
ములా? ___ Ag 
భారతము. వేదమువలెనే (ప్రభు_ 
సుహృత్‌ కాంతా సంమితము 459 
వెదమునకుగల కాష్యత 


మౌపచారికమా? ' 461 
ఆలంకారికంలు-కాప్య లక్ష ణము 462 
ఆతపము_ సమాధానము 480 
తావ్యపథము - 467 
వాగగవిద్య భగవతీ శ్రీః 47 
(బాహ్మణ ముఖేకావ్యమ్‌ || 
వేదగత విలక్షణక్రావ్యత్వమ్సు 474 
'జేదములు .. కవులు_ ey 
వేదకావ్యముం ఖు 9 ప్రసిద్ది, 478 
'చేదకా కావ [ము-శాశ్వతకవి : a 
సంబంధిత్వముఇ_ “ ' 478 
పరమేశ్వరుడు కవి _ కావ్య '. .. 
లక్షణము. -; = a AR 


వేదకావ్యల కణము-ఆలంకారికులు 485 
నియతికృత నియమరటాతా ' 


అనన్యపరతం।(త్రా 486 
హాదెకమయీ__ 487 
నవరనరుచిరా- 9 
వేదకావ్యలక్షణము — 
మహాకవులు... 490 
ఆత్మనః కలా___ 48 
. వేదకావ్య-లౌకీ కకావ్యములు- 
సామాజికులు__ 494 


కావ్యజీ వితము. ఆలంకారికులు 497 
అభినవగు ప్పుడు —_ రసస్వరఠూసము 
లక్ష్యుము___ 498 
ఆలంకారికులు-రసస్వరూప నిర్వచ 
నఘు--లక్యము 501 
అలంకారశా సము __ లక్ష్యము 51] 
అధికారి భేదము ననుసరించి 
"వేదమునకు [పభు - సుహృత్‌ 
కాంతా సంమితత్వము__ 512 
కనిః కా వ్యేన పరిపాహిరాజన్‌ _ 514 
సఖే సభాయ మజరో జరిన [4 
అగ్నే మరాగ్‌ంఅమ ర్త స్వాంనః | 515 
దుహితా. వసూనాం 5H 
చేదవిదుడు అగ్ని వాయ్యాదిత్య 
రూపుడగుట యెట్లు? శ 518 
మాళా రుదాణామ్‌- 518 


అమృత స్య నాధి అహం 


అదికి8= 7 
ఆంవిక (ద్రిహ్మ విద్యాకూ పిజి 
స్వస 6528 
చారి(త్రికుల దృష్టి-- 681 
భారతీ (888-625) 
త్రిస్రో దేవ్యః 586 
ఆక్షేపషములు-. 588 
దుస్యంతప్పతుడు భరతుడు | 
భారతీ పజ... -. రతి! . 
ముషభప్పుతుడు భరతుడు 
భారత వర్గము 68 
మనువు “భరతుడు... భారత వర్షము 
భారతీ పజ . h39 
లోకమే భారతము... $40 


చార్మితికుల కల్పన- అనామం | 


జస్థము 4 
బుక్వీ జాలు-భరతులు 542. 
ద్రావీణోదాః- 5A 
బుషీకకాం పుత్రః 3 . 645 
సహనస్సు శ్రీః వ 48 
అగ్ని-వాయు-= ఆదిత్యులు oe 
సాహచర్యము ల్‌! 
అగ్నిః టం శర 
వాయుః _ వాతః 502 
ఆదిత్యః సూర్యః. .. రఫ్‌ 


'దేవానా మనీకం చిత్ర ముదగాళ్ళ్‌; కఫ 


మిత్రన్య వరుణస్య అగ్నేః చతుః; 
ఆ|పాడ్యావా పృథివీ అంతరిక్షమ్‌ 550 
ఆప్రా ద్యావా పృధివీ అంతరిక్షమ్‌; 
సూర్య ఆక్మా జగత స్తస్టుషశ్చ- 557 
[తిస్టావ దెవతలు-.ఏకాత్మకత్వము 56) 
యజ్ఞము వసురు, దాద్యాత్మకము; 


విబున్వతూపము 565 
ఇడా సరన్వతీ భారతీ సాహ 

చర్యము 566 
ఇడా శాసవీ; యశానూకాశివీ; 
దేవహూః; యజనీః 512 
నరవ్వతీ * 55 
పావకా ధియావసుః ల్‌ ౯7 
పావమాసీ_ వేదమాకా ల్‌ 


పష్మితం వేదమంత్ర = దేవతా 580 
చోదయ్యి త్రీ సూనృతానాం; 


చేత న్స్‌ సుమతీనామ్‌ 583 
ఖ్‌ షక్‌ 686 
రపాత్మికా 66 
భారతీ 58 


ఆడిత్యుడు భరతుడు, తట్టీ పి 
లేక వాక్కు, లేక వత్ని ॥ భారతి 589 


ఆగ్ని భరతుడు 590 
వాయువు (మధ్యమస్థానాగ్న్రి.... 
భరతుడు 591 
వారత్‌ _ (దిహ్మవాదివీ. 

వాహ్మీ 593 


హొగము = యోగ్‌శ క 596 


భందస్సులు._కో శ(పసిద్ది 


(పజాపతి భరతుడు ; 
వసురు ద్రాదిత్యులు (పజ 598 
విశ్వవిత్‌ __ ఆవిశ్వ మిన్నా 609 
(కౌ న్తదర్శనము = కవి 
స్మృతులు 605 
(తిపథగామనీ 608 
మహానటుడు _ భరతుడు; 
శిల్పములు. ఆత్మ సంస్కృతి 610 
మహాభారతము : 
అగ్ని (భరత) వంశము 616 
అపాంగర్భః 619 
కోశ _ పౌరాణికవచనములు.. 
భారతీ పజ _ భారతీ సంస్కృతి 620 
ఛ౦ దః Mage 
ఛందస్సులు-_ నాగేశభట్ద వోవము 627 
(బొహ్మణములకు వేదనం 
(శ్రీ దయానందుల మాక్షేషము.. (1) 
(క్రీదయానందుల యాక్షేసమునకు 


సమాధానము _ 636 

కోళ (ప్రసిద్ది 686 

పూర్వమీమాంసా దర్శనము-_ 

(వసిది 687 
(a) 

వ్యోకరణ దర్శనము--వనస్థ_ 6838 

న్యాయదగ్శ్శినము.__ (ప్రసిద్ధి G40 


వై శేషిక దర్శనము టసరి 642 
ఉ తర మీమాంసా దర్శనము... 

2 | 
సిద్ధి 'f44 
ఆవేపము 640 


ససాభానము 647 
విరు కము - ప్రసిద్ది 6535 
నిరు క్రమున కొత్సవాదము.._ 
చౌఠి(త్రికుల యాక్షేపము-_ 


సమాధానము 60 
ఓపహూ (దిహ్మణ+-- (కుతిమతిబుద్ది 
లక్షక్తూ విత్యా 661 
గొతగృహ్య సూత్రములు 

స్మృతులు ._ (ప్రసిద్ధి 608 


(ఈఆక్కపనడ్ది. (చాహ్మణాచ్చంసీ 671 


(శావ్మాణము.అనుబాహ్మణము [0/0 
మంత్ర బాహ్మణాత్మక వేదము... 679 
ధధ్య మూలను 

యాజ్ఞవల్క్యు (దొహ్మణములు.. 


(వ్రాహ్మణశట్ద నిర్వచనము- 
ఆకేప సమాధానములు. G8! 
మంత్రము_ బుషిచ్చందో డేవతా 

పరిజానము &Rb 
(శుతులు-ఛందఃపదనిర్వదనముల్లు §92 
ఛాదనాత్‌ ఛందాంఫసీ 892 
ఛందస్సులు శర్మ హేతువులు... 
కృష్ణాథివ శిల్పము (చర్మ-శర్మ 484 


ఛదయ నీతి ఛందాంసి 700 
ఛందయతి ఆహ్తాదయతి . 0 
గాయ(త్యాది ఛందస్సులు 
ఛందడ_స్ప్వము ml 
గరుడ వాహనః - వృషభ 
వాహనః 2 (03 


ఛందస్సులు నిర్వచన క్రమము 706 


ఆక్షేఫ సమాధానములు 678 
ఛందస్నులు-గ్యోవజముల్లు 711 
అల అల 
పదిన్న్శి షె ము 


ఉదాహృత |గంథములు = వాని సంకేతవంంల3 


వేదమాతృ స్తవః హరిసోదరక్చతః 
బుగ్వేచ సంహాతో a 
కైత్రరీయ ” "తై. సం 
వాజసనేయ తక (మాధ్యందిన) వ్యా సం, 


1 


సామవేద 

అథర్వ వేద న 

కొరక క 

కౌణ్వ కం 

మెశ్రాయణీ 39 

ఐతరేయ (వాహ్మాణమ్‌ 

కొషీత కీ ఖ్‌ 
గోపథ 49 పూర్వభాగ 
గోవధ 9 ఊఉ త్తరభాగ 
తాండ్య ళ్‌ సంచవింశ,బాహ్మాణమ్‌ 
షడ్వింశ " 
జైవపినీయ ”*  తలవకార 


సంకొతోపనిషద్‌ |బ్రాహ్మణమ్‌. 
శాబ్యాయన (బాహ్మణమీ 
శతపథ (బాహ్మణమ్‌ (మాధ్యందిన) . 
శతపథ 1౯ (కాజ్వళాఫీయ్యా 
తె తిలీయ ” 

ఐతరేయ, ఆరణ్య “మ్‌, 

తై త్తిరీను — ఆరణ్యక మ్‌ 

తె శ్రిరీయ నారాయణీయమ్‌ 

కాషితకీ (బాహ్మణ ఉపనిషత్‌ 

ఐతరేయ ఉపనిషత్‌ 

ఛాందోగ్య- ' — 
జైమినీయ ఉపనిషద్‌ (బాహ్మణస్‌ 
(తలవకార " 
బృహదారణ్యక ” 


+ 


శకి కావా స్య 
చె కిరీయ " 


a yy 
. 8 fg ల లే (2 గ్‌ 
౯. 


2 2 
ఇ లో 


11 


అథర్వ వేదీయ మహానారాయణ 
కఠ ఊపనిషక్‌ 

కృష్ట - ఉపనిషత్‌ 

"క్రీ న ' 99 

నె వల్య 1. 

గోపాల పూర్యతానీపయ ఉపనిషత్‌ 
ప శ x? 

శ్వేతాథ ప్రతర > 
మైత్రాయణీయ న్‌ 

ముండక 99 

(పాణాగ్ని వ 

అమృత బిందు ” 

అథర్వ కర ౮” 

ధ్యాన విందు లా 

నృసింహ పూర్యతాపనీయ ఉపనిషత్‌ 
సదాన౦ద 99 
అశ్వలాయన 
ఆస స౦ది 


సత్యాషాఢ కౌ 


(శాతసూూతమి 


లొ ట్యాయన 53 
ఆపస్తంబ పరిభాషా 99 
అథర్వ కెళిక 99 


చందవోగపది; 


కాశాయన సర్వామ్మక్రమ సూత్రమ్‌ 
అశ్వలాయన గృహ్యూస్నూతమ్‌ 


ఆప స౦బ 


గో ఫి.ల క్‌ 
హి.ర ణ్యు కేశి * 


wm 


ష 
అ 


మహోానా, ఊ,. 
కఠ, ఊ, 
కృష్ణం డం 
కేన ఊఉ. 
శై వల్యం ఊం 
గోోపో డు 
(పళ్న, ఊఉ 
శ్వేత ఊం 
మైత్రా, ఉ' 
ముండక, ఊ 
ప్రాణాగ్ని, ఊం 
అమృత, - 
అథ, క్కి 
ధ్యా, విం, ఊ 
నృ. పూల 
“సదా, ఊం 
ఆశ్వ (శౌ స్కూ 
ఆప, (శౌ సూ. 
సత్యా, (శౌ, సూ, 
లా (శౌంసూం 
ఆస్త, పరి, సూ. 


ఆధ కౌ స్కూ. 


" కొ సర్వాం. సూ 


ల గ్బ..సూ, 
ఆప్క గృ సూ... 
గో గృ..సూ, 
హిం, గృ,సూ, 


— 


ఆప సంది ధర్మసూ (తమ్‌ 


బోధాయన ” 
గౌతమ " 
పింగల . వందఃనూత్రమ్‌ 
ఐహ్మ.  ” 
వైమినీళు * 
పాత్తంజల్ల: యోగ” 
గ్‌ళ్లమ న్యాయ ” 
కాక్టాద వై వె నక సూ(త్రమ్‌ 
పాజివ్షి 


య్ల్ల్జవల్య్య స్మృతి 
య్మాగిభూక్ఞవల్య్యు ” 


మ.ను న 
పర్గాళ్ళర, " 
బ్నహత్మృర్రాకర i 
వాన్నష్ట క్ట 
విను . కాక 
డా శ 
స్మృతీచంక్రికా 


చేలుర్వర్థ చింతామణి ( హేమా(ద్రి 
విర్ణయ ఫింధుః 

అగ్నిహో శ్రచం ద్రికా 

శుక్ర సీత్రిః 

శ్రీ వడ్రామాయణమ్‌ 
మహెభాశతమ్‌ 

హారివేంళమ్‌ ' 

భగవదీతా' 

శ్రీ మద్భాగవతమ్‌ 


12 


చి వీభాగనతమ్‌ 
విషమధర్మో తర పురాణమ్‌ 
‘E89 pan 


చి షు 9 
[3 


నూత సరహితో 
మాధవీయ తాత్సర్యదీపికా 
యాస్కనిరు చ్‌ మ్‌ 
బ్బ హా దే వ తా 
సాయణభాష్యమ్‌ 
వేంకట మాధవభాష్యమ్‌ 
4 దీ థ.. 93 
౬ 
స్కందస్వామి 49 
ము ద ల | » 

గ 
ఉవట క 


ఖా 
o 8 
Eo 
ల్ల ల 


గ్‌, 
ర్‌ ట్రై త్రాత్రోలై లో 


జ 
gE 


బీ 
© 
రత తలతో ఈతి కో ఈ 


2 


మహీధర "= మహీ, భా 
భట్టభాన్మర 7” భట్ల. ధా. 
దుర్గాచార్య ” దూ, భా 
ఏష్తుసూరి ” విష్ణు, భా, 
మహ్కండి. | మస, భా, 
దేవ క్రాత గ దేవతా. భా 
కత్కాబార్య - .” కొర్కాం ఖా 
శంకర శం, భా 
పరిచపాడికా వివరణము 
హరిస్వామీ, వాసుదేవ బహ్మ భాష్యమ్‌. శ (దాం భాం 
శ్రీ భాస్యమ్‌ " ్రీం భాం 
శబర ” శా భా, 
వ్యోస, భాష్య వ్యాం భాం 
వోత్వాయన భాష్యమ్‌ . వాత్సార్థి భా 
స్మాయీసూ త్ర వృ చీః న్యా. స్కూ వృ 
పాతరజల మహాభా ష్యమ్‌ మహ్‌ భ్లా 
సట్దాస్తో కౌముదీ 
(ప్త్‌సద్యాక్యానమ్‌, (వి యటల్య 
ఉద్ద్యోత. ల + . ట్రాగేశట 
వీరికంఠ వ్యాక్యా (సుప ప+భారత_ హరివంశ దేనిభాగ్రవత్స 
హత (వాచస్వుతీ మశ్ర 
శేవోర్కోమబీదీపికా (అన్వయ) దీక్షిత 
తొర్మత్రహే.శ్రీకమ్‌ ౨. (ునారిఆకజ్ర) 
కల్లూతభేట్ట వ్యాఖ్యా (మనాన్మక్యో 
పెళ్టానేగ్షరీయక్‌ | (కరం న్య 
నారాయణవృ త్తి తిక (ఆశ ge శ్రొాంస 


చె వెజయ ని పీ వ్యాఖ్యా (సత్యా శ సూ 


సుదర్శనా చార్య వ్యాఖ్యా 
హరద త్త” 
రసాయన > 

శ్రుత పకాశికా " 

నిరు ర్త 19 
న్యాయుభా * 
న్యాయమంజరీ 
న్యాయకుసుమాంజలిః 
భాట్టచింతా మణి 

ఖద్యోత వ్యాకఖ్యా 
వఠాశరభట 
నిర్వచన క 99 

నీట్‌ శీ ల 
సౌభాగ్య భాన్కరరాయ వ్యాఖ్యా 
వే దికనిఘంటు వ్యాఖ్యా 
చతుశ్వేదభావ్య భూమికా 
బుగ్వే దాది భాష్యభూమికా 
శివానరదలహారీ 
ఆత్మక్‌ధః.. 

కతక్టొకీ 

గంగా లహరీ 
శేనమహిమ్నుసో(త్రమ్‌ 
బుగ్యేదాన్యక్రమణికా. 
కాంఢాన్ముకమణికా | 
స్లర్మానూక్రమణికా వృ త్రిభూమికౌ 
వాచస్సత్యమ్‌ 

వ ద్ద కల్ప(దుమః 


[5 


(కుండలా) 
(కంత్రవార్తిక వ్యోక్యా) 
 (్రభన్తశట్ట) 
గ్రదయన బరు, 
(వాంగేశ్వరయజ్య) 
ల ఢా, థొ 
(విష్ణు నవ్యాసనామా 
( వ్‌ రా | 
(ల) 
(లలికా సహా హా(న్రనోమ) 
ఆ at 
ఆకలి 

(శ క్‌ కరాచార్‌ 8) 


( . క ) 
(జగన్నాథః) 
(మధుసూధన సరస్వతీ వాటాల 

(రూ ధేవీయ్స 


—_ 


న్యాయకోశః | 
అమర కోళః 
అమళఠసుద్ధాటీకొ 
మేదినీక్రోళః 

వైజయ చీ కోశ 

వై దికకోళః 

అభిదాన చింకామణిః 
నానార్హ రత్నమాలా 
ఆంధ సంగహా విజ్ఞాన సర్వస్వము 
భరతనాట్య శాస్ర్రమ్‌ 
అభినవ భారతీ 
రసగంగాధరః 

కావ్య పకాశః 
కావ్యమేమాంసా 
కావ్యాలంకార సూత్రము 
రఘువంశమ్‌ 
కుమారసంభవమ్‌ 
కిరాతారునీయమ్‌ 

శీకు పాలవధమ్‌ 
ఉ_త్తరరామ చరితమ్‌ 
భావతల స్పర్శినీవ్యాఖ్యో 
వై షధమ్‌ 

భట్టికావ్యమ్‌ - 

సళ్వార్‌ పకాళ 

వత శేమాలోరనమ్‌ 


హాంసరాజ వె దికకోళ__ 
. చ్‌ 


జై-మినీయోపనిష్న ద్రాహ్మణ భూమికో= 


ib 


(మూర్యకా న్త 


(అభినవగు ప్రకృత _నోట్యళా ప్రవ్యాఖ్యా 
(జగన్నాథః) 

(ముమ్మదః 

(రాజశేఖర?) 

(వోమనఖ 

రఘు 

కుమ్మా సం 

కీరొ 

శిశు 

ఉ. రో చ 

(వీరరోఘపాబౌర్య ఘనశ్యామటీకా 
నష 

భట్ట, కా 

(దయానంద) 

(నత్య(వ్రతసామ శ మ్రీ 


౨ భగవద్దత 
దా 


=) (a 





పండితా భిిపాయముంలు 


ఇది యొక అపూర్వ (గ్రంథము, దీని పేరు భాంరినప డి. ఇందు 
వేదముల గూర్చియీ మధ్యకాలమున నచ్చటచ్చట చెలరేగిన బుషి(పవరాశయ, 
ఏిరోధ్యాశయ విశేషముల సామంజస్యాభావము సరనముగ, సృవమాణముగ్క సోన 
పత్తికముగ నిరూపింపబడినది, వేదము యొక్క. స్వరూవ స్వభావాదుల దెలిసి 
కొనవఅయు. నన్న వేదమునకు గల పర్యాయపదముల నిళ్యచనముల గు ర్రించుట 
ముఖ్య మవ యీ (ంథకే రలు నిశ్చయించుకొని, యీ (గంథమున నా నిర్వదన 
(ప కియా విశేషముల |పధానముగ (ప్రదగ్శించి యుండిరి. ఇది చాల (పళంసనీ; 
మైన వదతి, 


భారతి యనగా _వేదవాస్క, తత్స్వరూప త త్తత్తావబోధముల కొట కె 
వివిధ నిర్వచనాది విశేషము లిందు [బిదర్శింపబడుటచే నీ గంథమున క్రీ సమాఖ్య 
యుపవన్నమై యున్నది, 


ఈ (గంథమున (ప్రతి |ప్రకరణమునను వేనబోధక పదనిర్వచనాదుల 
ద్వారా వేదస్వరూపస్వ భావాదులు అర్వాచీనకల్పితాక్షేప సరిహారస్తూర్యకముగ విశదిక 
రి సబడినవి.  ఫసంగవశిమున నతీగ.భీకమగు చేనతాతత్తృమును గూర్చియు, 
దేవ పితృకర్మలు త్యదహస్యార్హము౨ గూర్చియు నెన్నియో విశేషాంశము తిందు 
సోవప్పట్టికముగ (బతిపాదింపబడినవి. 


సుంకియు నిందలి సండెం ౪ (పకరణముఠిలో నిర్వచింపటడి వివరింప 
బడిన వేద_.బుషి -(బహ్మాదీ చేదనామదేయములలో '” నొక్కొ_క్కదానియేం 
దొకొ గ్రాక్కా విశిష్టత యు, వానిని (గ్రహించి వివరించుటలో నొక (క్రమగతియు 
గన్సట్టును, - 


వీరు “భారతీనిరు క్రి” గంథము నెన్నడో ముప్పది యేండ్రక పూర్వమే 
యుష్మక్రమించి యుండిరి, 


సర్వత _స్పుందరముగ నీ (గంథమును రూపొందించుటకై స్వదేశ పర 
దేశస్ట- అ'పెక్షీత (గంథజాతము నెల్లి ,(ప్రోగుచేసిరి (శ్రమించి పరిశోధీంచిరిం 
కన్నులవత్తుల వేసికొని యా యా (గంథముబయం దేయే మూల నేయే రహస్య 
ములు దాగి యున్నచో, ఏయే రత్నము లొదిగియన్నవో వెదకి వెదకి జూచిరి, 
సువర్ణఖనులగు ఆర్ష గంథములసుండి యనర్హ రహ స్యరత్న ములను వెలికిదిసి పోగు 
పోసిరి. ఆ రత్నములపోగే యీ భారతీనిరు క్తి. వేదపర్యాయ పదనిర్వచన 
వ్యాజమున శంకావంకముననుండి యుద్ధరించి, శుద్దబహ్మ (వేద) స్వరూవమును 
సాకొత్కరింపజేసిరి, ఇందలిరచనము సహృదయహృదయా హ్లోదకారి.. వతి 
పాదన ప్రక్రియ సునునన్సం మోదకారి. 


మచిలీపట్నం, కుప్పా లక్షా శ్రైవధాని 


10.71... (సౌంగ స్వాధ్యాయ, భాస్కర 
అ జ ఖు అ 8 


రః (గంథమునందు "వేద, బుషి, బ్రహ్మః ఆమ్నాయ. (శ్రుతి, 
స్వాధ్యాయ, స్వాహా, స్వధా, వషట్‌, [తయీ, కవి = కావ్య _ భారతీ ఛందః శబ్ద 
ములు వాని స్వరూపములు వాని రహస్యములు బహు గంథపర్యాలోచనచేసి నిరూ 
పింపబడినవి, ఈ (గ్రంథమునకు “భారతీనిరు క్రి యని పేరు పెట్టబడీనది, వీరర్ణ 
నిర్ణయము చేయటకు చేసిన మహా ప్రయత్నములో భారతీశబ్రము కూడ నున్నది. 
పీరికి భారతీశద్దాగ్ధ నిర్ణయమునందు ఎక్కువ యభిమాన మేమో? అయినను హరి 
శబ్దమును వారు. వదలి పెట్టలేదు. వారి యింటిపేరు “ హరి” నోరు. అందలును 
పండితులు, ఇన్నియేండ్లు అందజును తలాకోంచెము గ్రమయు. పడి యీ మహో 
కార్యమును చేసిరి ఈ (గ్రంథము పండ్రెండు భాగములని చెప్పవచ్చును. ప్రతి 


భాగము మొదట వారే రచియించిన వేదమాతృ స్పవ శ్లోకములు కలవు, (పతిదాని 
లోను హరిశబ్దము గుంభితమై యుండును. ఆ శ్లోకములు మిక్కిలి రమణీయము, 
లుగా నుండును, మజీయు త త్రద్భాగములకు సూచకములుగా(గూడ నుండును, 
అందుచేత 'హరినిరు క్తి, యన్న ప్రే? 


ఇంత (ప్రయాసపడి చేసిగన్సుడు ఎన్ని[గంథములు చూచియుండనల 
యును. ఇందుదహరింపబడిన (గంథముల సంఖ్యయే రెండువందలకు దాట 
యున్న దీ, అన్నియు వేదములు, ఉపనిషత్తులు, (దాహ్మణములు, ఆర ణ్యకములు, 
సూముల్కు పురాణములు, వృత్తులు, భాష్యములు, వార్తికములు కోశములు, 


ఇంక వారి పొండిత్యమును గూర్చి యేమి చెప్పవలయను? ఇందులో 
నింకొక్క- రహ స్యమున్నది. వేదనో బుషియో స్వాధ్యాయమో ఛందస్సో తయో 
శబ్దమో యేదో యొక శబ్దమును తీసికొని దానిని గూర్చి నర్వంకషముగా (వ్రాయ 
వలయు నన్న (పయక్నమును సంఃల్చించినచో ఆ (గ్రంథములను చదివెడి లక 
ణము వేణు, ఆ శబమును గూర్చి యెక్కుడ నేమి (వ్రాయబడినది? ఎటు (వాయ 
య భ్‌ య : 
బడినది? ఈ పరామర్శబుర్ధికి సర్వంకషముగా భాసింపనిచో నీ పనిచేయుట, 
సాధ్యము గాదు. ఇన్ని (గంథములలో తాము (వాయుచున్న యొక శబ్దము యొక్క 
యర్ధమును నిరూపించుటకు ఎచ్చట నేది యున్నది? అన్న మతిబాహుళ్య్ణను డ్రాపక 
వ త్రై 
శ క్రియొక్క పరమార్ధము, రెండును జతకూడవలయును, 


ఈ (గ్రంథము పేరు 'నిరుక్తి. నిరుక్తము వేదాంగములలో నొకటి. 
యాస్వ్కాచార్యులవారు. వ్రాసిరి... పండితులకు. తెలినిన విషయమే! దుర్షా 
చార్యుడు దానికి భాష్యమును (వ్రాసెను, అది నిరుక్తము, ఇది నిరు క్తి, అది 
కాంత ము ఇది “కిన్‌” (పత్యయాం౦ంతము, కాంతము సామాన్యముగా భూతకాల 
మును గూర్చి చెప్పినను దానికి మూడు కాలములయంబు (ప్రయోగింపబడదగిన శక్తి 

యున్నది. "అందుచేత నిరుక్తమ - అన్నది వేదముయొక్క త) కాలికాజాధ్యార్థ 
వోధకత్వము సూచించును. ' ఈ (గ్రంథము వేదాంగము కౌదు. ఆందుచేత నిరు క్రి, 


ఈ [గంథక రలయొక్క యౌచిత్యము ఇంగ విస్సషమెన వె దికముగా నున్నది 
అనో D౬ కై 
"వేదమారను కొలిచెడివారి బుద్ది యింకొకరీతిగా నుండునా? 


. ఈ హరి సోదరుఐ మేము బుషితుల్యల మని యనలేదు. ఆనేక 
మహా(గంథములు చూచి బుషులును బుషితుల్యులును నిరూపించిన మహార్డముల 
నొకచోట సేకరించిరి, తరువాతి తరువాతి కొస పవ క్షలు మంద బుద్దుల నన్న్ముగ్ర 
హించుటకు కదా (పవచనము చేసిరి వీరా పనిని చేసిరి, 


ఇది యిట్లుండగా నేను ఒకసారి (శ్రీ హరివారి యింటికి వెళ్ళి యిది కొంత 
భాగము విని _ యిట్టి (గంథము వీరు (వాయచున్నా రని విని కదా వెళ్ళితిని__ 
విన్నదానికి తత్పూర్వము విననందుకు మనసులో కష్టపడి, నా వయసుచేత నా 
యారోగ్యముయొక్క_ లోపముచెత తక్కినది వినలేక పోయితి నని చింకిల్లుచుండగా 
“వారీ దయతో మేమేమీ యింటికి వారముడినములు వచ్చి వినుపింతు మఃరి. 
నాకౌశ్చర్యము వేసినది, ఆనందము కలిగినది, వారన్నట్టు వరుసగా పదునాలుగు 
దినము ల సాయంకాలములయందు మా యింటికి వచ్చి. (వారి యిల్లు బందరురోడ్డు 
మీద; మా యిల్లు ఏలూరురోడుమీద, _ జారి మొగలిపూవాసనలు వేయవలసి 
యుండును. ఇప్పు డా వాననలు లేవు, నటండ్లే మిగిలినవి నాకు వినిపింప 
నారంభించిరి. 


నేను రెండానందములలో మునిగియుంటిని, మొదటిది యింతటి మహా 
(గ్రంథము వారు వచ్చి నాకు వినిపించుచుండుట; రెండవది యిది యింతటిది నేటి 
కాలమునకు మిక్కిలి యవనః మైన (గ్రంథమగుట, ఈ రెండుభావములయొక్క 
బర వుచేత నాకూహాళ క్తి పోయినది, ఒకనాడు నేనంటిని కదా? “నేను దీని 
పీఠిక |వాయవలయును ___ అని, వారు దయతో నంగీకరించిరి. ఈ మాట 
యనకముందు నేనొక్కటి యూసా చేయవలసియుండెను. ఇన్నాళ్ళుగా వీరీ (గం 
థము రచించుచుండగా నెంతమంది పండితులు దీనిని వినియలిడపలయును? వారు! 
దీనికి పీఠిక (వ్రాయుటకు నే ' మహాపురుమలను ఏ మ హావండితుల నెన్నుకొనిరో. 


యన్న విషయ మూహ చేయలేకపోపుట. మందబుద్ధుల కూహ తక్కువ కదా! 

తీరావిచారింపగా శ్రీజగద్గురువులు శ్రీ శ్రీ కంచికామకోటిపీఠలాథివతులును, అస్మద్గురువు 
లైన వేదాంత భాస్కర (శ్రీ కుప్పా లక్క్మెవధానులు గారును ౩ ఫ్రార్వమే దీనికి 'పరికా 
కర్తలుగా నిర్ణయింపబడి రని తెలిసినది. నా గుండె జారిపోయినది, తరువాత 
వారికో మనవి చేసితిని “అయ్యా? వారు (వాయగా నేను (వాయుట యేమి? 
పొరపాటున నన్నాను. కమించవలయు" నస్కి శ్రీ హరివారు కాదని పట్టుబట్టిరి. 


ఏమి చేయవలయును శి “అయినచో, వారు (వాసిన పీఠికలు చూచిన తరువాత ఏదో. 
లౌకికమాగా నేను (వాసెదను లెండి యని యంగీకరించితిని, (గ్రంథక _ర్థలు 


పీరి“లను _ తీసికొని వచ్చి నాకు చూపించిరి. భయము విచిత్రమైన గుణము, 


దానియొక్క తొలుతటి చిక్క దనము క్రమముగా తగ్గిపోవును, ఈ కడచిన రెండు 
నెలలుగా నాకు తీరిక కాలెదు. ఇప్పుడై నను. తీరికచే? కొని = వ్రాయరున్నాను, 
ఏదో (వాయుటకుకూడ తీరికయె కావలయును. 


మటీయొక విషయము; నేను ప్రధానముగా ననుకొన్నది యిది 
యిట్టే గ్రంథము ఒక మహారాష్ట్ర దేశమున. గాన్‌ కలకత్తాలో గాని వ్రాయబడినచో 
దానికి రెండు విశిష్టముల్దై న లక్షణము లండేడివి. (బౌ సెడివారు యమ్‌. ఎలు లు 
గాని డాక్టర్‌లు గానీ ఒక విశ్వవిద్యాలయము తోనో గొప్పకళాశాలలోనో సంస్క 
తోపాధ్యాయులుగా. నుండి, హారిగురువులా _ మహామహోసాధ్యాయుల్దై యులడ్వె 
 పేరకులు ఆ విశ్వవిద్యాలయాధ్యకులై న యొక యూరోపుదేశీయుడై న సంస్కృత 
పండితుడో, సంస్కతాభిమ నియో యైనవాడై యుండెడివాడు. ఈ (గంథము 
ఇంగ్రీషుభాషల్‌ రోనే (వ్రాయబడి యుండెడిది. రెండవది యేమనగా సులభముగా ముది 


తమై యుండెడిది, 


శ్రీ హరివారికి యీ శండుబాధజను లేవు. వారు. ఇంగ్లీషులో 
వాయరు. ఈ (గంథము నచ్చాాా తించుటకు వారి కెవ్వరి సహాయము నక్క-అలేదు. 
ఆందుచేత నీ (గంథమునకు వాఠ్నిగంథమునకు వచ్చెడి (ప్రచారము తొలగిపోయిన ది, 
కాని యట్టి వారెవ్వరో దీనికి గంథక ర్త మైనచో సీ (గంథమింత నిష్కల్మషముగా 


6 


నుండెడిడి కాదు, ఈ [గంథము వాళ్చాత్యు చరి[త కారుల యొక్క యు, సొళ్చాత్ర్య 
పండిత లయొక్కయ, వారి యనుయాయులయొక్క_యు నం(వదామేతరభావము 
లను ఖిండించుట'ే నిర్తేంపబడినది. అచ్చముగా సం[పదాయమును పోషించుటక్రు 
(వాయబడినది. సంప్రదాయ మనగా చక్కగా అధికముగా నిచ్చునది__ యని 


యర్థము. ఈ (గంథ మటు చేయుచున్నది. 
థె ల ఇ. 


ఈ మహా(గంథమంతయు సర్వ(త్ర యిస్తే బహుశబ్దములను |ప్రోవృచ్చేసి 
వాని సంయోజనమును వివరించుచున్న ద, సూలముగా జూచినచ్రో భిన్న శబ్దిముల 
యొక్క యరమును నిరయించునటు కన్చించును. “ఏకేన విజ్రాతేన సర్గం విజాత్రం 

మ (a ల షా & 
భవళి*. అన్న ఉపని షద్వాక్యముయొక్క_ యర్హ మిదియే, 


ఈ (గ్రంథము సం(పదాయబుద్ధులకు, వేదమ తులకు, ళబ్ది యథార్థార 
జీ జాసువులకు కరత లామలకముగ్గా నున్న దని చెప్పవలయును,. ఆ దృషితో 
b= వ్‌ 
(గంధము చిన్నది. విచారింపబడిన న 
తేన సర్వమ్‌ విజ్రాతం భవతి, 


దిముల సంఖ్య కొది కాని “ఏకేనెవ విజా 
(అ (ణు బు 


శో గ0ళకర్తలకు నమస్కారములు, 


Cro వివ నాథ నత్యనారాయణ 


.. భారతీనిరు క్రి _ ఇయ్యది ఎ తుర్వేదముతయందలి వాక్యములను, త్ర త్త 
ద్భాష్యములను ర్వాచిత ముగ స్మృతి వాక్యాదులను తబచి యాస్క్మా చార్య నిరు క్ర 
మునకు ఛాయగా విరచించిన యమూల్య మైన వై దిక్కగంథము. దిని రచనకు 
(గంథకర్తలు చేసిన పరిశ్రమ చాల నర్షనీయము, 

యవాడ్‌, ' 


10. en వాళ ఖాళి వెంకటా స్త్రి 


నిస్పక్షపాత బుద్దితో నీ గంథరాజమును పఠించి తెలిసికొనిన (ప్రతి మాన 
వునకు సర్వసందేవాములు నివృళ్తములై (పాచీన సంప్రదాయములు శిరోధార్యము 


కొకీ నాడ 


01218, 1. (సం) ఉప్పులూరి గ అపతిశా స్త్ర 


(27-9-58) దినే౭_స్మిన్‌ నిరు క్షభారతి= సంస్కృత వాజ్మయ్‌ పరికోధ 
సాలయం దృ ష్ట్వైషా సంద స్యానండస్య భాజ) మఖవమష్‌! ఆత [కీియమాణ స రో 
భన వ్యాపొధ స్పర్వ్యాడాపి ప్రశంసాస్నదః । 

వీరలవికలా ఖల్వేతాద్భ శాః సంకోవనాలయాః। స(శ్రర్ధం సోత్సాహం 
కమ త్యేన హరి రాతృభిః (కియమాణోఒయం సంశోధనపకొారో యళత్పత్య 
న్యేషా మాదర్శో భవిష్యతీతి 1 


చె 
అ 
ను 


C : Vij శ 
ట్‌ి (Sd.) T. A. Venkateswara Dikshitar. 


రో రు హ్హ్‌ రో 


ఈ దె వవాణే స్వాభావ్యమును గురించీ వేదప ర్యాయ కద యుల నిరు కిని 
సబహు(వ్రమాణముగా సనిర్హుయుక్తికమగ నిరూపించుచు జాఎత్రిముల స్వోహో 
కల్పిత వేదపొరుషేయతా ద్యపసిద్దాన్తముల సయు క్రికముగ సృప్రమాణముగ ఖిండిం 
చుచు, నదాన నిటీవల జారితీక దురూహా కల్పిళ యు క్యాభాసమూలాప సిదాంతాొ 

౧ జాతో ఢా 
భానలచే జనించీన యాధునికా స్టికజన మనోవ్యాకులతాది కాలుష్యమల సమూల 
ముగ నిర్మూలించుట యిందు సత్యావశ్యకవిశే షము. 


మచిలీప టణము, 
29] 971. 


(సం) కుప్పా శ్రీ ఆంజనేయా స్త్రి 


(గంథక రలు బహ్ముశమపూర్వుకముగ దాము జెప్పు (ప్రతివిషయమునకు 
[(బమాజముల జాపిందుచు 'వెదస్యరూ పము సీ [గంధమునందు జక్కుగ విశదీకి రించి 
యున్నారు, 


ఏరి రచనలో వై దికసంప్రదాయమునకు గాని, ళాస్త్రసదానమునకు గాని 
జ ఇ —7 


విరుద్దమైన విమర్శ వెదకినను కన్పించదు, 
కౌతా స్వా రాజ్యవిహార్‌ ఇటు 


సికింద్రాబాదు 28 _ (సం) వీరేశ్వర కృష్ణ ణోంగరే నాస్తి 


13.1015. (సం) సన్నిధానం ల క్ల్మీనారాయణ 
సూ ర్తి 
న న్‌ హ్హ్‌ న్‌ నే 


హరిసోడరు లీ భారతీనిరుక్తిలో వివిధ పాళ్చాత్యపండితవాదముల నన్నింటిని పరా 
స్మృము చేసి వేదారవిషయమున ఆవిచ్చిన్నపారంపర్య మున్నదని నిరూపించిరి, 
లు 


వై దికివాజ్మియ గవేషజ పరాయణుల కీ (గ్రంథము కరదీపికగా నుండ గలదు. 


కాకినాడ, 


జ. . (సం)జటావల్లభుల పురుపో త్తము 


హ్రీ ఫ్ర హు 6 
The more important work that is being conducted 
by tha institution 1s research in Vedic interpretation. 1 had 
a good opportunity to go through the papers prepared 50 
far and am highly delighted by the standard of performance 


contained there in. The work is useful and detailed SUpa 


plinent to Yaska’®s Niruktha and ltis not an 9౫౯26 [1= 


tion to say that it even excels the latter......... 


Vijayawada, | | 
26-10-1956, (Sd,) Ct, Markandeya Sastry. 


అ జ జ క అ 


The Hari brothers bave boldly under taken this gigan- 


tic task of vindicating the ancient vedic etymologies and ex- 
positions with a conviction and they richly deserve the honour 


and glory of being the authours of such a work as this, 


Waltair 
13-11 71 (Sd.) V. Subba Rao, 


పు (38 వ్ర య్‌ 


శ్రీ హారిసోదరు లించు వేదము అందలి శబ్రములకు సాం్యపదాయిక్ష 
ములు, సమ(గ్రముల్కు _సర్వాంగీకార్మములు నగు గర్భము లొసంగుటకై యత్నించి 
కృతార్జులెరి 


"వావరావొదు, 
సన్‌ 


Heim ౨ ౨ (సం) దివాకర్ల వెంకటావధాని 


”( 
ఫి 
bi 


10 
, ' 'భ్రీరొమ.' శ్రీ హరిసోదరులచే సూచించబడే యున్న భారతీనిరు క్రీ క్ర (శే 


స్వరూపదర్శనము)' - అను గ్రరథము విద్వ దాదరణీయమై 'యప్పుచున్న ది. వేద 
వాజ్మయములో గల నిగూఢవిషయము లెన్నియో బహు(పమాణములతో నిరూపింప 
| న. స | . re 


సల ల లం . 
క. we 3 + 


ఆధునికవాదములను బట్టి సందిగ్లస్టితిలో నుండువారికిని వేదసారస్వతో 


రాధకుళికును రః గం i 


| Wey , 


మహోసకాలేకను. శ సము 





ఈ (గ్రంళరచ్చనల్నో వీపు జేసిన కహి. .యస్తాఢారణము, దీనీ నభినం 


న. 


దింగుచున్నాము,. 


'పీరావురం, 


| Pp వ్‌ pr జ my ra ' ( స 
26 1 రి gy ట్‌ తత ల త స జరీ! 
ms my శ 





Ca 


ఆసీకులకు ఆ సికత్వ్వమయును బేంపోందింయకొనుట నను, హా స్తీ స్తీకలకునా. స్తే 
కొకషమును బరిహరిచుకొనుటకును. వేదార్థనిర్ణేత ల కర్ణని ర యము జేసికొనుటకును; 









మ్బాహిత్యుపీషోస గులు వోర్డఆకు.! .ప్యుత్వ:త్తీవి కేషముల + న్నాశోయుచి ,ప్రొహిత్యమును 
సేనుభుకు న ౩ అధీకారి భేదము: "నమస్తరించీ సెష్కపరమము గునుక 
గపడెడీ యిట్టి యో (గ్రంథ మపూర్వ మైనదనియు, అనన్యసాధారణ మై న్లన 


జెప్పుట యతీశయో క్తి గానేరదు, 





on న 


1l 


Ei 
వెద ధర్మ సంప్రదాయ రక్షణాయ (ప్రవ్నత్హ్‌ఒయం గ్రస్ట్‌ః ఆన్వర్థ నామ 
సీరికలన ముఖేన వేదస్వర్లూనం దర్శుయన్‌ చకా స్తే! 
ప్రాక్యపాళ్చాక్య విజ్ఞాన 'భలభూతోజ_యం" నీబిన్దః' విద్యాస్టోనేష చేదస్య 
[పాముఖ మావిష్కిక్వనో త కడ జాసూసా 'ముపకారాయ' కల్పతే! 


Ee |. శ 


a యితని వేదయితా 

కెనాల్మీ._ 

క... సం) సూరి రాన;కోటి. గా స్త్ర 

 నురీకొధేవు = = ఎ 

లీ హరిసోదేరులు 'వేదములను' శేదభావ్యమలసే 'వేదాంగేమలను' 'రోకిక 

® , టో 4 | MD MS IS 

సంస్కృత వాజి ముమును బాగుగ పరిశీలించి “భారతీన్నిరు క్త యను చక్కని (గం 

ప డట Wr TCM | య. న : షు ల్‌ pe | 


ఛమను. నిర్మించిరి_ EN గ్రంళము ఈనాటి "ప్రజలలో కలిగెడి. క్షలవరేమునకు 
దని. సమాధాన మీయగలద్దు ఇరీని మూలమున వేద వేదాంగ ములంధు ఆ. స్టేకు 


HA ఛా 


నకునిన్ససాకిక యును కబగున్ను 


ఓ 1 టి 


ఈ గంధమును 'సమ|గముగ “సరశిలించినదో భార తీయని హానమున హారి 


సోదరులకు గల శాస్త్రవైదుష్య మెంతయో విదితము కాగలదు. 


గౌతమీవిద్యాపీళము, 

ఓరియంటల్‌ కాలేజి యిట్లు, 

మ 2 న వ భలే బు స టా 

రాజముద్ర; పరి సూర్యనారాయణ శ్నాస్తే 
pa జ CE Me) న్స్‌ 


gir i$ 


12 


అపూర్వములు ఉత్తమములు ఐన (గంథములు పఠించుట అఫహ్ల్హాదకరము, 

అటివానిని సమీక్షించుట మహాభాగ్యము. ఈ |గంథపఠన సమీకులలో అహ్హో అట్టి 
రలు 

గీమా మహాభాగ్యమూ మాకు (ప్రాప్తించినవిం వేడముఅనాది నిత్యము, అపౌరు 


షేయము, న్వతఃప్రమాణము అని అనాదిగా చేదవౌదుల నిర్జారణము, కాని అది 


పెౌరుషేయమే కొక బుద్దిపానులు కల్పించిన మూర్దజల్సికమని జైనులు, బొద్దుబు, 


చార్వాకులు మొదలగు మతాంతరులు దానిని నిరసించుచు రాగా, ఎప్పటి కప్పుడు 


వెదవాదులు (ప్రతిసకీవాదములను ఖిండించుచు వేదరాశి అపౌరుయత్వాదులను సమ 
సి 2 
రించి _్రకిష్టించుచు వచ్చినారు. 


వాద(పతిజాదము కొకవంక ఈవిధముగా జరుగుచుండగా నే యాస్కాా 


చార్యులవంటి బుషులు__ లిపిబద్దము కాని రోజులలోనే కృత్స్న్న వేదమును 


జిహ్వా(గముఅందు వాచోవిధేయముగా ధారణ మొనర్చి ప థను వైదిక నిఘంటు వన 


వేదన నిరుక్తము మొదలగు వేదాంగములను రచించి వేదస్వరూపమును యథార్థముగా 


"ద్రదర్శించినారు. చేదరాశికి పదము (మము నిబంధించి కిక్షాదులచేత ఉచ్చారణ 


'స్టేరీకరించి గురుశిష్యపరంపరగా- ఆధ గయ నాధ్యాపనములు సాగించి Pf సెన్నిధిని 


' యథామూలముగా కాపాడిరి, డమిన్యాచార్యులు ధర్మేనూ(త్రములను, బాదరాయణులు ' 


(బహ్మసూత్రమలను రచించి వేదార్హీమును యథాకథముగా [పొమాణికముగా నిలుచు 
నట్లు ఇ ఇచసినారు. _ బోధాయనాప _స్తంవాదులు సూత్ర గంథనమువేసి 'వేదమం[త్రము 


"లకు శొతస్మార్ర కర్మలలో వినియోగ(క్రమమును నిగ్దేశించినారు, 


'వేదవ్యాసులు తన కౌలమునకే కృత్స్వ వేదము అధ్యయనము చేయగల 
“శక్తి సామాన్యులలో తోవించినదని (గ్రహించి, శాఖావిభజనముచే సీ నివరి శాఖ 
బదిఘు నను వారు ఆధ్యయనము చేయునట్లు నియమించినారు. 


18 


ఇన్ని జాగ తలు పడినను రాను రాను 'వెవవాదులలో (శద్దాశక్వులు 
లోపించుచు వచ్చినందున ఎన్నో వేదశాఖలు లు సములై నవి, 'వేదభాష్యముతెన్నో 
పుటిసను అవియు ఉక్పన్నము కాసాగినవి, 
ల 


ఇటి దుఃస్టితిలో శ్రీవిద్యానగర స్ట్రాపనాచార్యులై న (శ్రీ విద్యారణ్య పూజ్య 
పొదులు ఆనాటికి లభ్యములైన [గంథజాతమును సేకరించి, భరత ఖిండము లో 
మూలమూలలోనున్న వేదవిదులను (శ్రీ విద్యానగరమునక పిలిపించి, అప్పటికి 
ఉపలభ్యమైన వేదరాశికి తమ పర్యవేక్షణమున భాష్యము (వ్రాయించి (పతిష్పించి 
నారు, తదాదిగా నది సాయనభాష్యమనియ విద్యారణ్యగునియు పేర్లు వహించి 
(ప్రామాణిక భాష్యముగా (వసిద్ధి వహించినది. అది స్మా మ్రాజ్యస్థాఫకుడగు బుక్క 
రాయల కంకిత మైనది, రాయసోదరులు స్థాపించిన విజయనగర సా|మాజ్యము 
20 సం.లు (1888-1585 వైదిక ధర్మమునకు పట్టుకొమ్మగా నిలిచి నెమ్మడి 
నెమ్మదిగా కీణించి నశించినది. కొని బుక్కరాయల 'పేరప్పట్టిన విద్యారణ్యము 
నేటికిని మొక్కవోని (ప్రతిభతో నిలిచి వేదరాశి అపొరుషేయత్వమును ఉద్ధషించు 
చున్నది, 


వారి తర్వాతకూడ మరికొన్ని వేడళాఖలు విసృత్మ[పాయములై:నవి 
ఈ స్టితిలో పాశ్చాత్యులు భరతభామిలో ఆడుగుపెట్టి కై9 స్పవమత (ప్రవారమానకు 
పూనుకొనిరి. వారిని ముందు సంస్కృృృతభాష ఆకర్షించినది, తర్వాత వారి దృష్టి 
వేదరాశివంకకు మరలినది. ముందు దానిని పఠించుతుకు కారణము తమ నుత 
ప్రచారమే యైనను, తర్వాత దాని స్వరూప పఠనమునకు ఉప(కమించిరి. ఐనను 
(ప్రత్యక్షముగా గాకున్నను అంతర్గతముగా నైనను వారికి స్వమతాభిమానమూ పోలేదు, 
వారికి భారతీయ (పభుత్వము చేజిక్కినందునను, అపారమైన అర్హబలము అంగ 
బలము వారికీ. చేకూరినవి. వారు మరల (ప్రాచీన కాలమున వేదాంగ నిర్మాతలు 
చేసినంత కృషి దగ్గర దగ్గరగా, చేసిరి. వారు తయారుచేసిన Vedi Indexలే 
దానికి తార్మాంణము., 


న్‌ 


_చాపపేయ మను స్టిర నిశ్చయ ముతోనే.( జవ్యకమించిరి.. అందుకు. అనుకూలము 


న. 


గానే వారు  చేదార్డము నిర్ణయించి మహా(గ్రంథములు. రచించి. (ప్రచారముచేస్తి -- ఇతర 

(పంచము నకా క్త భారతీయ పండితులనుగూడ (భాంతిలో పడవేయసా గిరి వారు 
శనగే దము 1500 B; 6 నుండి”: రచింపబిడినదని. చెప్పగా = భారతీయ పండితులు 
2; 0 BC, ఇత్యాడిగా ఎక్కువ పుఠాతనత నము -1 4పతిపాదించుటకే పూనుకొన 
శవారంభించిరికాని దాని అవారు' పషేయతగ్లమును నిత్యుత్వమును (ప్రతిష్టించు. (ప్రయత్న 
మునకే పూనుకొనరై రి, -. పాళ్చాత్యులు- మొదట" బుగ్వేదము [500 బి సి,దని, నిర్ణ 
దత్‌ టకు ఎవభధానకా రణము బై బిల్తుజెనిసి స్‌ల్‌ కని. నృ ష్ట్యాదికా అమన. మీంచకుండు 

రపని గు. -్తింపలేని వష సీత స్తితికి" భార తీయ పండితులు" _దీగజారిరి, 


Me 


గ్‌ 


bye 'పాళ్చామ్యలను పాళ్ళాక్యభాన. పభావితులును వేదరాశనిగూర్చి తేల్చిన 





“సషయములు స్టూలముగా నీట్లున్నది॥ వ " అట్టివారినే - ఈ గ్రంథము! తరచుగా _చారిట్రి 
డన 1 నిర్రేక నషా ఖండించుచున్నదొ ”. వ. క. 


వ 
men 
df wh 


es మే .. పదము అపర? సాయమ్లుత్షాదు వివిధ్మప్రాంాతముల్ల లో ఆర్యుల నే 


త్స 
Ah టు అ న rhe en? 
సంత టి ag: . / నేం, య... " Rr nn 
oes a mie or tare i : ప్ర న. వ wt 
im ఖీ 
కా అణ తో వ. 


జాకి వారు రచిం ంచిన గం ంథకాత్తమిద్ని బుగ్వే దము ముదు రచితముం . దాని. రచనా 
న గూడ. నూతన మంధ్రరత్తన. స్తాగుచుండె. 'ననుబకు. 5 నష్టమైన 


చ తధార, వకసనములు.వేవస్హుననే కలవు _పూర్వకవులయ నూతన కవులయ్య రద 


చయం మాయా మంటపం 


వ 


నల (పశ్చంసలు కలవు, 
డ్‌ 


, /. /| మ" ॥| me Me ( 
fa" జ చ En స. =. న ళు a Ti epee me mat we వన! శ్‌ 
అలాల” 

|. హా గా rs . a Wr wm ay TT య... . (| om 
fe 1. య లా . గ శ Ce “7 wt mn ' లో ము ఉమ ఖా | pian href a 

giles a | ( గ ల న. ఆ అట అలం అతత ఆటీ స గ. హెలీనా టి స " wm nT at వార నట అభ Pr mw ee hy 6 Wow a ఆనీ 
న. వ. య. # 





బక భు (ప్రకృతిలో. శన శ్రనకడుతున్న"ఉగ్నివరయ్యు మేఘము పరము వతుగు నము 
అన్‌ శ తె 
ఏ [డమువంట్‌ గృషచండక క్రులవె దేవతలను గంఫావించి: స్రుతిచేసినారు..2 గ్ర కరక ఇపచరడ 


శకుల బాహ్య దర్శనమే కాని ఈశ్వరదర్శనము కాని ఆత్యదర్శనముకానో'లేణు, 


1 
పస్పరోహి తుల" (ప్రాబల్యమచేత జ్రాహ్మాణములు పుట్టి _యజ్ఞకర్మ వి స్పృత మైన 
అస ణ్యకములు ఉపనిషత్తు లు “పుట్‌ననాటి కిక్తి ట్రహ్మభావము, ఆత్మ భావన," జ 
దేవతలందరు ఒక్కడి. న పరమేశ్వరుని విఘాతులను భాదపరిణతీ ' 'త్రమప్రొవ 


ర. 


య wd 


మైనది. సృష్టికర్త, ర్తను గూర్చిన జిజ్ఞాస అనంతరకారికము.. న 


॥ +. గ గ 
జు చె on స wei Ss am me as em పోల స్యా టే యు. wy ల ట్య వ ne ఇ నో సు మ. 
జ క. ॥ win am Rd mg wr a నక. ం య ల త! ' ఓ జ్‌ pe : ల " | [| 

we | సగ స po స _ . RB ॥ wren 4 | 3 గ ॥ ' rt a | స్క న. | 
స Nes a he fm ww Te aa శ Ww on మ . క sR Mr en WW ge కసత వ శర ౫. శ hn న. Wi 





అల. “ds విచ్యార। ౬ పభ్రాసాా గదులలో డో నిరా చిందిన వేదాద ములు [వ్రాయ ఎర ట్ర 
. ND లే. ఉనే థి న 
ములు కావు: తతొ. సద్‌ టి హ్మ =: .ఇత్యాది చేంవదము లకు. . ఉపనిష త్తూరందు ని 


భాష్యాదులందును జై ప్పెడి త్‌ శ్వర ముల్లు జుగ్వేడమ్వన్వ కానరావు... we? mw , సి 


ern 


ల్ఫోవును. _ _ పాళ్చాత$ వేద వండితులు, సర్వ ర్వజ్ఞత్వాహంకారముక్కో, దర్శించు 


న్న పేధార్హములచే_ ప్రభావతుతై భారతీ మ పండితులు. సూడ హనినీ గహించుట్టి 


Ea శ వావమళనే లే 'వివమవారి ప్రాలనమందే 8 కాక. శంక 


ఓ బళ ( on 





వ్రకంనర్ధుడ. ' అవవ న చు స 


గ 
ట్‌ ae నీకి Wg ర లో . /. ఒ, టా i “hy 
aan tt ఫై బన Wee ల ము Ls sy oa Seay Sar Oe CI amie apy YR జే 
కం i | lat WR ae గ. ha Vhs || క రం Wf bor 
hase అ | | , a Pt స "a MSE WR hat లు గ్‌ టు జనో పగ న. న 5] | 
‘ be ఉం య. Wn ait 
యువో. Toner గా, 
వ ఇ జ 
శ 1 ఆ కాన hey eee a Pl Than, os ont | శ w 3 we, i hos an 
వం టి Pre తస నంత నటల ad వ మనో వ nas ni వ a his ఓ as గ్ల 
ల ల వల TE ళ్‌ స న. w hag “నే mu: గ్గ we toma end A పు ఉట శ య ఈం a hr , స్‌ లో టే IE i Tis కట్టు! ప బక 
May 


ఈ దుంవనను గమనించి బా చపప హ్లారిసోద్దర్సు 5b, ్మగంర్షరబన కప్వక. 


మించినారు. ఇట్టి పూర్వవకముఎ వచి నప్పుడు. పూర్వ్యాచార్యులు యుక్ష్తులగు 


౪౮ 
డ్డ 
చ 
తో 
కా. 
మయా 


పతియుక్తులతో బండింగ్లుచు వచ్చినారు, వేదరాశ్‌ని సుష్టుగా పఠించి విస్తారకృషి 


Doty sw he wT స ళా టి 

స్త పకల బశర్యసఈ' 'పోహ్వోవక్షమాలను ggg ల కల క పటైస్రో ల. క్టండింపబూని 
స తా మ నా ః నా ఇ గ aie ప 

శు టో ఈ న పససోద పటు ఈ సుతో హార్లకవ పొంకం నాది 

హోర్చ వేదశాస్ర్రీుః చప జెడ 12 ౪బమతను" “రేపో చేసాడ య్‌లవి నము 


జల తనీశయక్‌ 


7 nn ” a ” ape స్టైలు ay 
పొత్రంచయనట్‌ ఇడి అడక అక ERIC 

స్వయం అవి ఇని; ఎ వ్‌ 
న్‌ ij సో న్న Wei oe ae 5 pei . , oy Me ల్‌ మో జీ మ ళ ph ie లీస Wes సం 
అద్ర అదలా ్యడ సగట Mods) wid ఆ SRE COE 








16 


1. వేదః, ?. బుషి 0, దహ్ము 4,  ఆమ్నాయః ((వఠిః), 
5, స్వాధ్యాయః, క స్వాహా, 7. స్వధా, శీ. వషట్‌, 9. తయో 10 కవిక్ళి 
కాన్యమ్స్‌ 11. భారతి 18. ఛందః. 


ఈ పదములనుగూర్చి వేదములేమి చెప్పుచున్న వి? వేదాంగములు స్మృతుల 
శాస్త్రములు పురాణములు ఏమనుచున్నవి? తుదకు [పొమాణికులగు కవుల కావ్యము 
లేమనుచున్నవి? వానిలో (క్రమపరిజతి గాని పరస్పర వై రుధ్యముగాని కలదా? 
అ శద్దములకు పాశ్చాత్య పండితులిచ్చిన యర్తములు సందర్భమునకు సరివడునా?- 
యణ (వ 
ఇట్లి వళ్నలు వేసికొని ఆరవిరణకు ఉన(ఉమించినారు, 
డూ డ్‌ 


12 శబ్దముల ఆర్థవీవరణకు (96 "పేజీల (గంథమా అని నూ వీద్వన్మి(త్రు 
లొకరు అన్నే, స్టూఅదృష్టికి ముందు గోచరించును. ఆ మ్యితుడు వేదార్థ పరి 
గ్రమకూడ చేసినవాడై నందున మేముకూడ అట్టి విరుద్దభావముతోడనే గంథపఠన 


మారంభించితిమి, కాని లోతుగాపోయి శ్రద్దగా (గంథవథనము సొగించినకొలది 
మొదటి దురభీ పాయము పటాపంచలు కొసాగినడి, ఇందులో వేదవేదాంగ శాస్త్ర 


పురాణ కావ్యవిజ్రానము ఆపారముగా హేతుబద్దముగా నిక్షీప్త్రమైన దని గోచరించినది, 
జో ష్‌ 

రః శబ్దముల వరునకూడ (మ్మప్రా స్పమెనది కానీ యాదృచ్చికముగాఎన్నుకొన్నటి 

కాదని తేలినది. ఈ 12 శబ్దముల విచారణలో సందర్శవశముగా అనేక _ శబ్దముల 

విచారణ, దాని యర్ధ వివరణము జరీగినడి, 


దిహ్మధావన ఆవంతర పరిణామ మనియు బుగ్వేదము మొదట పుట్టిన 
దనియు గదా దారి(త్రికుల నిర్ణయము! శబ్దార విచారణలో ఇందులో సర సాధారణ 
ముగా ముందు బుగ్వేదము లోని వాక్యములే (గ్రహింపబడుచు వచ్చినవి, ఈ విచా 
రణవలన (బ్రహ్మభావన బుగ్వేదము సహా ఆన్ని చేదములందును కలదని బుజువు 
చేయబడినది, ఆ యర్ణమే (క్రుళులును వేదాంగముణనుు స్కృతులున్ను శాస్త్రము 


(1 


లును, ఇతిహాసములునుు పృరాణములును, (పొచూణికుల కాన్యములును ఏకకంఠ 
ముగా ఉద్దోషించుచున్నడి బుగ్వేదకాలమున అగ్ని మొదలగు (పేకృతిశ కుల 
అరాధనము మాత్రమే కలదను చార్మితికులమాట పరా స్తసుగు చున్నది. శచ్దార్రము 


చెప్పుటకు ఏ శబ్దము ఏధాతువు నుండి నిష్పన్న మైనదో కూడ తరచుగా విచారణ 
చేయబడినది, 


వేదరచనలో పౌర్వాపర్య మున్నదని చారిత్రికులు (ప్రదర్శించు రెండు 
మూడు సందర్భములు ఉదాహరించి వానికి సంప్రదాయార్లముషాగ్రమే ఎట్టు కుదు 
రునో, చార్మిత్రికులది ఏల కుదురదో కొంచెము హరిసోవరుల ననుసరించి చూపె 
దము, 


“అగ్నిః పూర్వే ఖిః బుషి భిరీ ఢ్యో మాతనై రుత' బుగ్వేదము 1.12, 
చె మంత మాధారముగా Macdonell! ఇట్లనుచున్నారు, 


‘In the Rigveda reference is ofter made to previous 


singers and to contemporary poets.’ 


ఈ యర్హము ఆపాత మధురముగానే ఉన్నది. కాని మూలములో పూర్వ 
ఖుషులు నూతన బుషులు పేర్కొనబడినారే కాని 5109615 కాని 90615 కాని 
రు. 


ఇక్క డి అగ్ని శబమునక జగత్కారణుడై న పరమేశ్వరుడని వేదశబ 

ణు మ ఈం 

విచారణలో నిరూపించీనారు. అట్టి ఆగ్ని తపస్సంసన్ను తై. న పూర్వ బుషులకు 
నూతన బుషులకు ఆరాధ్యు డయ్యెను ఆని ఈ మం్మతమునకు తర్హమ ముర్పడుచున్నడి, 
అనగా సర్వకాలము లందును అగ్ని ఆరాధ్యుడని కీ _రింపబడుచున్నాడు, కావుననే 


బుగ్వే దమున అగ్నిని “యుగే యుగే విదథ్యమ్‌' బు. 8-85 అని కీ చ్రీంచినది 
అనగా సర్వకాలము లందును అగ్నియజ్ఞాదులచె ఆరాధనీయురు అగుచున్నది. బుషి 


18 


పదమునకు ఆతీం(ది నూర్ణదక్శనము కవారని నే గాని P06 అని కాని 51%%615 
అసి కాస్స్‌ మం్యతరచ లుతలని కొని అర్హము కొదు. (పుటలు 84-85 తాత్చ్సర్యార్థమ్యి, 
ఈ యదాహరణమునలన పాళ్ళాత్య వేదపండితులు ఎట్టి విపరీతా్థములు చెప్పిో 
టోధపడగలదు, 


అట్లిదే మదియొకటి, 


'నవంసు సోమ మగ్నయే దివః క్యేనాయ జీ జపమ్‌' బి. 1-15-4. 
'ఓ ఆగ్ని, నీకు నవమైన సోమమును జనింన జేయుచున్నాను' అని 
మంకార్థము. 


అటి యూమే, 
ల (అ 
“శు చిం నుస్తోమ ఏ౦ నవజాత మద్యేందాగ్ని నృశ్రహణా జా "షేధ్ధామ్‌ 
ము, 7.98.1 అను మంత్రమునకు గలదు. 


ఇక్కడ (ప్రసావింవబ డీన స్రోమములు (కొత్తగా సృష్టింపబడిన వే నిస్పం 
శయముగా। అపే 'శస్ర్రము? అనునవియు [కొ తగా నృషింపదిడునవే, ఇట్టివాని 
ణా ద లిబి ది 
(ప్రసావనకూడ (భ్రాంతి కలిగించునట్టిదే, కాని స్తోమములు గాని శస్రముఆ గాని 
(కొ త్తమంశనులు కొవు, అవి సిద్దమం[త్రముల కొత్త కూర్చులుం సే 16: 
ఇట్టి సూత్మములు తెలిపినచో మొదట కలిగిన (భాంతి నివృత్తి యవును, 


ఇటే మరి యెన్నో (భొంతీ కలిగించు వేదసందర్వములు దోసక ఏవరించి 
వేదము పౌర షేయమవి భావించువారి (భాంతీ తొలగునట్లు ఈ [గ్రంథరచన చేసినా, 


వేద్నప్రామాణ్యము ఆంగీకరింతురు గాక, అంగీకరింప కుందురు గాక! 
ఏమైనను వేదము తోను పురుషో క్ర క్రమైనట్లు చెప్పలేదని, ఆందుతో క్రమసరిణతి 


19 


హరిసోదరులు అ యా సందర్భములలో హేతుబగ్గముగా సృప్రమాణముగా 


ఈ విధముగా వేదస్వరూప (పదర్శనమునకు (గంథము (ప్రవృ త్ర మైనను 
సందర్భవశముగా పేదవాక్యముల అతీంద్రియ జ్ఞానము, వేదోక్త కర్మల అతిశయము 
వేదాంగముల స్మృతుల దినముల విశిష్టత (ప్రదర్శింను ఆర్ష విజ్ఞానమును (గంథ 
మందంత ట హరిసోదరులు వెదజల్లి వేద వాదులకు మహోపకృతి కావించినారు, 


మరియొక విశేషము కూడ ఈ (గఠధములో అక్కడక్కడ గోచరిం 
చును. మమ్మటభట్టు వంటి ఆలంకారికులు, భవభూతివంటి మహాకవులు చెప్పిన శోక 
ములకు సర్వసాధారణముగా వ్యాఖ్యాతలు చూపవి విశేషారములు వేథవిజ్ఞానసరమెనని 
0 భా రాల 
(పదర్శించినారు, అట్టి మహారచయితఅ భావములు పూర్తిగా అవగాహాన మొనర్ను 
కొనుటకు సామాన్యముగా భాషాశాస్త్ర విజ్ఞానము చాలదని వెదవిజ్ఞాన మవనరమని 
చెప్పకుండ సూచించినారు. రెండు ఉదాహరణము లితుము, 


మమ్మటభట్టు శన కావ్య (ప్రకాశారంభముతో కవి భారతి నిట్లు (పళతి 
సించినాడు. 


“నియతికృత నియమ రహితామ్‌ 
హాదెక మయీ మనన్మ పరతఠ(తామ్‌ 
నవరస రుచిరాం నిర్మితి 

మాదధతీ భారతీ 5 వెర్ణయతి.! 


ఈ శ్లోకమును (బ్రహ్మ సృష్టికంశె కవి సృష్టి విశిష్టమై నదని వ్యాఖ్యాతలు 
వివరించినారు. కవులంటే లౌకిక కవులే. ఈ మంగళ శ్లోకము కవియగు పర 
మేళ్వరుని నుండి యావిర్శవించిన .భారతియగు వేదవాణికి సర్వవిధముల నన్వ 


2U 


యించునని పు. 459.462 లలో చేసిన వివరణము అపూర్వమై ఎంతో ఆనందము 
కలిగించి నది, 


అ భవభూతి ఉత్తర రామ చరిత ములో ని 


“ఇదం కవిభ్యః . పూర్వేశో 
నమెఃవాకం [పళాస్మ హే 
నందే మహి చ తాం వాణీ 
మ మృతా మాత్యనః కలామ్‌॥ 

అను మంగళళ్లోకములో (ప్రసావించబిడిన పూర్వ కవులు వేదమం్యత్రముచే యని 
ఇందలి ఇదం శబ్దము మ వెదసదప్ర దాయాను గుణ మనియు ఇందలి వాణి వేద వాణియే 


యనియు పు, ASA 407 లలో చేసిన వివవణము ఎంతో హృదయంగమముగా నున్నది. 


మజెయొక విశేషము! కావ్యన్వరూప  లక్షణవేత్తలు తరచుగా వేదము 

(వభు సమ్మితముగాను, పరాజములు స సషపా సృత్వ్పమ్ముకముగాను, కావ్యములు కాంతా 
కాని హరిసోద 
సుహృత్సమ్మిత ము 
మా(త్రమేకాక కాంతానమ్మి తమ గా కూడ ఉపదేశించు మహాకావ్యమనుచు “కవిః- 
కౌవ్యమి అను సదార్గవివరణ లో పు 410-508 లలో చెసిన (ప్రతిపాదన ₹ంతయేని 
ఆహ్హ్లాదకరములై బుద్దిమంతులు మననము చేయదగినవిగా నున్నవి. 


సమ్మిత ముగాను ఉపదేశించు ననుట సర్వసాధారణ విషయము, 
రులు అధికాలిభేదిమును బట్టి వేదము (సభుసమ్మిత ముగాను, 


ఇది (గ్రహించి 


నచో భారతీయ ఏక్టానమంతటిక్‌ వేటదే మూలసని ? రారిక ప్రై భారతీయ సంస్కృతి 


విశిష్టత గోచిరింపగలదు. 


ఈ విధముగా (గంథస్హ . విషయములు (ప్రామాణికములుగా నుండి వేద 
నిక్యత్వమును, . అపౌరుషేయత్యమును విరూపించునవిగా నున్నవి. దీనికి హిందీ 
భాషలో అనువాదము జధుగుచు న్నట్లు తెలియవచ్చినడ్ని తక్కిన భారతీయ భాషలలోనికే 


వ] 


లన్నింటి లోనికిని సంగహముగాగై నను అనువాదము చేయదగిన 


= 


భాష 
ఉతమ శతక టిలో చేరినదీ (గంధము! 
బున 


(గ్రంధవిషయ _ గౌెరవమునకు తోడు అచ్చు, బైండు, జాకెట్టు, బుకు 
మార్కు అగ్నీ) రమణీయములుగా ఉండి వన్నె తెచ్చుచున్నవి, మూల్యముగూడ 


అతి స్వల్పముగా నిర్ణయింపబడినది. 


దీనికి సాంగస్వాధ్యాయ భాస్క_రులు కుప్పాలత్మెివధానిగారు (వాసీన 
విపుల పీఠికయ్కు శ్రీవిశ్వనాధ సత్యనారాయణగారి పరిచయమును, (శ కంచికామ 
కోటి పీఠాధీశ్వరుల “వేదములు” అను వ్యాసమును, ఇతర పండితుల యభ్శిపా 
ములున్కు మధ్యమధ్య ఉదాహరింపబడిన హరిసోదఠుల వేదము తృ స్తవ భాగము 


లును (గంథగౌరవమును బహుగుణముగా వృద్ధిచేయుచున్న వి, 


ఈ ఉత్సమ(గంథ రచయితలై న హరిసోదరులను, (పకాశకులై న 'తెనాతి 
సాధన (గ్రంధ మండలి వారిని సర్వాత్మనా _పశంసించుచున్నాము. 'వేదవాజ్మయ 
'సుండు ఏ మతము అభిమానమున్న వారైనా ఈ (గంధము అవశ్యము పఠింప 
వలనియున్న ది, 


జయది 


వెదములు 


జగద్గురువులు శ్రీశ్రీశ్రీ కొంచీ కానుకోటి పీఠాధీక్ష్యరు లు 
శ్రీ చంద వెల్లుడే _ [దస రస్వతి స్వావివారు 


శ | శ సః రో మ _ న్‌ ఖే కి 
ధర్మో విశ్వస్య జగతః ప్రతిషా వేదో2ఒఖిలో ధర్మమూలమ్‌ 


వేదములు పరమేశ్వరుని నిఃశ్యానరూపము అని యోనాదిసిద్ధ థారశీయ 
సం|సదాయము, హన (ప్రాచీనులగు మహర్షులే గాక తరువాత (క్రమముగ వెలసిన 
(శ్రీ శంకరభగ వత్సాదాది మహాపురుసులును, 'కొళిదాసాది మహాకవులు, తులసీవాసు, 
ఆళ్వారులు, నాయన్మారులు తా గగరా జూ మున్నగు మహాభక్తులు, నెందటో వేదములు 


పరమేశ్వరుని నిఃశ్వాసరూ పము అసి దృథఢముగ నమ్మి సహతుకముగ నిరూపించి 
యున్నారు. 


పరమేశ్వరు డీ జగత్తును సృష్టించి రక్షించి లయ మొందింతు చున్నాడు, 
(ప్రళయమునం దీ జగత్తు అదృశ్య మగుచుండును. సృష్టింపబడిన తరువాత నీ జగ 
తెంత కాలముండునో ప్రశయకాలము గూడ నంతియే. సృష్టిలయములు రెండును 
నొకదాని వెనుక నొకటి నిరంతరము నియత గతిని చక్రము వోలె తిరుగుచుండును, 
సృజింపబడిన తరువాత సీ విశ్వమంళయు పదునాలుగు భువనములతో నొప్పుచు, 
నొకానొక సార్యభ్‌ ముని యాజ్జచే బరి గాలింవ ఐడుదున్నట్లు నియమ బద్దమై (ప్రవ 
రిల్లు-చున్సుది, తో సార భౌముడే SE సం జ” సావ* జంగమాళ్మకము 
లగు ప్రాణులే యామన పరి సౌఅనకు లోజుగ్‌ (సవ రక్డుచుందెడి (పజలు, అందుబే 
నాయకు (ప్రజాపతి యని పేరు. ఆ చవ రియ, ఆయనచే బాలింపబడు జీవులు 
నంచణు ననాది స్వరూపులు. కాని, సృష్టి జరిగినప్ప డెల్ల (పాణులు మ్యాక్రము 
భీన్నభిన్న శరీరములతో దిరిగి యవతరించుచుందురు. ఈ (ప్రాణులను (పరిపాలిత 
(ప్రజలను) ఉద్ధరించి పోషించుట కొక చట్ట మవసరము. ఆ చట్టమే వేదము. 
(పజలును సార్వభౌముడును అనాది స్వరూపులగుచో సీ చట్టము గూడ ననాదియే 


లి 


కౌాలయును. సృష్టి యుండునంతదాక పరమేశ్యరుడున్తు ప్రజలును వేదమును 
(చట్టమును) శాశ్వత ములు, (ప్రళయకాలమున సి వేదములు సంమెళ్వరుని యందు 
సిలీనములై యుండును, 


వేదములు మం(తాత్మకములు గాన నవి శబ్దరూపమున నాకాశమున నెపు 
డను వ్యాపిందియుండును, (పలయానంతర మీ వేదములు బుషులచే డర్మ్శింప 
బడుచున్నవి. పిదప గుఠువులనుండి శిష్యులకు నం[కమించుచు '(కుతులు” అను ఆన్వర్థ 
నామమున బరోగుచు నంరంక్షింప ఐడుచున్నవి. అట్టి గురుశిష్యులు (కమశిక్షణతో 
గూడిన నియమ బద్ద జీవితమును గడుపవలసి యుండును. అట్ట జీవితమును గడు 
పుచు వేద సంరత్షణమును జేయువారు దివ్యశక్తి సంపన్ను లగుదురు. అంళియ 
గాదు, నిరంతర మం (తో చ్చాశణ సేయుచు నా మం[క్రాక్షరాది 'దేవతాస్వరూప 


ధ్యానముచే దామును తరించుచు లోకళా న్తి కళ్యాణములకుగూడ దోహద మొనర్చు 
చున్నారు, 


తమిళమున వేదములకు “ఎజ్జాదాకిళని” (Unwritten Words) అనియు, 
మర (గుహ్యమైన, ఓతు (గానము లేక ఉచ్చారణ)” అనియు వ్యవహారము. 
ఇవి పొళతుషేయనులు (పురుష ప్రణీతముల్ఫు గావు. ఇతర (గ్రంధముల. వలి 
వేదములు స్వయముగ చదువుకొన దగినవి కావు. అధ్యయనము ద్వార్యామా (త్రమే 
గురువునుంతీ శిమ్యనకు సం[క్రమించునవీ. _వేదాజముఅలో మొదటిది యగు శిక్ష 
వేదములను స్వయముగ చదువృకొనుట నిషేధించినది. 


“నీ త్రి క్రీమీ $6రఃకంపీ తథా లిఖీతపాఠకః | 
అనర్లజో౭-ల్బకంఠ శ్చ షడేతే పాఠకాధమాః 1౧" __పా,+శ.820, 
Cy 


పింగళము, చూదామణీ మున్నగు త మిళకోకములు గూడ పరమేశ్వరుశు 
వేదక ర్త (వేద ముదల్యన్‌ = Veda Mudalvan) అని సేరొ-నుచున్నవి, 


24 


సృష్ట్యారంభములం దెపుడును చవ రి యగు పరయుళ్వరుదు దివ్య 
యోగళక్తులచే బాహ్యాభ్య నర (ప్రపంచముల సామరస్యమును సాధింపజాలిన యాధి 
కారిక పురుషులను నియోగించుచుచుండిను. అట్టి మగానీయులు తమ దివ్యసహ్తో(త్ర 
ములను (వేదములను) సొకెక్కరింపజేసికొందురు, అనగా త - దివ్య్యశవణ 
శక్తిచే విశ్వమునందు వ్యాపించియున్న యనాడి వేదశబ్ద తరంగములను దర్శింతురు. 
దైహ్మకుకూడ పరమేశ్వరాను[గహముచేత వేదములు స్వయముగ భాసించును, 
అట్టి యాధికారిక పురుషులే లేక మం కద్రష్టలే మొట్టమొదట పదములను పల 
పరచిన జీవ్యమూ దులు, 


*ఆనాదీన్‌ధనా నిత్యా వా గుత్చపా సస్వాయంభునా | 
రా 
ఆరో వేద మయీ దివ్యా యత స్పర్వాః (పవృ త్తయః ॥” ఎ నును, 


యుగాంతేం2-కర్ప తాన్‌ వెదాన్‌ సేతిహోసాన్‌ నుహర్షయః, 
లేభిర తపసా పూర్వ మనుజ్ఞాతాః స్వయంభువా ॥” __వ్యాసః 


“శనే బ్రహ్మ హృదా య ఆదికవచ” భాగవతమ్‌. 


వేదాదాధ్యయన మన మం|త్రయోగము, వేద మ౦(త్రాకరము నుచ్చ 
రించినపుడెల్ల తదను గుణముగ దేహము నందలి నాడీయందు (నాడీ కేం[దమునందు) 
ఒక విధమగు సంచలనము కలుగును, సామాన్యముగ నాడిసందలనము యొక. 
(వభావము మనస్సుపై దడి యడ కామ క్రోధ శోక్రాది రూపమున ముఖిభం గి 
మల ద్యారా యభివ్య క్ర ముగుదుండును. ముఖము మనోభావ దర్భుణము (Face 
is the index of the mindy ఆసు నానుడి యొక్క తాత్య మిదియే, 
మంపూూకంములను నియమబద్దముగ నుచ్చరించి తగువినముగ నాడీసంచలనము కలి 
గించినచో నుత్త ఏభావములే యుధయించునబ్లు  చేసీకొనవచ్చును. (పాణ 
యామముడే నాడీనియమనము గౌవించుట హఠయోగము. సామాన్యముగ నే శ్షబ్దము 
నుచ్చరించినను నా యుచ్చారణము జిహ్వ, పెదపులు, దౌడల్సు వక్షస్థలము = వీని 


వ్‌ 


యందంకట వ్యాపిఎచి యుండెడి నిఃశ్వాసరూప గు ప్రాణవాయువుచే ననుగత నుగు 
చుండున , మంత్రోచ్చారణ సమయమున (ప్రాణవాయువును దేహ మందలి యేది 
యేని నాడీశేం_దషున నిలిపి యున్నవ్వుడే యొకవిధమగు (పేరణ కలిగి యందుండి 
దికరంగముల _ప భావము (ప్రపంచమున గలుగు సుఖ దుఃఖాదులకు గారణమగు 
చుండను. ఇహలోకము నందెగాక పరలోకమునందు గూడ శా నిసౌభాగ్యముల 
గలిగింప జాలెడి శబ్రతరం గముల నుదయింవజేయు శక్తి వెదమం(తాశరములకు 
గలమ. అట్టి వేదముల నంరకించుకొనుచు లోకళా న్లికె 'వేదమం త పురళ్నర 
ణము గావించుచుండుట (బాహ్మణుని విధ్యుక్తధర్మము, “బాహ్మణన నిష్కారణ।ః 
షడజ్‌ో వెదో౬ ధ్యేతవ్యో బేయ క్స్‌, 


తమిళ దిళస్టుడు మహాభక్తుడు నగు తిరమూలర్‌ మహాశయుడు “ఆకౌ 
రాది కీకారా న్హ హపములగు వే బడి వర్గములతో (మాతృకలతో) ఏలసీల్లెడి వేదము 
అనంత ములు, అగాథములు” నని కీ ర్రించెను, యజుర్వేదము నందలి కాఠకము. 
లిన (ప్రశ్నయం-డు వేదముల యనంతత్వము నిరూసించెడి భరద్వాజుని గూర్చిన గాథ 
యొకటి గలదు, 


భరద్వాజమ హర్షి (బ్రిహ్మదారియై వేదాధ్యయనము. చేయుచు. జీవితము 
నంతయు గడ పెను, _ జీవితాంతమున (నూజు వత్సరముల తరువాత) మజియొక 
పూర్ణాయురాయము (నూజు సం॥)ను ఇం(దుని యను[గ్రహముచే బొందెను తరు 
వాత వేదాధ్యయనమునశై మజియొక పూర్ణాయుర్ణాయమును గూడ నిమ్మని గోర 
ఇం(దు డనుగహించెను. అప్పటి కాతని భౌతికళరీరము మిక్కిలి జీర్తమయ్యెను, 
ఆయిన నింకను వేదాధ్యయనము జేయగోరి యింకొక పూర్ణాయర్దాయ మిమ్మని 
కోరను, ఇచ్చినచో నీవేమి సేతు వని యిం(ద్రు డడిగెను. వేదాధ్య యనమును 
బూర్తి జేతు నని భరద్వాజు డనెను, ఇం(దుడు వెంటనే భరద్వాజుని యెదుట 
మూడుపర్వతముల జూసించి యా మూడింటినుండి మూడు గుప్పిళ్శ్‌ దుమ్ము తీసి 


26 


యాత నికి జూపి “మూడువందల చేండ జ్‌వితకొాలములో సీవ (గహించిన వేదధాగ 
మింతియే. ఇంకను (గ్రహంపవఐసిన దింత గలదని యా పర్వతముల జూ పెను. 


వ్యాసభగవానుడు ఆయిదు వేల వశ్చవములకు బూర్యు మొక గాక "నున్న, 
పేదమును బుక్‌, యజాస్‌, నామ, ఆథర్వరూసమున నాల్లుభాగ ములుగ విభజించెను, 
అపుడు మొ తము 11:1 వేదశాఖలు గలవు. అందు బుగే్యేదమునకు 21, యజు 
ర్వేదమునకు 101, సొమ పేదమునకు 1100, అథ+ వేదమునకు 9 _శాఖలు గలపే, 
అట్ట యా శాఖలు బుషి పరంపరగా నధ్యయనము చేయబడి చు వచ్చినవి, కాని 
కాలక్రమమున వేదాధ్యయనము కంచె నన్యపిద్మల నభ్యసి చిననే ఐహిక జీవితము 
సుఖముగ గడచిపోవు నను భావములు (ప్రబలి, గురుశిష్యపర పరానూపమున (కమ 
,పా_ప్తమైన వేదాధ్యయనము నం దనాదర మేర్చితుజచే వే శాఖలన్నియు నిప్పు డుప 
లభ్యము లగుటలేదు. (వస్తుము బుగ్వేదమునకు శాకల _ లేకి ఐతరేను లేక 
పొరియమ్‌ (P ouzhiom) జని వేజే వ్రు నామములతో బిలవఒడెడి కాఖి 
యొకటియే గలదని తెలియచున్నది. అన్షే యజుర్వేదమునకు తె తీయ, మైశ్రా 
యణీయ, కాణ్వ, మాధ్యందిన శాఖలు నాలుగు అభ్యము లగుచున్నవి. సామ 
వేదమునకు ఛందోగ లేక కౌథుమ శాఖియ్కు తలవకార లేక జై మినిశాఖయ్సు రాణా 
యసనీయ శాఖయు మా్యతమే లభ్యము లగుచున్నవి. _ అథర్వ వేదమునకు శౌనక్క 
పిప్పలాద శాఖలు రెం ఒమా(త్రమే గన్చట్టుచున్న వి, 


అథర్వ వేదాధ్యయనము జేసినవారు నేడు (వేళ్ళమీద మా్యతమే లెక్కింప 
దగి యున్నారు... ఆథర్వవేదీయ శౌసకళావాధ్యయనము జేసినవారొకరు మా(త్రమే 
నేడున్నట్లు తెలియుచున్నది... పిప్పలాద శాఖ నేటికిని తాళపష్యత్రములందే. నిలిచి 
యున్నది. _ తమిళదేశమునకు జెందిన. మ హోభక్షులగ్గు ఆక్వారల యొక్కయు, 
నాయన్మారులయొక్క యు భక్తి రసపూర్ణగేయములలో . తలవకారసామ శాఖను 
గూర్చిన (ప్రశంసలు గలవు, ఆ మహోాభక్తులలో నొకరగు సోమాసిమారనాయ 


న్మారు తలవకార సామళాఖకు ₹0దినవారు. ఆయన చోళరాజుల కాలమున 
నివసించినట్లు తెలియుచున్నది. 
ఉరి 


మన పవిశ్ర భారతభూమి యందలి [పజలయొక్క దై నందిన జీవితము 
నందు వేవములయొకశ (ప్రభావమెంచతేని గలదను విషయము భారతీయ వివిధ భాషా 
గత వర్గపదోచ్చారణను బరిశీలించిన దెలి వుగలదు. ఆ యా (పొంతీయభాషలు ఆ 
యా వేదశాఖలయొక్క- (పాతిశాఖ్ఞభయందలి నిబంధనల ననుసరించి యుచ్చరింప 
బకుచున్నట్లు తెలియగలదు. బుగ్వేదమున నుచ్చరింపబడు “క” యను నక్షరము 
యజుర్వేదము నందును, కౌథుమ సామశాఖియందును 'ది యనియు, జైమినీయ 
సామశాఖియందు “జా (2%) యనియు నుచ్చరింపబడును, “జి యను నక్షరము 
' తమిళభాషయందే గాన నగును. ఆ యక్షరము వేదళాభిలటో నొకటియగు జైమి 
సీయ సామకాఖయందు గన్సట్టుచుండును. సంస్కృ తవ్యాకరణము జిస్వోమూలీ 
యము (౩క) ఉపధ్మానీయము ($స) అను రెలడక్తరముఅ స్వరూసమును నిర్దెశించి 
నడి. _బిహ్వాయొక్క మూలమున నుదృవించుటచే దానికి జిహ్వామూలీయమని 
“పేద, తమిళభాషతో దీనిని ఐథమ్‌ ( Aithamy ఆని వ్యవహరింతురు. 
వేదాంగములగు శిక్క వ్యాకరణ, శాస్త్ర సం పదాయముల ననుసరించి విసర్గపూర్వక 
కకారతథూసమున (కః) నీ జిహ్వామూలీయము వ్యవహరింపబడుచున్నది. ఐరోపా 
అరబ్పిభాషల యందు గన్పట్లు «Ff? (యఫ్‌) అను నక్షరము వ్యాకరణశా స్ర్ర మున 
ఉపధ్యానీయ నును నామముకో వసర్గపూర్వక పకారరూవమున (కవ తెలియ 
నగుచున్నది. తొల్‌కాప్పియమ్‌ ఆని పిలువబడు తమిశభాషా వ్యాకరణమున కు 
గూడ మూబము ఐం(ద్రవ్యాకరణము, శికె వ్యాకరణము లన్ని వేదశాఖలకును సమాన 
ములు, ఇవి కొక యొక్కొాక్క వేదశాఖకు సంబంధించి (పత్యేకముగ వ్యాకరణ 
ములు గలవు. వానికి (సాతిశాఖ్యము లని పేరు, ఉత్తరభారతము నందలి రాష్ట్ర 
ములలో విశేషించి మధ్య్యవదేశ్‌, ఉ తర వడేళ్‌, రాజస్థాన్‌ రాష్ట్రములలో (ప్రచా 
రములో నున్న వ- జ- క్ష- యను నకరములు దాక్షిణాత్య రాష్ట్రములలో (గమ 
ముగ బి- య-_ క- యని యుచ్చరింస బడుచుండును, 4ఉ _త్తరభారతమున శె త్రి 


వరి 


రీయ కాజ్యళాఖలు (పచారములో లేక మాధ్యందినళాఖ వి స్తరించుటరయ యీ వరో 
చ్చారణభేదమునకు గారణముగా నూపాంపవచ్చును ఏలయన మాధ్యండిన శె త్తి 
రీయళాఖలకు సంబంధించిన |పొతిశాఖ్యలందీ వర్తెచ్చారణ భేదమును గూర్చిన 
నిబంధనలు గలవు. కై) సవ మతవ్యాపి గాంచిన దేశములందును “యి కొరము 
నకు బదులు “జి కారము వ్యవహారములో గన్పట్టుచున్నది. 


Jews జ్యూస్‌ _ యూదర్‌ (తమిళము) __ యూదులు (తెలుగు, 
Joseph జో సెఫ్‌__యూసఫ్‌ 


ఇట్టి వక్లోచ్చారణ భేదము ననుసరించి యా దేశములలో మాధ్యందినశాఖ 
న్యా పమె యుండి యుండునని యూహింపనగును. 


ఆం(ధ(ప్రదేశమున నూటికి తొంబవి మంది యజు'ర్వె వశాఖకు జెందినవారు సంభాష 
అలయందును ఆ యా (పదిశముల నావముల యందును 'డికారము నెకు,వగ 
నునయోగించుట య 6(ధ్ర దేశమున శై త్తిరీయ శాఖియొక్క విశాలవ్యాప్తిని సూచిం 
చును, తె తీరీయశాఖ యందలి “తి కారము సొమళాఖయందలి జ్ఞ (28) కారమున 
కును బుగ్వేదము నందలి 'ళి కారమునకు సమానము. మహారామ్ష్రలలో నూటికి 
ఎనుబదిమఠిడి, బుగ్వేదీయశాఖిలకు జెందినవారు, తమిళరేశమున జ (zh) కార 
మును, ఆం[ధ దేశమున *డికారము నుపయోగించు పబ్దులయందు మహోరామ్హ9లు 
తను దైనందిన సంభాషణాది వ్యవహారములందు గూడ శి కారమునుపయోగిం 
కురు. బుగ్వేదీయ ప్రాతిశాఖ్యయం దట్టి తావులందు “శ” కార ముపయోగింపదిడ 
నం ననెడి నిబంధన లుండుజయే యీ వ్యవహారమునకు గారణము గావచ్చును, 


అందుచేతనే యజుర్వేదము నందలి 'డి కారము బుగ్వేదమున శి 
కారముగ నుచ్చరింపబడుచున్నది.  యజుర్వేవళాఖలయందు గన్పట్టు “డికారము 
బుగ్వేదమున నరుదు. ఛందోగ సామళాఖి యందలి డి కారము జై మినీయసామ 
శాఖయందు “జ్ఞ (26) కారముగ నుచ్చరింపబడు చుండును. వేదళాఖలయందలి 


28 


యిట్టి వర్ణో చ్చారణ భేదమె వ్యావహారిక భాషలయందును తలజూపిన దని చెప్ప 
వచ్చును. మృగకీరా నక్ష[క్రయు క్త పూర్ణినుకు “మార్లశీర్ల యని శాస్త్రమున వ్యవ 
హారము గలదు. మృగశీర్షా నక్షత్రము తమిళమున “మార్షశీర్ణ్ష యని వ్యవహరింవ 
బడును. మార్గకిర మాసమును తమిళదేశమున మహాభక్తురాలగు ఆండాన్న “మార్గజ్లి 
తింగక్‌ (Margazhi Thingah)eని పేర్కొనినది. నియమబద్రముగ జేయ 
బడు వేవముంతాక్షరోచ్చారణము లోకకశా్యణ [పదము గాన మంత ములు పుష్టి 
సూతువు అగుచు సొష్టి కములు’ అని చెప్పబడుచున్నవి. సంస్కృతము నందలి 
“పౌష్టిక వను పదము తమిశమున *“పొడికమ్‌ి అనియు, మళయాళమున 'పొజ్లియమ్‌” 
\ Powzhiam ) అనియు నుచరింవబడును. తెలుగులోని డి కారము 
తమిళమునందు “జ్ఞి కారముగను కన్నడమున “క” కారముగ నుచ్చరింసబడుననుటకు 
గొన్ని యుదాహరజములు ; 


తెలుగు శ్రమిళము కన్నడము 
పొగడుట Puhazhlthal పుహజ్ఞుదల్‌ Hokaluvathu పహోగణనదు 


య 


పగడాల Pavazhlam పవజమ్‌ Havalu 
పాడు Pazh Halu హోరలు 
కూడు Koozh కూజా Koolu కూలు 


ఆ యా భాషలలో నిట్టి వర్ణోచ్చారణ భేదమునకు నా యా (ప్రాంతము 
(పచారములొ నున్న ప్రాతికాఖ్యములే కారణము. (ప్రతి వేదశాఖయందును కర్మ 
కొండ యనియు జ్రానకాండ యనియు రెండు భాగములు గలవు, సదాచారానుష్టాన 
ములతో యజ్ఞయాగాదులను గూర్చి కర్మకాండ వివరించుచున్నది. కర్మఫలమును 
సర్వమును పరమెశ్వరార్చణ జేయుచు లోకళా న్ని కొజ3ై! పరమేశ్వరుని (సార్టిం 
చుట వలన చిత్తశుద్ది కలుగును, ఇట్లు నిష్కామ కర్మానుస్టానము చేతను భగవ 


ధ్యానము చేతను గలిగిన చి త్తళుద్ది పర షేళ్వర స్వరూపానుసంధానమునక గారణను 
థి ఇ ౦ 
కాగలదని జ్ఞానకాండ యుపగేశించుచున్నది, 


ఈ (ప్రపంచము సృష్టింపబిడిస తదవాత నొకానొక సమయమున నీ 
. వపంచమంతయు. వై దికమతవ్యా పమై యున్నట్లు (శ్రీ మద్భాగివతాది [గ్రంథముల 
చలన డెలియుచున్నది. ,పావీనకాలమున ఉ త్రర్మధువము నుండి దక్షీణ (ధ్రువము 
వరకు ని భూగోళము స స్పక్వీపము=తోన్సు ఆ ద్వీపషములమధ్య స 


స పసము[వములి 


పస 
తోను వ్యాప్తమై యవి ఉత్తరము నుండి దక్షిణము వరకు సీ భూగోళ 
మును ఉంగరములవలె చుట్టుకొనియున్నట్లు చెలియుచున్నది. అందు (ప్రతి ద్వీపము 


నందును, వెగిక కర్మాన షానము, వేదమారానుగత మొన, యర్బనాదికము గలవు, 
కా లు (ల (pn 


భూమి రొజున కొకసారి తనచుట్టును, సంవత్సరమున కొకసారి సూర్యుని 
చుట్టును తిరిగి వచ్చునప్పడేర్చడు కక్ష్యలు లేక [కాంతవృ త్తములు(07bi5) రెండును 
ఒకే సమతలమున (Rolip tic Plane) నుండును, భూమ్యక మీ సమతలమునకు 
కే డి గీలకోణమున వ ర్రిల్లుచు నిరంతరము (ధ్రువతారవై కృ జూాచుచుండును, 
జ్యోతిశ్ళాప్త్రము ననుసరించి యిట్లు భూమి సూర్యుని చుట్టి సరిభ్రమించునపుడు సంవ 
త్పరమునకు రెండుసార్లు అనగా మేషమాసమునందు తులామాసమునందును విషుప 
ములు (Vernal and Atumnal Equinoxes) యేర్చ్పడును. మెషమా 
సమున మొదటి దినము చేషపిషువము. తులామానమున మొదటి దినము తులా 
విషువము ఏషువము =నములయందు ర్యాతిందివనృ సమావది దైర్గf్యము 
గలిగియుండును. అమర కోళమునందును వ్యాకరణ మున దును 'విషమి పదమున 
కిశే యర్థము వివరింప "డి యున్నది, 


“నమరా(తిందివే కాలే విఘవ ద్విమనం చ తగ్‌” 


కాలక్రమమున సీ భాభమణ (051 కత్యయంద విమనము లేర్పడు 
స్నానములు ( Equinoctial Points ) వెనుకకు జరుగుచుండును, ఆందుచేతనే 


91 


3 దెలిపిన మేష్క తులా, విషువత్పుణ్యకాలము లందలి రా(త్రింబవళ్ళయొక్క- 
కాలపరిమితి గూడ నమాననుగ నుండక మాటి జొచ్చినది (ప్రస్తుత మేష తులా 
సంక్రాంతి పుణ్యకాలములకు 22 దినము౨కు బూర్వమే సమ రా(తీం దివకాలము 
వచ్చుచున్నది ఖగోః భూగోళ శాస్త్రములు భూూభమణ కక్ష[ 00105] లందు సంభ 
వించెడి యిట్తమార్చు (9766653100) వలననే ద్వీపనులయొక్కయు సముద్రముల 
యొక్క_ ఉనికియ,ఏ గూడ పెక్కు. మార్పులు సంభవించుచుండునని చెప్పుచున్నవి. 
యుగభేదము నను రించి ద్వీపముల యొక్కయు స్టితి గతులు మాటీనవని చెవ్బ 
వచ్చును. కృతయుగమునందును, (తేతాయుగమునందును ఉచ్చస్థితిలో నునది 
వైదిక కర్మానుమైనము క్రమముగ. ద్వాపర యుగములో గొలదిగ మార్చుజెర్న 
కలియుగములో గొన్ని యెడల మా(త్రమే బీజ ప్రాయముగ నిలిచియున్నది. 


క్రీ. పూ. $500 నం॥ నాటి ఈజిప్టు శాసనములలో రామెసెస్‌ 11 
[| Ramesses | అను తెగకు జెందిన (ప్రభువు హి ఖైట్సు ఆను తెగయొక్క- 


(ప్రభువుతో సంధి జేసికొని యందుకు సాక్షులుగ నా సంధీషత్రమున మీ(త్రావరుణ 
దేవతల నుదహరించినట్లు H R. Hall (వ్రాసిన Ancient History of the 
Near East ఆను (గంథమున (364 పుటలో గలదు. [కీ పూ పూ. 500006 
సం॥ నాటి మజియొక ఈజిప్టు శాసనమున నక్తే వైదిక “మిత్ర దేవత సాక్షీగా 


(గహింపబడినట్లును గలదు. ఇంతేకాక హిశ్తైట్సు (ప్రభువు ఉత్తర మెసపిటోమియా 


లోని మిటాస దేశ పభువుతో సంధిజేసికొని (వ్రాసికొనిన సంధిష్యతములందు మిత్ర 
_వరు .ఇంర్ర-నొసత్య దేవతలు సాతులుగ (గహింషబడినట్టును [Vedic Chro- 


nolo: and Vedanga lyotisha. B. G. Tilak పటం, 29) గలదు 
వేదముల-౧౦౫ మి(త దేవతను పర్షియా యందలి ఇరేనియనులు గూడ నదే నామ 
ముతో కొలుతురు, లిడియా, రోమ్‌ దేశీయులకు గూడ మి(త్ర దేవత సుపరిచితము, 
ఈజిప్టు శాసనములందు గన్చట్టు ఒకతెగకు నామమైని Ramesses అను. పవము 


నకు విఘంటువునం దిట్లు అర్హము గలదు, ‘Ramesses (3Syl) The title 


నలి 


of an ancient Egypti.n Dynasty; it means offspring of ths 
Sun’. Dictiorary of : h;ase and Fable By E. Coobham Brewer, 
L.L.D. కౌన పై 'తెగవాది సూర్యవంశ పు రాజులై యుందురు, 


= 


అవినాశ్‌ చం(దడాణ అను సుప్రసిద్ద చారి [తక వరిళోధకుడు 12762 
dic India అను (గంథమున (4 వ పుటలో విట్లు చెప్పినాడా, “'వేవకాలప్ప 
ఆర్యులు గొలిచెడి మిత్రదేవకయు, ఇరేనియనులు ఆరాధించెడి మిత్ర దేవతయు 
లిడియనులు పూజించెడి మెడ్యూస్‌ (Medues ) దేవత యు, సమానమే, రోమన్‌ 
సామాజ్యమున నాల్లవ శతాద్దిపర్య నముమి త చేవతారాధన కొనసాగినది. జొరాస్టి 
యావ్లిజమ్‌ [పభావము వలననే పశ్చిమ ఐరోపా ఇండమున మిత్ర (సూర్య )దెవకౌ 
రాథనము వర్టిల్లెను.. ఇది శీస్తుకు బూప్వము మొడటి శకాబ్రముననే రమ్‌ నగర 
మున ప్రారంభమై (క్రీశ మొ3టి శతాబ్ది ప్పూర్తియగుసరికి సైనికులు బానిసలు 
వర్తకులు మున్నగు వారిద్వారా రోమ్‌ సామాజ్యమునండంత టను విరిఏగ వి_స్థరిం 
చెను. (క్ర క మూడవ గతాద్దీ నాటికి అంత ర్లాతీయ సు ముగ విలసిల్లెను, 4న 
శతాబ్ద (పారంభమున రోమన్‌ (కవర్తులు చాలమంది మిత్ర దేవతారాధకులే. కాసిం 
క్రీశ, 826లో రో మన్‌సామ జ్యమును జయించి స్వాధీన మొనర్చుకొనీన కొన్‌స్టాం 
టిన్‌ అను (ప్రభువు కై 9 సవ మతమును అధికొరమతముగ జేయుటవలన మిత్ర దేవతా 
రాధనము (క్రీ శ, 4వ శతాప్దాంతమున సన్నగిల్లి క్రమముగ రోమునగరమునం దద్భృ 
శ్యమయ్యెను,"” 

స్పేన్‌ సరీ, గీ ల్రియన్‌, మాక్కిలన్‌ అనువారు 10:.8లో _కటించిన 
“The Naturs of Tribes of Central Asia’* అను (గంధమున (21 
పుటలో CIF_128, 129 చితములలో చూవబడీన ఆస్ట్రేలియా యందలి జొవనద 
శివతాండవ దృక్యభంగిమలలో శివునకు తృతీయన్నేత్రము గలదు. నేటికిని భారత 
దేశమునకు రెండువేల మైళ్ళ దూరమున బాలీ డ్ర్వీవములో మన దేశమునందు వలెనే 


8 


యచట నున్న శివాలయములందు 'వేదమం[తములతో సె _పూజాదికము నిర్వర్తింప 
బడుచున్నది, అన్య మతస్తులు గూశ తమ తమ మతములకు గెప్పతనము నమ 
కూరుటక్త తమ (గంథములను “వేదములు” _ అని పేరొనుట వేదముల 
యొక్కయు పైదిక సంప్రదాయము యొక్కయు, (ప్రాచీనతక్క, పవ్యిత్రళకు 
దొర్కాణము, వేద వేద్యుడై న పరమేశ్వరుడు (శ్రీరాముడుగ నవతరించినపుడు 
వేదము రామా య4 రూపమున నవతరించెనని చెప్పబడుచున్నది, 


వేద వేద్యే కర పుంసి జాతే దశ రథాత్మజే | 


వేదః (పాతేతసా దాసీ తాట దామాయణాత్మనా [1 


మహాభారతము పంచమవేదముగా గీ ర్రింపబడినది, _విష్ణుభక్తు డగు 
నమ్మాళ్వారు 'వేదములను “(దావిడ (ప్రబింథ” రూపమున ననువదించునట్లు చెప్పు 
దురు. 'తిరువణచువ మాల” యను [గంథమున (బహ్మయే వళ్ళువార్‌ రూప 
మున నవతరించి వేడతాత్సర్యమును “తిరుక్కురళ్‌ అను (గంథమున సంగ 
పొంచి చెప్పెనవి వరిం బడినది. మపహావడీయులును కై 9 సవులను తమ తను 
మత (గ్రంథములను (ఖురాన్‌-బైవిల్రు వేవములు ఆను పేరుతో కీర్తించు 
కొనుచుందురు. భై విలులోని “జ్రానవృకీము [ Tree of Knowledge | 
నిషిద్ధ ఫలము (Forbidden 1941) స్తీ సృష్టి” పీనిన గూర్చిన (వసా 
వన ఐతరేయ బృ హా దాంణ్యకోపనిషత్తుల యందలి శాప్రియ దృశ్పథమును వోలి 
యున్నవి. 


పాళ్చాత్యవిద్వాంగులా కొందణు దేహవళ్షముసుబట్టి జాతివిభాగమును 

జేయవచ్చు నను నిద్దానమును నమ్మినవారై యా సిద్ధానమును బువస్కరించుక "ని 
Qి— (on 

(పపంచములోని (ప్రజలను కాకేషియనులు లేక ఆర్యులు సెమిటిక్కు.ల, మంగో 

లియనులు, సీగోలు, రెడ్‌ ఇండియనుల్కు అని విభజించిరి, మ టియు ఆందు వేదములు 


84 


ఆర్యులకు సంబంధించినవి, వారు ఒక (పాంతమునుండి మరియొక (పాంతమునకు 
వలస పోవుచు తమ వేదములను గూడ వెంటగొనిపోయి వివిధప్రాంతములందు వానిని 
వ్యాపింపజే సిరి,” అసయు చెప్పుచున్నారు. స్వామి వివేకానందులు వారి వావము సీట్లు 
ఖండించిరి, “ఆర్యులను వారు ఎచటినుండియో విదేశముల నుండి యకస్మాత్తుగ 
నిటకు వచ్చి మీదపడి యిచటి యాదిను నివాసులను తరిమివేసి నిబ్యూలించి వారి 
భూముల. నా(కమించుకొని భారితచేశమున స్థిరపడిగి.యని చెప్పెడి మీ ఐరోపా 
విద్వాంసుల వాదము నిరాధారము; కేవల మసత్యము; అవివేకి (పలావము, నున 
భారతీయవిద్వాంసులు గూడ వారివాడములకే జోహారు అర్చించుచు నిజ యభూత 
కల్పనలతో నిండిన ఈ పచ్చి యబద్దములనే మన బాలుంకు గూడ బోధించుట 
విచి తము,” 


(పపంచమంకయు వై డికసంస్కృతి లేక వై దికనాగరికతచే వ్యా పమెనట్లు 

్ట య ర జావేరి రి 
భారతీయుల విశ్వాసము మతీయు చె సీయులు, (డొవిడుల్సు తొ రారులు, పారశీకులు 
-అందణునుక్షత్రియు . యని ధగ్మళాస్త్రము చెప్పుచున్నది 


శన కై స్తు [క్రియాల వొ ధిమాః క్‌తియ జొతయః। 
వృషలత్వం గతా లోకే (బాహ్మణావర్శ'"న dl 
పొండ రొ శా(ఢ (దవిడాః కాంభోజా యవఏనా శకః 


పొరదా పల్లివా శ్చీనాః కిరాతా దరదాః ఖళాః॥ 


ఎ4=మను, 10.48, 44 


చరిిత్రకారులగు పాశ్చాత్య భారతీయ విద్వాంసులు వేజు వేలు. సీద్రాంత 
ముల నాధారముగ గొని వేదములక కాలము నిర్ణయంస బూనుకొనిరి, ఎవరి. 
సిద్దాన్తము వారిది, ఒకరి నిర్ణయముకో మజియొకరి నిర్ణయము పొసగుటి లేదు, 


15 


కాని “వేదములు అతిపాచీనములు; వాని కాలమును ఇదమిత్త మని నిర్ణయించుట 
శక్యము కాదు... అని మాత్ర మందజు నంగీకరించిన విషయము, 


హరప్పా మహెంజోదారో నగరముల యందలి నాగరికత వైదిక 
సంస్కృతికి జెందినది గాదని కొందజీ యభి(పాయమ్ము కానీ యది సరిగాదు 
హరప్పా యందలి యొక శీల్పములో ఛేడింపదిడిన ఆశ్వక్తవృక్ష్‌ళా ఇ యొకటి, 
మేకను పట్టుకొనియున్న పురుసుడు, శాఖ్యపక్క న నొక స్తీ వరుసగ నిలబడిన 
కొందబు ప్పరుషులు గలరు, వేదశాలమును మొదట స్టూలముగ నిర్ణయించుకొన్ని 
దానికి ముందుగనే ఈ హరప్పొశీల్ప ముండి యుండవలె నని తలచుటచే చరిత్ర 
కౌరులకీ శిల్పమును గూర్చిన సమన్వయము కుదురలేదు. ఈ శిల్పచిహ్నృమును 
యాగసంబంధిగా దెలిసికొనక [గ్రామ దేవతకు బలియిచ్చునట్లు భావించి యున్నందున 
అశ్వత్తవృతశా గూర్చిన వివరము గూడ వారికి లభించుట లేదు- అని Directoy 
general of Arehaeology యొక్క యభ్మి పాయము, 


“యజ్ఞము కొకు మాత్రమె యశ్వత్త వృక్షమును ఛేదింస నగును; ఇతర 
సమయములందు ఛేదించుట పానము” _ఆని యనాదిసిద్ద భారతీయ సం్యసదాయమ్ము 
ఈ శిల్పము యాగయజమానుడు, అతని ధర్మపత్ని, బుత్విగ్గణము, యాగపళువ్వు 
అశ్వత్త శాఖలతో గూడిన నొక యాగళాల యని తెలియ? గును, ఇట్లు శిల్పముఆ 
నన్నిటిని సూక్మముగ బిరిశీలించిన వేదములు _ వైదికసంస్కృృతి యొక్క యతి 
పానీనతయు వై దికసంస్కృతియొక్క. వ్యా ప్తియ స్పష్టముగ గాంచనగును, 


జై నులుగూడ తమ (గంథములలో గొన్నిటియందు "వేదములు సీత్యము 
లని చెప్పిరి, (చూ. (తిపస్టి స్టలక పురుషచరి(త్ర. 11244 948, 256), బాఆ 
గంగాధర తిలక్‌, డాక్టరు జాకోటీ మహాశయు లిరువురు ఖగోళ ౬ భూగర్భశళాస్త్ర 


88 


పరిశోధన ఫలితచుల నాధారముగ గైకొని వేదముల కాలము (క్రీ, పూ. 6000 సం॥ 


Co ఎ లి ఆట లా తా (| ఇ - 
అని నీర్హయింప బూనిరి (చూ. The Orion end Arctic Home in the 
Vedas ) ఆవినాశగం( దడాస్‌ ధీరేంద్ర నాథ్‌ మహాశయు లిధువురు భూగర్భ 


వన్నె 


నైసర్షిక పరిణాను సితీ తీగతుల ననుసరించి కాలనిర్హయమునకు గడంగిరి, మాకు 


ములరు ఇంటర్‌ సి 3 (Wi: nternitz) మొదలగు పాళ్ళాత్య ఏద్యాంసులు ఐరోపా 


ng 
యందలి భాషలు కాలగతి ననుసరించి పొందియున్న వివిధ వరలోవ వ్యత్యయాది 
| లి 
వరిణా డుముల బరిశీలించి భాషాశాస్త్ర సిద్ధానముల గొన్నిటిని రూపొందించి, తదను 


గుణయుగ వేదకాలమును స్టూలముగ నిక్రయింప బాటువడిరి, వేదక రలగు 


అలాన్‌ 
బుషులు ఒకచోట స్తిర వివాసము లేక యొక (పాంతము నుండి మతియొక 
(ప్రాంతమునకు వలస పోవుచు వేదముల (వాసియుందుకని యా విద్వారినులభి 
(ప్రాయపడిరి. వారి వాదము ననుసరించి యార్యులకు స్టిరనివానమే లేనిచో 


ల్‌ 


నా కాలమున స్టిరనివాస యోగ్యములగు (గామనగరాదులు గాని, నుసిరనుగు ఆర్థిక. 
సాంఘిక వ్యవస్థగా "సి యున్నవని చెస్సుటకు వలనుపడదు. కౌని యా విద్వాంసులు 
సింధునది € గోయ. (వ పొంతమును, హరప్పొ మ హంజోదారోలలోని శిల్పములను, 
పురాతన శిల్పవస్తు శాస్త్ర సిద్దాంత ములరీత్యా పిశీలించి వేదరచనాకాలమునకు 60) 

సం॥ పూరళ్షిమే మ హానగరము దర యన్నట్తాం దానికి తార్కాణము : హారప్పా 
మ హెంజోదారో నగరము లసియు జప్పుచున్నారు, హరప్పాయందలి శిల్పములు 
వై దిక సంస్కృతి (పతిరూవములుగా గాంచనగానని పూర్వము జెప్పితిమి. కాన వేద 
కర్తలగు బుషులు నిలువ సీడ ఒక తెగలు తెగలుగా వలన పోవుచు జీవించుచుండెడి 
వారనిచెప్పెడి వారి వావము నిరాధాము. ఇట్లుగాక యొక వేళ వేదరచనాకాలమునకు 
బూర్వమే యా మహాోనగరము లుండియుండు ననెడి వారివాదము నంగీకరించినను 
అట్లు మహానగరములా కాలముననే విలసి ల్లియుండ వేదక ర్రలైన బుషులు అట్టి నగ 


రములను వీడి నిలువనీడలేక వలస పోవుటలో గారణము గన్నట్టదు, కాన “ఆర్యులు. 


17 


వేదక రలు; వారు తేగలు తెగలగ (Nomads) వలస బోవుచు వేదముల 
రచించి యుందురని చెప్పెడి వారి వాదములు నిరాధారములు. 


ఇక భావౌశాష్ర్ర (21316103y) సిద్దాంతముల దృష్టా వివిధ, భాషా 
పరిణజామముల బరిశీలించి చేయబడిన వేదకాల నిర్ణయమును యుక్తము గాదు, 
ఎట్టన ; ఇది దై_నందినమింటియం దుపయోగింపబిడెడి పాత్రల యొక్కయు, 
అప్పుడప్పు డరుదుగ నేదేని యొక నిమిత్తమునకై యుసయోగింబడు పాాళయొ 
క్యయు మన్నికను దృష్టాంతముగ గెకొని పరిశీవింప దగినది, ఐరోపాభాషలు 
నిరంతరము దె వందిసవ్యవహారములలో కోల్లకొలది (పజలచే భాషింపబడుచు, (వాయ 
బడుచు, (ప్రచారము గావింసబిడుచు ఆనే కులచే ననే కవిధముల నుపయోగింపబడుచు 
వచ్చినవి. వేదమం([తము అట్లుగావు. ఇవి యే కొంత మందిచేకనో కంఠ స్తములు 
జేయబడుచు, గురువుచే శిమ్మ్యన కను గహింపబిడుచ్చు యజ్ఞాది పవిత కర్మాచర 
ణము నందు మాకమే నియమపూర్వకముగ వినియోగింప బడుచుండును. విద్యార్తి. 
ఉపనయనమైన తరువాత వేదముల (గ్రహించుటకు (క్రవకిత్షణతోపాటు_ తగిన 
యోగ్యత సంపాదించి సండెండు వక్సరములు గురుకు ళూష జేయుచు నధ్యయ 
నము జేయవలసి యున్నాడు... ఆ వేదమం|త్రో బ్చారణము గూడ శిత వ్యాకరణము? 
ఛందస్సు - అనెడి మూడు శాస్త్రములచె నియమితమైనది, ఆడుపులి తన శివవను 
కోజలతో బట్టుకుని యొక (ప్రదేశమునుండి వ జియొక (ప్రదేశమునకు దుముకచు 
బోవునపుడు తన శిశువున కెట్టి హానియు గలుగ కుండుటకై యెంతటి జాగరూకత 
వహించునో వేదమం(త్రో చ్చారణమునందు గూడ నంతటి జాగ మాకత యావళ్యకమని 
నికాది (గంథములు హెచ్చరించుచున్న వి. 


‘8 
3 


“యథా వ్యాఘ్‌ హరే త్పు(తాన్‌ దంష్హా 9భిః న చ పీడయేక్‌ | 
ఫీతా పతన ఛే దాభ్యాం తద్వ ద్వర్డా 'న్పయోజయితి 11. 
ఏవం వర్గాః ప్రయో క్తవ్యా నావ్యకా న చ పీడితాః |” 


నారదీయకశికె 2 (పపాళక; 80.1, 


సృష్టికాలమునుండి [పళయకాలము వరకు నొకే విధముగ నెటిమార్వులు 
యు 

లేకుండ నుండవలె ననెడి యభ్యిపాయముతో నే యిన్ని నియమములతో వేదమంత 

ములు రకింపబడుచు వచ్చుచున్నవి, ఇట్లు వేదమం(త్రో చ్చారణ సంరకీణమున కై 


యేర్చడిన వే సద= కము. జటా ఘనాది వికృతులు, 


వేదమం(తముల వఏీర్యత్వము, శక్తిమత్త్వ్వము గూడ లకణ(గంథము 
అందు (బతిపాడింప బడిన వర్ష్మక్రమ మనెడి యొక విశిష్ట సం వదాయముచే సురక్షిత 
ముగ జేయబడినది. ఆ సంప్రదాయము ననుసరించి వేదమునందలి (ప్రతియకర 
మును గూడ ధ్వని = న్టొన - కరణ (ప్రయత్న = మంత = స్వర _ దేవతా. 
జాతు లనెడి యెనిమిది లకణముల మనస్సునం దుంచుకొని యెంతయో మెలకువతో 


నుచ్చరింప వలఆసియున్న ది. 


ధని స్థానం చ కరణం (పయత్నః కౌలతా సరః | 


దేవళా జాతి రేతె శ్చ వరో జేయో విచక్షణ ;1” 
నా అం దః వా 


89 


వేదమందలి (ప్రతి యక్షరముయొక్క మాతల సంఖ్యయు, వర్ణోత్న త్తి 
స్థానము, అందలి ముఖ్యాముఖ్య విభాగములు, వర్డోత్చత్తికై చేయు వివిధయత్న 
ములు, వివిధస్వరములుు ఆ స్వరముల నుచ్చరించునపుడు ఉచ్చ్వాస నిఃశ్వాసముల 
నియమి చు విధానము, వేదరఘుల యందిలి సస్తస్వరములకును సంగీతళాస్త్రము 
సంగిలి స్వప్పస్వరములకును గల పరస్సర సందింధము, వేదముల యందలి స్వరము 
లకును మయూర = వృషభ = గాంధార (కందహారుకు జెందిన గొజె)- (కొంచం 
-కోకిల_ అశ్వ. గజాది వశుక్యెదుల సహజ ధ్వనులతో గల సామ్యమ్ము ఏకత్వము ' 
- వీనీనన్నిటిని ఈ లక్షణ (గ్రంథములు చక్కగ వివరించియున్నవి, ఆంతియే 
కాదు, మంతము స్వరహీనమై చక్కగ నుచ్చరింపబడకపోయినను, వర్త వ్యత్య 
యము గలిగినను కలుగవలసిన ఫలము కలుగక పోగా తద్విపరీత (అనిష్ట్ర ఫలము 


సంపా పించును, 


“మంటతో హీనః స్వరతో నరతో వా 
మిథ్యానయుక్షో న త మర్చి మాహ । 
స వా గ్వజో యజమానం హిన సీ 


యేం(ద్రశ (తుః స్వరతో ఇ.నరాధా క” ॥ 


కనుక వేదమంత్రములుగూడ వ్యావహారిక భాషలవలెనే (సృష్ట్యాది 

' | జు 
నుండీ (పళయము వరకును కొన్ని పరిణామముల జెందియుండ నగునని నిశ్చ 
యుంచి భాషాశాత్ర (Phylology) సిద్ధాస్తముల ననుసరించి వేదకొలమును నిర్ణ 
యింస బూనుట యు క్రిసహముగాద. పైగా సీ వాదములు అనవస్టకును అవ్యన 


స్టకును గారణము లై నిలునకపోవుచున్నవి. 


40 


బాలశాప్రి హరదాసపండితుడను తన" ( 1986 of the Vedic 
Nati n’ ఆను _ం౦థమున అన్య భాషల వలె వేదమం(తములు వ్యావహారిక 
భాషాకల్సిత ములు గావు, ఆసగా ఆర్యులనడి వాచ నాడు తొము వ్యవ హరించు 
కొనుచుండెడి భాషలొన వేదమం(త్రముల రచించిరి = అని చెప్పుట యు క్తిస ము 
గాదని స్యృ్వపమాణముగ నిమాపించెను. మటియు తన వాదమున కుపస్టెంభముగ 


సంస్కృత వ్యాకరణ క ర్తలలో (అధానుడగు పాణిని తన సూతముల ద్వారా యీ 


The Vedic Lan,vage wascailed by him ‘“Chhanda’ 
and the Cconimon Sanskri Languages as “ hasha” (P.P. 164) 


పాణినిమపార్షి వేదములను “ఛందః అనియు సాధారణభాషను- 


ోజాషి యనియు వ్యవహరించి నాడు (చూ. “బహుళం ఛందసి" ఇత్యాది) 
పె విషయములబట్టి ఈ స్పేష్పబ్పుల్రు వ్యావహారిక భాషలకం'బె విలకేణ 
మైనవి; లౌకిక వ్యవహారభాషారూపములు గా వని స్పృషముగ బెర్కొానుటతెలియ 
(తై జు 
నగును, 


హాంజొడారొయంద లభించిన పృరాశః శీ *మలలే నొ వృతముమీద రెండు 
పకులుండి యందొకటి పిస్పలఫలమును డిసుచుండ రెండవది యుదాసీనముగ జూచు 
రే ఇ సన | అసస అల్లో శూ రో డ్‌ జ ర ఫట 
చున్నటు (చూ. 1800 సం॥లో (పకటింపబడిన కళ్యాణ్‌ పతిక సంవత్సరాది 
సంచిక, 187వ పుటి గలదు. . కొందజు పురావస్తు శిల్చశా స్రముల ననుసగించి 
ఈ పకులజంట బుగ్వేదము (116420 నందు సిరూపింపబడిన బీవాత్మ పర 


| 


మాత్మలు, జై బిలు పాతనిబంధన Old Testament )లో సృ ష్ట్యైరంభము 
నరు నిమిత్తమును విచరించుచు నిట్లు చెప్పబడినది, మొదట 'అదమ్‌ి అను పురు 
ఘడ్కు “ఈవ్‌ ఆను ప్రీయ సృజింపబడిరి, వారిరువురు నొక చెట్టు (కిందనుం 


బస్స 


డిర్క కాని యా చెట్టు యొక్క ఫలమును తినుట మాత్రము నిషేధింప బడెను. 
ఇట పేర్కొనబడిన చెట్లు జ్ఞానవృతము లేక బోధివృకముగా దెలియనగును. 
వారిలో ఈవ్‌ (స్త్ర) నిషేధము నుల్లంఘించి యా ఫలమును దినుటకై మనసు 
పడెను ఉపనిషతులు “వృక్షమున నున్న యా రెండు పక్షులలో నొకటి ఆత్మ; 
న. 
రెండవది జీవుడు జీవుడు కర్మఫలభో క; అత్మ స్వయంజ్యోతీరూవుడ్కు క ర్హృత్వ 
ఖో కృృత్వాది రహితుడు, ఉదాసీనుడు “(సాక్షి అని వివరించినది, బై విలులో 
బద దం అ అకిరా దయగా ద గాం ర్‌ 
పేర్కొనబడిన ఆదమ్‌ శబ్దము యొక్కయు. ఉపనిషత్తులలో పెరి గ్రానబడిన ఆత్మ 
ఇ బ్రము యొక్కయు, రూపనిష్పృ తికి మూలమైన ధాతువుయుక్క అర్హము సమానము 
కావున, ఉపని ష్యత్ప్చతిపాదితాంశములే "సెక్కు. వై కల్యముల నొంది Old Testa- 
ment లో వర్షింపబడిన వని చెప్పవచ్చును. ధాత్వెర్హము ననుసరించి “ఈవ్‌ 


od 


పగమునకు “జీవించుటి యని యర్గము. పిస్పలమనగా బోధీదుమము, 


a 


 బోధ్మిధుము శృలదలః పివ్పలః కుంజరాశనః*__ అమరకోశ, 
అదియే జ్ఞానవృక్షము, ఈ బో(ద్రుమము (క్రిందనే శౌశ్యముని యగు సిద్ధార్ధుడు, 
శ అ ఆ అ 
జ్ఞానము నొంది బుద్ధుడయ్యొను, ధర్మశాస్త్ర మలు బోధి దుమముయొక. ఫలకక్షణ 


మును నిషేధించినప, 


“తథా వట స్లకాశ్వత్త దథిత్త నీప మౌతులుంగ ఫలాని 
వరయేళ్‌* __వె ద్యనాథదీకిత, స్మృతిముకోవలము - ఆహ్నోకకా౦డ 
జ pa జాతి 


తిలక్‌ మహాశయుడు ‘The Arctic Home in the Vedas? అను 
(గ్రంథమున వేదకాలము (క్రీస్తుపూర్వము 6000 సం॥ అని నిర్భబుంచెనును. ఆ 
విషయమున జూపడిన కొరణములివి! “వసంతబూతు (ప్రారంభముననుు శఠదృతు 


'ఫారంభమనను రెండవ సంవత్సరమునకు రెండు మారులు విషవములు 16104] 
and Autumual équinoxes స వచ్చుచుండును, ఆ సమయములందు 
ర్యాతింబవళ్ళ దైర్యము సమముగ నుండుటచే విఘవములు అని వానికి సార్దక 
నామము, కాని ఈ ఏషువములు సంభవించుటిలో (కొన్తి వృత్త తము (Ecliptic}) 
నందు విమవస్టా నములు కాల కెమమున కొలదిగ వెనుకకు జరుగుచుండును. సూర్యు 

డొకపుడు కృతి “తికల యందును, మరియొకప్పడు మృగశరయందును, ఇంకొ కప్పుడు 
పృనర్వసు సక్మక్రమునందును ఉన్నప్పుడు విషువత్పుణ్యకొ అలములు ( Vernal 
Bequinoxes ) (పా ప్తించినట్లు పదములందు సూచనలు కలవు, విషవత్సుణ్య 
కాలము ఒక నక (త్రము నుండి ఇంకొక నక్షత్రముసకు వెనుకకు జరుగుచు తిరిగి 
మొదిటి నక్షత్రమునకు వచ్చుసరికి. 2586 సంవత్సరములా సట్టును ఆనగా ఒక 
నక్షత్రము మండి మలియొకనక్ష క మునకు జరుగుటకు 968 పం॥ కాలము పట్టును 
కావున విషుత్చుణ్యకాలము పునర్వను నక్మత్రమునందు ప్రాప్తే ప్రేంచినట్లుగా సూచించెడి 


యా వేదముత $ ౫ $008= 5718 లేక సుమారు 6000 పశ్చంమురికు పూర్యము 
తచింపదిడి యుండ పలెను, 


. పె వాచమువలన వేదములు కచింవవిడినట్లును, మజీయు నందానాటి 
ఖగోళ సంఘటనే విషువము వంటిది యొకటి చేద రతయితణ తమ రచనల లో 
న = వెలియుచున్నది ఇది యుక్తము కాదు. కాలము అనంతము 
_ దృశ్శమగు వీ జగకు మన శాస్త్రముల ననుసరించి 185%,81000 వత్సరములకు 

పూర్వ ముత్పన్న మెదది. అంతటి దీర్చ కాలములో "పెన పేర్కొన బడినట్లి విష 
నము లెన్మియో షష ప్రీ పించియుండును, " ఆందువే వేదములందు సూఛింవబిడీనట్లుగా 


జెప్పబరుచున్న విమవములసే బురస్క రించుకొనుచు 'వేదకాలనిర్హయమునకు బూను 


4 శ 
న 3 


 పాళ్చాక్యచరిత్రకారులు (ప్రపంచము వృద్జే 8800 శప శపెనకవి చాన్సు 
దురు. - కాన్సి భూగర్భశా శ్రీత్తులా ళౌతికళా శ్రజ్ఞలు. భూగోళము చల్లారుట యను 
౧ 


48 


పృశ్షముె నాధారపడి కొలని ర్ణయము గావించిరి. ఈ శాస్త్రష్టాల నిర్ణయము మన 
శాప్రములో జెస్సబడిన కాలమునకు స్టూలముగ సరిపో పుచున్న ది, తిలక్‌ మహః 
శయుడు చ్‌నములయందలి సూర్యోదయ సూర్యా స్తమయములి వర్త నము, ఉషస్సు 
__అరుజోదయముల వర్షనము, ఉత్తర్యధువ ప్రాంతమందలి స్టితిగతుఠను 
సూచించుచున్న వనియు, ఆయు త్తర్మధువపాంతము, భూగోళశా ప్రముల అంచనాల 
(ప్రకారము సుమారు $000 స సం 11 ధ్రాంతమునుండి మానవనివాసయోగ్యము గాక 
పోయినదనియు, వేదక ర్రలగు బునులు నా ప్రాంతములం దపుడు వసించుచు నా 
వర్లనములి చేసియందు రనియు, అదియే వేవకాల మనియు నిర్ణయించెను. 


వంగ చేశీయులగు ధరేం|దనాథ ఉపాధ్యాయ, అవినాశచం[ద్రదాను అను 

పండిత రిరువురు వేదములందలి హిమవత్పర్వత(ప్రాంత వర్ణనల నాధారముగ జేసి 

కాన్‌ భూగోళళాస్త్ర సిద్ధాంత సాహాయ్యముత్‌ చేవకాలము 25 వేత సం॥లకు పూర్వ 

ముసి సిర్హయంచిరి. ఏలయన్క “పూర్ణము వముదములేగ జర్తింవబడిన [పాం 

తము లిపుడు సర్వత మయములుగను, నాటి యడవు బిపుడు సమీ ద్రములుగను పరి 

ఇమించి యున్నవి. కాన, భూగోళళాస్త్ర సిద్దాంత ముల ననుసరించి 'వేదకాలమ 
25000 సం॥ పూర్వమే యయి యుండవలెను.” 


పె వాదముల సరి కావు. భూమి సమ ద్రముగను, సము(దము భూమి 
గను, పరిణమించుటగాని శీతో ప్షస్టికిలో మార్పులు సంభవించుట గాని (పకృతి 
యందలి నై సర్లిక స్థితుల పె నాధారపడి చుండును _ గాన భూగోళకశాస్ర్రము నాధా 
రము జేసికొని కల్పితములై. న యీ వాదము లందు బలము లేదు. 


శ సేదములు శబ్దత ర౦గ రూపములు,  పరమేశ్వలుని ఉచ్చ్వాస నిఃశ్వాస 
రూపములు, ధ్వని యెంత ప్రాచీనమో శబ్రతరంగరూపమగు నీ చేదరాశియు నంత 
ప్రావీనము,” __అనెడి సం్యప్రదాయానుగత మైన మన శాస్త్రీయ దృక్పథమే 
మిక్కి-లి యుచిత ముగ గన్పప్టుచున్నది. 


Ad 


పూర్వసంపదాయాఖిరతులై న పండితులు వేశములు శబ్దకరంగమ్ములె 
మనచుట్టు నెల్లపుడు నాకాశములో నుండియే యున్నవని చెప్పుదురు. 
“ళబ్దిత రంగము లొకప పుట్టుచో నవి యంతటితో న.తమొందక యితర 
ఛబ్దితరంగములలో లీనము గాక  యట్టులే యుండు నను విషయము నేడు మన 


మ 
కనుభవసిద్దమే. త్రీవ్ర త్రపశ్చర్యాదులచే నిం_[యములు పే్‌్య్య వత్తర ముల దైవీ 
సంపత్సముల్ల సికము లగుచో నాకాశమునందు విలీనముల్లై యుండెడి యా 
యతిసూక్ష్కములై న శబ్దిములను గూడ స్ఫుబముగ వినుట శక్యశుగును ”. 


Vide P.E.N. Books, Indian Literature. No. 12. Sanskrit 


Literature by Sri K. Chandrasekharam, V.H. Subrahmanya 
Sastry. PP 19.) 


(పాచీనులులును మం(త్యదస్టలును నగు మబార్షులు కొందు నిరతిశయ 
తపళ్చర్యాదులచే నట్టి దై ఏీశ క్తిని పెంపొందించుకొనినవారై తమ దివ్యతపస్పమా 
ధిలో సి వేదమంత్రరాశిని దర్శించిరి. అట్లు దర్శించి శబస్వరూ ఫవిషయకమైన 

3 శబ్ద 


తమ  యనుభూకిని ( The Theory of ths Origin of కంతలో కాను 
గ్రహ బుద్దికో తొలుదొలుత శాస్త్రీయముగ ల లోకమున వెలయి వ జేసిరి. కనుక 


“వేదములు నిక్యములు; సృష్టి యేంత ప్రాచీన మో శేషము లంత పాచీనములు” 
అనెడి సం్యప్రదాయానుగతమైన యీ వాదమును కాదనుట కేనూ(తమును వీలులేదు. 


—(eo)-(o)— 





వ 
ed 


WE 


Yas 
sori 
a 


i 





భౌ రతీ నిరుక్త 
(వేద స్వరూపదర్శన ము) 





గురు దెవతాసుతిః 
ద 
—0-0-0— ' 
ఇదంపుర నివాసం శ వేణుగోపాల వి(గహమ్‌ 
పితృ పై తాముహధనం నమామ జగతాం గురుమ్‌ ॥ 
చిద్దనాయ (ప్రసన్నాయ (కుత్యాకాశ విహారిణే ; 
అదె ్వతామ్మత వర్ణాయ శంకరాయ నమోనమః ॥ 
కామకోటి మహాపీఠ వాసినీం కొమతార్హదామ్‌ 1 
వనే మహి చ తాం దేవీం చం[దశేఖర సుందరీమ్‌ ॥ 
(త యీ విద్యాత్మికాం దేవీం కాంచీపుర మహాద్యుతిమ్‌ | 
నమామ కామకోటిం తాం జయేంటద వినుతాం (ప్రభామ్‌ ॥ 
సోమయాజి గురుం వందే దుర్గాంబాం మాతరఠి శుభామ్‌ | 
యౌ సర్వగుణ సంపన్నా శివావిప శివాయ నః ॥ 
వేణుగోపాల దేపస్య మందిరం గోపురాదికమ్‌ 1 
నిర్మాయ సుకృతాత్మానౌ పితరౌ తా వుపాస్మ హే it 
పితృవ్యం రామశర్మాణం అ్మగ్రజస్యానుగామినమ్‌ । 
పురాణోపనిషచ్చాస్త్ర వనచైకరతం పదా ॥ 
రామనామామ్మతాస్వాద నిరతం ధర్మ ౩కత్చరమ్‌ । 
మార్గదర్శిన మస్మాకం నమామ శిరసా గురుమ్‌ ॥ 
హనుమచ్చాన్త్రిణం వందే వై యాకరణ భూషణమ్‌ | 
కరుణాలుం కులపతిం సంస్కృతం యన్య జీవితమ్‌ ॥ 
కవితార్కిక సింహం శ్రీ గోవిందాచార్య మేవచ | 
రజరామాను జాచార్యం వన్దే స్తక జీవితమ్‌ శా ॥1 
పిత్తూన్‌ దేవాన్‌ బుషీన్‌ దివ్యాన్‌ గురూన్‌ శాస్తా కోవి దాన్‌ 
నమామ నిదుషో యేషా మాశిషేయం కృతిస్తతా ॥ 


కృతి సనురాణమి 
అకా 


నమస్తే వేణుగోపాల ! హరివంశ (ప్రదీపక । 

కృతి చేషా తతా౭ఒస్మాభి రర్చికా త్వత్పదాంబుజే ॥ 

త్రివిక్రమ హరే తే యక్‌ పరమం పద మస్నితన్‌ | 

య దం, ఈ 

నిర్చృవప్న్‌ యథాన్యాయం కృతి స్వామను సుువత ॥ 

(ప్రత్యసాఖిల భేదే తే వ్యత్యస్త పద పంకజే | 

భక్స్యా నచుర్ప్యమాణేయ మలంకృతి రియం కృతిః ॥ 

య తే పదం (తిలోకాత్మన్‌' బుగ్యజుస్సామ సంజితమ్‌ | 

అనె - చ్‌ 

పరిమార్షః కృత స్తస్మిన్‌ త్వత్సదానుగ మై ర్ముదా ॥ 

(త్రయీ శ్రికొండరూపా సా (తిపదా త్వత్పదానుగా ! 

కర్మోపాస్తి జాన యోగ సంస్కార్మకమ సాధనా ॥ 

నహ ఈ 

గోప తే వాక్చతేః పాదపూజాయె నిరకా శుచిః | 

శుతినిర్వచనా భారతీ నిరుకి, రియం కృతి; 11 

క్షేతే హరిహరాజాఖ్యే ఇదంపురవ'రే స్తత మ్‌ i 

వరం కామయకే "హ్యాషా వేణుగోపాల సుందరమ్‌ ॥. 

సర్వజిద్వర్ష వై శాఖ పూర్ణిమా సోమ వాసరే । 

కల్యాణ మూర్తయే తుభ్యం దత్తాం స్నేహేన పాలయ ॥ 
నమామ వేదవి(గ్రహ మ్‌; 


అవతారిక 


—0-0-0— 


అజముఖాంబుజ నిఃసృత వాహినీ 
హరి హృదద్ది తరంగ విహారిణీ 1 
హరశరీర మహాచల వాసినీ 
(తిపథగా (తిపదా నను భారతీ ॥ 
అంబ |; భారతి ! నిరుకి రంజిలే 
సూన్ఫతే మధురసూ క్తిళోభితే 1 
భావనాంబర విహార విశుశే 
పాహి పావని! హరి(పియే! శివే 1 ___ వేదమాతృ స్తవ 


చేదప్రతిపాద్యయు, వేదిమాతయు, వాగ్దేవతయు నగు భారతి యొక్క 
స్వరూపదర్శనమే భారతీనిరుకి,. 


పరాదేవత యగు నా భారతి యొక్క స్వరూపము (లేక పరమాత్మ 
స్వరూపము) నుద్భోధించుటకై యవతరించిన చేదవాణి భారతి. సరాదేవత యగు 
భారతియొక్క స్వరూపమును డెలియవలె నన్నచో వేదవాణి యగు భారతియొక్క 
స్వరూపము చదెలియవలసి యున్నది, అల్టీ భారతి (వేదము) యొక్క స్వరూప 
నిర్వచన మే భారతీనిరు క్తి, 


వరాచేవతయగు భారతిని, తత్రదిపాడిక యగు వేదభారతిని పెక్కు 
తెజగుల నారాధించెడి (ప్రజలకును “భారతీ” యని పేరు, భారతీప్రజయొక్కయు, 
భారతీసంస్కృృతి యొక్కయు స్వరూప వివరణ మే భారతీనిరు కీ. 

భారతి యొక్క యీ (తివిధస్వరూపనును (కుతి స్మృతి పురాణేతిహాసాది 
తాత్సర్యానుగుణముగ వివరించుట యీ భారతీనిరుక్తి యొక్క లత్యము. 

ఈ భారతీస్వరూపమును శ్రుతులే నిర్వచించినవి: మహర్షు లెందటో 
దర్శించి (ప్రబోధించిరి; భాష్యకర్శలు మున్నగువా రెందతో వివరించిరి; అట్ట 
యెడ మరల నీ (గంథమేల? ఇందు (గ్రొత్వగ టతిపాదింపబడెడిదేడి? యన 


VI 


వచ్చును. (అతులు జక్కగ (బితిపాదించీనను వేదముల నిరసించుచు కేవల బుద్ది 
'పమాణముతో చెక్కు. దర్శనములు బియలుదేరినపి. వానిని ఖండించి సమన్వయ 
పఅచుటకై పెక్కు. శాస్త్రము అవతీరించినవి. న్యాయ వై శేషికొది శాస్త్రము లట్టవి, 
ఎంత వాజ్మయ మున్నను, సిద్దాంత మెంత స్ఫుటముగ నిరూపింపబడినను చేటే వలు 
కాలములలో పేజ్వేజు పితిపక్షవాదములు చిగురించుచునే యుండును, ఆ వాదముల 
ఖండించుట కై యెప్పటికప్పుడు (కొంగొత (గ్రంథము లవతరించుచునే యుండును, 
ఆనాదిసిదమెన సిదాంతమునె నూత్ననూత్న (ప్రతిపకీవాదముల ననుసరించి 
క్రొంగొతి రీతుల మ అల మటిలి నిరూపించి (పబోధింసవలసియుండును, 


ఇటీవల నించుమించుగ నొకటి రెండు శతాబ్దుల నుండి పాళ్చాత్య చరిత్ర 
కారులును, తదనుయాయులును గేవలము చర్మిత్ర కల్పనాలక్యుముతో వేదవాజ్మయ 
మును జరిశీలించిరి తమ తమ భాషలలోని కనువదించు కొనిరి. ఆ భాషాంతరీకరణ 
ములను, (ప్రపంచములోని వివిధ భాషల యందుగల కొన్ని పదములతో సంస్కృత 
భాషా పదములకు గల సామ్యమను, ఏీజ్ఞానక్రమ వికాసము (Theory of 
evolution) అనెడి న్యాయమును, ఖగోళ, భూగర్భాది శాస్త్రములను నాధారముగ 
జేనికొని పెక్కు చరిత్ర కల్పనల గావించిరి. యుగయుగములుగ భారతీయుల 


దృష్టిలో “నపొౌరు షేయములు, స్వత ప్రమాణములు నయి విలసిళుచు వచ్చిన 


వేదములు చరిత్రకొరుల ననుసరించి *ఆర్యు లనెడి "పెక్కు తెగలి యొక్క 
రచనలు; అవి భాషాసామ్యాది నూత్నమార్గముల ద్వాతా తెలియదగినవి- యని 
చెప్పబడినవి. కర్మ-భ క్‌ యోగముల ద్వారా పరత తము నుద్బోధించుట కై 
కాండ(శ్రయాత్మ కముగ నవతరించినదని చెప్పబడు వేదము వుం|త్రరాశి చార్మిత్రికుల 
ననుసరించి యాదిమ వివాసులలోని పలు తెగలియొక్క_ యంతర్వుద్దవర్హనలుగను, 


వారు (పక్ళితి దృశికిముల జూచి డేవక లని 1భమించి న. (భ మౌళశ్చువ్య పరవశులై 


చేసిన స్లో త్రములుగమ చి క్రింవబడినవి! వరమేక్ష్వరుని నుండి నిఃశ్వాసముల వలే 


న పయత్నముగ వెలువడి బుషులచే మహాతపఃసపూరిలో దర్శింపదిడినట్లు చెప్ప 
దిడెడి వేదమర్మతములు వేజే పు కాలములలో, వేతే వ్రకు తెగల రచనలుగా 
చకిత్రకారు లూహించిరి. సం గహముగ వారి చరి[కాంశము లివి ; 


“మానవజాతి యొక్క నాగరికత శేశవావన్ల యందున్న. కాలములో నారు 
లనడివారి తొలి రచన బుగ్వేదము ; ఇందు పది మండలములు గలవు ; వీనిలో 


il. Maxmaulier 243 India caa teach usP.P, 10640 113 


స 

దశమ మండల నుత్య న నము ; ఏలయన, పూర్వమ 9డలమ లలో గన్నట్టు 
భ క్తిపవణము లయిన సోత్రములు (క్రమముగ తలీగి సృష్టిరహస్యాదుల గూర్చిన 
యూహాగానములు కొలదిగ నిట పొడసూపసాగినవి ; బుగ్వేద రచన యయిన 
కొంతకాలమునకు సామవేదము, తర్వాత యజుర్వేదము రచింపబడినవి ; 'వేదకాల 
మున తొలుదొలుత యజ్ఞనిర్వహణమున కెట్ట నిబంధనలు రేను ; ఎవరికి వారు తమ 
తమ భ క్రికొలడి యా యా దేవతల నుద్దేశించి నిరాడంబరముగ స్తోత్రము జేయుచు 
నగ్నియందు హవిస్సుల నొసగాడివారు ; కొలకమమున నిబంధనలు పెరిగినవి ; 
ఆ నిబంధనలే యజున్సులు ; తరువాత యజ్ఞ క్రియాకలాపమును బెంచుచు 
[బాహ్మణములు బయలుదేరిన వి ఏ చాలకాలము వరకు అథర్వ వేదమునకు వేదత్వమే 
లేకుండెను ; మతియు సూర్య చంద్ర విద్యు దగ్ని నకీ(త్రాది జ్యోతిస్యులే (Bright 
Bodies or Luminous 304169) యార్యుల దృష్టిలో మొదట దేవతలు 
శః జ్యోతిస్సులే జగ ద్యా(త్రానిర్వహణ మునకు గారణ భూతము లని వారు నమ్మిరి | 
తరువాత భూన్యూకాశములుు, మేఘములు, వాయువులు, నదీ నద పర్వతాదులు 
లతావృక్షొదులు తుదకు సళుసక్షొడులు సైతము దేవతాగణములో జేర్చఒడినవి ; 
చనిపోయినవారు సైతము దేవత లగుదు రని భావించి వారికీ శ్రాద్దాదులు జేయబడి 
నని, (కమముగ దేవతలకు గరచరణాద్యంగములు గల్పింపబడినవి; దేవతాకల్పనము 
బుగ్వేదమునందే యెక్కువగా గలదు. మనుజుని మనస్సు అనె “ఫ్యాక్టరీ? 
యందు రకరకములై న దేవతల నుత్పత్తి జేయు ప్రణాళిక బుగ్వేదమునందువలె 
మటి యే యితరగేశ వాజ్మియము నందును లేదు ; ఇట్లు దేవతల సంఖ్య మితిమీటి 
'పెరుగుచుండగా _ ఈ భూమ్యాకాశాదుల నిజముగ సృజించిన దెవరు ?- అనెడి 
(ప్రశ్న యార్యులలో గొందజ కుదయించెను అట్టి శ కివి గొంద అగ్నికి సమ 
కూర్చిరి. మతికొంద అింద్రునకు -- నికే సోమ వరుణాది దేవత లకును గల్పింప 
బడినది. (క్రమముగ దేవతలలో పోటీ యేర్చడెను, కొంతకాఅమునకు ౬ “దేవు 
డొకడే, కవులు ఒకే దేవుని యనేకనామములతో బిలుచుచున్నారు. అను 
భావము బయలుదేరెను. తత్‌ సక్‌, ఆత్మా, (దిహ్మ, అదితి, అక్షరమ్‌ _ ఇత్యాది 
పదములు కొన్ని బుగ్వేదమున గూడ గన్పట్టుచున్నవి ; తరువాత బయలువెడలిన 
యుపనిషదాది (గ్రంథములలో జెప్పబడెడి తత్త్వ జిజ్ఞాసకు అంకురములు బుగ్వేద 
మున గలవని యంగీకరింవక తప్పదు. మొత్తము మీద వేధములందు బాహ్య దర్శ 
నమే గాని యంతర్దర్శనము లేదు, 


7111 


మొదట వే ములలో నీరాడంబరముగ సాగి, పిదప (బ్రాహ్మణముల కాల 
ములో బహుళముగ బెజీగిన యజ్జ్ఞ,కియాకలాపము పై | విసుగు జనించిన ఏ, అంతర్హ 
రృనము సాగినది. ఉపఎషద్వాజ్మ యము బయలు వెడలినది అనాదిగ తపసు 
పూర్వుల గౌరవించు స్వభావము భారతీయులకు గలదు అందుచే నుపనిష త్తులు 
యజ్ఞములను బూ ర్తిగ నిషేధింపక వానివి (ట్రోక్సహించుచునే యుపాపనలను త తం 
జిజ్ఞాసను బెంచినవి. శః జిజ్ఞాస బౌద్ద జైనాదుల కాలముసను, 
కాలమునను మతీంత పెతిగినడి సోమపానము జేసెడి 


పిదప శంకరాదుళ 
దేవతలను గొల్బెడి వేద 
కాలము నాటికిని శంకరుని య ద్వైత బహ్మ దర్శనము నాటి కాలమునకును ఏక్టా న 
వికాస పిషయమున నెంతేని వ్యత్యాసము గలదు ఇక్ష్లై దేవతాస్వహప దర్శన 
ఏషయముసను [(గమవికొసము గలదు”. అని చారిత్రికల యూహ.! 


వేదమును గూర్చిన యిట్టి చరిత్రాంశములు |వస్తుత మన్ని విశ్వ విద్యాలయ 
ములయందును, పాఠశాలలయందును కాత్య్థాంశములుగ నిర్తీతములయి, టోధింప 
దిశుచున్నవి. 1కమముగ వానిని (దధానముగ నభ్యసించెడి భారతీ చు విద్యారు ౨కును 
వేదములకును నధ్య నీ చాక్మిత్రిక కల్పన లడ్డుగా నిలిచి. “వేదములు తమ విజ్ఞాన 
సర్వస్వము'లను ఏళ్వానమును సడలించుచున్నవి, దానితో మనకు కాణాచియైన 
యార్షసంస్కృృతియు దూర మగుచున్నది. ఆందుచే చారి తికకల్సినలు వేదవాక్యార్ల 
విర్ణయ విషయమై (ప్రమాణము లగునా ? కాదా ?- 


యను నంశము (ప్రధానముగ 
దిరిశీలింప వలపియున్నది. 


వేదరచయిత లవబడెడి యార్యుల నివానస్టానము, వారి కాలము మున్నగు 
నంశముల ప్రై చార్మితికల మధ్య పెక్కు వివాదములు గలవు. ఏ భాషా సొమ్యు 
వాదమును, భూగర్భ ఖగోళాది శాస్త్రములను పాశ్చాత్య చరిత్రకారులు పురస్క 
రించుకొనిరో వావి నాధారము చేసికొనియే. “ఆర్యుల నెడి వేదరచయితలు ఈ దేశ 
స్టులే, ఇటనుండియే వారిలో గొన్ని శాఖలు దియలుదేరి ఆసియా ఐరోపాలలోని 
వివిధ (పౌాంతమలకు వలన పోయియుందురు, పాళ్చాత్యు లూహింఇెడి కాలము 
కంబ నింకను (ప్రాలీన కాలములకు కెందినవారు”. ఆని చెప్పెడి చరిత్రకారులును 


1. 1 ర Raihakrishnan-Indian Philosophy, Vol, L 


2. AA. Macdoneil-History of Sanskrit Literature. 
i. Maxmuller.History of Vedic Literature, 


IX 


గలరు. ఈ వాదము అన్నియు పరస్పర విరుద్దము లగుటచే నొకరి వాద మొకరికి 
(బ్రమాణ మగుటలేదు. ఇవి కేవల మూహాకల్నితము (Speculations) అగుటచే 
నె వరియాహ సరియైనది ? ఎవరిది కాదు ?- అను ప్రశ్న లపై నిలిచిపోవుము, 
అందుచే చరిత కల్పన సువ్యవస్టితము కాదు. (పమౌణ భూతమును గాజాలదు, 
“చరిత్రకల్పనణ (ప్రమాణములు కానందున- వేదదకాలమునాటి త త్వదర్శనమునకును 
ఈనాటి త త్వదర్శనమునకును విజ్ఞాన వికాస విషయమున నెంతేని వ్యత్యాసము 
క్రమవికాసము గలదు; మొత్తము మీద వేదములలో బాహ్యదర్శనమే గాని 
యంతర్షర్శనము లేదు- ఇత్యాది చారిత్రికవాదము గూడ దుర్బల మగుచున్నది. 


సృష్వ్యాదినుండియు భౌతికశాస్త్ర పరిశోధనలు పెంపొందుచు, పెంపొందు 
కొలది భౌతిక విజ్ఞానము [కమ ఏకాసము నొందవచ్చును. ఆ విజ్ఞానము నాధారము 
జేసికొని బాహ్యవస్తునంవద, సాధనసామ[గి, తదనుగుణముగ నాచారవ్యవ హార 
ములు , వీనిన్వ వాపము [కమపరిణతి జదవచ్చును. ఇదియే నాగరికతగా గూడ 
సిద్ధి జెందవచ్చును. ఇట్టి (క్రమ పరిణామము జగద్యాత్ర సాగినంత వరకి నుండు 
నదే, నూత్న పరిశోధనలు సాగి యంతకు బూర్వపు పరిశోధనల యవాస్తవికతను 
వెల్లడిజేయుచు, మజల మణల నూత్న పరిళోధనలకు దారితీయుచుండును కాని 
వేవములు (ప్రబోధించెడి యాధ్యాత్మికొన్నత్య మిందుకు భిన్నమైనది, ఆ యాన్నత్య 
మును బొందుటకు సధికారిభేదము ననుసరించిన [క్రమమును జూపెడివి కర్మోపాసనా 
జ్రానకాండలు, ఉపనిష్మత్పతిపాద్యమగు (బ్రహ్మను సరమలక్ష్యముగా' నిర్లెశించుచునే 
కర్మోపాసనాకాండలును (బవ రిలీ నవ, అంతియేగాని బుషిదర్శనములగు వేదము 
లలో కాలభేదము ననుసరించి విజ్ఞాన(క్రమవికానము గల దనెడి వాదము (కుతి 
తాత్సర్యాను గుణను కాదు, శ్రీ శంకరభగవత్సాదులు గాని భగవ ద్రామానుజ -_- 
మధ్వాచార్యాదులు గాని (పతిపాదించిన సిద్దాన్తములు తదుసజ్ఞములు గావు. తమతమ 
దర్శవములు (శుత్మిప్రబు ణానుగృహీతము అనియే వారు చెప్పికొనిరి గాని యవి 
స్వబుద్దిప్రతిభో న్నీతములని భావింపలేదు; చాటుకొనలేదు, ఉపని షద్దర్శనముకంశె 
తాను దర్శించిన యద్రైతదర్శనఃము భిన్న మే యగుచో (శ్రీ శంకరుడు ఇకర బౌద్ధ 
జై నాది దర్శనము౪కో పాటు ఉపనిషర్దర్శనమును గూడ ఖండించి యుండెడివాడు. 


అట్లు ఖండింపక పోగా ___ 


2) 


X 


“తస్మా ద్య త్రేనో క్తం తత్సద్ధై వ (ప్రతిపత్శ్తవ్య మాత్మనః 
శ్రేయ ఇ చృద్చిః జ్ఞానం వౌ కర్మ వేతి” — శం.భా,బ్బ,ఊ, 2 410 
“తస్మా 'ద్వెద(ప్రామాణ్యస్య అవ్యఫిచారాత్‌ తా ఏర సతి 
వాక్యస్య తథాత్వం స్యాత్‌ న తు పురుషమతికౌశలమ్‌” 
శం, భా. 1-3-1 


ఆని యనినాడు. _శయస్కాములగువారు వేదోవదిష్టమగు ధర్మము గాని జ్ఞానము 
గాని యథాకథముగనే (గహింపవలెను. _వేదప్రామాణ్యా మవ్యభిచరితము (సువ్యవ 
స్టతమ్ఫు. పుఠుషమతికౌశళలముచే నిర్జారికమగు నర్హము వ్యభిచరితము (అవ్యవ 
స్థికమ్ఫు గావచ్చును గాని ఉపష్యకమోపనంహారాది షడ్విధలింగములచే నిర్ధారిత మైన 
వేదశాత్సర్ణము వ్యభిచరితము గాదు, అందుచే తత్పితిపాదక 'వేదవా్యాము 
యథార్థబోధక మే యగును. అట్టి వెద వాక్యతాక్సర్యమును పృరుషమతికౌశలముచే 
నన్యధా౭రిలప శక్యముగాదు అనుచు సీరీతిగ (శ్రీశంకరుడు కర్మ _ (బహ్మావబోధక 
కృత్స్న వేదరాశి యొక్క (పామాణ్యము నుద్దోషించెనే గాని వేదోపదిష్టము గానట్ల 
నూక్నదర్శినమును (బబోధించు చున్నట్లు చెప్పికొనలేదు,  ్రీరామానుజాదులు 
విపే యనిరి. అందుచే “శ్రుతి దర్శినము చేజు;శంకరాదుల దర్శనము చేటు" 
_ అనుట యుక,ము గాదు. కనున ఆధ్యాత్మికిన్నత్య విషయమున  వేదకొలము 
కంచె నుపనిషక్కాలములలోను, నంతకంజె శీ శంకరాదుల కాలములోను నొక 


(క బపరిణామము గలదనెడి నాదము శుతితాత్సర్యానుగుణము గాదని నిరూపించుటయే 
యీ (గంథము యొక్క అష్యేము. 


చర్మితకల్పనలను 1(పదిలములగు యుక్తుఅ జూపి చక్కగ విమర్శించి 
ఇండించిన మహసీయు లెంవటోగలరు, 


_ అందుచే నా యుకి వాదముల నిట 
॥ - నాబ్‌ 
బునరుక ములు చేయుబకేదు. 


తమ యవతరణముమ గూర్చియు, తము స్వరూప 
మును గూర్చియు వేదములే. యేమి చెప్పికొనిన వియను నంశమే ప్రధానముగ నీ 
[గంథమున బరిశీలింపదిడినది. ఈ యంశమును బరిశీలించుచో. చర్మితాంశముల 
యందలి పామంజన్యము తేటవడగలదు. 


వెదమంతా ర్రవివరణకు |బమాణము లేసి యగును? 


—O0O-0-0-0-=-0౮=0౮0-.-౮— 
ఈ (పశ్న యుదయించుట సహజము, 
“స తిణాం స్మృతఫలదః పవ్మితం సరమాత్మవాన్‌ | 
లోకస(త్రధరో హ్యేష మంతై 9 ర్మం(త్ర ఇవోచ్యతే ॥ 
ఎ హరివంశ, 40-24 
ఆత్మవాన్‌ నషతం (తః, సుంత్తై ర్మంత్ర ౯ ఇవ నోచ్యత ఇతి యథా వాచో 
మాధుర్యం వాచై వ వర్తనీయం ఏవం విప? స్వరూపం విమనై వాగ్చనియ మిత్యర్తః॥ 
_ నీలకంఠ : వ్‌ 


వేదమంత్రార్హ వివరణకు వేదమంథత్రములే [పమాణము లనెడి సంప్రదాయము పై 
శోకము వలన చెలియును. 'వేదమ౦[,తముల తరువాత తత్పం(ప్రదాయోద్దివకము 
లగుటచే షడంగములు, స్మృతులు, పురాణేతిహాసాదులు ప్రమాణములు. వీనిని 
(పమాజణముగ గొనిన భాస్యములును (ప్రమాణములు కాని చరిత్ర కల్పనయే లత 


ముగా గలి స్వఃపోల కల్పితములై వెడలెడి చరిత్రలు ప్రమాణములు కాజా లవు, 


దర్శినకారులు వసు జ్ఞానసిద్దికి (పత ౪కేము, అనుమానము, శబ్బము, 
ఎన్‌ (2 
ఉపమానము, ఆరాప తి, ఆను పలలబ్రి యని యాజ (పమాణములు (గహంచిరి 
యణ ఎవి 
వీనిలో గొన్నిటిన ఓగిలిన (పమాణములలో నంతర్భావము గల్పించుకొనినవారును, 
లేక వీని నన్నిటిని (గహించినవారును గలరు. చరితను (బమాణకోటి లో జేర్చినవా 
రెవ్వరును కేరు కొని చరిత కల్పనయే లత్యుముగా గల చరిత్రకారు లట్లు గాక 
౧ 

అన్యభాషా సామ్యము, నాగరికతా =విజ్ఞాన్యకమ వికాసము మొదలగువాని నాధారముగా 
గొని, చరితను గల్పించి వేవవాక్యార్హ కల్పనల జేసి తదనుగుణముగ భాషాంతరీ 
కరణములు కోశములు (Lexiconsy, నామవి షయాను కమణీికలు (Vedic 
Index of names and subjects) మున్నగు వానిని రూపొందించిరి వీని 
వలన సంపదాయానుగత మైన (తితిసిద్దమైన్స) యర్హము మజుగు పడినది సంప్ర 
దాయ మనగా వేద మని యర్హము, చూ. ఆమ్నాయ శబ్దము) (శ్రుత్యనుగుణముగ 
(బవ ర్తీల్లి పరంపరాగతమై వచ్చిన యాచారమునకును శం'ప్రదాయ మని పేరు, 
ఆస్తే శ్రుతిసిధమె పరంపరాగత మై వచ్చిన యరమే సంపదాయారము. అటి యక 
య = (an ఇ యు బట (42) 
మును దర్శింపజేయుటకు చారిత్రికులు అన్యభాషాసామ్యాడ్డులచే నూహించిన భాషా 


XII 
శాస్త్రము గాని చరిత్రగాని ప్రమాణములు కాజాలవు. ఏలయన .... (గ్రీసు పారశీకాది 
దేశములలో గూడ (పాచీన వాజ్మయములు గలవు, వానికినీ వైదిక సంస్కృతమున 
కును గొంత భాషాసామ్య మున్ను చరి|త్రకొరు లిటీనల దర్శించిరి. ఈ (పొచిన 
భాష లన్నియు (పాచీనార్యుల యొక్క. వివిధ శాఖలచే వ్యవహరింపబడియుండు 
ననియ్క వారు వివిధ శాఖలుగా చీలక పూర్వమే భాషంన్నిటికిని పూర్వరూపమైన 
మతీయొక భాషను మాటలాడి యుందురనియు నూహించి యా భాషకు “ఇండో 
యూరోపియన్‌ లాంగ్వేజ్‌” ఆని పేరు బెట్టిర. దానిని మాతృభాష యనిరి. ఆ 
భామోపదము లిట్లుండి యుండవచ్చు నని యూహ చేసి కొన్ని పదముల సృష్టించిరి. 
ఆ మాతృభాష నుండియే భారతీయుల వేదములు, పారశీకుల జెంద వెస్తా, గీకు, 
లాటిన్‌ - ఇత్యాది ప్రాచీన వాజ్మియము లన్నియు నేటేక్షిజు దేశములలో వేణే § 
యగ (క్రమ(క్రమాభివృద్ది నొందియుండు నని తలచిరి. ఈ యూహయసమంజన మని 
[తోసివేయ వీలు లేనట్లు గన్చట్లును సమాన లక్షణములు గల యిరువరిని 
గాంచినపుకు వారిరువురు తండడికొడుకులో, సోదరులో, లేక దగ్గజ బంధువులో 
యని యూహించుట సహజము. అ'ప్లే పదసామ్యము, ఆర్హసామ్యము గన్పట్టుచున్న 
యీ (ప్రాచీన వాజ్మయములకును నేదేని సంబంధ ముండవలెను గదా 1 కొని యా 


సంబంధ మెట్టిది? యను (పక్నయే వివిధ ససుస్యలతో గూడి, విభిన్న వాదములకు 
దారి తీసినది, 


ఏలయన భాషాసామ్యువిషయమున నొక చిక్కు గలదు. ఉదా: అగ్నిః అను 
నది సంప్కృకపదము, అగ్గి యనునది తెలుగుపధము, ఈ రెంటికి నాకృతి 
సామ్యము, ఆర్షసామ్యము గలవు, ఈ సామ్యమును మాక్రమే పురస్కరించుకొని 
యగ్ని యను సదమునుండి అగ్గి పద ముకృన్నమైనదా లేక ఆగి పదమునుండి 
అగ్ని పద ముక్సన్న మెనదడా 7 అట్రుగాక యీ రెంటికిని మూలకారణమైన పద 
మింకొకటి యేదిమైన నుండవలె నని యూహింపవలెనా ౩ వవ _ అర్హసామ్యములను 
బట్టే వాజ్మయచరిత సాధింపవలెనన్న నిట్టి చిక్కులు సంభవించును ఇట్టియెడ గమ 
వింపవలపిన యంశ మొకటి గలదు, ఆగ్ని యను పదము ధాతూత్సన్న మై స్వతం 
తముగనే యనేకార్డబోధన సమరము దాని యర్హవర్ణయమునకై అగ్గి యను పద 
ముపై నాధారపడవఐసిన పీతి లేదు, ఆగ్గి పదవిషమమున నట్లు గాదు. అర నిర్ణయ 
విషయమై దానికి (దికృతిరూప మైన యగ్ని పద ముపె నాధా రవడక తప్పదు. 
సంస్కృత శబ్దపామర్థ్య మృట్లిది. అది న్వచ్చంవముగ నర్హమును బోధింప జాలి 


XI 


యున్నది. మటీయు “ఇండో యూరోపియన్‌ లాంగ్వేజి” యనెడి మాతృభాష 
యొకటి యున్నట్లు చర్మితాధారములుగాని భూగర్భాదిశాస్త (పమాణములు గాని 
లేనందున నిది యొక యభూత కల్పనమే యగును. ఆశే సువ్యవస్టితము కానందున 
భాషాళాస్త్రము (ఫైలాలజీ) నొక శాస్త్రముగా బరిగణింవ శక్యము గాదు, (చూ. 
A Critical Study of Rigveda — Dr. Dev Prakash Patanjal 
Sastry. PP. 28 to 80). కాన వేదశబ్లార్థ నిర్ణయము చేయపట్టున నన్య భాషా 
సామ్య దర్శ ముతో గాని, మాతృభాష యనెడి “ఇండో యూరోపియన్‌ 
లాంగ్వేజి”తో గొని, అన్యభామాసామ్యాదుల నాధారముగా గొని యూపహించఛి కల్పిం 
చిన చరిత్రతో గాని భాషాశాస్త్రముతో గాని పని లేదు. ఇక వేదమునకు జేయబడిన 
భాషా నరీకరణములు సస్మృగములు కాజాలవు _ ఆని చరి(త్రకొరులే యంగీకరించు 
చున్నారు 


“Let it not he supposed that, because there are 
several translations of the Rigveda in English, 
French and German, therefore all that the veda 
can teach us has been learned. Far from it. 
Every one of these translations has been put for-~ 
ward as tentative only. I, myself, though during 
the last thirty years [ have given translations of 
a number of the more important hymas, have 
only ventured to ౪0115 aspecimen what I 
think a translation of the V:da ought to be; 
and that translation ——— of twelve hymaus 
only, fillsa whole volume. Weare still on 
the mere suriace of the Vedic Literature,” 
Maxmuller.._What India can teach us. pp. 131. 


ఇటు అ వ్యవస్థితములు, అనగ గములునై న భాషాంతరీకరణములును వానిని 
బుకన్క_రించుకొని కల్చింపబడెడి చర్విత్రాంశములుగాని వేదార నికయ విషయమె 
రు లు యా 

(ప్రస్తుతములు కావు 
ఇక చరిత (ప్రమాణకోటిలో చేర్చబడనిచో పురాణేతిహాసాదులు గూడ 
నె తిహ్యమును (బతిపా ..చును గదా | వెద స్వరూప నిరూపణమున నవియు నెటు 
మొనా ౧M 


XIV 


ప్రమాణము లగును ? అని యనవచ్చును. పురాజేతిహాసాదుల విషయమున నట్లు 
గాదు + 


“ఇతిహాసపురాణా భ్యాం వేదం నముపబృంహయేన్‌” 
"వేడ ప్రాచేతసా దాసీ తాక [దామాయణాత్మనా” 
“వేదోపదృింహణా రొయ తా వ(గగాహయత (పభుఃి 
(9 
__రామా. 1-4-0. 
“విమృశంకి స్మ తం దేవా దీవ్యాఖి రుసప త్తిభిః 1 
నచె నం శేకు రన్వేషుం కర్మతో జన్మతో 2-పి వౌ 1| 
<< క. 
. 
గాథాథీ న్తకపకశి ్టాలి "రె తస్య చరిత ౦ విదుః | 
పురాణా _స్టేం పృురాణెమ బుషయః సం(ప్రచక శే 11" 
__హరివంళ. 50-18-19. 


ఇతిహానముణ వేదమునంచే గలవు, వేరగతములెన యుతిహానములు వేదార్డోప 
బృంహకములు వానికి స్వార్హమన తాశ్చర్యము లేదు, సంగహముగా నున్న 
నా యిశిహాసములను స్పష్టముగ (బతిపొాదించుచు నందలి నిగూశార్హముల నుద్బో 
ధించుటకై యవతరించినట్లు పురాజేతిహాసాదమలే చెప్పికొనుచున్నవి. కనుక 
వేదములందలి యితి హాసములకున్కు వీజదాపమున నున్న వీనిని వి స్తరింపజేసిన 
గాథలకును లక్యుము (శుశిచోదిత ధర్మంజబ్రహ్మ న్వరూవ నిరూపణమే. వేద 
స్వరూనమును పురాణాదుల వలనను, పురాజగాథాత త్వమును వేదవాక్యసాహో 
య్యమునను దెలిసికొనదగునని సంప్రదాయము, (క్రుత్యర్ణానుస.అముండుట వలనెనే 
పురాజేకిహాసములకును సృ్మతు అనియ వ్యవహారము అందుచేతనే యవియు 
సవి(త్రములై పారాయణ (గంథములై విల సిల్లుచున్న ఏ. కొవృనవే పురుషార్హ సాధనము 
అగు చతుర్తక ంద్యలలో షరాణములును బేర్కొ నబడినవి. 
“*పరాణ న్యాయ మీమాంసా ధర్మశాస్తారంగమి శ్రీశోః ' 
వేదాః స్టానావి విద్యానాం ధర్మస్య చ చతుర్తశ 1” 
యాజ. స్మ. 1-8. 
పురాణములు, న్యాయము, మీమాంపా, ధర్మశాస్త్రము, షడంగములు, చతుర్వేదములు 
నను ఫీ వదునాల్గును పురుషార్దిపాధనములగు. వివ్యా స్థానములు. (శ్రుతులయందు 
సంగహముగ నటనట సీ పృరాలకాది చత్చుక విద్యలు వివరింపబడినవి. బుమలు 


XV 


శ్రుతుల యం దీ విద్యల దర్శించి లోకాను(గ హబుద్దితో ఏనిని (బత్యేకముగ (బవ 
చించిరి. [శతు లిటు చతురశళ విద్యాత్మకము లఅగుటజేసి (త్రయీశబిము చతుర్దశ 

౧ యి టు వ్‌ 
విధ్యోవలకకముగ (గ్రహింపబడుచుండును, “త్రయీ సాంఖ్యం యోగళొ- అను 
శివమహిమ్న సోత్రమునందలి శ్లోకమును వ్యాఖ్యానించుచు (శ్రీ మధుసూదన 
సరస్వతులు “త్రయీ శబ్దము పురాణన్యాయాది చతుర్షశవిద్యోప లత్షక” మని వివ 
రించిరి. ఇట్టి సంప్రదాయము కామందకీయమునను స్పష్టముగ _ గాననగును. 


“అంగాని 'వేదాశ్చుత్వారో మీమాంసా న్యాయ విస్తరః 1 
ధర్మశాస్త్రం పురాణం చ (తయీదం సర్వ ముచ్యతే ॥ 218 


ఈ చతుర్షళవిన్యల ననుసరించియే కావ్యనాటకాదులు, చతుఃషస్టికళలు మున్నగునవి 
(ప్రవ ర్రిల్లినవి. అందుచే నవియు వేదస్వరూప దర్శనమున దోడ్బ్పడునవి యగును, 
ఇట్లు పురాణాది భారతీయ వాజ్మయము, తదనుగుణముగ యనూచానములై వచ్చెడి 
యాచార వ్యవహారములును వేద సంప్రదాయ రహస్యముల దెలియట కెంతయు 
నుపకరించును 


కాని కొందరు భారతీయ పిద్యాంసులు. “వేదము లందలి సంహితాభాగములు 
మాత్రమే అపొరు షేయములు, అందలి దాహ్మణ భాగములు మాత్రము బుషి 
విరచితము లగుటచే పొరుషేయములు; అందుచే వేదము ఆను సంజ్ఞ సంహితా 
భాగమునకే గాని (బాహ్మాణ భాగమునకు గాదు; పురాబేతిహోసాదులు (పమాణములు 
కావు”'_ అని చెప్పుచున్నారు, మటికొందణీ దృష్టిలో అధ్యాత్మత త్వ(ప్రబోధకము 
లగు ఉపనిషత్తులే ప్రమాణములు, తదితర వేదభాగములు కావు. ఇట్లు వేద 
స్వరూస- స్వభావ. ప్రామాణ్యాది విషయమై పెక్కు_ వికల్చ్పను లిటీనల బయలు 
'దేరినవి. అందుచే |శుతి తాత్చర్యానుగుణముగ వేవస్వరూపమును దర్శింప వలసి 
యున్నది. 


వేదనామములు. వేదస్తురూప దర్శనము. : 


వేదస్వరూసమును దర్శించుట కై (అతుల యందు గన్ఫ్న'టైడి పెద నామ 
ధేయములు కొన్ని యిట (గ్రహింపబడి యథాళ క్రీ వివరింపబడినవి. పరిశీలించి 
వివరింపదగిన వింకను గలవు, కాని “వేదమునకు వేదః, ఆమ్నాయః, [శ్రుతిః 


XVII 


నిమి త్రభేదముచే భిన్నార్థమును బోధింప సమర్గ్శము, కనుక సహ్మస్రనామములిలో 
విష్టా ది శబ్దములు పునరు క్తము లెనను దోషము లేదు, 
ణు బి ప వ్‌ 


“ నిష్వాది శబానాం పునరు కౌనా మపి వృ తిభేదే నారబేదాక్‌ 
క క్ష ఇ అ! అగ 
న పొనరు క్యమ్‌॥ — శం. భా. (విష్టసహసనామమ్సు, 


ఈ నామములు కేవలము సంజ్ఞావాచకములు గావు, _ అవి పరమేశ్వరుని స్వరూప 
మును దెల్పెడి సం్యగ్రహవాక్యరూపములు లేక వ్యాఖ్యానములు. అక్ష వేదనామ 
ములు గూడ. సామాన్యముగ ఇకరభాషలలో నొక వస్తువును బోధించుట కొకటి 
రెండు లేక మూడుగాని నామములుండవచ్చును. సంస్కృతమున నట్లుగాదు. వెదిక 
నిఘంటువును జూచుచో __ “ఇతి ఏకవింశతి? పృథివీనామధేయాని; ఇతి సవ 
పంచాశగ్‌ వాజ్నామాని”_ అని యీరీతిగ పృథివ్యాదులకు వేటే కణు నామాను గ్రమణి 
కలు గన్పట్టును. పసృథివ్యాదినామము లన్నియు సృథివిని, వాజ్నాముము అన్నియు 
వాక్కును _ ఇట్లు  పర్యాయనాసుము లన్నియు నాపాతముగ నొకే యర్హమును 
బోధింపవచ్చును, కాని యా పదముల యందలి నిగూఢములైన రహస్యములు 
'దెలియవలెనన్న వానికి గల వివిధ నిర్వచనముల దర్శింపవలెను. వానిని దర్శించిననే 
గాని యా పదము లయొక్క_ యర్హగాంభీర్యము, తద్ద్వారా తెలియదగిన వస్తుస్వరూప 
స్వభావాదులు తేటపడవు అందుచే వివిధనామౌచిత్య విచారముచేసి వేద ముయొక్క. 
వివిధస్వరూపస్వభావముల _ దర్శించుట యుక్తము, అదియే యీ భారతీనిరుక్తి 
లక్యుము. 


వేదశబవలులు . అరనిరయ సంప్రదాయము 
(లు అ ౭౫ 
—0-0-0-0-0=0-6-0— 

పాండితీ (ప్రతిభచే పదములకు నూత్ననూత్న వ్యుక్చత్తుల గల్పించి వాని 
ద్వారా నూత్నార్గముల జెప్పుచో నవి సంప్రదాయానుగతము లగునా ? కాజాలవు, 
అందుచేతనే తామూహించిస చరిత్ర నాధారము జేసికొని వేద పదములకు తద్ద్వారా 
'వేదమంత్రములకు చారితికులచే జెప్పబడెడి నూత్నార్హములు సంప్రదాయానుగళము 
లగుటలేదు. ఆప్రమాణము లగుచున్నవి. వేదసదముల యర్దనిర్వచనమున వై (ప్రవ 


8) 


XVII 


నిమి తేభేదముచే భిన్నార్హమును బోధింప సమర్హ్శము, కనుక సహా(సనామములలో 
విష్ల్వా ది శబ్దములు పునరు కము _లెనను దోషము లేదు 


“ విష్ట్వాది శద్దానాం పునరు కానా మపి వృ త్తిభేదే నార్జభేదాత్‌ 
న హొనరు క్యమ్‌॥ _-- శం. భా. (విషుసహ్మసనామము, 
అవనీ Ea 


ఈ నామములు కేవలము సంజ్ఞావాచకములు గావు, అవి పరమేశ్వరుని సక్టరూప 
మును డెల్పెడి సం్యగ్రహవాక్యరూపములు లేక వ్యాఖ్యానములు. అక్లే వేదనామ 
ములు గూడ. సామాన్యముగ ఇకరభాషలలో నొక వస్తువును బోధించుట కొకటి 
రెండు లేక మూడుగాని నామములుండవచ్చును, సంస్కృతమున నట్లుగాదు. వైదిక 
నిఘంటువును జూచుచో _ “ఇతి ఏకవింశతిః పృధథివీనామధెయాని; ఇతి సప్త 
పంచాశన్‌ వాజ్నామాని”. అని యీరీతిగ వృధివ్యాదులకు వేజే ణు నామానుక్రమణి 
కలు గన్పట్టును, పృథివ్యాదినామము లన్నియు పృథివిని, వాజ్నానుము అన్నియు 
వాక్కును - ఇట్లు పర్యాయనానుము లన్నియు నాపాతముగ నొకే యర్హమును 
బోధింసవచ్చును, కొని యా పదముల యందలి నిగూఢములైన రహస్యములు 
దెలియవలెనన్న వానికి గల వివిధ నిర్వచనముల దర్శింపవలెను, వానిని దర్శించిననే 
గాని యా పదములయొక , యర్హగాంభీర్య్మము, తద్ద్వారా తెలియదగిన వస్తుస్వరూప 
స్వభావాదులు తేటపడవు అందుచే వివిధనామౌచిత్య విచారముచేసి వేదముయొక్క 
వివిధస్వ రూవస్వభావముల దర్శించుట యుక్రము, అదియే యీ భారతీనిరు క్రి 
లక్ష్యము. 


వేదశబ్దములు _ అర్దనిర్ణయ సంప్రదాయము ' 
—0-0-0-0-0=0-6-0— 
పాండితీ ప్రతిభచే పదములకు నూత్ననూత్న వ్యుత్ప తుల గల్చించి వాని 
ద్వారా నూత్నార్గముల జెప్పుచో నవి సర్మపదాయానుగతము లగునా ? కాజాలవు, 
అందుచేతనే తామూహించిన చరిత్ర నాధారము జేసికొని చేద పదములకు తద్ద్వారా 
వేదమం్రములకు చార్మిత్రికులచే జెప్పబడెడి నూత్నార్హములు సంప్రదాయానుగతము 
లగుటలేదు. ఆప్రమాణము లగుచున్నవి. వేదసదముల యర్దనిర్వచనము న కై (వవ 


8) 


ఎ [11 


రిల్లిన నిరుక్రళాస్త్ర మట్టిది గాదు, సం్యవదాయానుగతములు గానటి విశే షార్టములి 
గల్చించి చెప్పుట కై యది యారంభింపదిడలేదు. అట్లు ప్రవృత్త మగుచో నది 
వేదాంగముగ బరిగణింపదిడెడిది కాదు. వ్యాకరణమునకు వేదచోదితార్గ దర్శనము 
నకె వలయు శద్దిగత (పకృతి (ప్రత్యయ విభాగరూప సంసారమును దర్శింస 
జేయుట యందే దృష్టి. ఆ కబ్దసంసారము ననుసరించుచు (శుతితాత్సర్యాను గుణ 
ముగ నా పదమునకు గల యాపదర్హమును - ఆధ్యాత్మీక్క అధిదెవిక, ఆధిభ్‌తికొ 
ద్యర్గములను-సంఘటనము జేసి వేదచోదితార్హమును దర్శింపజేయుటయందే నిరుక్త 
శాస్త్రమునకు దృష్టి. అట్లు ఆర్థసంఘటనము జేయు కొబకై శికెద్యంగయు క్ర వివిధ 
మంత్ర బాహ్మణాడి (గంథసాహయ్యముతో నా యా పవములకు (శుతులయంఎదు 


గల వపివిధ నిర్వచనముల (బదర్శించి వివరించుట నిరు క్తళాస్త్ర లత్యము, 
(చూ, ఛందః శ బము), 
ఇ 


సిరుక లక్షూము నాట్యశాస్త్రము ; యాస్కనిర్తుక్తము 
—D ఆ అ — 
-0—0-0-0-0-0౮-0—0- 
ఈ నిరుక్తశాస్త్ర సం(ప్రదాయమునచే భరతనాట్య శాస్వాదులును. (బవ 
రి లినవి. 
జాతే) 
“ ఆల్బాభిధా నేనార్జో యః సమాసే నోచ్యతే బుధైః | 
స్యూతతః పా తు విజేయా కారికార్డ ప్రదర్శినీ ॥ 
నానా నామా్యయోత్పన్నం నిషుంటునిగ మావ్వితమ్‌ | 
ధాక్వర్థహేతుసంయు క్షం నానాసిద్దా స్గసాధితషమ్‌ ॥ 
జ, అదం 
స్పాపితోజరో భవే దృత్ర సమాసే వార్థహూచకః | 
దాత్వర్థ వచనేనేహ నిరుక్తం తక్ర్రచక్షతే ఇ” * 


ఒభరతనా ట్యశా స్త్ర హ్‌ 


XIX 


ఇట నుదాహరింపబడిన శ్ర్వొకములలో మొదటిది కారికొలతీణమును, మిగిలిన 
రెండు శ్లోకములు నిరుక్త లక్షణమును దెలుపునట్టివి. ఈ కోకముల వ్యాఖ్యానించుచు 
అభినవగు ప్పుడు తన అభినవ భారతీ వ్యాఖ్యయందు నిరు కలకణమును విపులముగ 
వివరించినాడు. 1 తదనుగుణముగ నిరు క్ట సంప్రదాయము దర్శింనదగియున్నది. 


* “ఆర్ధ పరీక్షొత్మకం నిరు క్రం లతీయతి కోకధ్వయేన_ నానానామేతి 
స్థాపిత ఇతి చ. సంక్షేపేణానేకవ్య కి క్రి భిన్న స్వార్టస్య లకణీయస్య యః సూచకో౭_ర్టో 
లక్షణాత్మ కః స య్మతాకీప (పతిసమాధాన అషణే వస్తుని సతి స్టాపితో భవతి. 
నచైవం పరిభాషా. కిన్వ్వర్త మేనం నిర్భజ్య అకేప ప్రతి స సమాధానాభ్యాం లకణస్య 
వచన మితి. ఎత దాహ. కి న్వ్వ రృవచన మితి. 


కథం తలత్షణం సొవ్యత ఇత్యాశంక్య [కియావిశే షణాభిధాన ద్వా రేణ 
ఎల్ల న్‌ 

ఆకేప(పతిసమాధాన( ప్రకారం దర్శయతి. నానేత్యాదినా | నానాపకారాణి యాని 
నామాని లక్షీ ఇ వాక్యే౭_గ (పతిపాదకొః సుబన్తా శృబ్లా స్తా సా నా (శ్రిక్యోక్పన్నః ఉత్పాద 
ఆకేషప్రతిసమాధానయో ర్యత 1 నను నావపచేమ కథ మాక్షేపషప్రతిసమాధానే * 
ఆహ _. నిఘంటునాఒభిధానకో శేన రూడషేమ అస్యామ (పకృతి (ప్రత్యయ విభాగ 
నిగమనయా అన్విత మన్వయో యశక్రోత్సాదీ। యాని చ లకేణవాక్యే తిజన్తాని 
పదాని తేషు (ప్రకార మాహా. ధాత్వర్హస్య (కీయాయా, సూతూనాం చ క్రియానిమి 
తానాం కాంకాణాం సంయోజనరి విచారో య్మత స్థాపనే । ఇయతా లక్షణవార్యే 
పూర్వం శబపరీకా దర్శితాా ఆయం శజః కథ మారే సరత ఇత్యాక్షేపః। ఇత మితి 

ఎ య 3 అవనీ 0 
చ (వతిసమాధానమ్‌। ఏతత్‌ (పదర్శితవసు ప్రణిత మేవ। అర్హపరీకాయా మపి దర్శ 
యతి _- నాన్నాపకారై 8 సర్వతం(త (పతితంతాదిభిః సిద్దాన్తేః (సమాణమూలై 
గర్ధెః సాధిత మాకేపో త్తరయోః సాధనా యత్ర స్థాసనే। ఏవం పరీక్షఒనేన దర్శితా। 


రి 


తం త్రాది న్యాయాస్తు | తగబ్వమ్‌” అభినవ భారళి 





అనాణనాన్‌నో me 


నిరు కమనగా వాగర్గ పరీక్ష. వాక్‌ అనగా అర్హ (ప్రతిపాదక శబ్దము, శబ్ది 
ముచే (సతిపాదింపబడెడి యర్లము అనేక వ్యక్తి కి దముచే భిన్నముగ “గన్పట్టును. 
ఉదా 3. గొ ఈ శబ్దమునకు గోవు ఆను నర్హము ప్రసిద్ధము ఇంతేకాదు... 
వాక్కు, ఆదిత్యుడు, కిరజము, బాణము విరాట్టు. ఇత్యాద్యర్తములును శ్రుతుల యుదు 
కన్ఫట్టును, (పకరణానుగుణముగ వీనిలో నే యర్థిమునః (గహాంసవలెను, అనున 


XX 


పరీక్ష (జిజ్ఞాస లేక మీమాంస. ఏ యర్హమును [గహించినను సది యనేక (గో 
వ్యక్తి భేదముచే భిన్నముగ గన్నట్టు చుండును. ఇట్టి శబ్దము సమాసరూపము _ 
అనగా సం([గ్రహవాక్యాత్మకము, ఉదా; గచ్చతీతి గౌః ల అనెడి సంగ్రహ వాక్యార్హ 
మును లక్షింపజేయు సమాసమాపమే గోశబ్రము, ఈ సంగహవాక్యమే వి(గహ 
వాక్యము, ఇదియే లక్షణ వాక్యము ఇట్టి లక్షణ వాక్యము ద్వారా అనేక వ్యక్తి భేదముచే 
భిన్ననుగు అర్హము దర్శింపదిడవలని మున్న ది. లకతేణము ద్యారా తెలియదగినది. 
గావున ఈ యర్థము లక్షణీయమ గును. ఇట్టి లక్షణియార్థమును దర్శించు సమయమున 
సామాన్యముగ 'గలిగెడి యాకేపములకు ' ప్రతిసమాధానాదుల జూపి, లకణాత్మక 
మగు అర్హము ఎచట స్టాపీత మగునో యది పఠీకొారూపమగు నిరు క్త మగును, ఇట్ట 
ఈనిరు క్రము పరిభాషా (సంకేత) రూపము కాదు, ఏలయన ఆక్షేప ప్రతినమాధా 
నాదుల ద్వారా అర్హమును నిరూపించి. లేక్క నిర్వచించి, లక్షణము జెప్పుటయే 
నిరుక్తము, 


ఇక నిరుక్త (నిర్వచన) లక్షణమును స్రాపి-చు విధానము గమనింస 
దగినది. “దూరం గచ్చతీతి. గౌ; గచ్చ ని అస్యా మితి గౌ _ ఇత్యాది 
లక్షణ వాక్యముల యందు నామము (సు బంఠ ముల్ఫు, (క్రియలు (తిజ _స్పముల్ఫు 
గన్పబ్లుచుండును లక్షణ వౌక్యములలోని నా ములలో కొన్ని రూథిపదములు, 
నిఘంటువులు వ వానికిగల రూఢ్యర్హముల బోధించుచుండును. మిగిలిన నామములు 
యోగ జములు, వీనియర్గములు (ప్రకృతి (ప్రత్యయ విభాగ నిగమనము ద్వారా గోచర 
మగుచుండును. 


ఇక లక్షణ వాక్యము నందలి (క్రియ పదములు జూతము. ధాత్వర్థి ము 
(కీయ, (కియాజన3ములు కారకములు. లక్‌ణ వాక్యమునందలి నామముల విషయము 
నను, [క్రియలవిషయమునను బెక్కు. ఆకేపములు గలుగుచుండును. లక్షణ 
వాక్యములలోనే యే నామపవముఃను యోజన చేయవలెను ? అట్లు యోజింప 
దిడడి నామపదములకు గల రూఢ్యర్త ము ్రాహ్యమా 7? లేక ఆ సడములకు యోగ 
శక్తిచే సిర్ధించెడి యక్గము (గ్రాహ్యమా ? అపై ధాత్వర్హముగా నే (క్రియ నిట 
(గ్రహింపవలెను ? అట్టి “క్రియతో నేయే కారకముంను యోజనము చేయవలెను ః 
ఉదా:- గచ్చ ని అస్యా మితి గౌః _ అను లక్షణ వాక్యము లోని కారక ములలో 
దేనిని యోజనము చేయవలెను ? ఇట్లు విచారించి తగిన యుపపత్తుల జూపుచు న్యాయ 


xxi 
మూరికముగ జేయ పరీతయే నామ - (క్రియా విషయమై చేయు పరీక్ష, ఇది శబ్ద 
పరీక్ష, 


ఇక అర్హ పరీక్ష, దర్శనములుగాని, లేక తం|త్రములు గాని యొకే తీలున 
నుండవు. ఉన్నచో వాదోపవాదములకు తావే యుండెడిది కాదు. కొని తంత్రము 
(లేక దర్శనము లెన్నియెనను వానియందు చాతుర్విధ్యము కాననగును, అందుచే 
వానినే (ప్రతిపాడింపబడు సిద్దాంతములందును చాతుర్విద్యము గోచరించుచుండును,. 
వానినే సర్వతం[త సిదాంతము, అధికరణ తం౦ంటత్రసిదానము, అభ్యువగమ తంత్ర 
నా ఢి జతి 
సిద్దాన్సము అని చెప్పుదురు. 
ఉచ 
వీనిని బదిశీలించి పడ్‌ పతిపక్ష వాదము ద్వారా అర్హ నిర్ణ యము చేయు 
టయే ఆర్థపరీ క్షెరూవ మయిన నిరు క్రము, ఇట్టి వాగర్థ పరిశీలనాత్మక పరీక్ష 
(మీమాంసృశే నిరుక్త మని పేరు న్యాయ మీమాంసాది శాస్త్రములు, వానిచే 
(పవర్తితము లయిన న్యాయములు నికు కమున క౦గములు. 
భరత నాట్యళాస్త్రము గాని, తద్వ్యావ్యాత యగు అభినవగుప్తడు గాని 
వివరించిన ఈ నిరు క్రలక్షణము, యాస్కనిరుకా నుగుణముగనే యున్నది. 
“అర౦త్యః సరీకేత .... .... నై కపదాని నిర్బూయాక్‌” 
ఇ ర్న | 
నిరు, 2-1 నుండి $8. 
ల (పొధాన్యేన అనాదృత్య స్వర నంసా్యరౌ పరీకేత | తత స్రదభి 
ధానం బుద్యా కేనచి దర వృ తిసామాన్యేన [కియాగుణ సామా 
ణు వా ఇక 
న్యేనే తః, కతనుస్య దాతో రర్భసామాన్య మిహో స్తీతి ॥ 
తత] స్తర, గ్రాయిత్వా సామాన్యం తేన నిర్ఫ్బూ9యా ౯ ] అర్తో హి (వధా 
నమ్‌, తద్దుణభూత శృబ్లః 1 తస్మా దర్భ సామాన్యం బలీయం 
శబ్దసామాన్యాన్‌ .. లంట 


1. సర్వతంత్రా విరుద్దః తర్మితేచ_ థి కృతోర్త సర్వతం త్ర సిద్ధానః 
2 సమాన తం త సిద్ధః పకతం(తాసిద్దః (పఠతితం(త్ర సిద్దానః 
రి, యత్సిద్దా వన్య(పకరణసిద్ధిః స్రో2. ధికణ ర సిద్ధాన్తః 
4. అపరీకితాభ్యు పగమా / ; తద్విశేష వరీక్షణ మభ్యువగమనిర్ధాన 
— గొత-వ్యా-సూం 1-1=28 నుండి 81. 


XXII 


“నెక పదాని నిర్బూరయాత్‌ __ [పకరణోస పదరహితాని స స్తీ 
శేవలా స్యేవ పరేణాభి ద్రోహబుద్ధ్య్యా పృచ్భ్యమానాని న నిర్బూ 
యాక్‌ 1 కిం కారణమ్‌ 1 తెషాం (పకరణాత్‌ ఉపపదా ద్వా 
అర్భః శక్యతే అవధారయితుమ్‌। సో౭_సొ _ప్రకరణానభిజ్లోఒ 
న్యథైవ నిర్బూ 9యాత్‌ 1 తతశ్చ (ప్రత్యవాయేన యోగాన్‌ 
ఆపహాస్య శ్చ స్వాన్‌ ౨... దుర్గాచార్యభాష్య 
వేదసదములను (ప్రకరణమునుండి వేలు చేసి వానికి నిర్వచనము చెప్పరాదు. అట్లు 
చెప్పుచో కొన్నియెడల నా పరములచే అనభిమళార్థము గాని, విపరీతార్థము. గాని, 
టోదింపబడెడి (ప్రమాదము గలదు. అందుచే మొదట తగిన యుపపత్తుల ద్వారా 
న్యాయానుగుణముగను, _1పకరజానుగుణముగను, 1శుతిసంవాదాదుల చేతను 
పరీకించి యర్థమును బోధించుట కనుగుణముగ లక్షణాత్మక నిర్వచనమును జెప్ప 
వలెను. ఈ నిర్వచనాత్మక మగు లక్షణమున కనుగుణముగ వ్యాకరణ సంసార 
మును దర్శింపవలెను. ఆంతిమే కాని మొడటనే ఏడిమో యొక ధాతువునుండి యా 
పదములను నిష్పన్నము జేసి ఆ వ్యాకరణ సంస్కారము నాధారము జేసికొవి 
స్వకపోలకల్సిత మగు నేదియోయొక యర్భమును జెప్పరాదు అని భావము, 


నిగమ నిరు క్రల క్షణవులు = స్వాభావికార్థబోధక తము ; 


0-8.— 0-0-6 


ణు 


వేదవాక్కార్హ నిర్ణ్వయమునకై ప్రవ ర్తీల్లిన పూర్వో తర మీమాంసాదర్శ 
నములును వేదవదముల యర్గనిరయ విషయమున నిరు కళాస్ర్రసంప్రదాయమునే 
అ ణి అవీ 
యమసరించినవి, 


“సతః పర మవిజ్ఞానమ్‌-” జై.సూ 1-28! 
“విద్య మానో2ఒప్యర్థః ప్రమాదాల స్యాదిభి శనోపలభ్యతే | నిగమ 

నిరు క్రవ్యాకరణ వశేక్ష ధాతుతో౭ర్భః కల్పయితవ్యః”  ఒశాబరభాస్య, 
“యత్తు పరం కారణ మవిజ్లేయత్య్వ ము క్రం'త దయు కమ్‌ | సత ఏవా 
ర్రన్య ప్పరుషాపరేధానా విజ్ఞానాక్‌ | త(క్ర చ ఆర (ప్రకరణ సూ క 
న్‌ ఠా ం —_ 

దేవశార్ష విగమ నిరు క వ్యాకరణ జానాన్యధిగమోపాయాః"”. . 


= తం(క్రవార్షిక మ్‌, 


XXII 


వేదసదములకు. మం(త్రములకు _ అర్థము సిద్దమై యున్నను (ప్రమాద = ఆలస్యాది 
దోషముల వలన శెలియబడదు. అట్టియెడ నిగమ నిరు ర్త వ్యాకరణాదుల ద్వారా 
ధాత్వర్హమును కల్పించి సిద్దమై యున్న యర్గమును 'దెలియవలెను___ అని అర్ధము, 
ఇట నిగమ నిరుక్తాదులు సిద్ధమ్రైయిన్న యర్భమును దెలియుటకు ఉపాయములు 
మ్యాతమే. అని చెప్పబడినది. కొన ఈ నిగమ నిరుకాదులచే దెలియదదెడి 
యర్జము అపూర్వార్థము కాదు ; సిద్దమే; స్వాభావికమే. ఆని తెలియును, 

ఇట నిర్చేశింవబిడిన నిగమము యొక్కయు నిరుక్తము యొక్కయు 
స్వరూపము పంచపాదికా వివరణ (గంధములం దిట్లు వివరింప బడినది, 


“తత్ర నిగమ నిరుక్త వ్యాకరణానాం ఎవంరూవ పదార్జాను గమ 
హెతూనాం విద్యమానత్వాత్‌ తద్భలేన అర్హ మనుగమ్య వాక్యార్థావగతి ర్యు క్త” 
—_ పంచపాదికా 4 వర్ష ర 
“నిగమో నామ (ప్రసిదాః తదవయనొ పరిత్యజ్య శదిస్య కచెకచేశానుగ 
-_ 9౨ ౧ డా 
మేన అర్హాంతరేవృ_త్రిః ।; యథా దేహాత్మా'ది శబ్దానాం ఉపచిత వస్తు సంకతగమునవ 
త్పదారాదా వేకదేశానుగమేన వృ త్తీః | (ప్రనిదార తదవయవోపాదానేన ఆరాంతర 
అ తావో i ఇ య 
వృత్తే లకణాగుణవృ త్తి ప్రంగాక్‌ నిరు క్రంనామ శబ్దస్య సర్వావయవార్థానుగ మేన 
(వసిద్దా దర్గ్జాత్‌ అర్హాంతరే వృ_త్రిః, యథా సోమశబ్లన్య పార్వతీసహిత మహేళ్వరే 
వృ డి 1” . 
_--- పంచపొదికా వివరణమ్‌ 


 “ప్రసిద్ధార్రకములైన పదములతోపాటు అప్రసిద్దర్థకనద మేది యైన 
గన్నట్టుచో నంతమా(త్రమున (ప్రధాన వాక్యార్థ త్యాగము య _క్రముకాదు, (గంథ 
తాత్సర్యాను గుణముగను, (పకరణానుగుణముగను వాక్యార్థమును నిర్ణయింపవలెను, 
దాని ననుసరించి అ(ప్రసిద్దార్థక ఫదమునకు గూడ అర్హమును దర్శింపవలెను. ఆ 
పదముచే అకీణీయమగు నర్భమును దర్శించుటకై. నిగమ నిరు క్తాధి సాహాయ్యముచే 
లకేణవాక్యమును జెప్పి తదనుగుణముగ వ్యాకరణబలముచే (ప్రకృతి (ప్రత్యయ 
విభాగరూప సంసారమును దర్శింపవలెను. కాన నిగమ నిరుక్త వ్యాకరణ 
ములు పదార్జానుగమ హేతువులు = పదార్శణ్ఞానోపాయములు, ' 


XXIV 


నిగమ మనగా ప్రసిద్ధార్థ్ణమును తదవయవములను విడిచి పుచ్చి శబైక దెళ 1 


సామాన్యమును (శబ్రగత ధాత్వర్గ క్రియా సాదృశ్యమును బురస్క-రించుకొ ని యొక 
శబ్దము అర్జాంత రముల టోరించుట. 


ఉదా :- (1) దేహః :. ఈ పవమునకు _ వివిధవయవో శే పేశ మైన 
(పాజిశరీరహావ మగు అర్హము (పసిద్ధము. 


“షంళాసయతి స్వం దేహ మాపాదతలమ స్తకః నారాయణీయమ్‌ 
“మరీచయః స్వాయంభువాః మే కరీరాజ్యకల్పయన్‌' శేతే దేరాం కల్పయన్లు" 


తే, ఆ 11 2d 


ఈ పదము 'దిహా ఉపచయే” - అను ధాతువునుండి నిష్పన్న మైనది. 
వృద్ది నొందింపబడునది యని యర్థము ఈ పదము ప్రసిద్దశరీరరూ పార్థ మున నే 
కాక ధాత్వర్థ (క్రియా సామాన్యమును బురస్కరిందుకొని 'మూరర్తి యూపము 
రేక సస్పిరూపము ఇత్యా ద్యన్యారము లందును వ రిల్లుచుండును, 

| ఇ అవర) 


“భాతి (ప్రసృతి దిక్కాలబాహ్యం చిద్రూవడే హకమ్‌” _మహోపనిషక్‌ 4-42 
“యస్య ఛందో మయం (బ్రహ్మా దె దేహ "ఆవపనం విభో 
(శేయసాంతస్య గురుషు వాసో ఒత్యన న విడంబనమ్‌ 


"శబ్లాశాకావ్యన్యదేహళి = భాగం 10-60-40. 


ఇచట చేహపవమునకు ప్రసిద్ధమ గు శరీరరూపార్హము కాని తదవయవ ము 
గాని (గ్రహింప వలనుపడదు. కాన వానిని పరిక్యజించి ఉపచయరూస శేవలధాత్వర్శ 
సామాన్యమును పురస్కరించుకొని “మూర్తి 5 రూపము లేక న్వరూపము" = అను 
ఆన్యార్షము అందే ఇట దేహశబ్దము వరర్తిన్లును. (కాయో చేహః క్లీబపుంసో; 
ప్రియాశ మూ శ్తి స్తు నాక ఆ ఆమర:ః) 


(| ఆత్మా : = ఈ పదమునకు జీవుడు (కళ్ళా) _ వరమాక్మా - 
ఆసు సర్టముణు ప్రపిద్దములు _ 


1. శృద్దిష్య ఏకదేకః పూర్వో కః “అగి'ధాతుః ప్రదేశః తత్ర భవో గుణో 


గతి రూఒపోర్టః = చూ. అగ్నిళ ద్దినిర్వచనమ్‌, పాభా, బు l-l-l. 


'సూర్య ఆత్మా జగత _స్పస్టుష నృ బు. -115-! 
“ఆత్మన ఆకాశ స్నంభూకోః? = తె ఆనంపవల్లి, 

ఈ పదము “అత సాతళ్యగ మనే! = అను ధాతుపునుండి నిష్పన్న మై 
యీ (ప్రసిద్దార్భమునంటె కాక సతతగనరూస ధాత్వర్థసామా న్యమును (శబ్లెక దేశాను 
గ నుమును) బురస్క-రించుకొని యత్నము, ధైర్యము, ఆంత కిరణము, స్వభావము, 
పాఠము _ ఇత్యాద్యన్యార్థము లయందును వర్తించును, 

“ఆక్మన్వన్నలో దుహ్యే ఎ ము, 0/4 

“ ఆత్మన్వళ్‌ -ఆత్మవక్‌ _ సారవన్‌ ” __సొ.ఖొ. 

“సింధుషు ప్లవ మాత్మన్వంతమ్‌” _ బు. 1- 625 

“ఆత్మన్వ౦కం దార్హ్థవంత ౦” = సా,భా, 

“నాభి రాత్మన్వతిభి;” = బు 1116.8, 
గ్‌ “3 

ఆత్మన్వ లీభిః ఆత్మీయాభిః యువయోః స్వభూతాభి రిత్యర్థః | యద్వా 

ధృతి రాత్మా | ధారణ వతీభి రిత్యర్థ ,”' = సాధా, 

“ఆత్మవాన్‌ క్రో జిక క్రోధః జః (శ్రీమ(దొమాయణ |. 

ఆత్మవాన్‌ ధి రవాన్‌ “ఆత్మా జీవే ధృత దేహే స్వభా వే పరమాత్మని” 
ఇతకమ రః ఆ(పకంప్యధి ర్య ఇత్యర్హః = గోవిందరాబీయ (చూ, మ'హేశ్వరీయ) 

” కాన్యన్యాత్మా ధ్వనికి ధకనాక్థిలోక, 

ఇట్లు _పసిద్డ్రామును ఎడీచి అన్యార్హములందు న రిఖుట నిగమము, 
ఇది లతణావృ త్తి కాదు గౌణవృ త్రియు కాదు + 





1, కావ్యస్యాత్మా ధ్వని _ ఇట 'ఆశ్యేవ ఆత్మా? అని వ్యాభ్యానించుచు 
చూ, బాల్మపియా ప 
కొంచలు వ్యాఖ్యాతలు ( బాలపియావ్యాఖ్య) ఈ అఆక్మశబ్నిపయోగ మీట 
జావచారిక మనిరి. అనగా ధ్వని కావ్యమునకు జీవితము వంటిది - అని యరము. 
ఠి. 
జీవితతి వ్యంగ్యవై భవమ్‌ - “ఇత్యాడ్యాలంకొరిక వచనముల ననుసరించి ఇట్లు 
చెప్పుట ఆలంకారితముగ యు క్రమే యని తోచుట. కాని “కావ్యమునకు సార 


ఓ 


r త - a fe en అ బు ఉచ 
ఇక నిరు క మనగా శబమువకు గల సరా-వయహవారానుగతిని బు-ణ్యా 
లా న 


హ్‌ 


నకు చచ్టదుకు, సో ఎరసము = ఇత్యావ్య 


Ep 
గ 
fh 
ఫ్‌ 
ర్ట 
ల్ని 
ఖం 
క 


వార్థానుగుణముగ. పార్వతీసహితుడగు . పంషేశ్వరుడను  నర్భిమును బోధించుట 


నిరు క్రము అని భావము, 
తాన 


ననగును,. కాని ఈ కొలడి బేవమును పాటింసకే 
వంవహారించుటయు గలదు, 


౮ || 
వేవసదములు (పకరణానుగుణముగ ధికారి భేదము ననుసరించి వివశా 
ంచు సామర్యము కలవి, సాధకుడు ఒకే మంత్రము సందు యా కుడె 
చ శ జ 


వావి 2 అన్నా చవ య్‌ జ ఎన్‌ లి 
అధియజ పరముగన్సు  దేవకొపాసకుదె. అధిదెవపరముగను, అత్మ వేత్తలు 
లై —_—— 


అధ్యాత్మపరముగను నర్తముల దర్శించుసు (చూ = కవి - కావ్య భాంతి ఛందస్‌ 
శబముల్యు, ఇటు ఆత్వవిడ్‌  నేరుక (ఉపాసక్క _ యాజికులు దర్శించు 
వ గ వ్‌ చా ఎని sy 

ఈ యర్థములు మూడును మంత్రములకు స్వాభావికములే = సిద్ధములే; కల్పితమ. లు 


కావు. కాన పనియు (గ్రాహ్మ్యములే, “యాజ్ఞిక పక్షమువేణు; నైరుక్త పక్షము 
అవ 


తు 


టు, ఆధ్యాత్మిక పడ్‌ము వేణు; ఇప్‌ పరస్పరభిన్నములు, వికుద్దములు'- ఆని 
తలచుట యుక్తము కాదని నిరు క్షభాష్యక ర్త దుర్గాబార్యు డిట్లు తెల్చుచున్నాడు. 





యాజికాః 1 నహి తే స్వ :సీషికయా భెదాధెదా (పకల్ప 
జః భా 
యని. -_- అస్తి హి కణాయయోః వ క్షృట్రకిస కృవ శేన 
ఆ ఎనో ఎచ వత్‌ మ —2 క 


గా .... నా... నినా. దనయ నా గా నాగా. హతా 





కం క కాయ్‌ 


భూతము ధని” ఆసు ముభ్యార్థమును |గహించినను ఈ ద్యాభ్యాతలు చెప్పిన 
యరము లేక స్వారన్యము అరా త్రిిద మగుచునే యునాషి. ఇయెడ సాయణుషు 
చ అ కా. చ బ 


“సాంభూకమ్ము స్యభూతము అనెడి ముఖ్యార్తములనే (గ్రహించుట. పైన నుదా 
హరింపదిడినేది, ముభ్యార్దము సంభవించునప్పుడు లకణావృ తికి తా వేది శి కావుననే 
ఇట “ఆత్మ'పదమును “త త్య మని ఆనందవర్దనుడును “సారభూతం' ఆని అభినన 
గు ప్పకును ఆర్థమును వివరించుట గమనార్హము, . 


వే? [1 


తద్యుద్యపక్షయా అన్వయ వ్యతి రకా భ్యాం వ రీతుం శ కి;। 
ra , a.) on 
న తు స్వాభావికం ఒథిధానాధిదెయు సంబంధం ఆకృళకం 
ఆఅ|పచ్మవమా? వభిధాసాధిధెియూా జహీశ*ః | న హ్యుగ్నే 
రవభా సనం (పత్యపథాననళ ష్య అవభాన్యస్య చావభాస్య 
8 వ్యవధాన ఎంత రేణ విహన్యతే 1 న బ్యాకృ్ళత కం 
స్వయ ఇప్యధీకం కో ఓకల్చాతే వై దికానాం నడవాక్య(పమా 
డానామ్‌ ! 'ఆత్మభావానుక మవ వశేన ఆత్మవిళ్‌ ఎ సరుక 

- న్‌ జాని 
యాజి క వేదస్యావిపర్యాసిని దుపి అ ధ్యాత్మా ఢి 

ఇ ల 
దె వాదియజ విషణునియతా మరాఖిధానళ కిం విపర్యాని 
గో అ నో ( 


t= 


సీ మిన మన్యమానాః పరసృరతో- విపర్యన్య నే 1 
నిరు 7,5 దుర్గాచార్య భాష్య, 


అగ్నికి వివిధ పదార్థముల భాసింపజేయు శక్తి స్వాభావికము, అవే 
అగ్నిచే భాసింసజేయబిడెడి శ కీయ పదార్భ్శములకును స్వాభావికము. (సతిబంధమ 
లేని యపు'జ అగ్నికి గల పదార్జావభా సనశ క్రీయ్కు పడార్థమునకుగల భా స్యమానతా 
శక్తి యు సహజముగనే (ప్రస్ఫుటమ గుచుండును, అళ్లు (ప్రతిబంధము లేని యపుడు 
శబ్దములకు గల యర్జావభాసనళ క్తి సహ జముగనే అభివ్య క్ర మ గుచుండును. ఆర్ధ 
విషయమున గూడ నిమై భాస్యమానతాశ క్తియు ప్రస్ఫుట మగుచుండును,. వైదిక 
శబ్దము లకు అధ్యాత్మ-అధిదై.. _ఎగియ జ్ఞాది వివిధార్జావాసనశ క్రి స్వాభావికము; 
కల్చితమకాదు. పడవాక్యప్రమా౭ జ్ఞా లగు వేదవ్వేత్త లెవరును గూడ నీ యర్డ 
దుల విషయమున నెట్ట విజల్పముల జూపరు. సాధకునకు గల అత్యభావ (గ్రద్ధా- 
భాపనా)-అసు*య (సంసార వుల నస సరించి యూ (కివిధము లగు అర్థ 
ములు థొసించుచుండును. స్లూలముగ జూచుచో నీ యర్హముల యందు పరస్పర 
భేదము విరోధము నున్నట్లు భాసించును. సూక్మదృష్టితో-అనగా సంప్రదాయాను 
గత మైన స; న్యయదృష్టితో' పరిశీలించిసచో భేదము గాని విరోధము గాని ఆభాన 
మ్నాతమే యన (సస్ఫుటమగును. వాస్తవముగ సి యర్హములయం దెట్టి విపర్యా 
సము లేక పోయినను ఉన్నదని కొందటజు సండితులు తలచుచున్నారు = అవి 
భావము, 


. అగ డ్‌ 
న ॥ రై ఓ "డా గ un Mm డీ 
దష మటు సంంనగో పసరింపబదనడ 


ఈ వాక;పడియ శోవమును పృణ్యరా జిల్లు వ్యాఫ్యోవం నాటా 
ల ళు ఫ్రై త్రై ey 
ధక షె గ నాశ 
“అధె కడ్నన వవ (ప కీయాం చ ఎయతిెంఎక. 3 త ఇతి 


డసాంకర్యేజ (ప్రతిసియకాధితయా వ్యవస్పితిం లభక ఇత్యర్థః" ఎ 
జా i 
హ్‌ లగ మ 
\ ప a ది దయో 
ఒకే మం తము ఎట్టిపిపర్య్యాసము గాని సాంగర్ణము గాని ల 


జ MK em 
ఒక సాధకునకు ి ఎ కన్న దశవంయందచు అవయం. అది వ_అధ్యాత్యపరము 


అగు సతివిధార్టముల (కౌ కాశింపజేయు స్వభావము గలది. కావుననే ఒకే మంత్రము 


ఆశర్మవిషయ. మనను, జ పధ్యానాద్య చసపములయందు దేవకతాసపిషయమున న్ను కర్మాను 
షూనసమ యమున (క్రతువు 


నందును వివియో గింప బడుచున్నది =. అని భావము 
అన్యా సంస్కార గాయ్యత్రీ కర్మ జ్యన్యా 'ప్రయుజ్యతే | 
ఆన్యా జప పదింధేసు నా క్వేకైవ (ప్రతీయతే క 2-261. 


గ య్యత్రీిమంత్రము ఉపనయనాది. సంస స్కారములయం నను ఉతువు 
లందును జపాదులఅందును వివి 


యు క మంచున్నది. ఇట్లు వినయోగ 'ఛేదమున్నను 

వాన 
మంకము నందు ఇచము లేచు. మం 
లో 


ల మొకటియేః © మంకత ము ఒ ధి చుజ్జమూ 
సైరమండ పరము, జఉపాపసకము వ 


మున సూర్య వేవకాధ్యోనపరము, మన 
య. _బవ్మాపర మై (పక్యగాత్మద్యాన 
సరము, (ఏక ఏవ గామక్‌మం(త్రో మసనో తవం 
రూవతయా 1పత్యగాక్మనో ధ్యానపరః జపావసర౭ధిదై వతం సూర్యదేవతాధ్యాన 
పరఖ కరశ్చెసు కాధిభూతం సౌరమండల పరః_రఘునాధశర్మ వ్యాఖ్య) 


నానంతవము ధ్యానసమయము యమున ఆ 


ధొస్టానావ వసరే2_ _ధ్యాక్మం (బహ్మా 


కావున పాధకుడు (శద్దా-భావనా-సంస్కారాతిశయాదుల వనుసరించీ= 
అనగా అధికారి భేవము నమసరించి ప్రకరణార్యను గుణ ముగ వేదపదములకు గల 


KXIX 


నభావికము లగు నీ త్రివిధార్థముల దర్శింపనబసియున్న ఓ. అట్లు దర్శించు నపుడు 
కొన్ని యెడల (పసిద్ధార్రముల విడచి ప రోక్షము లగు నీ స్వాభావికార్తముల వర్శింప 
కె నిగమ ల నికు క్ర ఎ ద్యాకరణము లావళ్యకము లై నవి, కల్చితార్హముల 
దర్శింపజేయుటకు కాదు, 
ఇట్లు చెప్పుచో *అన్యాయ్యం చానేకార్థ్హత్వమ్‌ = ఒక పవమునకు లేక 
ర్యత్రమునకు *గేకార్ణముఖ జెప్పుట న్యాయవిరుద్దము” _ అనెడి న్యాయముతో 
విరోధము సంభవించుట లేదా? శః (ప్రశ్న యుదయి:చుట సహజము, కర్మాసు 
సా నసమయమున అ ధియజ్జవరముగనే నుం త్రార్థముల దర్శింప వల సియున్నది. అ్లే 
యుఫెసనాసమ యమున అధివై వ సూ(తపరముగను, జా నయోగమున అధ్యాశ్మమా(త్ర 
పరముగను మం (తార్తము దర్శింపవలెను, యజ్ఞపర మయిన యము జెప్పదగిన 
సమయమున నిగమ నిరుకాదుల సాయముతో అన్యార్తికల్పిన గాని, అనే కార్డకల్చ 
నము గాని చేయుట న్యాయ విరుద్దము. అ యితర (పకరణము లందునా__ 
అంతియే కాని అధికార భేదము ననుసరించి యా వంతవబల కధీయజ-అధిదై వ_ 
అధ్యాత్మసరముగ (పస్ఫుటము అయెడి యన్యార్హముల దర్శించుట నా్యాయవ్గిరుద్ద 
మని తాత్పర్యము గాదు, అట్లుఅన్యాలముల దర్శించుట న్యాయవిరుద్దమే యగుట 


గాన 


తాత్పర్య _న్నచో “తంది నజమొ, ఇత్య[ దై వసు ఇక ధా త్మ మ్‌” = ఇత్యాది 
(శుతి వచనతాత్పర్యముతో విరొధము నంభవించును. అనగా - ఒకే వస్తువును 
[పకిరణాసుగుణ ముగ ఆధి యజ__అధదై వ_అధ్యాత్మరూపము:.. ద్భాంచుట (శ్రుత్య 
భిమతము సుజీయు (శుతిరు. స్వయముగ _ 'బుచోజఒకరే పామే వ్యో ౯ 
"చత్వారి శృంగా" ఇత్యాది మంత్రములను భిన్న భి (పకరణములలో భిన్నార్హక 
ములుగ నునాహారించుణయు సంగకము కాకర వలసివచ్చును ఇది గమనార్లము, 
మ జి యు... 
“నానాపిరై రభి పామై బుచో దృష్టా మ- ర్షిఫం | 
_-మాధవీయ బుగ్వేదాను[క ణిఃపే గ4, 
మహర్షులు బుకు్కలయందు బహ్వర్థము9 దర్శించిరి_ యనెడి సంపడాయ పచ 
నములును అసంగతములు కావలసి వచ్చును. మజియు గో -_ అళ్షిది పవము 
నొ నార్జటోధక ము అసి చెచికనిఘంటువుల వలనను నిరుకామల వలనను బ.యను 


ఇవియు ససఎగత ము అగును కాన ప్ర౫ 3ఇవిరు రము న నేకార్డక బ్బనము చేయుట 


XXX 


న్యాయ ఇద్ద మని ఇస్పుటయే యీ న్యాయతాక్సర్యమని (గహించుట సమంజసము, 
వేదముల కిట్లు నిగనునిరుకాది సాహాయ్యముతో నన్యార్థముల జెప్పు 
యమున లక్షణావృ శి తిక గాని గ్‌ గౌణవ త్రి తికి గాని ప్రవృతి లేదని 3 


పై వివరణ 
(గంధము వలన స్పష్ట మైనది ((ప్రసిధార తడవయచోపాదా?న అర్జాంతరప్యక్క్‌ 


లక్షణాగుణవ్య శ్రి ప్రసంగాక్‌) 


కావుననే. (బ్రహ్మ్యశబ్దమునకు గల లోకషప్రసిద్దము లయిన చేద _ 
(బాబ్య్మాణు = కమలా సనాద్యోర్గ ముల దిలిత్యజించి నిగమ (నిర్వచన సపూర్వకముగ 
Sn బ్భ్బహిి ధాకనర్ష(క్రియానుగతిని బురస్సంరించుకొని (ప్రకిదిజా 


జానుగుణ ముగ 
నిరతిశయ మహత్ర? షసంపన్నము, 


డేశకాలా ద్యపరిళ కన్నము నగు _బహ్మ వస్తువు 
నరముగా నం, కదాయ జులు చెప్పినారు, 
శి స జ 


“ధవ మేకాకర మిదం స్వాత్మ న్యేవ వ్యవస్టిత మ్‌ ] 
బృిహత్వా ౪ క్‌ బింహణత్వా చె చై ఏవ తదృసే హ్మా తక్ణథిధియ తే” 


వాయు, పురా. 104 


సూ ఆగ యుగ 

శ్రీ శంకరాదులును (జహ్మ్యసూ(క్ర జిజ్ఞాసాధికరణ మున (బహ్మశబ్దము 

సే నిర్వచించిరి, 

మన్‌, 

ఇటులే హిరణ్యగర్భ, (ప్రజాపశి శదిములకు గల (పసిదారముఅ విడిచి 
G at 
(ప్రకరణాద్యనుగుణముగమ, యోగశక్తి చేతను నవి ఇదపపములఏ పూర్వుమీ 
మాం సాదిర్శనముస హిరజ్యగ ర్భాధిః రణము (11 ఎ లీ = 10 సుడి 11) నీ నై 
యింపఐడినచి, (చూ శాస్తుడిపిక్కా _ సో చంటీవకు, 


“దిహ్మ, హిరణ్యగర్భాది పదములకు చెప్పుబడెడి ఈ యర్తములు 
"3 " డా 
లాక్షణికములు పు నొాణములను కావు సిగమ సివ స్రములై సాషభావికమ అగు 
౬. 
న ఈ యంము లవధికారుల కప సద్ధములు కానచ్చును కాసి 
ఓహో 
అ అ 


బువిజ్ఞానమీ - జై సూ అన్తే వేదనామముల 
యమునమ చెలియ నగును. వేదమునకు గల యనేక నామములలో వేద? శ్రుతిః 


Pp 


వేదరూపార్టము [వ్రసద్దము,. స్వాహా, సక్టిధ్యా 


వావ్‌కీ్‌ వత వదరూపార్థము కొందటికు (పసిదము 
_ (వా 


XAXI 


కాకపోవచ్చును. ఈ షదములకు గల కొన్ని యరసులే ,పసిధములె వారెకి 

| ద (శ) ర 

పొడగబ్లవచ్చును. ప్రసిదమెనను ఈ నామములకు గల పేదరూపార్తము స్వాథావిక మే, 
థి (nya @ 

లాక్షణికయు గొని గొణజము గాని కాదు - అని పై (గంభసందర్భము పలస స్పష్ట 

మగును, 


వేదవ. నిగనువు : వేదపదములు నిగవంనంంలం 


On జలజ అ= -౮౨ ఏ ఎలా 
వేదమునకు నిగమ మనియు, వేదపచములక నిగమము అనియు (ప్రసిద్ది, 
వేదమునకును వేసపదములకునుగల నిగమ మనెడి (ప్రసిద్ధిని గూర్చి పరిశీలించినను 
సిగ ఎస్వరూపము, నిగమ నిరుకాద్యావశ్యకతయు తేటసడును, వేదపదములు 
నిగ మములని యాస్క. నిరు క్రమున నిట్లు చెప్పబపుచున్నపి, 
“సమా .బ్నషుయః సమామ్నోతః ॥ స వ్యాఖ్యాతవ్యః | త మిమం౦ 
సమామ్మ్నాయం నిఘంటవ ఇత్యాచడ్‌ లే । సిఘంటవః కస్మాత్‌ | 
గ ££ ఆల న ఒర్ల wa 
నిగమా ఇబు భన స్తీ | ఛందోభ్యః సమాహ్మత్య సమాజ ఎక 
సమాబ్నూశతాః | తే నిగంతవ ఏవ సనో నిగమనా న్నిఘంటవ 
ఉచ్శ న ఇత్యాపమ న్యవః” =నిరు 1-1 
“సిశ్చయన అధికం వా నిష్కృష్య సిగూడార్తా ఏతే ప ౫డ్జాతా 
పయన్సి | త తో నిగను 
3 బునా5 నిగమ యిళ్ళ 
శాల డు 
త్వాన్‌ ఉభమయే= పి నిగంతవ స్పనో నిగమనా దేకోః నిఘుటవ 
న్‌ న 


స్సనో మం తార్గాన్‌ గఎయని చా 
I (అ జాబ ద 
చె 


నంజా ఇమ భ్రపని |... ... 
Cy ar) 


ఉచ్య స్త ఇత్యెప మన్యవః” జా దుర్గా చార్య భాష్య 
నిరుక్త్ర కాసా” రంభ మును జేయుచు యాస్కుడు నిఘంటువ్యా ఖ్యానావశ్య 

కతను ని ప'పించుం క్త “నిఘంటు” పక నిర్వచనము నిటు (ప్రవస్ళుంచినొడి, 
“గవాడి చేవప త్యంత రూప మగు వేడగబ్రసమొవాయము బుమంచే నిఘ.టు 
(గ్రంథరూపమున |కోడీకరింపబడి యున్నది. (సమామ్నాయః సమామ్నాతః)= 
చీనిని వ్యాఖ్యానింప వలసిన యావశ్యకత యున్నది, ఏలయన. ఈ సమామ్నాయ 
మును (ఈ కోళశమున పళి౦ంపబడిన శబ్దములన్సు నిఘంటువు అందురు. ఇవి నిభం 
టువు లని ఏల యనబడుచున్నవి ? ఇవి నిగమములు గాన (యనబఐడుచున్నప్య, 
ఈ నిఘంటువులు (వేడ సదఘుబు నిగూశారముఖు, పరీక్ష చేసి వీని యందలి 


పట! 


నిగూఢార్హములు బాగుగ దర్శింపదికుచో నివి మం[తవ ల యొక్క నిర్తీతాకముల 
దెలియుజయును,. (ని _ నిశ్చయేన, గకయన్ర్తి _ జ్ఞావయ స్త్ర. ఆందుచే వీనికి 
సిగనుములు._ఆని యన సంజ్ఞ మణీయు పయే పదముల యర్ధనా మర్ట్యముల 
నుచాహరణ భూతములుగా (గహించినచో నిఖి లమ (తార్హపరిజ్షాన మ సులభసా స్వ 
మగునో, సామర్థ్య పేతము లయినట్టి ఈ పవముకు ఛ ధ్‌. దస్పులనుండి ( వేవముల 
నుండి యే జ్చి కూ జ్చి సంకలనము చేయబడినవి. 


ఇట్లు వికెష గ1క సంపన్నము 
లగుటవేంనిగమము అగుటచే _ ఈ నిఘంటువుల వ్యాఖ్యాన వ శ్య:త యెంళేని 
గలదు. నిగమము అనగా నిగంతువులు _ అనగా నిగూఢ మంతా | (పకాశకములు, 
ఆందుబే నివి నిఘంటువు లనబిడుచున్న ఏ ”_అని బావమన్యవుని యభిప్రాయము. 


అని యడము, 
చా 


దీనివలన నిఘంటువు లనబడెడి ఘంటువు నందలి శద్రిముల 

యొక గ గ్గ (ఖ్‌ న పవ 
రొ వ్యాఖ్యానావశ్తకతయు, తద్ద్వాకా నిరు క్ష్తశా హా9రంభావళ్యకకయా వివరింప 
బడుట సుస్పష్టము, కాని “నిగమా ఇమే భవన్తి' 


Fn 
fo 
ళైకి 
PA 


అనెడి పై నిరు క్ర వాక్యములక్ర్ర 
చేయబడిన దుర్గాచార్యుని వ్యాఖ్యానమును కెదనుచు. డాక్టరు లక్యుణస్వరూ ప పండితు 
డిట్టనువదిం చినాడు 


“They are words quoted from tie Vedas \Ni-gamahs). 
As these are ths quoted words of the 
calied Nigkanmuvrs 
{(Nigaranath.” 


6686, they are 
ou account of 16౯18 being quoted 


నిగమముల నుండి_అగగా వేదములనుండి_ఉదాహరింపబడిన వగు 


టడే ఈ పదములు సిగమములు. కట్లు నిగ వనము చెయబడుటనే = అనగా నిగసు 
ములసుండి యువాహరింపబడుటచే _ వీనికి నిఘంటువు లని పేతు _ అని యర్తము, 

ఈ యా-గ్లానువాదము. సరిమైనదిగ కనుపప్టదు. -నిగమముల నుండి 
యుడాహకింపదిః ట (౧1046 చేయబడు చే ఈ నిఘంటువు నందలి పదములక 
నిగమ సంజ్ఞ గలిగినవని వీరఖ్ళిపాయపడిరి. అల్లగుచో వేదములకు నిగమము లని 
పరు వచ్చుటకు కారణమేమి ? ఈ విషయము వీశిచే సృృశింప బడలేదు 


ఫి గమ్‌ అను ధాతుపునకు ఉదాహారించుట (to Quotey ఆను నర్గమును' వీరు 


XXXIIT 


(గహించిరి. అందుచే వేదవాక్యము లా యా (గంథములలో వేజ్వేలు సందర్భ 
ములం దుదాహరింపబడుచుండుటచేసి వేదములకు నిగమత్వము సిద్ధించిన దవి 
యనుకొనవలెనా ? అట్లు ఇతర |గ్రంథములం దుదాహరింసబడుటకు పూర్వము 
వెదములకు నిగమత్వము లేదని యనుకొనవలెనా? మజీయు సీ యర్హమును 
(గహించినందున యీ నిఘంటువుల (నీగమముల వ్యాఖ్యా వశ్యకత ఏమియు 
వ్య క్రమగుటలేదు. కాన ఈ పండితుని యనువాదము గాని, తద్వివరణము 
(10t65) గాని నిగమము యొక్క నిగమత్వమును స్పష్టము చేయుట లేదు, 
ఇంతే కాదు. 


యాస్కుడు శా స్రారంభమున స వ్యాఖ్యాత వ్యః”- అనుచు నిఘంటు 
వ్యాక్యానా వశ్య కతను చెప్పబూని తదుపష్టంభకముగ నిఘంటుశ బ్రమునకు నిగమనౌల్‌ = 
అనియే కొక్క, మతి రెండు నిర్వచనముల గూడ నిట్లు చూపీనాడు, 


“ఆపివా౭.౭_హననా దేవ స్యుః | సమాహతా భవన్తి । యద్వా 

సమాహృతా భవ న్తి।' 

ఇట ని (= సమ్‌ ఆజ్‌ పూర్వక “హన్‌?” ధాతువు నుండియు, 

ని ( = సమ్‌ ఆజ్‌ ) పూర్వక 'హృ]” ధాతువు నుండియు నిఘంటుశ బి నిష్పత్తి జూప 

బడినది. 1 ఈ రెండు నిర్వచనములకును గూడ లక్కుణస్వరూప్‌ పండితుడు 
గావించిన యనువాదమును జూతము. 


Or else the word Nighantavas may be (50 021166) 
from being fixed only (Vv han), i.e. a list in which they (the 
wordsy are fixed together, or collected .together (/ hr). 


ఇట నిఘంటు పదమునకు (1) ని పూర్వక “హన్‌” ధాతువునుండి 
రెండవ నిర్వచనము చెప్పబడి- “దేనియందు ఈ పదములు కూర్చొదిడినవో 


41, సమః స్టానే సీ'త్యేష నియు క్త; దురాచార్యభాష్య (నిరిత్యేష సమి'త్యేష 
స్తానే = నిరు 12.7) 


KXXIV 


(fixed together) అట్టి జాబితొ _అనియు (2) ని-పూర్వక 'హృి ధాతువు 
నుండి మూడవనిర్వచనము చెప్పబడి.“ దేనియందు (పోగుచేయబడినవో ఆ జాబితా.” 
అనియు అర్థము కల్పింపబడినది, “నిగనుముల నుండి ఉదాహరింపబడినవి, 
quoted from the Vedas (Ni_gamahy-” ఆను వీరి మొదటి నిర్వచనము 
ననుసరించి *ోనిఘంటవః”* అను పదమునకు వైదిక నిఘంటువు నందలి పదములు. 
అన్‌ యర్హము= ఇక తరువాత వీరి ఈ రెండు నిర్వచనములును “వై దికపదములు” 
దేనియందు కూర్చబడినవో, లేక (పోగుచేయబడినవో (fixed together or 
collected together), ఆ జావీతా (1150) ను. అనగా వై దికనిఘం టువును 
జోధించుచున్న వే గాసి “ఆందలి సదములు నిఘంటువులు". అను నర్హమును చెప్పుట 
లేదు. ఇట యాస్కుడు (ప్రదర్శించిన మూడు నిర్వచనములును (ని.గమనాక్‌, 
సమాహతా భవి ; సమాహృశా భవ న్ని) కోశ (1190 రూపనిఘంటువు నుద్దే 
శించికాదు. ఆ కోశము నందలి పదములు నిఘంటువులు, అట్టి నిఘంటువుల నుర్చి 
శించియే (సవృ తము లై నవి. నిఘంటువుల (పదముల నుదేశించి కాక, పదసము 
దాయ రూపమగు నిఘంటువు (1151) నుద్దేశించుటయే (గ్రంథక ర తాత్సర్య మగుచో 
“నిఘంటు? కస్మాత్‌ ” అనీ నిఘంటుపరముగ ఏకవచన[పయోగముండి 
యుండును. అట్లుగాక “నిఘంటవః కస్మాక్‌* అని బహువచన్యపయోగమే ఇట 
గలదు. కాన ఏరి యనువాదము [గంధక లృ తాత్సర్యాను గుణముకాదు, 


మజియు దుర్గాచార్యకృత వివరణమును కాదనుచు, వీరు చేసిన అను 
వాదము వలన (1. quoted 2) fixed or 8) collected together) ఈ 
మూడు నిర్వచనముల ద్వారా ఇంచుమించుగ నొకే యర్థము చెప్పుట వీరి లత్యు 
ముగా కనుపట్టుచున్నది. ఒక వై శిష్ట్రము, లేక ఒక (ప్రత్యేకత బోధింపని యపుడు 
ఒకే పదమునకు ఈ మూడు నిర్వచనము లేల? వీరు చూపిన ఏ యొక నిర్వచనము 
యాస్కు_ డుదేశించిన నిఘంటువుల వ్యాఖ్యానావశ్యకతను గాని ళాస్తారంభావళ్య 
| నవ్‌ - = 
కతను గాని ఏమ్మాకము వ్య క్రముచేయట లేదు. కాన నిగమము అనబడు వేదముల 
యొక్క. గాని, వేదపదముల. యొక్క గాని. నిగమక్యమును దర్శించుటకు ఏరి యను 
వాదము తోడ్చడుట లేదు. ఈ నిగమత్య్వము దుర్గాచార్యకృతషివరణము నందు ఎటు 
oe) 
వివరింపబడినదో, ఆది (గంధక ర్భృతాత్సర్యానుగుజమై (శ్రొతసం(ప్రదాయాను 
గుణమై ఎట్టు వరలునో చూతము, 


ఎ టే” 


1. ని.గమనాళ్‌. “నిగూఢ మంత్రాగాములను నిష్కృస్టముగ నిశ్చయించి 
దోధించునేవి, ఇవి *నిగంతువుి లగుచు నిఘంటువు లన బరగుచున్నవి. కాన 
వ్యాఖ్యాత న్యములు”' __ ఈ వ్యాఖ్య ననుసరించి నిగమ -నిగంతు- నిఘంటు శ బ్రములు 
మూడును సమానార్హ కములు. ఇందు నిగమ శబ్దము (పత్యకవృ త్రి గలది. (అనగా 
(పకృతి ప్రత్యయ స్వరూపమును (ప్రత్యక్షముగ గోచరింపచేయునద్చి, _ నిగంతు 
శబ్దము పరోకృవృ త్తి గలది- నిఘంటుశబ్లము అతి పరోక్షనృ.త్తి గలది. ఆనగా 
(పకృతి ఇపత్యయ విభాగ మెవమాతము గోచరము కానిది. అందుచే నిఘంటు 
శబ్దమునకు గల సంప్రదాయానుగత మగు అర్హమును మొదట (ప్రత్యక వృ త్తియగు 
నిగమశ బ్రముచేతను, పిదప పరోకువృ త్తి యగు నిగంతుశబ్దము చేతను కొపమన్య 
పుడు (పదర్శించినాడు. దానిని యాస్కుు డాదరించినాడు, దుర్గాచార్యుడును 
యాస్కానుగుణముగ వ్యాఖ్య చేసెను. 


మతీయు ని పూర్వక “గమ్‌' ధాతువునుండి నిష్పన్నములై న నిగమ- 
నిగంతు శద్దిములకు దుర్గాచార్యు డొనర్చిన వ్యాఖ్యానము (శ్రౌతసం(పదాయాను 
గుణమె యుఎడుటయు గమనార ము. 
గ యౌ 


“అవి చికిత్సా యావక్‌ _బహ్మ ని గంతవ్యమితి పహోరీత 8” 
అప. ధర్మ సూ. 1.18.1 
“నియమ పూర్వ మధిగంతవ్య మితి హారీతాచార్యో వన్యతే”- హరద త్తః 


ని; సందిగ మెన--నిష్కృుషమెన జానము కలుగు న ;తవరకు [బహ్మాను (వేద 
రు మ్ల అ ౬ టు 
మును నియమపూర్వకముగ నధ్యయనము చేయవలె నని హారీతాచార్యుడు చెప్పు 
చున్నాడు. అని యర్థము, ఇట నిగమన మనగా నియమ పూర్వకముగ అధ్యయనము 
చేయుణ; కేవలపాఠము కాదు. మంత్రోచ్చారణవిషయమునను, మళ్థత్రార్జ విషయ 
మునను గల్గెడి అనంభావనా విపరీతభావనాదుల దోగొశ్చైడి నియమపూర్వ కాధ్య 
యనమే ఇట నిగమ (నిగంతళవ్మ్ర శబ్రముచే ఉద్దిస్టమైనది వేద పట్టు అధ్యయనము 
చేయదగినది (నిగంతవ్య్మళ గావున నిగమ మనెడి సార్ధకసంజతో నొప్పినది.. అర్థ. 
జ్ఞాన విషయసున సంశయాదులు తీజునంతనజికు వేదసదములు గూడ నే అధ్య 
యనము చెయబడదగినివి (నిగంతవ్యాః), కాన నిగమాః అను సార్ధక సంజ్ఞతో 
నొప్పుచున్నవి. ఆట్లు నియమపూర్వకముగా నధ్యయనము చేయబడ దగియున్న 
౧ | 


XXXVI 


నిగమములు (వేదములు లేక వేదపదములు) జిజ్తాసువులకు నిగూఢార్హములను 
నిష్కృష్టముగా, నిశ్చయముగా, బోధించు స్వభావము గలవిమై యుండవలెను? 
లేనిచో వానినట్లు నియమపూర్వకముగా నధ్యయనము జేయవలసిన యవసర ముండే 
డిడి కాదు; వ్యాఖాశ్రావశ్యకతయు నుండెడిది కాదు. కావున. నియమపూర్వకముగ 
అధ్యయనము జేయుచో ఆక్ఞాతమై నిగూఢమై యున్న యర్హమును (పురుషార్హమును) 
నిగమనము (అభివ్యక్రముగ చేయునది గావున వేదమునకు నిగమ నుని సార్దక 


సంజ్ఞ అనియు స్పషమైనది. (శుతిమే 'వేదవాక్కుల స్వభావముకు గూర్చి యిట్లు 
వివరించుకొనినది, 


“ఏతా విశాష విదుషే తుభర్ణం వేదో నేధాన్టాగ్నే వచాంసి 


నివచనా కవయే కొవ్యాని ॥” ము 14_లీ=16, 


సర్వవిధారకుడ వగు ఓ అగ్నీ! (హే వేధః అగ్నే) 1 ఈ వేదవాక్కు 
లన్నియు (ఎతా విశ్వా వచాంస్సి నేయార్థములు_ గూఢములు (నిక్యా); వివిధఫల 
.నౌపకములు (నీథాన్సి; (క్రాంక దర్శివి నర్వజ్ఞాడవు నగు నిన్ను ఉచేశించి (కవయే 

షే తుభ్యం) నియమపూర్వకముగ ఆధ్యయనము చేసి ఉచ్చరింప దగినవి, 
నిరంతర మధ్యయనము' చేయదగినవి (ని_వచనాని=నితరాం వ క్రవ్యాని) నియమేన 
వ క్తవ్యాని__సా.భా. బు, 1-189_8). _ ఆని యర్హము. 


ఇట వేదవాక్కు.లు నేయారములు _ఆని చెప్పబడినది. అనగా నిగమ- 
నిరు శ్‌ _వ్యాకరణాదులచే ఏీవికి గల యక ము ఉన న్నేయము అగుట నూచితమ్ము 
అందుచే నివి గూఢార్హకములు, ఈ వాక్కులు కాంతదర్శీయ, సర్వజ్ఞుడు, 
విధారకుడున గు పరమే మెశ్వరు నుదేశించుసవి. అనగా నిరంతరము పరమేశ్వర 
“తత్త్వము” (పరమార్ధము)ను బోధంచుటయే... పీవి లక్ష్యము నియమపూర్వకముగ 
నిగమ-నిరు క్త-వ్యాకరణాది సాహాయ్యముతో నధ్యయనము చేసిన గాని ఈవాక్కుల 
యొక్క పరమార్షబోధకత్వము, లేక విగూఢార్హటోధకత్వము ఆవగతము కాదు. 
అందుచేతనే ఈ వాక్కులు వి-వచనావి (నియమేన వ కవ్యాని) _అని యిట [కుతిచే 
నిరైకింపబడినవి, దీనివలన వేదవాక్కుల నిగమత్వము ' స్పష్ట మగుచున్నది. 
అందుకే “నిగమా ఇమే భవి. అను నిరు క్రవచనమునకు దుర్గాచార్యకృత 


వ్యాఖ్యానమే 'ుకి తాత్పర్యానుగుణ మనియ్కు లక్మజస్వరూప పండితకృత 
వ్యాక్యానము కాదనియు స్పష్టమగుచున్నది. . 


సర్వ 


XXXVII 


ఇక నిఘంటు శబ్దమునకు యాస్కుడు (పవర్శించియున్న మిగిలిన రెండు 
నిర్వచనములకును దురాచార్యక్ళత వ్యాఖ్యను చూతదుు. 
Ca 


2) ని (సమ్‌ ఆజ్‌) హన్‌-సమాహతా భవ స్టీ = “ఏతస్మిన్‌ 
పంచాధ్యాయీ సంగ హే మర్వాదయా పరఠితా హ్యేతే భవ ని తస్మాత్‌ సమాహతాః 
శ న్‌ J శ్‌ గ నె 
సమాహ_న్లవ ఏతే సన్తః _ _ - - నిఘంటవ ఇత్యుచ్యు నే” -దుర్గాచార్యః 


ఈ సంచాధ్యాయాత్మక మైన [గంథమున నొక విశిష్ట క్రమము ననుసరించి 
(మ ర్యాదయా)- నియమ పూర్వకముగ నధ్యయనము లేక ఆమ్నానము చేయవలసిన 
(కనుము నుద్రేశించి_పఠింసబడినవి. కాన నీ పదములు నిఘంటువులు అని 
యర్థము_ఇట సమాహశాః అనునది (ప్రత్యక్ష్షవృ తి, సమాహంతవః పరోకువృ త్తి 
నిఘంటవః అతిపరోక్షవృ త్తి. ఇట “సమ్‌ ఆజ్‌” స్థానమున '*ని అను ఉపసర్లము 
వర్ష లోస వర్ష వికారాదులును వచ్చి నిఘంటుశబ్ద నిష్ప త్తి-అని భావము, 


వేదమం[త్రములందు . సీయతస్టానములు గల్లియున్న పదములే యిట 
మం(శ్రార్థాన సంధా నమును సుఖతరము గావి.చుటకై యొక వఏశిష్మకమమున పఠింప 
బడినవి. నియమపూర్వకముగ ఆధ్యయనము చేయబడి నిరంతరము సమామ్నాత 
మగునట్టిది యగుటచే వేదమునకు సమామ్నాయ మని యన్వర్థకః జ్ఞ. (చూ_(కుతి 
ఆమ్నాయ(పకరణము),. ఈ నిఘంటువు లనబడెడి పదములును సాకొత్తు వేద 
పదములే యగుటచే వేదము వలెనే నియమ పూర్వకముగ అధ్యయనము చేయబడి 
నిరంతరము సమామ్నాతములు గావలసినట్టివి నిఘంటువుల యందలి నిగమత ము 
మొదటి నిర్వచనముచే చూపబడి. యిపు “డీ రెండవ నిర్వచనముచే తద్గత మగు 
సమామ్నాయత్వ నునెడి మజియొక విశిష్టత (ప్రదర్శింపబడినది. “శ మిమం సమా 
మ్నాయం నిభఘంటవ ఇత్యాచకీతే” అని యాస్కుడు సమామ్నాయశబి పర్యాయ 
వాచక ముగా నిఘంటుశ బ్రమును క్రీ ' రించుటచే నిఘంటుపుల యందలి సమామ్నా 
యత్వ మనెడి విశిష్టతను అభివ్యక్త కము చేయుటకై యీ రెండవ నిర్వచనము చెప్ప, 
బడినది, 


క ని (సమ్‌ ఆజ్‌ హృ_సమాహృతా భవన్తి. “యస్మా ద్వాఫీశే 
మాహృతా భవన్తి ఛందోభ్యః తస్మాత్‌ సమాహరణ (క్రియాయోగాక్‌ సమాహ ర్రవ 


XXXVIII 


ఏతే సమాహృతా స్పంత।ః పూర్వవదేవ ఉపసర్ష వ్యత్యయాది క్రమేణ నిఘంటవ 
ఇత్వుచ్య నే”__దురాచార్యః 


ఛందస్సుల నుండి (గహింపదిడిన వగుటచే సమాహరణ[(కియా సంబం 
ధముచే సమ ాహృతము లగుచు నిఘంటువు లని చెప్పదిడుచున్నవి- అని యర్హము 


ఇట సమాహృతాః అనునది (పత్యకవృ త్తి. నిఘంటవః అనునది అతిపరోత్షవృ త్తి 
(ని=నమ్‌ ఆజ్‌, హృ 


మం(త్రపితము లైన పదములే యేళ్స్చి కూర్చి (సమాహృత్య సమా 
హృత్య ఇట ఆమ్నాతము లై నవి, అట్ట యీ షదములకు మంత్ర పకరణాద్యను 
గుణముగనే యర్ధముల దర్శింపవలెను. యాస్కుడును “నె కపదాని న్నిర్భూయాల్‌ * 
అని. శాసించినాడు. కా న(పకరణము మండి వేటు చేసి ఇ ఇచ్చవచ్చిన రీతిని విని 
కర్ణము చెప్పరాదు పదములే కాదు, మంతములికు సె పైకము (ప్రకరణముల నుండి 
వేజు చేసి యర్థము చెప్ప బూనరాదు, యాజ్జ.దై వత-అధ్యాత్మాది రూషపకర 
తాను గుణముగనే మంత్రార్దము ల దర్శింపవలెను.ఆని భావము, 


"నతు పృధ _క్వేన మంత్రా నిర్వ కవ్యాః | (పకరణశ ఏవ తు 
నిర్వక్తవ్యాకి = నిరు 18-12 అనియు శాసించినాడు, (ప్రకరణానుగుణముగనే 
వ్యాఖ్యానింపబడదగిన యావశర్చికత గలదు. 


ఈ రీతిగ నిఘంటువుల వ్యాఖ్యానా వళ్యకతయు, నిరు క్రళాసాారంభ 
(ప్రయోజనము చెప్పుటకయియే ఇట మూడు నిర్వచనములును మూడు దృక్పధము . 
లతో యాస్కునిచే (ప్రదర్శింప బిడినవి. తద్దార్వా వేదపదముల స్వభావము వ్యక్తము 
చేయబడినది. అందును * మం(క్రములు నిగూడార్థములు; నేయారముణు వాని 
దర్శింవజేయవలసి యన్నది. ఆని వి లక్ష్యముతో ఈ నిఘంటువు ఆమ్నాతమైనదో 
అట్టి మంశ్రార్డ సిగమన మనెడి లక్ష్యుము ఈ పదములకు. సహజముగ గలదు” _ 
అను విషయమును తొలుదొలుత పాఠకుల కుద్దీపింప జేయుటకే “'నిగమా ఇమే. 
భవన్తి”. ఆను మొదటి నిర్వచనము యాస్ము.నిచే జాప బడినది. 


నిగూఢారబోధక మగు వేదమునకు నిగమః అను నామము సార్టక మయి 
నట్లు వేదముచే శేక వేదపదములచే నిగమనము ద్వారా (నిగమనాత్‌ శెలియబడు 


వాడగుటకే వరమెశ్వరునకును నిగ మః"-అని యన్వర్థనామము, మజియు దుర్తాాహ్యు 


XXXIX 


మగు ఆత్మత త్వమును నిగమనము (జ్ఞానము చేయుట కయియే లీలాగృహిత 
శరీరుడై యవతరించు నట్టి వా డగుటచేతను పరమేశ్వరునకు నిగమః అని 
యన్వర్ధసంజ (చూ. దుంధిగ మాత్మత త్త్వనిగమాయ తవా తతనోః భాగ. 10.22. 
అ న జాన్‌ శ్‌ + - . 
దుర్చోధం యదాత్మత త్వం తస్య నిగషహాయ జ్ఞాపనాయ తవ ఆ త్తతనోః 
ఆవిష్కృృతమూ _ర్టేః- శ్రీధర కావుననే పురాణేతిహాస కాన్యాది వాజ్మయమునం 
దంతట వేదము, వేదవేద్యు డగు పరమేశ్వరుడును నిగమ సదముచే సలురీతుల 
కీ ర్తింవబడుట కానన గును. 


“హంసాయ సంయతగిరే నిగమేశ్యరాయ” 
“నమః [ప్రమాణ మూలాయ కవయే శాస్త్రయోనయే | 
(పవృ త్తాయ నివృ త్తాయ నిగమాయ నమో నమః”॥ భాగం 10-10-44. 


ఇట్లు నేయార్జమై, అధికౌరి భేదముచే వివిధార్థబోధక మగుచు, శత 

పథమై, బసవిధఫల(ప్రదమై (బు, 48.1% వరలెడి నిగమరూప నగు వేదము 

కల్పవృక్షము (అభిమతం ఫలం కల్పయతీతికల్బః స చాసా వృక్షశ్చ్ర; తత్భల 

భూతమై త ద్వ్యాఖ్యానాత్మక మే (శ్రీమద్భాగవత ము-అను భావమునుర్ధీపింప జేయుటకో 

యనునటు 'నిగమకల్పతరో రళితం ఫలమ్‌”. అనుచు వ్యాసభగవానునిచే శ్రీ మద్భా 

౧ Pa | 

గవత గంథారంభము చేయబడినది. అనగా (శ్రీమద్భాగవతము వేదార్హ నిగనునరూన 
మని తాత్సర్యముగా (గహింపనగును, 


కాన నిగమశద్దిమునకు దుర్గాచార్యకృత వివరణానుసారముగ నే యర్హము 
(గ్రహించుట యు కము. అప్పడే పెన నుదాహరింసబడిన _ (_శుతివాక్యములతోను, 
పంచపాదికా వీవరణాది (గంధములతోను సంవాదము లభించును. ఇట్టు నిగమ- 
నిరు క్త_వ్యాకరణ ముల ద్వారా వేదపద ములకు (ప్రకరణానుగుణముగ (ప్రసిద్దార్థమును 
విడిచి అన్యారములను- ఆలౌకికాధి దై వికాద్యరములను... దర్శింసవలసియున్నది. 

అ య్‌ థి 
వేదపవముల విషయమై అర్దనిర్ణయ నం్యపడాయ మిది. 


XXXX 


లంకారిరులు =నిదు కి 
అణా 
—0-0-0— 


ఆలంకారికు లీ సంప్రదాయము నాదరించుబయే గాదు; పదములందు 
యోగళ క్తిచే నన్యారమును దర్శించుట యలంకార మనిరి. 
జానీ ణు 


“నిరుక్తి ర్యోగతో నామ్నా మన్యారత్వ (పోల్బనమ్‌” __కవలయానందః* 


ఇది నిరు కృలంకారలకేణము. ఇది ౫ శ్రే ష్యపఖెద మనీ కొంద అనిరి. (నిరు క 

కార శ్లే షవిశేష ఏవి = వామ నభట్లీయ. కావ్య(పకాశికా వ్యాఖ్య. మొ త్రము 
మీద యోగశ క్తిచే జవమకత్కారజనక మగు అన్యార్త దర్శన మలంకారమగుట యంద 
అకును సంమతమే. కావున నలంకారశా స్త్రజ్ఞుల దృష్టిలో “నిరు Eu శబ్దముల 
యందలి యొక విశిష్టత , ఒక యలంకారము, వేదవాజ్మయమున నీ నిరు క్యలంకార 
మడుగడుగున త ద్రసాభిజ్లాలకు పొడగట్టుచునే యుండును. వేదశబ్రములు (వకర 
కానుగుణముగ (ప్రసిద్ద గో అశ్య_అన్ని_ ఇం(ద.వ వరుణాద్యర్థము ల బోధించుచునే 
రసాభిజ్ఞాలగు సహృదియలకు యోగళ క్రిచే నన్యర మణీయార్థస్ఫూ డ్రి రిని గలిగించు 
చునే యుండును.  ఉదాహరణమునకు బుగ్వేదము యొక్క మొదటి మం(త్రమునే 
చూతము, “అగ్ని మీశే పురోహితం యజ జస్య దేవ మృత్విజమ్‌ | హోతారం 
రత్నధాత మమ్‌,” ఇచట అగ్ని పదము యజ్ఞమున (బత్యక ముగ గన్నట్టు జ్వాలా 
రూప్పడగు నగ్నినే గాక “యజ్ఞస్య దేవం, పురోహితం". ఇతా గది విశేషణముల 
సామర్థ్యము వలన యోగశక్తిచే నన్యార్హమును (సర్వవ్యాపకత్వ పోతృత్వాది 
ధర్మములు గల అప్రాకృత- ఆగ్ని దేవతారూ పార్దమును, మహాగ్ని రూపార్థమును 

బోధించుచుండును. (చూ. (బ్రహ్మ, స్వాహా, కవి-కావ్య, ఛందః శబ్దములు, 


వేదములు.అన్యభాషాసంపర్భ ము_చారి| తక వాదము 
-ా౦-0-0-0-౦-౦-6-౦-- 
ఇట్లు _వేదపదము లన్నియు సామాన్యముగ నిరు  క్యలంకారభూ షాక ములు, 
చార్శిత్రికు లిట్టి దృష్టితో వేదన్వరూపమును దర్శింప బూనినట్లు లేదు, 


XXXXI 


. “శేవల నిగమ- నిరు క్ర_ వ్యాగరణాది సాహాయ్యము చేతనె వేదమం త్ర 
ముల యర్గనిర్హ్ణ యము జేయ వలను పడదు; ఏలయన మం[త్రరచయిత లగు ఆర్యు 
లచే మెచ్చభాష లని పిలువబడిన అనార్యభాషలగు యవన. రోమక- ద్రావిడాది 
భాషల నుండి యనేక శబ్దములు వేదకొలము నుండియు వారి గంధములలో 
(వేదములలో) (ఫ్రవేశించినవి. ఆర్యులు వీనిని _గహించినపు డా యా శబ్దముల కా 
యా భాషలలో నే యర్ణములు గలవో ఆ యర్గముల నే (గ హించి యుచురు వేటు 
విధముగ గాదు. కాన నటి శబ్దముల కొ యా మైచ్చాది భాషానంపదాయముల నను 
సరించి యే యర్జ నిర్ణయము చేయవలెను. ఆంతియే కాని అట్టి శబ్బములప ఏవియో 
వ్యుత్స తుల గల్పించి, సంస్కృ తీకరించి, ఏవియో యర్దముల గల్పించుట 
యు క్రము కాదు"- అని కొందు చార్నితికుల వాదము. 1 ఇందుల కు పోద్చలక 
ముగ ఏరు పూర్యమీమాంసాదర్శనము నందలి పికనేమాధికరణమున గల కుమారి 
లుని త౦(త్రవార్సికము నుదాహరించుచు, నిట్లు చెప్పట పమారిలున కభిమత 
మనియు చెప్పుచున్నారు. 


తం(త్రవా ర్హికము నెంత సరిశీలించినను మైచ్చభాషా పదములు వేదములలో 
(బవేశించి యున్నట్లు చెప్పబడుట గాంచము. అట్టి సూచనలు నేవియు గాన రావు, 
అన్యభాషాపదములు వేదములలో (బవేశి చిన వని చెప్పుట కుమారిలభట్టు యొక్క 
అభిమత మని చెప్పబూనుచో “వేదములు నిత్యములు, అఆపొరుషేయములు”- అని 
యన్యనుత నిరాసపూర్వకముగా నాయనచే స్టాషింపదిడిన సిద్దాంత మునే వ్యాఘాతము 
సంభవింపగలదు, కాన నట్టి వాదము కుమారిలున కభిమత మనుట యసంగతము. 
ఆ తంత్రవార్హిక వాక్యములకు ఈ చారిత్రిక లపార్థముల గల్పింపబూని రనుటయే 
సమంజసము. 


పికనే మాధికరణమున పూర్వపక్షమును వివరించు నందర్భమున కుమారిల 
భట్టు అనార్యభాషావదములకు, సంస్కృతపదములకు వలె, వ్యుత్స త్తుల కల్పించెడి 


కె 


(1) కోరాడ రామకృష్ణయ్య _ 1. భాషోచార్మిత్రక వ్యాసములు, 
2, దక్షిణ దేశభాషాసారస్యతములు_దెేశి 
(2) సునీత్‌కుమార్‌ ఛటరి - History of Bengali language. 


6 


XXXXIT 


కొందలేీ స్వచ్చంద్యప్రవృ త్తిని గర్హించినాడు, ఇయ్యది ఆ కాలమునాటి కొందటి 
స్వచ్చంద (పవ త్తిని, దానిని గర్హించి సంస్కృత భాషాసం,ప వాయమును యధాళథ 
ముగ సువ్యవస్థితము చేయు శిష్ట ప్రవృత్తిని వెల్లడి చేయను. కాని ఈ (గ్రంథ 
సందర్భమును యధాత ధముగ [గహంపక “అనార్యభాషాపదములు వ్యుత్స తులు 
కల్పింపదిడి, సంస్కృ ఎకరింపబడి, శేవకాలయు నుండియు వేదభాషలో (పపవే? చి 
యుండవచ్చు” నని ఈ చార్మిత కులు కల్పింప బూనిరి, 


'వేదగతములై న పిక నేమాది సదములు అనార్యభాషాపదము లని గాని, 
విదేశీయ భాషాపదము లని గాన్కి కుమారిలుడు చెప్పలేదు, అట్టి సూచనలును 
కానరావు, ఈ పికనేమాడిపదములకు నిగసు - నిరు క్ర - వ్యాకరణాదుల ద్వారా 
వ్యుక్పతుల కల్పించుట తగదనియు నిషేఫెంపలేదు. అనార్య - విదెశీయ భాషాపదము 
అకు, సంన్కుతసనములకు వలె, వ్యత్పత్తుల కల్పింపబూనుటి యుక్తము కాదని 
నిషేథించుట యందే కుమారిలుని దృష్టి. కాని వేదగతములై న పికనేమాది పదముల 
విషయమున కాదు, ఇట్టి వేదగతములై న పదములు, తదర్హములు కొన్నియెడల . 
నెవరిరైన య(ప్రసిద్దములై నం చేహము గలుగవచ్చును. అట్టియెడ నా పదములు 
అవికృతమువై అన్యభాషలయందు జేజి, ఏ యర్దములం వైన (ప్రసిస్దములై యున్నచో 
నా యర్గములు ధర్మావిరురముళై యొప్పుచో ద్వైభాషికుల సాహాయ్యముచే నా 
యర్హముల (గహించుట యు క్తపొనినాడు, అట్లు _గహించినప్పు డిక నిరు కాదు 
లతో పనియేమి ? వానికి - అర్జవ క్వ మెట్లు ? _అని యనుచో “అప్పడును గూడ 
అట్టి పికనెమాది పదములును నిగమ = నిట క్త _ వ్యాకరణాదుల ద్వారా సుసంస్కృృ 
తముఖై యొప్పవలెను, అట్టు సిద్ధించెడి నామాగజ్ఞానపూర్వకమైన వాక్యార్తజ్ఞోనముతో, 
విలసిల్లు కర్మానుష్టానము వలననే అదృష్టసిద్ధి కును” అనియవ్యవస్త గావించినాడు 
ఇంకియెకాదు. ఇట్లు వేదార్ట నిర్ణయమున నిరుక్తాది శాస్త్రావళ్యకతను ద్దాటించి నిరుక్త 
శాస్త్రజ్ఞానము సర్వపాప"ము క్తి హేతువవి యిట్లు వివరించినాడు. 


“యధా మహాభారత విర్వచనాన్వాఖ్యానే దెైపాయనే నో కమ్‌,” 
“మహత్నాన్‌ భారతత్వా చ్చ మహాభారక ముచ్యతే | 
రు కమస్య యో పేవ సర్వపా పె (వమ " 
విరు క్రమనస్య యా వవ సర్వ లో ప్రముచ్యతే 
ఇత్యేవం నిరు క్రవ్యాక రణాద్యంగామగృహీత వేదాధ్యయన జనిత 
కర్మావజోధపూర్వ కాను షానాయ తశ్యాక్‌ స్వరాది సిద రా 

దు చ అవ mn నమ ఆ 


XXXXII 


పూర్వసిదేః, అవ్యుత్సన్న రూపే చ శ్రాతే2 పినిదకావగత 

(a క్ల అలి 
ధాత్వర్హ పూర్వక: నామార్థ జ్ఞానద్వార వాక్యార్ల (పతివ త్తిపూ 
ర్వకానుష్తానా దేవాద్నష్న నిది రితి మేచ్చ సిద పికాద్యర 

అ కు అ య > ఉఠా 
గహణే౭పి నిరుకా దీనా మరవతా సిదేతి = 

జానే ఓ అం ఢా 
_-త౦(త్రవార్తికమ్‌ 14 తీ ల 10 


మజియు, సామాన్యముగ దేశ భాషలలో సంస్కృత భా షాపదములును, 
ఇతర భాషాపదములును జేజుచుండును. కొన్ని యథాతథముగ ఆదికృత రూసముల 
తోను, కొన్ని వికృతరూపములతోను జేజుచుండును, అందుచే త త్తిద్భాషాస్వరూ 
పమను విశదసబచుట'కె తత్సమము - కచృవము - డేశ్యము అన్యడెళ్యము- అని 
యీ రీతిగా పదముల విభాగించి, తదనుగుణముగ త త్తద్భాషావ్యాకర్తలు పూర్వము 
నుండియు పట్టికలను సిద్దపజచుచు వచ్చిరి ఇట్లే సం(పదాయ: మించుమించుగా 
దెశభాషావ్యాకరణము లన్నిటియందును గాచగలము. హిమనం దున దేశినామమాలం- 
ఇత్యాది (గంథము లట్టివి, కాని సంస్కృత వ్యాక ర్త లెవదుగాని, నిరుకాది శాస్త్ర 
కర్తలు గాని అట్టి పట్టికల కూర్చియుండుట గాంచము. లేవు... అని చారితికుబే 
యంగికరించిరి గూడ 1. దీనివలన వేదములయం దన్యభాషాప నములు (వ వేశించ 
లెననుట స్పష్టము, _ పాశ్చాత్య చర్మితకారులలో (ప్రముఖు డగు మాక్సుసుల్లిరు 
పండితుడు గూడ వేదముల (వేవభాష యందును, చేశచోదిత ధర్మస్వరూప 
మందును, తదను స్థానమునందును విదేశీయసంపర్కము గాని (ప్రభావము. గాని ఎ 
మాతము లేవు. అని ఘంటాపథముగ నిట్లు జెప్పినాడు, 


"After having thus carefully examined all the traces 
of supposed foreign influences that have been brought by 
various scholars, I think I may say that there really is no 
trace whatever of any foreign influence ln the language, the 
religion or the ceremonial of the aancient Vedic literature of 
India, 


'— What Indiazcan teach us. Page 189 - 1404 


11 కోరాడ రామకృషయం - దక్షిణ డెకభాషాసారస9త యలు = దేశి, 
(1) డ రామకృష్ణయ్య - ( న్‌ 


XXXXIV 


వెదస్వరూప దర్శనము నిరు క్రిమాలము 


—0-0-0-0౦0- 0—-0౦— 


జ! 


పై కారణములవలన వేదార్డ్‌ నిర్ణ యవిషయమై యన్యభాషాసరి జ్ఞాన 
మావశ్యక మనుట తగదు. చార్మిత్రకుల దృష్టిలో “* వేజములు పొరుషేయములు; 
చరిత్రసాపేక్షములు; అందుచే అన్యభాషాసాపేక్షములును” కావచ్చును. ఆ 
కారణముచే వారికి నిరుకామలతో పనిలేక పోవచ్చును. కాని భారతీయశాస్రకా రుల 
దృష్టిగో చేదన్వరూ నదర్శ నము నిరు క్తి మూలము. ఈవిషయము బృహద్దవతయం 
దిట్లు ఏ 3ంపబడినది, 


ఆరాక (పకరణాలి జా దెచిత్యా దెళ్లకాలతీః | 
త అంగ ౧ 
మంకే స్వర్లవిచేక: స్యా దికరే ష్యితి చ సితిః ॥ 
ధి | థి 
ఇతి నానా న్వయోపాయెః నేరు క్తి యో యతేత సః! 
జాను ర్నరిహ్మణో రూప మపి దుష్కక్‌ పరం (వ్రజేక్‌ 
జిజ్ఞాసను ర్చ్రహ్మ రూప మపి దుష్మృ3 పరం 1 [1 


అర్హ = (పకరణ -_ లిజ్ఞ బొచిత్య = దేశ _ కొల. పరిజ్ఞానము వలన మ౦(తప 
పాద్య . ఆర్హవి వేకము కలుగుమ, మంతములందే కాదు, ఇతర (గ్రంథ విషయ 
మునను ఇట్టి నియమము కలదు. ఈ అర్జ్మపకరజాదులు మం త్రార్థస సున్వ యమున 
కుపాయములు. వీని సాయముకో (బ్రహ్మ (వేద) స్వరూపమును దెలియ గోరి 
జిజ్ఞాసువై నైైరుక్తసంప్రదాయమున నెవడు బరిశ్రమ చేయునో యకడే వెదస్వరూ 
వము ెలిసినవాశు -అతడే వేద్యప్రతిపాద్య మగు వేదస్వరూసమును (ఫర్యబహ్మ 
స్వరూపమును దర్శింపగలవాడు = ఆట్లి యతడు దుష్క్బృతుడైనను సరము 
(బ్రహ్మమును పొందును (పదం (వజే 5). అని యర్హము, 


. ఇటి అర్థ ప్రకరణ లిజ్షాది రూపము అగు నానాన్వయోపాయములచే నైరుక్త 
సం్టప్రదాయమున బిరి(శ్రమ చేయవలె నని బృహుర్హేవక్యాగంథము. విధించుచున్నది, 
ఈ వివిధాన్వయోపాయమునే పురాణ - న్యాయ = పూర్వో తర మీమాంసా = ధర 


కాస్తాదులు. ఇవి యన్నియును పేవార్రోపద్బింహ జమునకై (ప్రవర్శిల్సిన వే, 


కౌని 
ఇవి యొక్కాక్కాటియు బహుముఖిమై విలసినైడి వేదము నందలి యొక్కొాక 
యంశమును (పధానముగ ప్రతిపాడించు లక్ష్యము గలవియై వి స్పరిల్లినవి. ఈ వివి 


ఢధానయోపాయముల కు నరసస మునక యమునా (బ్రపాడించునది వైరు క్రసమయము. 


XXXXV 


ఇట్ట సుసంస్క్బుత మైన విక్టానముతో సర్యాన్యయోసామ సమన్వయ దృష్టితో 
నె రు క్తశా స్ర్రమున బరి శమించి మంత వాక్యార్హమును నిర్ణయిం చి (బ్రహ్మా ( వేద) 
స్వరూపమును దర్శింపవలె నని తాత్పర్యము. : 


కనుక నేభరతుడు నిరు క్తమును - సానాసిన్హ్హ * థితమ్‌ -అని కంలో కక్తిగ 
జెప్పినాడు, కనుకనే అభినవ గుప్తుడును - నాాయమీరూంసాదితం(త్రములు, తత్చ 
వర్తిత న్యాయములును నిరు క్రముస కంగములు,. (తంత్రాది న్యాయాస్తుత దజ్ఞమ్‌ 
నానా[పకారములగు సర్యతం(త్ర - పకితం(త్రాది సిద్దాంతములచే . బరిశీలించి యర్శ. 
నిర్ణయముచేయుట సరీక్షొరూపమగు నిరు క్త ని చెప్పినాడు. యాస్క-నిరు క్రమున 
5 రక్ష సమయము యొక్క విశిష్టత ఇట్లు తెల్పబడినది. 


నూ అలో 
“అగా పీఠ మంత రేణ మ((తేప్వర్థ(ప్రత్యయో న విద్యతే | అర్హ మ(పతి 
యతో నాత్యంతం స్వర సంస్కా-రోధైేశః 1త డిదం విద్యా .. 
స్థానం వ్యాకరణస్య కా_ర్హ్న్యమి | స్వార్హసాధకం చొ నిరు 1 - 15. 


అన్యదర్శనము లెన్ని యున్నను నెరు క్రసం ప్రదాయ మటుగక మం్యతము 
అందు అధియజ - అధిదె వ - అధ్యాత్మ రూప కృత్వా. ర వివేకము గలుగదు. ఈ 
ఖా ర Ay 

యరపరిజానము లేకయే, వ్యాకరణముచే నిష్కృష్టముగా పదముల యందలి స్వర. 
థి [rae రు , 

సంస్కార (పకృతి సత్యయ నిభాగాది పరిజ్ఞానములను బరిశీలించుటకు శకము 

కాదు ఏలయన స్వర -- సంసారజ్ఞానము అరజానాధీనము. నిరు క్తశాస్త్రము 

. క థః ఎనో 

అర్హవి వేకమును గలిగించి వ్యాకరణమునకు పూ తను సిద్దము చేయును, _ (కౌన 

నిరు కజానము లేనిదే వ్యాకరణచేయనకు పూర్ణ త లేదు.) అంతేకాదు. స్వారసాధ 

అమి చై ది థు ॥ 


ఇట స్వార్దసాధకత్వ మన నేమి? నిరుక్తము వ్యాకరణమునకు పూర్త 

తను కలించుట అంగమె కాదు ఇది స్వతంత్ర విద్యాస్తానము. మంత్రా నిర్ణయ 
జ a స. - ఇ చ | థి (౨) 

మునకె_ (పవరర్తిల్లుట యనెడి తన (పత్యేకతకతో విరాజిల్లునది. _ఇతరవి ద్యా 
విలక్షణ మై స్వార్థసాధనము నగుచున్నది. మజీయు కర్మ - ఉపాసనా - జ్ఞాన 
భూమికల యందు అధికారి భేధము ననుసరించి స్వార్ధమును దర్శింపజేయునది, ఆని. 
తాత్పర్యము. ఇతరాంగముల3౦ టను, సరక్వళాస్త్రముల కంటెను నిరు క్రమునకు 
గల వైలక్షణ్యమును దుర్గాచార్యుడు (గంథాది నిష్ట విపులముగ 2వరించినాడు, 


~~ 


0 టట. 


"(నధానం, చేద మిత రేభ్యో౭_ద్లేభ్యః సర (శా సే | శ్చార్ధపరి 


0 Cy (a) 
జ్ఞానాభి నివెగాక్‌ | అర్థో పి (ప్రధానమ్‌ | తదుణ శ్నబః స చేత 
ర és: శ 
రేవు వ్యాకరణాదిషు వి న్యతే 1 = ౨, యధా శబలక్షణ 
అన (యణ 


పరిజ్ఞానం సర్వశా సెషు వ్యాకరణా డేవం శబారపనిర్వచన 
దట 
శా nT 3 sy ద్యాస WA వా 
పరిజ్ఞానం నిరుకాగ్‌; ౨ సురత (వాహ్మణార్థ సరిజ్ఞా 
బద్ద శ్చాధ్యాత్మాధిదై వాధిభూత పరి. జాన ద్యారేణ ధర్మార్హకాము 
మోడా భ్యాథిలపురుషార్థః [న చానిరుకో మం్యత్రార్హో వ్యాఖ్యా 
తవ్య ఇతి ; 


కౌన నిరుక్తము యొక్క పరమ(పయోజనము ఏదియో య్వెక ఆర్హమును దర్శించుట 
లేక దర్శింసజేయుట కౌదు,. పర్షమార రమును, అనగా అధికా శేదమున ననుసరించి 
యాజ్ఞ _ 'దేనతా = అధ్యాత్మ రూ పార ములను ద దర్శింపజేయుట . యని తాత్పర్యము, 
కావుననే నిరు క్రమనగా “మంత్రా చింతాభ్యూహరూప మగు తర్కము” అని 
[శుతియే స్వయముగ నిట్లు నిరేశించినది. 


“మనుష్యా వా బుషిమ ఉతామత్సు దేవా (బువన్‌ | కో న బుషి 
ర్భవి ష్యతి । ఇతి | 'తేభ్య ఏనం తర్క వృృషిం (పాయచ్చన్‌ | తే 
మం(తార్గచింతావ్యూహ హ మభ్యాహన్‌ | తస్మా ద్యడేవ కించా 
నూచానో ? భ్యూహ 


(ణా త్యాష్టం తద్భవతి 1 ఇతి | 

-- మాధపయ బు, అను[కమణీకా, మం(త్రారాను కమణి, పే, 00, 
ఈ (బ్రాహ్మణ వాక్యములే యాస్కనిరు _కమునను (గంథాంతమున ఉదాహరింప 
బడినది, “మంత్ర ద్రష్ట లగు బుషుల తరువాత క్రైవిదు లగు మహాత్ములు (దేవా: : 
మం శ్రార్థ బంతాభ్యూహాఠూప మగు తర్కమును బీజ్ఞాసువు లగు మానవులకు (బసా 
గంచుచుందురు, వాగర్గ వరీక్షెత్మక మగు నీతర్క_ము మంత్రామును _ వేద 
స్వరూపమును -దర్శింపటేయనట్టిద యగుటచే బుషి యగును” _ (బుషిర్షర్శనాళ్‌ a 
చూ, బుషి(ప్రకరణమ్బు, ఇట్టి యీ తర్కరూప బుషియే నిరు 5 శాస్త్రము, ఈ 
ముషి (శాస్త్ర సం్యపదాయానుగుణముగ చేయబడెడి మంశత్రార్థ దర్శనము లేక వివరణ 
మంతయు ఆర్షమె ం యగమ (ఆర్షం త దృవతిి = అని భావము, యాస్క(ప్రవ రిత్ర 


మైన నిరు క్రశాస్త్రము కూడ అర్థమే యగుటయు నిట నూచికము, కావుననే వత్ర 


ఎంటి [1 


తృం[ప్రదాయానుగుణ ముగ _బవ_ర్థిల్లిన భా ష్యములకును "నిరు క్త ము లనెడి (పసిద్ది 
యేర్చడినది. 


జాతే ష్యపి పదార్రషు వాక్యార్లపరికల్పనమ్‌ । 

భా థ అ 

అకక్య మృతు బహీ్యష న వైరకృత బుద్ధిథిః ॥ 

స్‌ ప శాం చయయ; nts ల 

త స్మా పదార్థ వాక రాన్‌ (పయశ్నేన (సదర్శయత్‌ 

నాన్యగ్‌ కించి దపి (బూయాక్‌ నిరు క్త చుపి తాదృశమ్‌ ॥ 

భాష్యాణీ వెదికా న్యాహు రార్యావ ర్రనివాసినః । 

[క్రియామాణా న్యపీదానీ న్నిరుకాసీతి మాధవః ॥ 

లీ 
మాధవీయ బు అన్ముకషణికా _- మంత్రార్జానుక్రమణి, పదముల యర్థ 

ముల దెలిసినంత మాత్రమున సవిద్వాంసులకు 'పెక్కుమం[తముల యందు వాక్యా 
ర్రమును దర్శించుట శక్యము కాదు, అందుచేత పూనికతోను మెలకువతోను పదార్థ 
వాక్యార్థములను (ప్రవర్శింవవలెనే గాని ఏదియో యొకవిధముగ  వ్యాఖ్యానించుట 
తగదు. పదార్థ వొక్యార్హ నిరాయకమే నిరు క్ర శాస్త్రము గూడ, ఈ శాస్త్రసం[ప్ర 
దాయమున (ప్రవ ర్రిల్లిన వేదభాష్యములు గూడ నిరు క్రములు - అని భాపము, 


పై గ్రంథ సంధర్భమున ననుసరించి నిరు క్తశాస్త్రము కేవలము పదార్భ 
నిరాయకమే కాదు; వాక్యార్హ నిర్దాయకము గూడ - అని తెలియనగును. “మనుష్యా 
వా బుషిషు ఉత్రాముత్సు ఆగెడి (శుతివాక్యముల నుదాహరించి తదనుగుణముగ 
నిరుక్తము మం[త్రార్గచింతాభ్యూహ' మనుచు యాస్కుడు (గంధాంతమన నిగమ 
నము చేసినాడు. మజియు “నై కపదాని నిర్ఫూయాక్‌” అను పదముల విషయమజననే 
గాక “న తు పృథ క్వేన మంత్రా నిర్వ క్తవ్యాః | (ప్రకరణశ ఏవ తు నర్వ క్షవ్యా' 
అని వాక్యార్ధవిషయమున గూడ నిరుక్రళాస్త్రమ ర్యాదను దెల్సినాడు. 


నా నిరుక్తార్తవి 5 కశ్చి న్మం(త్రం నిర్వ క్తు మర్హతి । - ఇతిచ 
వృద్ధానుశాసనమ్‌ । నిరు క్షప్రక్రియానురోధేనై వ మంత్రా 


నిర్వ క్రవ్య్యా” — నిరుంక్ట సముచ్చయః 


“నిరు క్రమ(గతః కుర్యాశ్‌ యాన దర్గం తధాస్వరమ్‌ మాధ సీయం 
బు, ఆణు[కమణికా. 


KXXXVIIT 


ఈ వచనముల బట్టియు మంత్రార్ణ ఫిర్టయమున నిరు క్తశాస్త్రమునకే 
అ(గస్థాన మనియు తదనుగుణముగ జేయబడు మంత్రవాక్యార్హ నిర్వ చనమునకును 
నిరుక్త మనియే సామాన్యముగ వ్యవహార మనియు తెలియును. ఇట్టి పదార్హ 
వాక్యార్థ పరిజ్ఞానరూప మగు నిర్తుక్సము చేతనే (బ్రహ్మ (చేద) స్వరూపదర్శనము 
సిద్దిచు నని పె బృహ దేవతాది (గంథతాత్సర్యము . 


ఇట్టి నిరు క్రాది పరిజ్ఞానము చేతనే కర్మలు సమృద్దము లగు నని (శ్రుతి 
యిట్లు చె చెప్పుచున్నది. 


య్‌ 


“స యదుపొంశు క్రియతే_క న్మనో దేవేభ్యో యజ్ఞం 
వహతి ! అథ య ద్వాచా నిరు కం (క్రియుతే_త ద్వాగ్‌ 
న! 
దేవేభ్యో యజ్ఞం వహతి | _ _ _ తూష్టీం తమా ఘార 
యతి..యం మనస ఆఘారయతి, న స్వాహేతి చ న 
అనిరు కం హి మనః, అనిరు కం "హ్యేతత్‌ _య త్తూషమ్‌ | 
మంత్రేణ తమాఘారయతి-యతి-యం వా ఆఘారయతి | 
నిరుకా హి వాక్‌, నిరుకో హి మంత్రః” కదా. 1.8.6-2,5,8 
ne.) ' ఆ 


కర్మానుష్టాన సమయమున నం త్రకముగ హవిర్ణానాదికము చేయు నెడ 
సాధకుని మనస్సు అనిరు క్రము అగును, సమంత్రకముగ జేయునెడ నా మండ 
మును ఉపాంశువుగా ( వె ల్లగా. ఇతరులకు వినబడని యట్లు) ఉచృరించి చేసినను. 


లేక వాక్కుతో స్పష్ట పషముగ 'నుచ్చరించి చేసినను, అప్పుడు వాక్కు మం(త్రము- 
రెండును నిరు కము లగును_అని భావము, | 


ఇట గమనిశపవలసిన విషయము గలదు. అమం(త్రకముగ హవిర్దా 
నాదిక మొనర్చునపుడు మంత్రముతో గాన్కి తదర్ద పరిజ్ఞానముతో గాని నిమి త్రము 
లేనందున వనస్సు ఆనిరు క్త మగును, సమం(తకముగ జేయునప్పడు నియమ 
పూర్వక మం|త్రోచ్చారణము చ చేతను, న్యాయనిర్తీ త తదర్థ పరిజ్ఞానము. చేతను 
సుసంస్కృృత మై మనస్సు నిరు క మగును, తద్ద్వారా వాక్కు, అట్టి వాక్కుచే 
స్పష్టముగ_ నిర్మషముగ- 'నుచ్చరింపబడు మం|శ్రము- ఈ రెండును నిరుక్తము 
లగును. అట్టి వొజ్మనమ్బల చేతను, మంత్రము చేతను సుసంన్కృతమైన ఆహు 
తీయు నిరు కమై (నిరు! కరూప మాహుతీఢ్య్వయమ్‌ = సా, భాస దవతల బీతి 


XXXXIX 


నొందించును (చూ. బుషి (ప్రకరణము; వేదము. బుషిత్వము; చూ_స్వాాహో ప్రక 
రణము_ఆ హు తులు). ఆని (కుతి తాత్సర్యము, 


అశ్లే ఉపాసనాసమ యమున జిజ్ఞాసువు నిరు కాది సాహాయ్యముడే మంత్ర 
(పతిపాద్య దేవతాస్వరూప యాథార్థ్యమును దర్శించి దెవతాసాయుజ్యమును పొందును, 
“యాం యాం దేవతాం నిరాహ తస్యా _ప్రస్యా స్తాద్భావ్య మనుభవతి”= 

నిరు, 181కి, 


ఇక జ్ఞానయోగమున ఆత్మవెత్తయు వేద(పతిపాద్య (బహ్మాత్మ. భావ 
మును గాంచును (నైరు కే యో యతేత సః జిక్ఞానుర్చహ్మణో రూపమపి, 
దుష పరం|ప్రజే క్‌. బృ. దే.) 


“వేదానస్రికాండ విషయా (బహ్మోత్మవిషయా ఇమే.” భాగ. 
అధిభూతం క్షరోభావః పురుషళ్చాధిదె వతమ్‌ 1 
అధియజ్షో2.హ మే వాత్ర దేహేదేహభృతాం వర ॥ భగీ,8-41. 


వేదములుకర్మ- ఉపాసనా. జ్ఞానకాండ (ఉయాత్మకములు, ఇఏ చేతే గయిగ 
ధర్మ- దెవతా._జ్ఞాన రూపఏషయములు బోధించునవిగా అధికారిభేదము ననుసరించిగన్న 
ట్టును.కౌని ఆత్మ వేత్తకు (తికాండాత్మకమైన వెదరాశియంతయు (బహ్మాత్మావబోధ 
కము-అని భావము, వేదము యొక్క ఇట్టి స్వభావమును స్వార్దబోధకత్వమును, 
(న్వ=ఆక్క) __ ఆత్మార్గ బోధకత్వమును డర్శింపజేయటయే నిరుక్తశాస్త్ర లక్యము. 
కాన నిరుక్తము మొదట ఆధియజ్ఞ-ఆధిధై వ రూపమున సరమేశ్వర తత్త్వమును 
దర్శింపజేయుచు, (ప్రకరణానుగుణముగ స్వార్గమును. (న్వపద.అర్హమున్సు బోధిం, 
చును. తుదకు అధియజ్జ-అధదై వరూవ మగు సర్వము ఆత్మరూసమే అను. వేద 
(పతిపాద్య తత్త్వమును దర్శింపజేయుట కుపాయభూతమై తన సా ర్హ సాధకత్వ 
మును సార్గరపణుచుకొనును.(చూ-స్వాధ్యాయ, స్వాహా స్వధా, ఛందస్‌ శబ్దములు») 
ఆందుచే వెదస్యరూసము నిరు కీ మూలము-_అని భారతీయ సంప్రదాయము, 


కాని భారతీయళా స్త్రకారుల దృష్టిలో వేదస్వరూపదర్శనము నిరు క్తి “మూలము. 
పురాణేతిహాసాదు లును వివిధస్థలములందు బెక్కుు నిర్వచనముల (బదర్శించుచు 


7) 


XKXXX 


నిరుక్తశాస్త్రమార్గముననే (ప్రవ శ్రిల్లి నవి. కావుననే యమరకోళాది లౌకిక నిఘంటు 
వులకును నిర్యచనపూర్యక వ్యాఖ్యానము లువయించిన ఏ. 


నిరు క్రశాప్రమును (బ్రమాణముగ గొనియే శ్రీ సాయణాదులును వేద 
భాష్యముల (ఐవ గ్రింపబేసిరి, ఢీ సాయణులు జేసిన మంతవ్యాఖ్యానము గొన్ని 
యెడల బరిమితముగ నే యున్నవి, ఆ మృుశత్రముల కన్నిటికి ఆధ్యాత్మిక ఆధి 
దై విక_ఆధిభౌతి కాద్యర్హము అన్నియు వివరిపదిడలేదు. కొన్నియెడల _ నితిహాసపం 
మైన వ్యాఖ్యానము మాత్రమే గలడు. ఆట్టియెడ నీ మంత్రములకు ్రీసాయణు 
లు ధ్రేశించిన యర్గ మంతియే యని తలసరాదు. ఏలయన-బుగ్వేదము మొదటి 
మం(త్రమున గల మొదటి పదము అగ్ని. (థ్రీ సాయణులు శికెదిషడంగములను, 
వివిధ మంత్ర బ్రాహ్మణ వచనములను (బ్రమాణముగ నుదహరించి యగ్ని పద 
ముచే చెలియగల వి శేషార్హములఅ బెక్కీంటిని చెక్కు నిర్వచనముల ద్వారా నిరూ 


పించిరి, ఇట్లు మొదటి మంత్రము యొక్క యర్ధమును ఆధియజ్ఞముగ విపుల 
ముగ వివరించి 


“వేదావకార ఆద్యాయా బుచో౭_గ్గశ్చ (పపంచితః । 

విజ్ఞాతం 'వేదగాంభీర్య మథ సంక్షీిష్య కథ్యశే 1 
ఆవి యనిరి, “ఇంతవరకు బుగే్యదమ మొదటి బుక్కు యొక్క యర్థము వివ 
రింపబిడీనది. వేదగాంభీర్యమును రర్శించితిమి. ఇక తరువాత మ్యుత్రములకు 
సంగ్రహముగ నిర్భవివరణము చేయబడును” __ ఆవి యర్థము. తరువాతి మంత్రము 
ఆప వ్యాఖ్యానము సంగ్రహముగా నున్నను మొదటి మంత్రమునకు వఠెనె తదితర 
నుంత్రములకు గూడ నషస్లే విషధ నిర్వచనముల యోజనముచేశి తాత్సర్యము 
(గహింపదగు సని శ్రీ సాయణుల యభిప్రాయము, కాన నంక్షి _ప్పవ్యాఖ్యానము 
గల మంత్రముల యొక్క యర మంతియే యస్‌ యనుకి కొనరాదు. ఉదాహరణము 
నకు__ బుగ్వేదమున కొన్ని. సూక్తృములను (1185 మొ॥ ఆ దై వికముగ 
ఇంద్ర మరుక్పంవాదరూపమున (శ్రీ పాయణుకు వ్యాఖ్యానించివాడు, అట్లు వ్యాభ్యా 
పించుచునే_ “అక ఇం(ద్రమ దుక్వంవాదరూ సే సర్వత్ర(ప్రాణ జీవాత్మ పరతయా2-ఏ 
యోజసీయమ్‌” (ము. 1-165-1) ఆని యవినాడు, ఇం,దమరుశ్చుంవాదపరము అగు 
సీ సూక్రముల నంతట (ప్రాజాజీవాత్మపరములుగ గూడ యోజనము చేయ నగునని 


XXXXXI 


యర్థము కాన మం(క్రములకు అధియజ్ఞముగను, ఆధిదై వికముగను, ఆధ్యాత్మికము 
గను గూడ సం(పదాయానుగుణముగ నర్భముల దర్శించుట భాష్యకారాభిమతము, 


మజియు బుగ్వేదమున గన్నశ్తైడి కొన్ని మంత్రములు భిన్న శాఖలలో 
భిన్న(ప్రకరణములం వు పఠితములై గన్నట్టును. సంహితాగత మంత ములను గొన్ని 
యెడల బాహ్మణములు, ఆరణ్యకములు, ఉపనిష తులును ఉదహరించి వ్యాఖ్యా 
నించుచుండును. అందుచే నీమంత్రములకు అధియజ్ఞముగను (ప్రకఠణము ననుసరించి 
యర్హమును దర్శింపవలసి యుండును ఇట్లు (బాహ్మణారణ్యకముబే గాదు. మహో 
భారతాది సృతులును సంవాదరూపముననో, అఖ్యాయికారూపముననో యా మంత 
ముల నిగూఢార్హముల నభివ్య క్రము చేయుచుండును అటైభిన్య కము జేయబడిన 
యా మంతత్రార్హముల నగ్నటిని వివరించుట కిది సమయము కాదు. వాని నన్నిటిని 
వివరింపబూనుచో చుజిల నదిమొక పెద్ద (గంథమే యగును. అయిన నొక్క 
యుదాహరణము వ 


“అగ్ని ర్మూర్తా డిధః కకుత్చతిః పృథివ్యా ఆయమ్‌ । 

అపాం రేతాంసి జిన్యశి ॥ బు 8-44-16. 
ఈ బుక్కు. దాదాపు అన్ని శాఖిలయందును గలదు. ఈ మంత్రమునకు సాయణుని 
భాష్య మిది మా(త్రమే. 

“మూర్ణా దేవానాం (శేష్టః. దివ? ద్యులోకన్య, కఠున్‌ 

ఉగ్చికః పృథి వ్యాః అయం అగ్నిః అపాం 

రేతాంసి సవర జంగమాత్మకాని భూతాని జిన్యత్తి (ప్రేజయతి” | 

“ఈ యగ్ని దేవతలలో _కేప్పుడు; ద్యులో కాధిపతి; పృధథివీపాలకుడు; 

స్థావరజంగ మాత్మక భూతముల తృప్తి ప్తి నొందించువాడు*__అని యర్హము. ద్యావా 
పృథిపీవ్యాపక మగు నగ్ని దేవతాపరముగ నీటి పాయణునిచే మం(క్రవ్యా్యానము 
జేయబడినది, ఈ మం(త్ర్యామును (బ్రాహ్మణ వ్యాధసంవాగరూపమున' మహా పహోభారత 
మిట్లు విపులముగ ఏవరించుచున్న థీ. 


(కా హ్మణ ఉవొచ $= 


“పార్టి వం ధాతు. మాస్తాద్య శారీరో2న్ని? కథం భవే? | 
అవకాశవిశేషేణ కథం వరయతేఒనిలః” శ 


KXXXXII 


మార్కండేయ ఉపొచ : 


“ప్రశ్న మేతం సముద్దిష౦ (వాహ్మణేన యుధిష్షిర 1 
వ్యాధ స్తు కధయామాస (బ్రాహ్మణాయ మహాత్మనే || 


వ్యాధ ఉవాచ : 


“మూర్జాన మాశ్రితో వహ్నిః శరీరం పరిపాలయన్‌ । 

(పాణో మూర్గని చాగ్నొ చ వర్తమానో విచెష్టతే॥ 2 
భూతం భవ్యం భవిష్యం చ సర్వం (ప్రాజే (పతిస్టితమ్‌ | 

(ష్టం తచేవ భూతానాం (బహ్మయోని ముపాస్మహే ॥ 4 
స జంతుః సర్వ భూతాత్మా పురుషః స సనాతనః 4 

మహాన్‌ బద్ధీ రహ కారో భూ తానాం పిషయ శ్చ సః ॥ ర్‌ 
ఏవం త్విహ న సర్వత్ర ప్రాజేస పరిపాల్యతే | 

పృష్టత స్తు సు సమానేన స్వాం స్వాం గతి ముప్మాశితఃకొ॥ ఇత్యాది 6 


ధార్‌, (ఎ 213-1 నుండి, 


“జ్ఞాన (క్రియా శ క్రిమకో, ధీప్రాణయో రాశ్మాన్యత్వమ్‌... 
“అగ్ని ర్మూర్డా దివః కకుత్పతిఃి= ఇతి మం(క్ర(ప్రకాశితం 
వకు మారభతే పార్టివ మితి....మూర్జని స సహ(స్రారే స్టితత్వాత్‌ .. 
ేప్పత్వా ద్వా మూర్తానం చిదాత్మాన మగ్ని ర్వ£జ్ఞా 

నాక్మా (శ్రిత _స్తదుపాధితా౦ ప్రాప్తః సన్‌ శరీరం పరిపాల 
యన్‌ చిత్సృతిది=బం (పాహ్య దీ రాతుః శరీరం చేతయతీ 
త్యర్షః॥ ఏ తెనాగ్ని ర్మూరేతి పద దశ్చియం వ్యాఖ్యాత మి | 
-..-ఆస్య కకు త్వం వ్యాచషే భూతమితి 1... ఏతేన పతిః 
పృథివ్యా ఆయ మతి ద్వితీయః పాదో వ్యాక్యాతః।.... 
ఆపాం రేతాంసి జిన్వతీ. త గాక పాదం వ్యాచషే హృష్టత 


ఇర్వాదినా ....” “ శాలీలకంర?. 


ఎంగ ఎటట 111 


“జ్ఞాన క్రియాళ క్తి సంసన్నములైన ధీ ప్రాణములు అత్మకం' భిన్నము 
లనుచు “అగ్నిర్మూర్డా? - ఆను మం|త్రముచే (ప్రకాశిక మయ్యెడి యర్హమిట జెప్ప 
బడుచున్నది. సర్వ శేష్తమై .సహ(స్రారమున వెలయు మహాగ్ని లేక. చిదాత్మయే 
యిట మూర్దశ బ్దవాచ్యము. తదుపాొ ధిభాతమె, జ్ఞాన కి సంపన్నమై, చ్విక్పతి 
'బింది విలసితమై శరీరమును వై తన్మవంత మునర్చెడి యగ్ని ధీ రూపమగు విజ్ఞా 
నాత్మ” - ఆని యీ రీతిగ సీ “ధారతళోకమురిలో పై బుష్కున కాధ్యాత్మి కముగ 
నర్థము విపులముగ వివరింపబడినది. (చూ. సీలకంఠ వ్యాఖ్య) 'నం(గ్రహముగ 
సూత్ర పాయముగ నున్న వేనమం['త్రముల యర్థము నిషు పురాజేతిహానములు వివిధ 
సంవాద ౬ ఆభ్యాయికాది రూపమున వి సరించి. వివరించుట కయి (పవృ త తము 
అయినవి, 


0 క వీశ్వరం తం హి వంది ప్రవరం వై నె, తప పస్వినామ్‌ । 
త తృ? జ్ఞానవతాం (శేష్టం కృష్ణ దె దె పాయనం మునిమ్‌ ॥ 

4 వేదవృకేం (పవిభజ్య స్వశిే ష్టభ్యః (సదాయ చ | 
ఇతీహాసం తదం త్యం సముద్ద్ర త్య మనీషయా [1 

.+ పురాణజసంహితాం చే పురాణార్హ విశారదః | 
తదర్ధానాం నిర్హ యాయ (బహ్మసూ(శ మకల్పయక్‌ 1. 

+ త ద్భాష్యభాతం పురాణం భాగవతం వై విదు ర్పుధాః 1 
త త్సర్యసారభూతం హి పురాణం త్యాది సంజ్ఞక మ్‌ i 

+ విదధే పర మేశాంశః వ్యానరూపీ సనాతనః । 
ఆభ్యానం చాత్ర వివృితం సర్వం హి వేదసమ్మితమ్‌ [1 

-- అది వు, 1- 0 నుండ 1| 


_కానిసీ యితిహాసపు రాణాది సాహాయ్యముతో గూడ వేదార్హమును దర్శింప 
నలనియన్నది. శ్రీ సాయణుకును వివిధశ్రుతులతోపాటు నిట్టి స్మృతివచనముల 
గూడ దృష్టియందుంచుకొనియే యా ధ్యాత్మికాద్యర్గ ముల గూడ నట నట సం[గ్రహముగ్య 
దర్శింపజేయుచు _సకరణానుసారముగ (శ్రుతుల వ్యాఖ్యానించుకొనుచు బోయినాడుం 
కాన వ్యాన సాయణాదులు చూపిన వాగ్గ్వారమున నే. పోయి వివిధశ్రుతి స్మృతి సంవాద 
నిర్వచనాదులద్వారా వేదమం'త్రముల యర్గగాంభఖీర్యమును ద ంపవలసియున్నది. 


XXXXXIV 


'వెదశబ్దార్థ నిర్ణ యమున క్రై వేదమునందు గల నిర్వచనములే (ప్రమాణ 
ములు, అట్టి నిర్వచనములు వేచి కదేశనుగు (బాహ్మణభాగమువ హెచ్చుగగలవు, 
(బాహ్మణములు మం(త్రవ్యాఖ్యానరూపము లని సంప్రదాయము. ఈ వ్యాఖ్యానముల 
బరిశీలించినచో [బాహ్మణములు మంత వినియోగాదులతో పాటు మంత ప్రకొళితార్థ 
మును వివరించు లక్ష్యుముతో నామరూఫముల బెక్కుతీరుల వ్యాకరించుట గాంచ 
గలము. &కే నామము బెక్కునిర్వచనముత ద్వారా వివిధార్హముల దోధించుట యు 
నక్లే యొకే వస్తువు వివిధనామములచే బేర్కొనబడుబయు గాంచగలము. వేద శబ్ద 
స్వభావము నిల్లు దర్శింపనగునని వేదమే నిర్వచనాదుల ద్వారా మార్గము జూపినది. 
ఈ నిర్వచనములనే స్మృతిపురాణేతిహాసాదులు నాదరించినవి. కాని చారిత్రికులు 
“'మం(త్రరచనాకాలమునకును (బాహ్మణరచనాకాలమునకును మధ్య నెంతయోకాలము 
గడచినది, మం్యతములయొక్క వాస్తవికమగు నరము మజుగు పడినది :తరువాత 
(వాహ్మణ రచయితలు స్వకహోలకల్పితములు, పరస్పర విరుద్రములు నైన నిర్వచ 
నముల జేసినట్లు గన్పట్లుచున్నది; అందుచే మర్యత్రముల వా స్పవికార్థమును (గహిం 
చుట కీ బ్రాహ్మణ నిర్వచనములు తోడ్పడవు, కొన్నియెడల నివి యున్మత్తలా(ప 
పముల వలె గూడ గన్ఫట్టును? -అని యిట్లు పరిహ సించిరి, 


“The investigation of the Brahmanas has shown that, 
being mainly concerned with speculation on the nature of 
sacrifice, they were already far removed from the spirit of 
the composers of the Vedic hymns, and contain very little 
capable of throwing light on the original sense of those 
hymns. They only give occasional explanations of the sense 


of the Mantras and these explanations are often very fanci- 
రే . 


డీడీ. Macdonell, Bhandarkar Commemoration 


Volume-~ Poona 1917 


XXXXXV 


“With the exception of the occasional legends and 
striking thoughts which occur in them, they cannot be said 
to beat all atractive as literary productions. To support 


their explanations of the ceremonial, they interweave exege — 
tical, liriguistic, and etymological observations, and intro- 
duce myths and philosophical speculations in confirmation of 
their cosmogomic and theosophic theories. They form an’ 
aggregate of shallow and pedantic discussions, full of sacer— 
dotal conceits, and fanciful, . or even absurd identifications, 
such as is doubtless unparalleled anywhere 6186 


చాక. 4. Macdonell, History of Sanskrit Literature. PP. 32. 


“The Brahmanas represent no doubt a most interest - 
ing phase inthe history of the Indian mind, but judged by 
themselves, as literary productions, they are most disappoint- 
ing. No one would have supposed that at so early a period, 
and in so primitive a state of society, there could have risen 
up a literature which for pedantry and downright absurdity 
can hardly be matched ahywhere. There is no lack of 
striking thoughts, of bold expressions, of sound reasoning, 
and curious traditions in these collections. But these are 
only like the fragments of a ‘Torso’ like ౭601018 gems set 
brass and lead. The general charecter of these works is 
marked by shallow and insipid grandiloquence, by priestly 
conceits and antiquarian pedantiy. It is miost important to 
the historian that he should know how soon thé fresh and 
healthy growth of a nation can be blighted by preistora{t 
and superstition. Itis most important that we should know 
that nations are liable to these epidemics in their youth as 
wellasin their dotage. These works deserve to be studied 
as the physician studies the. twaddle of idiots and the raving 
of madmen.”’” 


— Maxmuller,- History of Ancient Sanskrit Literature. 


P,P. 389 (See Introduction to Vedic Kosta of Hamsaraja) 


XXXXXVI 


చరిత్రకల్పనాలక్యముతో ను, విజ్ఞాన క్రదువికాసము మున్నగు దృష్టితోను 
చూచినప్ప డీ (బాహ్మణములందలి నిర్వచనములతో మం[(త్రసమన్వయము పొసగక 
చార్మితికుల కిట్టి యూహలు తలయె త్తి యుండును. కర్మోపాసనాజ్ఞానయోగ ముల 
నుద్చోధించుబతై (శుతి యవతరించిన దనెడి సంప్రదాయానుగతమైన దృష్టితో 
జూచినపు డీ నిర్వచనము లన్నియు సం శ్రార్థనమ న్వంసమునకు మిగుల దోహద 
కారులే యగును, _ వివిధళశాభాగత వాక్యముల సమన్వయవటచి దర్శింపవలెనని 
(శుతియే (బుగ్వేదమే (ప్రబోధించి యున్నది. (చూ. స్వాధ్యాయః). ఆ దృష్టి 
తోనే స్మృతి పురాణేతిహాసాదులు (బవ ర్రిల్లీ శ్రుతి సంప్రదాయమును విస్తరింప 
చేసినవి.  మం(క్ర(బ్రాహ్మణాక్మక వేదరాశిని మూర్చన్యప్రమాణముగ గ్రహించినవి : 
అట్లు (గహింపవలెనని యుద్భోధించినవి. 
కుతః (పమాణం స్మృతయః (ప్రమాణం 
ధర్మార్ట్భయు క్తం వచనం (ప్రమాణమ్‌ | 
స్య (ప్రమ మాణం న భవే తృమాణం 
క్ర స్తస్య కుర్యా ద్వచనం [పమాణమ్‌ ॥ __ పరా. మాధఏయ.. 
ప్రమాణములలో' ఆ పవాక్యరూప మగు వెదము స్వతః ప్రమాణము... 
కాననిడి | పమాణముల లో మూర్థన్యము. (శుత్యర్హము ననుసరించున వగుటచే నతు 
లును (బమాణము. (కుతి స్మృతి విహిత ధర్మార్థ యుక్తమైన యా ప వచనము 
గూడ (దిమాణము, ఇట్లు (పమాణభూతములై న (శుతిన్భృతులు గాని, వానిని 
(బమాణముగ హించెడి, యాప్తల ధర్మార్టయు క్రవచనములు గాని యెవనికి (ప్రమా 
ణము గావో (యజష్టవాని వచనము నెవరు (ప్రమా ఇముగ గహింతురు? అని 


యర్ధము. కాన వేదార్హ విషయ విషయమున (శ్రుతి స్మృతులను తదనుగుణముగ 


(బవ ర్తి ర్రిల్తెడి దర్శనకారుల ధర్మార్దయు క్ర క వచనములను మాతమే (ప్రమాణము 


(గ్రహించుట సం పదాయము, ఇట్టి యీ సంప్రదాయమును పాటింపక స్వబుద్ది (ప్రతి. 
భోస్నీతములైజ పరస్పర విరుద్దములై వెడలు చర్విత కల్పనలు వేదార్థ నిర యమున 
ట్రమా జము లెల్లగును ? “వేదసం (ప్రదాయమును దర్శింపక, తదనుభూతి లేక యా 
పాతముగ జెప్పెడి యర్హములున్కు జేయబడెడి వాదములును కతార్కి.కవాదము 
లగును; ఆవి [శ్రుతి సం్యవ్రదాయము నెజుగగోరువారికి (గ్రాహ్యములు కావు; హాసా్య 


స్పదములుగ గన్ఫట్లును, కాన నుషేకణీయములు” 


ఆని బుగ్వేదానుక్రమణి క 
యందిట్లు చెప్పబడినది, 


అం అ అట! 


“వెదము(దా మజానంతః కుతర్కగతమానసాః । 
ఆపాతతో భాషమాణాః తే హాస్యా వెదికి రిహ॥” 


పె కారణములచే వివిధశాఖాగత (శుతివాక్యములు, (బ్రాహ్మణగత నిర్వచన 
ములు, (శ్రీ సాయణ = ఉవట - మహీధర - స్కందస్వామి . ముద్దల ౬ ఉద్గీథ = 
హరిస్వామి = విషుసూరి - భట్రభాస్కరాది పాచినభాష్యములు, శికెది షడంగ 
Ea ఖు 

ములు, త ద్భాష్యములు, స్మృతిపురాణేతిహాసాదులు, త ద్వ్యాఖ్యానములు, గృ హ్యుధర్మ 
సూత్రములు, తద్భాష్యనులు, న్యాయపూర్వో తరమీమాంసాది దర్శనములు, 
త ద్భాష్యములు మున్నగునవి యిట (దమాణములుగ (గహింపబడి వేదస్వరూప 
దర్శనమున క్రై యీ భారతీనిరు క్తి (పవ ర్షిల్లుచున్నది. 


మా పరిశోధన := 


'వేదస్వరూప దర్శన విషయమై మా యీ పరిశోధనోద్యమము సుమారు 
ముప్పదియై చెండ్రకు బూర్వుమె 1985 సం॥ నుండి, (వారంభ మెనది, ఈ యుద్యమ 
మొకవిధముగ పితృపరంపరా(పా పస మనియు జెప్పవలసియున్నది. మా మాతా 
పితరులగు (శ్రీ దుర్గాంబా సోమయాజులు గారలు, మా యభిజనమగు కృష్ణాతీర 
మందలి యీపూరు (గ్రామమున పితృ పెతామహా ధనమై (ప్రా ప్తించిన శ్రీ "వేణుగో 
పాలమూ రికి (1927వ సంవత్సరమును ఆలయ మంటపాదులు నిర్మించి యుక్స 
వాదులు సల్పుచు తమ జీవితమును ధన్యము గావించుకొనిరి, మా పితృవ్యులగు 
రామశాస్త్రిగారు (పెదరామయ్యగారు) ఆ(గ్రజు నడుగుజాడల సంచరించుచు, నిరం 
తరము పనిషత్సురాణేతిహాస (గ్రంథ పరిశోధనముతో జీవితము గడపిరి పిదప మా 
యేడుగురు సోరరులము (వెంకటసుబ్బయ్య, సత్యనారాయణళాస్త్రి, కీ.శే. సీతారా 
మయ్యా, వేంకటకృష్ణమూ ర్తి, సాందశివళొస్త్రి, చం(ద్రశేఖరశర్మ, లక్ష్మీనరసింహ 
శర్మ పితరులు జూపిన మార్షముననే యథాళక్తి బోవబూవి, యా 'దేవమ్టానమును. 
హరి _ సార _ అజ క్షేత్రముగ (తిమూర్తిక్షేత్రముగ్యు రూపొందింపగల్షితిమి. 
అందలి దేవసభామండపమున నిటీవలనే జగద్గురువులు అథీథీ కొంచీ కామకోటి 
పీఠాధిపతు అనుగ్రహించిన శ్రీ గాయ్యత్రీదేవశామూలరర్తిని (ప్రతిష్టించెడి భాగ్యమును 
గలిగినది, 


ర్వ 


XXXXXVIII 


అనాదిసిద్దముగ వచ్చిన వ్యవసాయవృ తితోపాటు, వికేంద్రీకరణ 
సిద్దానానుగుణముగ, ఆఅనో్యోన్యసహకార సంప చి గల స్వ్యతం(ఆత్ర సారిశ్రామిక 
కుటుంబ వ్యవస్థా (శోధన్‌- 'సెర్మటల్‌ -గృ హపఎ శ్రమల సంఘము) మర్యాద నను 
సరించి మా నాల్గవ సోదరుడు మేంకటక ృష్టమూ ర్తి, తమ్ముడు చంద్ర శేభరళర్మ 
సహకారముతో: కుటుంది పర్మిశమగా వర్ష పరిశ్రమను (92106 Industry) 
సుమారు ముప్పరియేం డ్ల క్ష బూరక్షమే చేపట్టి తద్వార ప్తి పీకే కృషి సలుప నారంభిం 
చెను. ఇల్లొకవై పు యీ వర్ష (రంగులు పరిశ్రమ; మటజీయొకవై పు మా పితృ 
వ్యులు_ పెద రానుయ్యగారు_మాకొ సగిన పెన్నిధానమగు సంస్కృత |గంథజాత ముతో 
వేదస్వరూప పరిశోధన రూప వర్ణ పరిశ్రమను మాలో ద్వి తీయలగు సత్యనారాయణ 
శాస్త్రీ చేపట్టి, తమ్ములను సంస్కృతమున సుశిక్షీతుల గావించు ఉద్యమము సాగిం 
చెను, “భారతీనిరు క్తి యను పేరుతో (గ్రంథరచన మారంభమైనది. పోను పోను 
విషయ మతిగంభీరము దురవగాహమునై , బహు(గ్షంథ పరిశీ ఐనావళ్యవత నానాటికి 
బెజిగినది. మాలో పాంబశివళాస్త్రి, లక్ష్మీనరసింహ శర్మయు నిరువురును యథాశక్తి 
వలసిన ళాస్రాధ్యయనము గావించి, యితో 2-ధికముగ పరిశోధన కార్యక్రమమునకు 
బూనుకొనిద గ్రీ వేణుగోపాల దేవుని యను గ్రహముే నిట్లీ రెండు వర్గ పరిశ్రమ 
లును గూశ మాకు కుటుంబపరి.శ మలై యన్యోన్యస హకారముకో సాగినవి, మాలో 
జ్యేష్తుళు దేవాలయవనిర్మాణ నిర్వహణ--వ్యవసాయ కార్యక్రమములు జేసట్టి యీ 
పద్మిశ మలు నడ చిపోవుటకు (టోత్సహించిరి 1042 లో నిరు క్రభారతి.సంస్కృత. 
వాజ్మయ సరిశోధనాలయము”. అను సంస్థ నెలకొల్చ బడినది. వివిధ వయపయా 


సల కోర్చి క్రమముగ (గంథముల సేకరించి వాని సాయముతో పరిశోధన 
సాగినది. 


పొళ్చాత్యుల వై దికకోశములు మున్నగు (గ్రంథములు సంప్రదాయార్జ 
ముల మబజుగుపరచుటను జూచి, సం పదాయార్థముల పతిబింబింపజేయచు. వేద 
స్వరూపమును దర్శింప జేయగల ౩ వైదిక శద్దికో కము లశ్యన్లా క్యకములని భావించి 
వేదమున గల గవాశ్వాదినామములు, నది. నద రేవకతాది వివిధ నామముల గూర్చి 
(కుతి తాత్పర్య విషయమై పరిశోధన గావింవబడినది. పరిశోధ న ఫలితముగ భారతీ 
పరుక్త యను (గంథమొక విధముగ 18145 వ సంవక్పరముననే రూపొందింన 
గల్లితిమి. వెనువెంటనే గురువర్యులు నెల్లూఠ సంస్కృత కళాళాలాధ్యత్తులు 


(బహ్మ(శీ గాజులపలి హనుమచ్చాశ్రిగారికిని ఆ కళాశాలా పండితులు (శ్రీమాన్‌ 


XXXXXIX 


కవితార్కికసింహ గోవిందాచార్యుల వారికిని, (శ్రీమాన్‌ NN, రంగరామానుజా 
చార్యుల వారికిని మా పరిశోధన ఫలితము నివేదించితిమి. వారి యాశీర్వాదముతో 
పాటు మన్ననల నందుకొనుటతో మా కీ విషయమున (బ్రోత్సాహ మినుమడించి 
నది. 


సర్యజిన్నామ సం॥ పై శాఖ పూర్ణిమ సోమవారము (6-0-1017) నా డీ 
(గంథము శ్రీ వేణుగోపాల దేవున కంకితము జేయబడినది. పిదప పలువురు వేద 
శాస్త్ర పముఖులు మా రచనలను. ఉద్యమమును జూచి యానందించి, యా శఃపురః 
సరముగ దమ 'యభిిప్రాయముల నొసగి యీ [గంథమును వెంటనే ము[దింపు డని 
మిగుల (బ్రోత్సహించిరి. కాని త్వరపడి (గథమును' ముడించుటకంటె వేద 
సంప్రదాయ రహస్యముల నింకను దెలిసికొనుట కై కృషి సాగించుటయే యుక్తవని 
తోచినది అందుకై యధ్యయనాదులు సల్పుచు నితో౭_ధిక కృషి సాగినది. 


ఇది యిట్లుండ నిటీవల జగద్గురువులు. (శ్రీ) శ్రీ (శ్రీ కాంచీ కామకోటి 
పీఠాధిపతులు విజయవాడ విచ్చేయుటయు, శ్రీవారి యాధ్వర్యమున _ స్టామండల 
వేదవిద్వ త్ప9వరక సభయును, అఖిలాంధ్రపండిత సభయు జరిగి (ప్రముఖులగు 
వేదంశాస్త్రపండితులకు నాతిథ్య మిచ్చెడి భాగ్యము లభించినది, మరల గడిచిన 
కృష్ణాపుష్కుర సందర్భమున నఖిలభారత వెదళాఖా సమ్మెశనము మహావై భవముగ 
శ్రీవారి యాధ్వర్యమున జరుగుటచే నా సమయమున వివిధ శాస్త్ర పారంగతులయిన 
పలువురు పండితుల కాతిథ్య మిచ్చి (గంథస్థ్టము లగు పెక్కువిషయముల వారితో 
జర్చించెడి యవకాశమును గలిగినది. తరువాత . మా భాగ్యవశమున సుమారు పది 
దినములు శ్రీకామకోటి పీఠము మా విజయవాడ శోధన్‌ గృహమున నుండు తరుణ 
మున శ్రీచరణులు కూడ మాచే రచింపబడిన వేదమాతృ స్తవము నందలి శ్లోకముల 
సావధానముగ వినుట జరిగినది. దానితో మా యీ (గంథ్యనిషయముల గొన్నిటి 
వివరించు భాగ్యమును జేకూరెను. అప్పుడే అఖిలభారత వేవశాఖాసంమేళన. సంచిక 
(sంuven11) యందు వేదములను గూర్చి యాలగ్హ మున (బకటితమైన తమ వ్యాస 
మునకు నాంధ్రానువాదము జెయవలసనదిగ (శ్రీవారు ఆనతిచ్చిరి; అనై యను 
వదించితిమి. ఆ సందర్భమున-వేదమునకు గల వేద-బుషి-(బహ్మ- స్వాధ్యాయాది 
వివిధ నామములే వివిధ రీతుల వేదమునకు గల. యపొరుషేయత్వాది విషయముల 
దెలియజేయ సమర్ధములు"- ఆని యా యా పదముల గూర్చి పం్యగహముగ (వాసి 


 XXXXXX 


వీవరించితిమి, (శ్రీవారు సావధానముగ విని మమ్ము (పోత్ప్చహించుచు, కొన్ని 
సూచనల నిచ్చి యీ విషయమై విపులముగ (వ్రాయుడని యాడేశించిరి, తదాదేశాను 
సారము వాసి (గంథ మంతయును కంచిలో (శ్రీవారికిని, తద నేవాసి వర్యులు 
శీ శ్రీ శ్రీ జయేంద్ర సరస్వతీ స్వామివారికిని చదెవి వినిపించితిమి. వారు సావధాన 
ముగ సుమారు 10 రోజులు వినిరి. మిగుల యానందించిరి. తమ వ్యాసమును, 
యీ (గంథమును కలిపి ము(ద్రించుడని యాదేశించిరి, 

“నమామ వేదమాతర మితి సూ క్రీ రస్మాకం జీవనాడీ 

భవతు 1 వేదమాతా దేశే దేశే రాష రాష (గ్రామే గ్రామే 

గృహే గృహే విరాజమానా కేమం తనోతు | వెద 

ఎవాస్మాకం సర్వస్వం భవతు । శోభనాస్తే పంధథానః 

సను.” 
అవి యాశీర్వదించి పంపిరి. తదాదేశానుసార మిట (శ్రీవారి వ్యాసమును మొదట 
(పకటించుచున్నాము. మా యీ రచనకు బుష్టి నొసగి (ప్రోత్సహించిన శ్రీ, చరణుల 
కున్కు తదంశేవాసివర్యులు [శీ జయేం[ద్రసరస్వతి స్వామివారికిని హృదయపూర్వక 
సాష్టాంగ (ప్రణామములు. 


_నమామ వెద మాతరమ్‌ 


(పదీపం భారత్యాః భరతశుభగీతం సుమనసాం 
(వగీతం ఛందోభిః మృదుల నవనీతం 'రసజుషామ్‌ 1 
భాతం భ కానాం నిశిత శరఘాతం కుమనసాం 
(వభూతాం వేదా నెః హరిహృదయలక్ష్మీం తనుమహే ॥ 
అమూల్యం రత్నం తత్సరిమలపరీతం నవసుమం 
తరుం శీతచ్చాయం నవజలధరం దివ్యపథగమ్‌ । 
సుధాపూర్ణం పాత్రం బుషివవన తేజః సువిమలం 
(వజం గోబ్బందానాం గురుకులకురంగిం తసుమహే ॥ 
పూర్వసూరికృత వాగ్విలాస స 
._త్పం(ప్రదాయ కలితాత్మ సంపదః | 
భారతీ వివృతి మౌప్త నంమతా 
మున్నయంతి హరిసోదరా ముదా ॥ 


% 


—0-0-0— 


Cy: 
వెద: 


నమామ వేదమాతరం మహీం సదాత్మనః కలాం 
మహాతవః సమాధిగోచరాం షడజ్లభాసురామ్‌ | 
సఖిత్వ మీయుషే జనాయ చాత్మరూప దర్శికాం 
(తయామయీం హరి[పియాం స్వయం(పభాం గిరం భజే ॥ 
1. వేధశబ్ది 3. హరివదం నను వేదయితుం స్వయం 
[తివిధయోగ పద[క్రమ రంజితామి । 
శివత మేన రసేన పరిస్తతాం 
శివతమాం (పణుమః (శుతిమాతరమ్‌ ॥ 


__ వేదమాతృ స్తవః 


మంత (బాహ్మణాత్మకమైన - శబ్రరాశికి వేదమని పేరు, ఈ శబ్దరాశి 
యనాదిగ బుగ్యజుః సామాథర్యణరూ పమున లోకమున దబైసిద్దము, ఇట్టి వేద 
మపొరుషేయ మని సం(ఫదాయము. : 


కాని, వెద మపొరుషేయ మనిన నది యెట్లు సంభవ మగును అనెడి 
(పష యదయించుట సహజము. లోకమున నేదేని గ్రంథముఫే ర చించుటకు 


గక్షిర యొక డుండవలెను. కర్ధపేక్‌ లేక, (గ్రంథరచన సంభవము గాదు, ఇది 
లోకసహజము, అందుచే |గ్రంథములన్నియు పౌరుషేయములే యగును, ' భారత 
రామాయణాదు లట్టిపే కదా అట్టియెడ వాక్యాశ్శకమ గు సీ చెదమం(త్రరాశికి గూడ 
కర్త లేక కర్తలుండి. యుండవలెను. అందుచే నితర |గంథముల వలె గూడ 
పౌరుే షేయములే. యగును గాని - యపొదషేయము అగుట యెట్లు ? ఈ విషయము 
బిశీలింత వలసి యున్నది. 


2 భారతీ నిరు క్తి 

భారతరామాయణాదులు వాక్యాత్మకములు; అచే చేదములును వాక్యొత్మ 
కములు; కాన, పౌరుషేయములు (వేదః పౌరుషేయః వాక్వత్వాన్‌: భారతాదివ ') 
అను నీ దృష్లాంతము సరిమెనది కాదు. భారత రామాయణాదులు బుషిక ర్హృకము 
లని (ప్రసిద్ధి, ఆ గంథముఆ రచించినట్లు వ్యాసవాల్మీకాదులు స్వయముగ జెప్పి 
కొనిరి, కాని [పాచీనులగు నా బుషులే వేదము లపొరుషేయము లనిరి, వారేగాదు 
ఆతి ప్రాచీనులగు మన్వాది స్మృృతికర్తలును ఆపౌరుషేయము లనిరి, “న కళ్ళి ద్వేద 
నరా చి (పరా, స్మృతి) యనుచు వేదమునకు గర్హ లేడని యుద్దాటించిరి. అట్లు 
ద్దాటింపనేల ఇ 


కాన, బుషిసం(పదాయము ననుసరించి భారతగామాయణాదులకును, 

| తి జగ 

స్మృతులకును వలె వేదములకు గ_ర్రయున్నట్లు (ప్రసిద్ధి గన్పట్టదు. అందుచె కర్త 
(ప్రసిద్ధివిషయమై భారతాదిగ్రంథదృష్టాంతము పొసగదు, 


అట్లగుచో కంర్హ(ప్రసిద్ది లేని (గ్రంథములు లోకమున గొన్ని కలవు. 
ప్రసిద్ది లేనంతమా(త్రమున నవి యపొరుషేయము లని చెప్పనగునా ? పౌరుషే 
యము లనియే వానికి (బ్రసిద్ది. వేదముల విషయమున గూడ నశ్తేయని యేల చెప్ప 
రాదు? అట్లు చెప్పుట సరికాదు. కర ప్రసిద్ది లేకపోయినను ఇతర గంథములు 
పొరుషేయములే యని (ప్రసిద్ధము లైనవి వేదము లటూక యపొరుషేయము 
అనియే (ప్రసిద్ధము లె నవి. ఇందుకు గారణము (గ్రంథ(ప్రతి పాద్యాంశ స్వరూప పరి 
శీలనము వలన స్పష్టమగును. వేదములు గాక తదితర పురాజేతిహాసములు గాని, 
కావ్యములు గాన్ని వేదములను (దిమాణజములుగ గొనియే (పవృ త్రము అయినవి. 
కాన తద్గ్రంథ(ప్రతిపాద్యాంశము వేనమూలము. _ వేదముల (బమాణముగా గొనని 
దర్శనములు, తదనుసారి(గంథములు గూడ నుండవచ్చును. ఆవియా యా 
(ప్రవక్తల చేతను, తదనుయాయుల చేతను (బ్రివర్తితము లైనట్లు చెప్పబడుచునే 
యున్నవి. కాన, వేదముల కంటె నితరములగు (గంథముల విషయమై కర్స 
(పసిద్ధి యున్నను లేకపోయినను త(త్చ్రతిపాద్యాంశము పురుషమిుద్దికల్పిత మగుటజేసి 
యవి పారుషేయములే యగుచున్నవి. వేదముల విషయమున నటుగాదు. ఇట 
క్ర ర్హృప్రసిద్ధి లేకపోవుటయే గాదు; ఇందలి (ప్రతిపాద్యాంశము ధర్మ - (బ్రహ్మ 
స్వరూప నిరూవణము, ఇది యతింద్రియ మగుటచే పురుషబుద్దికి గోచరము. గాదు 


వేదః 8 


తమకంచె (బాచీనములగు [గంథములున్నట్లు గాని, త _త్చామాణ్యముననుసరించి ధర్మ. 
(దిహ్మస్వరూపనిరూపణము జేయబడినట్టుగాని వేదములు చెప్పికొనలేదు. ఇట్లు 
క_ర్భ(ప్రసిద్ది లేనందునను (గ్రంథ్యప్రతిపాద్యాంశము పురుషబుద్ధి కతీతమగుటజేసియు 
వేదములు అపౌరుషేయములే యని చెస్పనగును. (గంథ(ప్రతివాద్యాంశముట్టి వని 
స్ఫురింవజేయుటకే వేదము తనను దాను, వేదమనియే గాక, 'పెక్కునామములకో 
గీ ర్తించుకొనినది. తన్నామౌచిత్య విచారముచే వేదస్వరూ పస్వభావాదులు తేటసడ 
గలవు, 


"వేదః, విధానము బుషిః, తపోజాః, (పథమజా, (ప్రతిష్టా, (బహ్మ, 
(శ్రుతిః, (శుత్కా అనుకవః, అమ్నాయః, స్వాధ్యాయ స్వాహా స్వధా, 
తయో కవిః, కావ్యమ్‌, ఇడా, సరస్వతీ, భారతీ ఛందః, (సవచనమ్‌, శాస్త్రమ్‌, 
పవితమ్‌, వాక్‌, (శ్రీః. ఇత్యాద్యనే కనా మములతో వేదము తనను తాను వ్యవ 
హరించుకొని యున్నది. ఇంతే కాదు. ఈ పదముల యొక్క యర్హముల ననేక 
విధముల స్వయముగ నిర్వచించి యున్నది. ఆ యర్హములను వేదాంగములు, పురా 
లోతిహాసాదులును బెక్కు_రీతుల వివరించినవి. కాన వేవమునకు గల యీ నామ 
ములు ఆర్వాచిన కల్పితము అనిగాని, కేవల సంజ్ఞావాచకము లనిగాని చెప్పవలను 
పడదు, ఆవి సార్గకములు. ఈ పదముల . బరిశీలించినచో నొక్కొాక్క పద 
మొకొ-క్క తీరుగ వేదముల యొక్క స్వరూపస్వభావా్యాల నిరూపింసగలవు. 
వెదపురాణాదుల బరిశీలించిన గాని, వీనికి గల సంపదాయానుగతమైన యర్థ మవ 
గతము గాదు. ఆ యర్థముల సూక్ష్మముగ బరిశీలించుకొలది- “వేదము అపొరు 
షేయము; సనాతనము; స్వతఃప్రమాణము; + కాంతదర్శి; తపఃసమాధి 
గోచరము; అనాదినిధసము; స్వయంజాతమ్బు (బ్రహ్మత త్వావబోధకము; 
పురుషార్దసాధనము; గురుశిష్య పరంపరా(ప్రా ప్టము; పరమపావనము; శీరూపముి. 
అనియు, నందుచే చరిత్రకారులు _ చెప్పునట్లుగా-'వురుషబుద్దికల్సితము; ఒకనాటి 
సాంఘిక రాజకీయాడి చరిత్రను బోధించుటకు (_బవృ త్తముి- కాదనియు మున్నగు 
నంశములు స్పష్టపడగలవు. 


(శ్రుతికి గల నామములలో “వేదః” అనునది యత్యంత ప్రసిద్ధము, కనుక 
వెద శబ్దమును మొదట బరిశీలింత ము, 


వేద నబ్బవమునిర్వచనములు $= 
5 యలు 


చేదయతీతి వేదః __ తెలియ జేయునది యని వేదపదమున కర్ణము. 


దేనిని చెలియజేయునది వేదము ? ఈ విషయముని సథ్యిపదాయ విదులిట్లు జెప్పు 
చున్నారు. 


“(పత్యకే జానుమిత్యా వా యస్తూపాయో న బుద్యతే. 
ఏతం విద న్లి వేదేన తస్మా ద్వేదస్య చెదతా॥"” 


వత్యక (పమాణముచే గాని యనుమానప్రమాణముచే గాని తెలియజాలని పురు 
షార్థోపాయములను బోధింపజాలినది యగుటచే దీనికి వేద మని సార్థకనా మము- 
అని యర్థము. వేద పదమున కింత దూర మర్గము జెప్పికొన వలసిన 'యావక్యకత 
యేమి ? ఈ విషయమును జూతము. 


ఆయుర్వేదః, ధనుర్వేదక గాంధర్వవేదః, నాట్యవెదః _ ఇత్యాది 
(గంథములును గలవు. పనికి ఉవవేదిము లని (ప్రసిద్ది. ”వేదయతీతి వేదః అను 
సె నిర్వచనము ననుసరించి దేనిని తెలియజేయు ననెడి యాకాంక్షకు సమాధాన 
స్ఫూర్తిని గలిగించెడి ఆయుస్‌-ధనుస్‌_గాంధర్వ-నాట్యా ద్యుపపదము లిచట 
గన్పట్టును, పీనిలో నొకొ_క్కటి (వ్రత్యేకముగ నొకొక్క- విద్యను బోధించు 
టకై ప్రవృత్త"మగుట నృష్టము జేయును, అందుచే చేనిని చెలియజేయ ననెడి 
సందియమునే కిట తావు లేదు (ప్రకృతమున నట్టి యపపదములతో గూడియుండని 
“వేద” విషయమున దేనిని చెలియజేయు ననెడి యాకాంక్ష యే నిలిచిపోవు 
చున్నది. కనుక్క చేనిని - యజేయునో తెలియవఆసి యున్నది. 


లోకవ్యవహారోపయు కము లగుచుండు నేవేని వాక్యములుగాని, లేక 
రచనలు ((గంథములు గాని ఆ యా వ క్షలచే నుద్దిష్టములగు నౌ యా యథి పాయ 
ముల దెలియజేయుటకే (ప్రవృ త్రము లగుచుండును, ఏవేని యభి ప్రాయమాల . దెలియ 
జేయుటయే చేదశబ్దార్థమా ? కాదు. కావుననే లోకవ్యవహారోపయు క్త వాక్య 
పామాన్యమునకు గాని, (గంథసామాన్యమునవు గాని వేద మనెడి సంజ్ఞ (ప్రసిద్ధము 
కాలేదు. ' బుగాదిశబ్దరాశళికి మాత్రమె పరిమిత మై ' “వేదః అను. వీ సంజ్ఞ అనాదిగ 


(సిద్ధమై యున్నది. ఇట్టి యీ ప్రసిద్దికి గార మేమి ? బుగాదిశబిరాశికి దేనిని 


చే దః ఫ్‌ 


డెలియజేయుట కై. ప్రవృ త్తమైనది ? కాన. బుగాదిశబ్లరాశికి దేనిని (బ్రతిపాదించుట 
యందు దాత్సర్యమో పరిశీలించి యీ విషయము దెలియవలసి యున్నది, 


లోకవ్యవహార మంతయు సామాన్యముగ నర్గకామవిషయము, అర్హ 
కామముల యం' దెల్లరకు స్వయముగనే (ప్రవృత్తి కలుగుచున్నది. దానిని గలిగించు 
టకు గాని, (ప్రబోధించుటకు గాని శాస్త్రముల యావశ్యకత లేదు అర్హకామ ములకు 
వకుల, సంసారచ(కమున బరి(భమించు జీవుల నుద్దరించుట క్రై (సవృ త్తి-నివృ త్రి 
రూప ధర్మము నుపదేశించుట కవతరించివ సనాతనళాస్త్రము వేదము. అనగా నెట్టి 
యరకామములు (గాహ్యములో, ఏవి నింద్యములో, వానియందు బవ తి యెటుండ 

అ అలో లి 

" వలనో, అని యెట్లు ధర్మానుగత ములగుచు బురుషార్ధము లగునో, ధర్మస్వరూప 
మేదియో, తుదకు ధర్మార్టకామములనుండి నిన్న త్తుడె నిః(శ్రేయసము నెట్లు 
బొందునో తెలియజేయుట క్లై వేదము (పవృ త్తమెనది. ఇట్లు మానవునకు దివ్యత్వ 
మును సిద్ధింపజేయు (ప్రవృత్తి ర్మమును, స్వారాజ్యమును (లేక నిః_శేయసమును) 
గిద్దింపజేయు నివృ త్తిధర్మము నుపదేళించెడి సనాతనశాస్త్రము వేదము. 1 


1... సృభాభ్యుదయికం చైవ నై శేయసిక మేవచ 1 
వృ త్తం చ నివృ త్తం చ ద్వివిధం కర్మ వైదికమ్‌ ॥ 
ఇ చాముత్ర వా కామ్యం (పవృ త్రం కర్మ కీ ర్యతే | 
నిషాా-మం జ్ఞానపూర్వం త్తు నివృ త్త ముపదిశ్య'తే || 
(పవృతం కర్మ సంసేవ్య దేవానా మేతి సామ్యతామ్‌ । 
నివృ త్తం సేవమానస్తు భూతా స్యత్యేతి పంచ వై ॥. 
సర్వభూ'తేష చాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని 4 
సమం పశ్య న్నాత్మయాజీ స్వారాజ్య మధి గచ్చతి ॥ 
పితృ దేవ మనుష్యాణాం వేద శ్చకు స్పనాతనమ్‌ । 
అశక్యం చాప్రమేయం చ వేదశాస్త్ర మితి స్ట్‌తీః 11. 
. __మనువ్మృతి. 12-88 నుండి 91, 04 


8) 


భారతీ నిరు క్తి 


ఈ ధర్మమోకము అలతీం్యద్రియములు-పురుషబుద్దికి గోచరములు గానివి, 
అట్టి ధర్మ మోక్షముల స్వరూపమును తత్సాధసములగు నిక్యనై మిత్తిక యాగాది 
కర్మలను, ఉపాసనాదులను ___ అనగా “కర్మ _ ఉపాసనా _ జ్రానయోగ ముల 
(ఉపాయములు! నుపదెశించుట కై (పవ రించిన (గ్రంథమే వేదము 


“ఇష్ష్మపా _ప్యంష్టసరిహారయో రలౌకిక ముపాయం యో 
(గంథో వేదయతి స వేదః 1 ఆలౌకికపదేన (ప్రత్యడనుమానే 
వ్యావ ర తే 1’. సాయణః. తై. సం, భాష్యభూమికా. 


స్వర్గమో-తాదితూపమగు. నిష్షప్రా ప్తేకి గాని, దుఃఖనరకా ద్యనిష్టపరిహార మునకు 
గాని వలయు నుపాయములు (ప్రత్యక్ష.ఆనుమానాది లౌకికోపాయములచే దెలియ 
జాలినవి గావు, అందుచే ఇష్టప్రా ఫ్యనిష్ట సరిహారములకై వలయు సలౌకికోపాయ 
ముల (కర్మ-ఉపాసనా_జ్ఞానయోగముల) బోధించెడి (వేదయత్రి (గ్రంథము వేదము. 
అని యర్థము, కనుక, నాట్యవేదాది. కద్దిములవలె గాక, నిరువపదమై యొప్పు 
“వేదము _ అను నీ నామము (ప్రశ్యేకమాగ నేదేని యొక విద్యను గాక, అతీం 
(దెియముఎగు ధర్మ మోక్షస్వరూపములను, త(త్రా పీక వణయు సర్వవిద్యలను 
(ఉపాయములన్సు తెలియజేయునది- యను నర్జి దమెనది. మన్వాది సంప 
దాయవిదు లందళిచే సీ యర్థమే (గహింపబడినది, అట్లపడేశించుట కన్యనిర పేక్ష 
ముగ (బవర్రించిన దగుటచే వేదము స్వతః(ప్రమాణ మనియు గీ _రింపబడినది. 


ఉపదేశించుటలో వేచము పెక్కు విధానము నవలంబించినది. తన 
లక్యుము పరమపురు షార్థ (మోక ప్రతిపాదనమే యయ్యును, తగనుగుణముగ 
వేదరా? కొన్నియెడల పురాణమై స్ట్రిక్రమాదికము, ఇతిహాసమై దేవాసురాదుల 


యుద్ధాదివర్ష నలు, వాకోవాక్యమై (బహ్మవాదుల (ప్రశ్న(ప్రతి వచనాదులు, అప్లై 
వావమె త తెచేవతావ 


మైక త్త (పళంసాదులు, శాస్త్రమై విథిని'షేధాదులు, నిర్యచనాదులు 
సోక్రములు, ఉపాసనలు, వర్ష -ఇనలుశ్లైన్నో రూపముల దాల్చి “పెక్కు. విషయ 
ముల 1బితిపాదించుచు, తుదకు ఉపనిష(దూపమున పరమపురుషార్థమును దర్శింప 
జేయుచు తరువాతి స్మృతిపురాణేతిహాసకావ్య నాటకాదులకు మార్గదర్శకమ గుచు 
నాదికావ్యమై వెలసినది. కనుక్క వేదమనగా ఆజ్ఞాతమగు ధర్మ(బహ్మతూసార్దము 


వే దః 7 


లను (పతిపాదించునది; జ్ఞాపకము చేయునది; ఉపదేశించునది; దర్శింపజేయునది 
యని “వేదయతీతి వేదః? అను నిర్వచనము వలన (గ్రహింప నగును. 

ఇంతే కాదు వేద శబ్దము మిగుల అర్హవంతము. వేదవేద్యుడగు 
పరమేశ్వరునకు “వేద*” అనియు నామము గలదు. 


“కో నునామనయో వేద త్వాం వినా సాం(పతం వద | 
సీత్రి స్వం సర్వకార్యాకా మితి మే నిశ్చితా నతిః ॥ 
హరివంశ. 3.76.19 


“హీవేద 1 మం[త్రమూ ర్హె, సీతి* నీత్మిపదర్శకః”= నీలకంఠః 
మం(తమూ ర్రియగు పరమేశ్వరుడు హేవేద: అని యిట సంబోధింపబడినాడు. 
విప్తసహ్మ(సనామము (మహాభారతము) గూడ పరమెశ్వరునిట్లు కీ ర్రించినదీ, 

“వేదో వెదవి దవ్యంగో వేదాంగో వేదవి త్కపి 1” 
“వేదయతీతి వేది, “శేషామేవానుకంపార్గ మహ మజ్జానజం 
తమః | నాశయా మ్యాత్మభావప్లో జ్ఞానదీ పేన భాస్వతా ॥” 
ఇతి భగవవ్వచనాత్‌ 1 యథావళ్‌ వేదం వేదార్థం పే త్రితి 
'వేదవిశ్‌ “వేదాంతకృ ద్వేదవిదేవ చాహం ఇతి భగవ 
ద్వచనాల్‌ 1 _ శల భా, 


భ కులు జిజ్ఞాసువులు నగువారి హృదయమున నిలిచి జ్ఞానదీపముచే నజ్ఞానాంధ కార 
మును దొలగించి సర్వాత్మక(బహ్మాత్మ భావమును దర్శింప జేయువాడగుటచే 
వేదయతి) పరమేశ్వరు డిట “వేవిః అనియు, యధావద్వేదార్తజ్ఞానసంపన్ను డగు 
టచే “వేదవిక్‌” అనియు, 'వేదమూ ర్తి యగుటచే “వేదాంగళి అనియు, (కొంత దర్శి 
యగుటచే “కవి” అనియు గీ ర్రింపబడినాడు. కనుక నిపుడు వేవ శబ్దము సరమే 
భ్వథునకును, త్యత్చతిపాదక (శ్రుతికిని వాచక మగుచున్నది, ఈ విషయమును 
సనత్పుజాతీయము నిట్లు వివరించుచున్నది 


“ఏక వేదస్య చాజ్ఞానాత్‌ "వేదా స్టే బహవోజఒభవన్‌” _ 2988 


8 భారతీనిరుక్తి 


బుద్ధికి గోచరముగాని యొక వేదమును (వరమేశ్వరుని) చెలియజేయట3ై పెక్కు 
వేదములు (ప్రవ ర్తిల్హినవి _ అని యము, ఈ వాక్యమును వివరించుచు [శీ శంకర 
భగవత్పాదులు వేదళబము నిట్లు వ్యాఖ్యానించిరి, 

టల ల 


“ఆత బుగాదయో వేదాః త|త్రతిప కరం విచారం కుర్వో స్తీ నీతి వేద 
కఖ్యాన మవాపుః | అథవా సద్భావం సాధయ స్తేతి వేదాః | విద వి వేదన సాధన 
భూతా ఇతి వా వేదాః ! అథవా (బహ క ధన మాత్మాను లభ న "ఇతి వా వేదాః ! 
అథవా (బహ్మణ అత్మతయా లాభహేతవ ఇతి వా వేదాః 1 విద విచారణే, విద 
సత్రాయాం, విద జ్ఞానే, విద్ద. లాభే, ఏతేషాం ధాతూనాం విషయే వర్త నే 
యస్మాక్‌ తతో వేదా ఇతు[:కాః....తస్మాల్‌ సత్యస్య ఏక పదస్వరూపస్య 
(బహ్మణోఒనవగమా ద్వేదా బసావో వ్యాఖ్యాతాః 1 సర్వే వేదా _స్తదర్హదర్శన 
"హేతవః ॥ి 


నాల్లు విద్‌. ధాతువు నుండి వేద శబ్దము నిష్పన్నమై నది ఈ ధాతువు 
లకు విచారణము, స క, జ్ఞానము, లాభము అని యర్థములు గలవు, వేదమనగా 
అద్వితీయుడు 'సత్య_జ్ఞాన “ఆనంది రూపుడగు (బ్రహ్మ యని యర్హము, (i ) అట్ట 
(బహ్మను గూర్చి తెలిసికొనుటకు విచారము సల్పునవి యగుటచేతను (2) (బహ్మ 
యొక్క సద్భావమును (ఆఅ _స్తిత్వమున్సు నిరూపించునని యగుట చేతను (గో దహ్మ 
జ్ఞాన (వేదన) సాధనము లగుట తను 4) ఆత్మకు (బహ్మాధీనత్య ప్రా పిసాధన 
ములు, లేక (దః హ్మాత్మత్వ పాపి పి సాధనము అగుట చేతను. బుగౌొది[గ్రంథ రాశికి 
వేదము అను పేరు సార్థకము, కనుక పరమెశ్వరరూప వేదార్థదర్శన హీతువులు 
సర్వ వేదములు_అని శంకశభగ వత్సాదులచే నిట చేదశబ్దమునకు నాల్లు ధాతువుల 
నుండి నిర్వచనములు జాపబడినవి, 


ఒకే వేద శబ్దమునకు ఇన్ని నిర్వచనముల లేల ? 


ఇందొక (క్రమమును దర్శింపజేయటయే మూ నిర్వచనముల [ప్రయోజన 
ముగ గానవచ్చును. (1) మొదట వేదరూప్పడగు (బహ్మను గూర్చిన విచారము 
సల్పుటచే వేదములకు వేదత్వము; (2 అట్లు విచారము - సల్చి వేదరూపుడగు 
పరమేశ్వరు డున్నాడని (అ_సిత్వము) నిరూపించుట వేదము యొక్క వేదత్వము; 


వే దః 9 


(శ ఇట్ల_సీక్వమును సాధించి ఆ వేదరూపుడగు పరమేశ్వరుని గూర్చిన జ్ఞానము 
నకు ( వేదనమునకు) సొధనము లగుట చేనము యొక్క వేదత్వము, (4) పిమ్మట 
తనను (ఆత్మను) వేదరూప పరమేశ్వరాధినునిగ దెలియజియుటయు, తుదకు 
(బహ్మాత్మభావ పాప్తిసాధన మగుటయు వేదము యొక్క వేదత్వము. అను 
శ్రమము ని వ్యుత్ప తులు సూచించుచున్నవి, అందుచే అధికారి భేదము ననుసరించి 
ధర్మ-(బహ్మవిషయముల బోధించుట వేదము యొక్క వైలకణ్య మని యిట 
సూచితము, హరివతశమున వేదము యొక్క వేదత్వ మిట్టు చెప్పబడినది. 


“జాతమౌత్రాస్తు తే వేదాః క్షేత్రం విన న్తి త_క్వతః 
తేన వేదత్వ మాపన్నా యస్మా ద్విన్గ ని తత్సదమ్‌ ॥” 
= హారిపంశ. 9-17-48 


“ఆవిర్భూతమా(త్రా ఏతే న్వం స్వం క్షేత్రం (వకాశ్య ముపాధిం 
విదంతి అభ న్దే | తస్మా దేశే వేదా ఉచ్యన్త ఇ త్యాహ జాత 
మా(శ్రాఇతి....చత్వారో2_ప్యేతే శుదస్యోపాధితాం గత్వా 
స్వెఃస్వె ర్లుజె ర్విశమేన రూపేణ పురుషం విశ్వాదిరూపం 
కుర్వ స్రీ త్యర్థః 1” -_ నీలకంఠః. 


బుక్‌ = యజుః - సామ - అథర్వణ వేదములు నాల్లును నిత్యము, శద్దము నగు 
(బహ్మకు ఉపాధులై యావిర్శవించి తమతమ విశిష్టగుణములచే పురుషుని (క్రమ 
ముగ "విశ్వ - తైజస -- (ప్రాజ్ఞ = తురీయి రూపునిగ నొనరించును, ఇట్లు 
(క్రమముగ పురుషుని విశ్వాదివాపునిగ దర్శింపజేసి తుదకు తురీయాతీత వేద 
(జ్ఞాన) స్వరూపము (ప్రాప్తింప జేయుట వేదము యొక్క వేదతత్వము. (తేన 
విదంతి తత్పదమ్‌-వివ్య లాభ అని యుర్హ ము, ఈ హరినంశవచన తాత్పర్య మే. 
“అధవా (బహ్మాధీన మాత్మానం లభ స్త ఇతి వా వేదాః, అథవా [బహ్మణ ఆత్మత యా 
లాభహేతవ ఇతి వా వేదాః” అను నిర్వచనముల ద్వారా (శీ శంకిరభగవత్సాదులచే 
వివరింపబడుట గమనార్హము,' 


కొన “వేదయతి ధర్మాదిం ఇతి వేదః 3 అథవా వింద్యతే లభ్యశే2. నేన 
ధర్మాది॥ ఇతి 'వపదః* -అను నిర్వచనములు పర్యవసితములగుచున్నవి, అతీంద్రీయ 


10 భారతీయ నిరు క్రి 


ధర్మస్వరూపమును [(బహ్మస్వరూపమును, (పరమేశ్వర తత్త్వమును తెలియ 
జేయుట వేదము యొక్క. వేదత్వ మని తెలిసినది. 


వేడవిహితమైన ధర్మము (ధర్మాచరణము), తదవిరుద్ధము అయిన యర్థ 
కామములు గూడ పురుషారములై వేదము (పరమేశ్వరు) నుపలకింప జేయునవి 
యగును. కాన, పై నిర్వచనముల ననుసరించి ( వేదం పరమేశ్వరం వేదయ స్తీత్సి 
ధర్మార్థకామము లనెడి పురుషార్థ ములందును వేదత్వము లక్షిత మగుచుండును. 
పేద శబ్దము వలెనే ధర్మ .__ అర్హ _ కామ శబ్దములు గూడ పరమేశ్వరునకు వాచక 


ములై వరరుటయు, నిందుకు తార్కాణము, ఈ విషయము వేదస్‌ (ఆర్థ, కామ, 
ధర్మశబపరిశీలనము వలన స్పషమగును, 
a ' కు 


చేదః- (కారా నపదము -దనవరు ((శ్రుత్యం ధనమ్‌) 
వేదములందు “చేది అను సకొరాన్స పదము గూడ గలదు. జ్ఞానము 
లేక ధనము (లేక పరమైశ్వర్యము) ఆని పదమున కర్ణములు . పెక్కు. చోటుల వివ 
రింపబిడినవి. “వేద _ చేదస్‌” శదిముల వ్యుత్స తరములు సమానములు. 
(వ ర రు 


వః విద్య లాభే _ ఆసున్‌ | వివ న్యేతశ్‌ | లభ్యతే వాఒనన 
జనాన్‌ 
ధర్మాదిః 1 పోతారం విశ్వ వేఎసం, బు 1-12-1: జాత వెదసే 


సునవామ బు, 1-00-1 _ వై దికనిఘంటువ్యాఖ్య - దేవరాజయజ్వ 
ఓ 


వేదచోదిత కర్యాద్యనుషాన ము ద్వారా దేవతానుగ్రహమఘముచే (బా పించు 
చె ~— 

ధనముగాని, లేక తదరిమై వినియోగింపబడెడి ధనము గాని, తదితర లౌకీక 
ధనము కంటె విలక్షజమై పురుషార్థ సాధక మగును, అనా, దేవతా ప్రసాద 
రూపమగునట్లి ధనమే (ఐశ్వర్యమే లేక జానమే) వేదరూప పరమేశ్వరుని దర్శింప 
దేసి త్మత్పాప్తిసాధన మగుచు (వేదయతి వేదం 'వేదః ఆను సార్ధకసామము 
నొందును. వేదో క్షకర్మదీకీతు డగు యజమానుడు అట్టి-ధనము (వేదస్స్‌తో తనను 
నింపుమని వేదరూపుడగు డేవుపి యర్హించుట వేదమునం దిటు గలదు. 


ోవెదోజస్కి వేదో మా ఆభర్క తృపోఒహం తృప్త న్వ్వమ్‌”” 


—- మె సం. 14-42 
Ra 


వే దః 11 


దేవా ! నీవు వేదస్వరూ (వేదో౭సిః పేదముతో. (పశుపు శ్రాది 
ధనముకో లేక పరమైశ్వర్యముతో __జ్ఞానముతోో నన్ను నింపుము3 అట్టి ధనముతో 
నేను తృప్పుడ నగుదును; ఆ ధనము నీ కై ంకర్యమునకు వినియేగింపబడిసది 
యగుటచే నీవును తృప్తుడ వగుదువు-అని యము 

సామాన్యముగ నర్హము (ధనము నర్జింపని వారుండరు. ఏదియేని 
కోరికను లేక సుఖము నుదేకించియే యా యర్థ మర్దింప బడుచుండును. ఎట్టి యర్హ 
మర్టింపబడవలెనో, యొట్టది వేదఠూప మగునో, వేద మిట తెలియచెయుచున్నది 
(వేదం పరమేశ్వరం వేవయకితి వేదనః వేద స్ప్యృమ్‌. సుఖ(పా ప్తిపాధనమై 
యర్ధింపబడునది యగుటచేత నే ధనాదిక ము “అర్థఃి అని చెప్పబడుచున్నది. సుఖ 


(నిరతిశయానంద) రూపుడై యుద అీచే నర్పి ంపబడువా డగుటజేసి పరమేశ్వరునకు 
“అరణి (పరమా రక” _అని పేరు. 
(ఖ డు | 


“సుఖరూపత్వాక్‌ సర్వై రర్భ్యత ఇతి అర్హఃి 


అట్టి పరమేశ్వరుని కొజకు వినియోగింపబడి తతా ప్తి సాధలమగు 
ధనము లేక జ్ఞానము వేదము (వేదస్‌) అగునని పై మంథత్రమున డెల్పబడుచున్న ది, 
శ ర 
అట్టి ధనమే ఆరాధకునకును ఆరాధ్యులగు దేవునకును తృప్తిని కల్పించునని (శ్రుతి 
తాత్సర్యము. వేదవాక్కు.చే- వేదవిహిత దర్మాద్యాచరణముచే సిద్ధించెడి ధనమే 
“వేదః' ఆగు ననెడి యర్థము సర్యవసిత మగుచున్నది. కావుననే యిట్టి ధనమును 
'గ్రుత్యమ్‌ అని బుగ్వేదము కీ గ్రించినది, 


“అస్మే రయిం నాసత్యా బృహంత నుపత్యసాచం (శుత్యం 
రి రాధామ్‌” బు 1=117/28 


శా 


హె నాసత్యా 1 అశ్వినా, బృహ న్తం మహా స్తం అపళ్యసాచం 

అపతే కః ప్పుతాదిభిః నమవేతం, (శుత్యం (పశంససీయం ఉత్కష్టం 
రయిం ధనం రరాథామ్‌ (ప్రయచ్చతమ్‌ ।.... శుత్యం (కుతిః స్తుతిః 
తత భవమ్‌' — సాధా 


12 భాళతీనిరు కి 
అశ్వినులారా ; (కుతి సంసా్క్యార(కమ సంభృత మై (శ్రత్యం, ప్పుత్రపౌత్రాది రూప 
మున నించిశయముగ వర్టిల్నెడి (బృహ స్తం) యమైశ్వర్యముసను (గహింపుడు-ఆని 

లం Tae) అలన రా 
యరము, 

a 

కామ$ాకా మెశ్వరః జ 

ఇక కామము. వేదరూపు డగు పరమేశ్వరుడే “ధర్మావిరుద్దః కామా 
హమ“. అని గీతయందు తనను తాను కీ ర్తించుకొనినాడు. అనగా ధర్మావిరుడ 
మెన కామము, లౌకిక విషయకామనల కంక విలత్షణమై, పరమేశ్వరుని దర్శింవ 
జేసి తత్పాప్తిసాధన మగుళు (వేదయత్సి వేద స్వరూపమే యగుచున్నది 

“కామహా కామకృక్‌ కా న్హః కామః కారముప్రదః (ప్రభుః” 
_విప్పుసహస్రనామ 
లౌకికమగు కోరికల (ద్రుంచువాడు; సా త్వికకామనల బేరేపించువాడుు కామ 
జనకుడు; కమసీయతమ రూపము గలవాడు; భకులకు కోరికల గురియవాడ్సు 
(పభుపు_నగు పరముశ్వరు డిట “కామః” ఆని కీ రింపబడినాడు. 
“కామ్యతే పురుషార్జాభికాంకిఖి రితి కామఃి___0 భా. 
పురుషార్గముల గాంకీంచువారిచే గోరబడువాడు- అని యర్థము, ఇల్లందలిచే 
కామ్యుమాను డగుటచే పరమేశ్వరుడు “కామి కబవాచ్యు డగుట బుగ్వేద మిట్లు వివ 
ద య 

రించుచున్నది. 


“య్మశతానందాశ్చ మోదాశ్చ ముదః (పముద ఆసతే | 
కామస్య యాత్రా పాః కామా స్తత్ర మా మమృతం 


కృధీన్హా యేన్లో పరిిసవ 1” ఎమి. a.118-1l. 


ఏ లోకమునందు ఆనంద సో వాదులు ఏలసిల్లుచుండునో, మరియు నెచట కాముని 
యొక్క (అనగా కామ్యమానుడై న పరమేశ్వరుని యొక్క) కామము లన్నియు 
పా పము లగునో, యచట నన్ను అమృతస్వరూప్పనిగ విలసిల్ల జేయుము. అని 
యర్థము. (చూ. సా. భా పరమేశ్వరుని యొక్క యీ ఆ పకామత్వమును, కౌమే 
శ్యరత్వ్యమును, ఉపనిషతులు పెక్కు రీతుల వివరించియున్నవి (చూ _ బృ. ఉ- 
4-8-6: 8211; (వశ్న ఆ. 655 ము.ఊ. 8-27; 3.8, 215 85 మొ॥). 


వేదః, 13 


ఈ “కామి శబ్దము యొక్క. నిర్వచనములు “వేదో౭సి వేదో మా 
ఆభర. తృ ప్రో౭=హమ్‌, తృ ప్ప స్వ్వమ్‌' - అనెడి పె (శుత్యర్థమును తలపింప 
జేయుచు నిత్యతృ పత్వమును లేక అవా ప్త సవ్వకామత్వమును (అమృతత్వమును 
బోధించుచున్న? ఇంతే కాదు. 


"యో జాగార తమృచః కానయ నే యో జాగార తము సామాని యని ; 

యో జాగారం తమయం సోమ ఆహ తవావా మక్కి సఖ్యేన్యోకాః ॥ 

అగ్ని ర్జాగార తమృచః కామయ _న్హేఇఒగ్నిర్జాగార తము' సామాని యృన్ది | 

అగ్ని ర్జాగార తమయం సోమ ఆహ తవాహ మస్మి సఖ్యేన్యోకాః ॥” 

బు. 5-15-143; 15 సా.సం. 2.1117. 

వినిద్రుడ్డై - సర్వదా జాగరూకుడై _ ఎవడు  వెల్లొందుచుండునో యా యగ్నిని 
బుస్క_లు కాంకించుచున్నవి; సామలును ఆ యగ్నిన బొందుచున్నవి యజుస్సు 
లచే త్యాగ మొనర్పబడిన సోమము. “నేను నీదానను, స్వీకరింపుు మని ఆ 
యగ్నితో జెప్పికొనుచున్నది. అట్టి నీ సఖ్యము (హితకరణము) నందే నియతు 
డనై యున్నాను. అని సుల త్రార్థము, 

ఈ మం|త్రమునందలి అగ్నిపవము అధియజ్జముగ గృహనతి యగు 
నగ్నిని (గార్హపత్యాగ్నిని), ఆఢ్యాత్మికముగ జీవరూపుడగు అగ్నిని (ఆత్మను, 
అధిదై వికముగ పరంజ్యోతి యగు అగ్నిని ఉసలకీంప జేయుచున్నది. యిుగ్యజుః 
సామాత్మకములై న మం్యత్రములచేతను, హవిర్ణాతయగు యజమానుని చేతను ఆ 
యగ్ని కాంక్షింపబడుట యీ మం(త్రమున జెప్పదిడినది. ఇట్లు కొాంక్షీంపదిడుటదేని 
అగ్ని (పరమేళ్వరుడు “కామ” పదవాచ్యు డగుట సూచిత మగుచునే యున్నది. 


ఇచట బుగ్యజుఃసామలకు అగ్నితో (పరమేశ్వరనితో) గల నిరంతర 
సఖ్యము వివరింపబడినది. అట్టి సఖ్యమునే యజమానుడును కాంక్షించుచున్నాడు. 
అట్టి సఖ్యమే (కామమే, అతడు కొంకించు ధనము. అయ్యది పరమేశ్వరు నుప 
లకింపజేయుచు తతా పిసాధనమ గుచు వేదః (వేదయతీతి) అగుచున్నది. కాన 
“ధర్మావిరుద్ధః కామోజహమ్‌" అను పై గీతావాక్యము (కుతితాత్సర్యానుగుణ 
మగుట స్పష్టము, 


10] 


14 భారతీనిరు క్తి 
ధర్మ 8: 


ఇట్లు ధర్మావిరుద్దములగు అర్హకామ ములు 'వేదదూపము లగుచో ధర్మము 
'వేదరూప మగుట స్పష్టము. ధర్మము చేదన్వరూప మగుట మహాభారత మిట్టు వివ 
రించుచున్నది. 


“యశ్చ దండః స ద దృష్టో నో వ్యవహారః సనాతనః । 
వ్యవహరశ్చ దృష్టా యః స వేద ఇతి నిశ్చితమ్‌ 1] 
యశ్చ వేదః స స వై ధర్మో యశ్చ ధర్మః స సత్పథః |” 
| ధార, శా ని 585% 
కాన, ధర్మ మునకు వేద మనియు (బసిద్ధి పరమేశ్వరునకును ధర్మః అని సిద్ధి 
గలదు, 
"రామో విగవాహవాన్‌ ధర్మః”- రామాయణమ్‌, 
పీరు శక్తి మతాం (శేష్ణో ధర్మో ధర్మని దుతమః” 
ఆధార, విష్ణు సహస్రనామ, 
“సర్వభూతానాం ధారణాల్‌ ధర్మః, అణు రేష ధర్మ 
ఇతి (కుతేః | ధర్మ రారాధ్యత ఇతి వా ధర్మః శం, భౌ, 

... సర్వభూతములను ధరించుటచేతను, ధర్మములచే  నారాధింపబిడుట 
చేతను పరమెళ్వరునకు “ధర్మః అని సార్థకనామము, 'భిభర్తి సర్వభూతాని వేద 
శాస్త్రం సనాతనమ్‌” _ అను మనుస్మృతి "వాక్యమును ఈ 'యర్థమనే తలపింప. 
జేయుచు వేదమునకు గల ధర్మత్వమును స్ఫురింపజేయుచున్నది పురాణేతిహోసాదు 
లందే గాక వేదమున గూడ బెక్కుచోట్ర (బు, 8-17-1; 10.922 ఇత్యాది) 


సరమేశ్వరుడు ధర్మః అని కీ _ర్తింపబడినాడు. వేద-దేవ స్వరూప మగు ఈ ధర్మమే 
సర్వ జగత్తుకు (నర్వభూతమలకు) ఆధార మని (శుతి చెప్పుచున్నది. 


» 'ధర్మో విశ్వన్య జగత: (ప్రతిష్టా । లోకే ధర్మిష్టం (పజా ఉప 
సర్న న్లి ని। ధర్మేణ పాప మపనుదతి | ధర్మే సర్వం ప్రతిష్టితమ్‌ 1 
తస్మా ద్దర్మం పరమం వద స్తీ” తై, ఆ. 10-60-7. 


వేదః 1 


ఇట్లు ధర్మ--అర్థ-కామ శబ్దములు సం(ప్రడాయాసిద్ధమై న అర్థగాం ఖీర్యముతో నొప్పుచు 
వేదక్వ (పర మెశ్వరత శ్రన్సృ-ఉపలక్షకము లగుచున్నవి. కాని, “ధర్మ అను పదము 
Duty, Conduct, Moral ఇత్యాది సదములచేతను, “అర్హ అను పదము 
Money, wealth; matter ఇత్యా ది పదముల చేతను, “కామి అను సదము 
Desire, Will, Love ఇత్యాది పదముల చేతను ననువది_పబడుచున్నవి. ఈ 
ధాషాంతరీకరణములు ఆ పదముల యర్హ గాంభీర్యమును, వానిచే నుపలక్షిత మయ్యెడి 
వేదత్వమును నే మాత్రము దర్శింపజేయజాలి యుండ లే దు. 


[శుతులు * వేద=దేవశబనంంలు ౯- 
© 


“వేదః” అను నామముచే పరమేశ్వరుడు కీ ర్తింపబడుటయు, వేద_దేవ 
శబ్దములు రెండును పర్యాయసదములై వ రిల్లుబయు (శుతులయందు స్పష్టముగ 
గాంచన గును. 


“జాత వేదసే సునవామ సోను మరాతీయతో ని దహోతి వేది 

ఎయు 1-99-1 ఏ ఐశబా, 4.8012, 3.౪. 10-01 నిరు, 14-8 . 
“స్వయం సర్వం వే త్తితి "వేదః సర్వజ్ఞః అగ్నిః, వేదాంసి 

వేదనాని జ్ఞానాని, తాని జాతా న్యుత్సన్నాని యస్మా డగ్నేః 

సో2ఒయం జాత వెదాఃి _--సా.భా.తై ,ఆ, 


ఇట “స్వయం సర్వం వేత్తితి వేదః'-_ అని వేద శబ్దము నిర్వచింపణడిన). 
సర్వజ్ఞుడు-అని యర్గము పూర్వము “వేదయకీతి దః అను నిర్వచనము జూప 
బడినది. దాని ననుసరించి “జ్ఞానముచే నక్లానాంధకారమును దొలగించి ఆత్మ 
స్వరూపమును దర్శింపచేయవాడు*. అని య: సము, ఈ యర్హమే, ”వేదాంసి జ్ఞానాని 
జాతాని యస్మా దగ్నేః స జాత వేవాఃి- అను నాశ దశ్శబ్ది ఏ నిర్వచనము కే దెలియ 
జేయఎడుచున్నది, జ్ఞాన(ప్రదాత యని భావము, జాత వేదళ్ళబ్దము ను. మహాభారత 
మిట్టు నిర్వఛించుచున్నది, 

“పావనా త్చావకళ్ళాసి వహనా ద్రవ్యవాహనః | 

వేదా _స్వ్వదర్థం జాతా వై జాత “వేద న సతో హ్యసి”॥ 

_ ధార, 281.42. 


16 భారతీనిరు క్తి 


ఓ యగ్నీ ! సర్వము పావనము చేయువాడ వగుటచే పావకుడవు; హావ్యముల 
వహించుటచే హన్యవాహనుడప్ప; వేదములు నీ కొఅశయియే జాత ములు_ఆవిర్భ్ఫూ 
తముల్బు కాన జాతచేదుడవు- అని యర్దము. ఇట వేవములు అగ్నికొటకై -పర 
'మేళ్వరునికొఅ3.. అనగా పరమేశ్వరత కని ధ్రతిపాదనమున కయియే యావిర్భ 
వించినట్లు వేదముల పరమ తాత్పర్యము చెప్పబడినది. 


కాగా సె నీర్వచనముల ననుసరించి వేదము లెవనిమండి యావిర్భ 
వించినవో, యెవనిని (ప్రతిపాదించుట కాఏర్భవించినవో యట్టి యగ్నికి (పరమేశ్వరు 
నకు "జాత వేదాః. అని యన్వర్థనామ మగుట దెలియను, ఇక వేవ-దేవ శబ్రి 
ములు పర్యాయపదము లగుట జూతము, 
“వెదోజనసి యేన త్యం దేవ వేద దేవేభ్యో చేదోఒభవః 
తేన మహ్యం వేదో భూయాః ॥” 
వా సం, 2-213 కాణ్వ. సం. 1.85. 
యజ్ఞమున కుశముష్టినిర్మిత వదార్ధమునకు “చేని. అని పేరు. , యజమాన పత్ని 
ఆ వేదమును సందోధించుళు జెప్పెడి మంత మిది. హే వేద! నీవు. బుగ్యజుః 
సామాత్మక 'వెదస్వరూప్పడప్వు జ్ఞాతవు _ సర్వజ్ఞాడవగు చేవుడవు; వేదరూపుడవగు 
నో దేవా! సీవు దేవులకు (వైఏశక్రి సంపన్నులకు "వేదమూప్పడ వయి పొడగట్టు 
దువు, అస్త నాకును (రైవ్‌ సంపవ నొసగి) 'వేదరూపుడవ్వగా సాకొత్క-రింపుము _ 
అని యర్హము, 
. (“త్వం వేదో౭సి ముగా ద్యాత్మకో2సి యద్వా వేతితి వేస జ్ఞాతాసి 
ఎట" హిధరః చూ; ఉవట భాష్య 
ఇట "హీ వేద | హేదేవ 1 యని వేదము. (దక్భముష్టి) సంటోధింప 
దిడుటచే 'వేద-దేవ శబ్బిన్నులు పర్యాయపదముబాగ" వ ర్తిజ్లటయు దేవుడు వేద 
స్వరూపు డగుటయు గాంచనగును. 


పూర్వ ముదాహరింపబడిన “ఆగ్నిర్జాగార”ి యను మంత్రమునే బుగ్య జూః 
సామాత్మక వేదరా?కి లక్యము నిరంకర జాగరణశీలుడగు దేవుడే యని జెప్పబడి 
వడి. ఇట “వేదో౭-సి యను సీ మంత్రము దేవులకు (దై వీళ క్రి సంపన్నులకు) 
నా దేవుడు చేదము.గా గోచరించు నని చెప్ప బిడినది, అందుచే దివ్యళ కీ పెంపొం 


వేదః 17 


దించుకొనిన కొలది వేదమునందలి వేదక్వము లేక సర్వజ్ఞత్వము గాంచ శక్య మగు 
న) తెలియుచున్నది. కావున, దైవీశక్తి సపెంపొందించుకొని, మంత్రములకు 
దేవునితో గల నిరంత5 సఖ్యమును దర్శింపనిచో “శా వేదములు కేవల మొక శబ్ద 
రాశిగనో లేక యాదిమ నివాసుల ఆర్థిక సాంఘిక రాజకీయాది సంఘటనలుగనో లేక 
కేవలము ప్రార్థనా దికమును సూచిందెడి (పాచీనుల రచనబగనో'- గోచరించుటయు 
సూచిత మగుచున్నది, 


అగ్నిః, వేదజ జీవునకు జన్మ సిద్ధనామములు ఫ్‌ 


“అగ్ని రస్మి జన్మనా జాత వేదా ఘృతం మే చక్షు 
రమృతం మ ఆసన్‌ | అర్క ప్రీధాతూ రజసో 
విమానో2_జస్రో ఘర్మో హవి రస్మి నామ 11” 
బు. 3226-7; వాసం. 18-63; మైసం, 1- 12-182; నిరు. 1-42. 


ఈ మంత్రము “అగ్నయే సర్వము”... అని అగ్న్యదై తమును 
బోధించునని, దీనికి యజ్ఞమున వినియోగము లేదు. (అగ్న్యద్మ్వెత వాదినీ (త్రిష్టుఫ్‌ 
యజ్జే౭_ఏినియు క్రా__వ  హీధరఖ), కాని యజమాను డీ మం[తమును జెప్పుచు 
నేను జన్మతః జాత వేదుడగు నష్నెని*___ అని యీ రీతిగ తనను సర్వాత్మకుడగు 
పరిమేశ్వరు౧గ భావన జేయవ లెను, 


శాస్త్రము (వేదము) అజ్ఞాకజ్ఞావకము అనగా మానవులు లౌకిక. వ్యవ 
హార నిగ ుగ్నులై తెలియజాలని అతీంద్రియ విషయముల నుపదేశించునది (వేడయతి) 
“నేను డెవద త్తుడను లేక యజ్ఞద త్తుడను*. అని లౌకిక వ్యవహారమున బరగుచు 
పరిచ్చిన్నుని వోలె (భమించు యజమానునకు నాతని ఆత్మస్వరూపము అపరిచ్చిన్ను 
డగు (Unconditioneర అగ్నియే (పరమేశ్వరుడే, లేక వేదమే యని పై 
మంత్రము జ్ఞాపకము చేయుచున్నది, . 


బృహ దారణ్యకాది(శుతులు నీ విషయము నిట్లు వివరించినవి, 
“అథాజఒస్య నామ కరోతి వేదోఒసీతి | 
తదస్య గుహ్యయెన నామ భవతి” . 
ఎబ్బం ఉ, 8-26. 


క్షే భార తీ నిరు కి 
“లోకే వ్యవహారో నా సీత్యాశంకా్యహ - తదస్యేతి | 
య_త్రద్వేద ఇతి నామ తదస్య గుహ్యం భవతి | 
చేదనం 'వెదః సర్వస్య నిజన్వరూప మిత్యర్గ ఇతి |” 
-ఆనందగిరి 
“అంగాదంగాత్సంభవసి హృదయా దధిజాయసే 
వేదో వై పుత్రలమాసి ఇతి” అవ, గృ,నూ. 1-5-8? 


ఇవి నామకరణసమయమున జెప్పెడి మన్హుములు, తంగడి, పుట్టిన 
శళువునకు వృవహారయోగ్యములై న దేవచ త్రాదీ నామముల బెట్టును. కాని (_శుతి, 
పుట్టిన (పతివావికివి గల *వేదః' ఆను గుస్యానామమును జ్ఞావకము చేయుచున్నది, 
అందుచేతనే నామకరణ సమయమున శం(డి శిపవును వేడోకసి - నీవు వేవ 
స్వరూప్పడవు.. అని యథార్హము. గుహ్యము నగు వేదనామముతో బిలుచును. కౌన 
“ఆగ్నిరస్మి జన్మనా జాత వేదాః' ఇత్యాది బుష్కుల యొక్క అర్జ్హమునే బృహదా 
రణ్యకౌది (శ్రుతులు వివరించుచున్నవనుట స్పష్టము, 


“అగ్నిరస్మి జన్మనా'- అను మంత్రమున గల '(తి్రాతుః' అను పదము 
“పరమేశ్వరుడు బుగ్యజుఃసామాత్మకుడని బోధించుచున్నది ఉవట నహీధరు 
లిరుషరు నై వ్యాఖ్యానించిరి. సాయణుఈసు పరక త్వ రూపమును పాక్షాత,_రించు 
కొసిన యగ్ని (ముక్రపషపషుడు తస సర్వాత్మ: త్వానుభవము నావిష్కరించు 
చున్నట్లు ఈ మంత్రమును వివశిచినాడు. కనుక నీ మంత్రమున ఆగ్ని యన 
సర్వాత్మకుడగు సరము మెశ్వరు డనుట నిర్వివావము. కాని “తిధాతుః! అనగా అగ్ని 
వాయ్వాడిత్మాక్కకుడు అని (శ్రీ సాయణుడు చ్యాక్యానించెను, అగ్ని . వోంయము _ 
ఆదిత్యులు బుక్‌ -యజుః-సామాత్మక లగుట (కుతి సిద్ధమే, 


“స ఇమాని (త్రీణి జ్యోతీం ష్యభితతావ | తేశ్య స పేభ్య 
ప్రయో వేదా ఆజాయ న | ఆగ్నేర్‌ బుగేషదః 
వాయో ర్యజుర్వేదః సూర్యా క్నామవేదః 1 


శా. 1158-93 
“బుగ్వేద ఏవాగ్నే రజాయత | యజుర్వేదో వాయోః | 


| సామ వేవ ఆదిక్యాత్‌ Na =, (కా. గ్‌ ఎర్‌. 


వేదః [0 


అగ్ని-వాయు-అఆదిత్యుల చెడి జ్యోతిస్త్రయము నుండి బుగ్యజుఃసామ వేదము లావిర్భ 
వించినవని యర్జము, కనుక, (త్రిధాతు పదముచే యజమానుడు తనను అగ్నిం 
వాయు- ఆదిక్యాత్మకునిగను, బుగ్యజుః సామాక్మక వేదస్వరూప్పని గను భావన 
జేయవలె నని (శ్రుతి బోధించుచున్నది. ఈ మం(త్రము తరువాతి మంత్రములో 
వాజస నేయసంహిత పరమేశ్వరాభిన్నుడనని భావనజేయు యజమానుని యొక్క యీ 
త్రిధాతుత్వము నిట్లు స్పష్టము జేయుచున్నది, 


“బుదో నామాస్మి యజూంగ్‌షి నామాస్మి సామాని నామాస్మి“ 

—వా. సం, 18.67. 
నేను బుగూపుడను; యజూమాపుడను; సామమాపుడను__అని యర్థము. కాన, 
యజమానుడు తనను బుగ్యజుఃసామాత్మక వేదరూపువిగను, లేక అగ్ని వాయ్యా 
దిత్యాత్మక జాత వేదరూపునిగను నిరంతరము భావన జేయుచుండవలె నని (తి 
యుస దేశము. 
బృహదారణ్యక (శ్రతియ పుట్టిన శిశువు విషయమై యిట్లు జేప్పు 
చున్నది, 
“అధ జాత కర్మ............ 
అధా౭స్య దక్షిణం కర మధినిధాయ వాగ్వ్యాగీతి తః” 

—ైద్భి, ఉ, 6.4.25 
"అధాసన్య దక్షీణం కర్ణ మభినిధాయ స్వం ముఖం 
వాగ్యాగితి (తిర్జపేక్‌” 
=—శ౦, భౌ, 


“అస్య జాతస్య శితో రిత్యర్థః | (తయీలకణ్లా వాక్‌ త్వయి 
(పవిశత్వితి జపరో ౭.భిపాయః' 


-=.ఆనందగిరి 
జాతకర్మ సమయమున తం(డి తన ముఖమును పుట్టిన శిశువు యొక్క కుడిచెవి కభి 


ముఖముగ నుంచి వాక్‌ - వాక్‌ -, వాక్‌ ఆవి మమ్మాలు జపెంసవలెను, [త్రయీ 
లక్షణ మగు వేదవాక్కు శిశువు నావేశించుగాక__ యని యము , 


20 భారతి నిరు క్తి 

పుట్టినతోడ నే బుగ్యజుఃసామాత్మకమగు వేదవాక్కు. శిశువు నిట్లా వేశం 
చును_అతడు బుగూపుడు, యజారూపుడు, సామరూపుడు నగునని దర్శింప 
జేయును, పిదప “వేదోఒసి; వేదో వై పుశ్రనామాసి- యనుచు నామకరణ 
సమయమున యథార్థము, గుహ్యము నగు జీవునియొక్క “వేది స్వరూపమును 
జ్ఞాపకము చేయ మొదలిడును, (క్రమముగ వేవాశ్యయన సమయమునను, కర్మాను 
షానోపాసనాది సమయములందును బెక్కురీతుల యజమానునకు లేక ఉపోసకునకు 
గల యథార్థ వేది స్వహాపమును 'అగ్నిరస్మి జన్మనా జాత వేదాః; యుచో 


నామాస్మి...” ఇత్యా ద్యనక నుం[తముల ద్వారా జై ప్పికి దెచ్చుచుం డును, సర్వ 


కర్మసన్యాస మొనర్చిన యతిని వ్యావహారిక (దేవద్త త్త యజ్ఞచ త్రాది) నామములతో 
గాక, భారతీ-సరస్వతీక్యాది చేశనామములతో చేశస్వరూపులుగ _ దర్శింపజేయును 
తుదకు (బిహ్మవిదులై (బహ్మ (వేద స్వరూపులై జన్మరాపిత్యము నొందు 
వటికును అజ్ఞాతార్థజ్ఞాపక మగుచ్కు తోడ నుండి, యంతట నుపరత వ్యాపార 
మగును. ఇట్లు జన్మించినడాది జన్మరాహిత్యము నొందువబకు తోడ నుండి యడు 


గడుగున యజ్ఞాతార్ధజ్ఞాపనశీల మై వెలయుటమే (వేదయతి) వేదము యొక్క 
'వేదత్వ ము, 


కాన, _పరమేశ్వరుడు వేదస్వ్యరూపుకు, వేదగర్భుడు లేక వేదాత్మకు 
డనియు. వేదము అతీం,దియ ధర్మ(జహ్మ స్వరూ పటోధక మగుచు తన నారాధించు 


వారి తోడ నుండి వారిని వేదాత్మకులను (త్రయీన్వరూప్కలన్సు చేవ (బహ్మా) 
స్వరూపుల నొనర్చు ననియు తెలసినది. 


ఇట్లు వేదములే గాదు. పురాజేకిహాోసాదులు గూడ చేవుడు వేద 
స్వరూప్పడు, వేదాత్మకుడు నని పెక్కు రీతుల గీ రించి యున్నవి. 


“సంస్కారా స్టేజభవన్‌ వేదాః” __ర౮మాయబణమ్‌, 6_120.20 
“ముణగ్వేద స్త్వం యజు ర్వేదః సాము చేద స్తథర్వణః” 
జా విషు వు, 5.1.16 


“యం బృహ న్రం బృహత్యుకై యమగ్నొ యం మహోాధ్యరే । 
యం వ(ప్రసంఘా గాయ న్తి కమ్మె వేదాత్మనే నమః ॥” 


వేదః ౫ | 


బుగ్యజూః సామధామానం దళార్థహవిరాత్మకం | 
యం స్పతంతుం తన్వ స్తీ తస్మై వేదాశ్మనే నమః ॥ 
భారం. 124-47.43,44 
“వేనప్రణివాతో ధర్మో హ్యధర్మ _స్పద్విపర్యయః । 
వేదో నారాయణః సాక్షి త్వ్వ్వయంభూ రితి చ శ్రుతిః 1” 
భాగ 61.40. 


అ ఆ రి © 
న క న్ని గర్భ వెదగ ఖై వెదగ ఇ? 

పె స్మృతి వచనములు దేవుడు వేదస్యరూపు డగుటయు, వేదము 
స్వయంజాత మగుటయు శుతియఖి పాయ మని తెల్చుచున్నవి. “బుగ్యజుః 
సామధామానం_ వేదాత్మనే' అను పదములచే పరమేశ్వరుడు వేవమయుడు, చేద 
గర్భుడు నగుట దెలియును, అందుచేతనే దేవునకు “పృశ్ని గర్భ అనియు 
(ప్రనీద్ది 

“పృకశ్ని రిత్యుచ్వతే చాన్నం వెద ఆపో=మృతం తథా | 

మమైతాని సదా గర్భః సృళ్నిగర్భ స్తో హ్యహమ్‌ 11” 

ధార. శాస్తి. 811.4b 

“పృచ్ళ న్వ్యేనం జిజ్ఞాసవో ధర్మజాత మితి, సృచ్చ నైనం 

క్షుధితాదయ ఇతి వా పృళ్ని ర్వేదో౭న్నాది వా గర్భో గర్భన్థాని; 

ఆత; పృశ్ని గర్భోఒహ మిత్యర్గః 1” నీలకంఠ వ్యాఖ్య, 
అన్నము, జలము, అమృత ము, వేదము _ ఇవి “పృశ్ని” యని చెస్పబడుచున్నవి, 
ఇవి యెల్ల పుడును నా గర్భమున నుండునవి, కాన, నేను పృశ్ని గద్భడను- అని 
యర్థము, 

పరాదేవతయు ని పురాణములయందు “వేదమాతాి వేదగర్భా యని 
క్రీ ర్పింప దిడిసది, 


11] 


22 భారతసిరు కి 


“వేదాధిష్టాత్భదేపిం చ వేవళాస్త్రస్వరూపిణీమ్‌ | 
© 


పేదవీజస్వరూపాం చ భజే తాం వేదమాతుమ్‌॥”ండేవీ, భా. 9-26-52 
“వెగమాతర మేకాం చ విద్యాం భవతరోః స్టెరామ్‌ |” 


దేవీ. భా, 81-81 
“వేదగర్భా విశాలాక్షీ సర్వేషా మాది రీశ్వరీ 1” దేవీ భా, 8-8-08 
“పకృతి స్వం పరా సూక్మె (బహ్మగర్భా౭_భవః పురా । 
తతో వాణీ జగద్దాతు ర్వేడగర్భా౭సి శోభనే॥' 
సృజ్యస్యరూపగర్భా౭_సి సృష్టి భూతా. సనాత నే | 
వీజభూశా తు సర్వస్య యజ్ఞభూతా౭భవ స్ర్రయీ ॥” _విమ 178. 


ఇచట పరాదేవి వేదగర్చ, _బహ్మ గర్భ, వేదమాత -_ ఇత్యాది 
పదముంచే వేవస్వరూపిణిగ (పతిదిన ము ధ్యానింపబడవలె నవి విధింపబడుచున్నది. 


“ఛభందసాం మాతా వరదా వేదమాతా” 
అని (తశ్రిస౩ధ్యలయందు పరాదేవత ధ్యానింపదిడుటి (పసిదమే, 


వెదపదములు దేవసదములు.దైఏవాక్‌ ; 
అపేకం దేవవద మధీయీతై వ” 


ఆను శత పథ(బ్రాహ్మాణవచనము (1[1-5-0-8) వేదమునందలి పదము లన్నియు దేవ 
పదములు; అనగా దేవత త్వ జోధకములు శక్తిలేని యపుడు అందు ఏ యొక 
పదమునై న సధ్యయనము చేయవలయును గాని యూరకుండరాదని విధించుచున్నది. 
ఆబభట్ల ధ్యయనము జేయుచో (ప్రచ్యూతుడు కాడనియు దెలుషచున్నది. 


పై (పమాణములచి పరమేశ్వరుడు వేదస్వరూపు డయినందున వేద _ 
దేవ శబ్దములు వపర్యాయపవము లగుట యు క్షమె. అంతేగాక వేదములందలి 
పదము అన్నియు 'దేవపదము లనీ (కుతీ నష్టము గ చెర్కొనినది, ఇందలి (ప్రతి 
వదము దేవ _త త్వబోధనమే పరమ_క్ష్యముగా గలవి యగుటచేతనే శ్రుతికి దై పీ 
వాక్‌, ఆమరభారతీ, గ గై ర్వాణీ ఇత్యాది నామములు (దిసిద్ధయు అయినవి. తచ్చాయ 


రూప మగుటచేసి లౌకిక సంస్కృతమునకును నిట్టి (ప్రసిద్ధి కలిగినది. కాని (శ్రుతి 


వేదః 28 


గత సదములు లోకసిద్ధములై న యర్జకానుములను (ప్రబోధించుటకు గాని, లౌకికార్డ 
ములశే వివరించుటకు గాని (ప్రవ ర్లీంచినవని చెప్పుట (కుతిసమ్మతము కాదు. 
ఈ విషయ మింకసు (బహ్మళబ్రమున ఏపులముగ వివరిప బడినది, (చూ. వేదము. 
((బహ్మశ్వము) మనుస్మృతియు వేదస్వరూపము నిట్లు వివరించినది. 


విధానప్‌ వేదః (గాశ్వతమగు చట్టము; 


“త్వమేకో హ్యన్య సర్వస్య విధానన్య స్వయంభువః । 

ఆంచిత్య స్యాపమెయస్య కార్యత త్త్వార్ధవి (త్పభో॥ "మను, 13, 
“యస్మా త్వ్యమేకో 2-ద్వితీయః) అస్య సర్వస్య (పత్యక(శుత స్య 
స్మృత్యాద్యనుమేయస్య చ, విధానస్య విధీయం'తేఒ. నేన కర్మాణ్యగ్ని 
హో త్రారీసీతి విధానం వేవః, తప్య స్వయంభువః అపొరు షేయస్య, 
అది(త్యస్య బహుశా ఖా విభిన్న త్వాడియ త యా పరిచ్చే త్తు మ యోగ్యస్య, 
అ(పమేయస్య మీమాంసాది న్యాయనిర పేకతయా౭నవగమ్యమాన 
(పమేయస్య, కార్య మనుషెయ మగ్నిష్టోమాది, త త్ర ం(బహ్మ క్‌ 
“సత్యం జ్ఞానమనంతం(బహ్మ్‌' త్యాధి "వేదాంత వేద్యం, త దవార్డః 
(ప్రతిపాద్యభాగః, తం వే శ్రితి కార్యత త్త్వార్గవిత్‌ * 

-కుల్లూక భట్ట వ్యాఖ్య 
విధాన మనగా వేదము, ఆగ్నిహో తాది కర్మోపాసనాదికమును విధిచునది యగు 
టచే వేవమునకు *విధాని మని 'పేరు.! ఆది స్వయంజాతయి (స్వయ౦భూః) 

1. “అంతరాత్మక మాకాశం తన్మయం (శ్రోత్ర మిం్యడియమ్‌ |. 
తస్య శబ్దం గుణం విద్యా న్మూర్తి శాస్రవిధానవి[్‌ 1ోంభార. 12-252-3 
“విధానం వేదవాక్యమ్‌” - సీలకంఠ వ్యాఖ్య. 
“అపి వా సర్యధర్మః సాక్‌ త న్న్యాయత్వాద్వి ధానస్య"”, 
జై.సూ.] -8-_16, 
“విదియ'తే2_నేనేతి విధానం ఫట 1 సో౭నుమీయపే సత్యా” 
= కౌదిర.భా, 


24 భారతీనిరు క్రి 


కాన, నహపెొరుషేయమ; ఆచింత్యము _ అనంతశాణావిలసిత మగుటచే నింత యని 

జెప్ప నలవిగానిది; మీమాంసాది న్యాయసాహాయ్యము లేక డెలియ శక్యము గానిది 

గాన ఆప్రమేయము; 'అనుషేయ మగు జ్యోతిటో మాదిరూపధర్మము (కార్యం), 
ఇ లు 

వేదాంత వేద్యమగు (బహ్మ (తత్త్వం)? _ ఇవియే, అనగా నీ ధర్మ - (బహ్మ 

రూపార్ధములే, వేద (ప్రతి పాద్యార్థములు; అద్వితీయుడగు పరమేశ్వరు డొకడే 

అచింత్య - అనంత్రీ - 'వేదరహస్యాభిజ్హాడు (కార్యత త్త్వారవిక = అని యర్గము* 


సామాన్యముగ “స్యయంభూః, అచింత్యః, అ(పమేయఃి. ఆను_పడము 
లచే పరమేశ్వరుడు కీ రింపబడుచుండును. అతడు వేదస్వరూపుడు నని పూర్వము 
చెప్పబడినది, తత్రతిపాదక చేదరాశియ నిట నా పదముల చేతనే కీర్తింప 
బడుట గమనార్హము, ఇవి చేవునకు వేదమునకు గల సాధక్మ్యమును దెలియజేయు 
నవి. మతియ నిట (1) వేదము ఆహెరుషేయము (2) తత్రతిపాద్యార్థను 
అతీందియ ధర్మ = (దిహ్మస్యరూవము, (8) అచింత్య _ అ([ప్రమెయ "వేద 
రహస్యాభిజ్జుడు వేదరూపుడగు పరమేశ్వరుడొకడే _ అను విషయములు స్పష్టము 
చేయదిడినవి, 


ఇట్లు సం[పదాయవిదులు వేద మపౌరుపషేయ మని ము క్రకంఠముగ 


కీ ర్రించిరి ఈ విషయము వేదమం(త్రార్థపరిశీలనము వలనను స్పష్టము కాగలదు 


వెదము పారుషేయ మగునా ? 


వై నుదహరించిన మంత్రములు సూక్మముగ బరిశీలించినచో వేదముల 
ప్పరుషబుదిక ల్పితములు కొవనుటయు స్పషమగును, 
(a అ 


“వేదో౭.సి యేన త్యం చేవ వేద దేవేభ్యో 
వేదోఒభవః | తేన మహ్య్మాంవేదో భూయాః |* 
ఈ మంత్రమును జూతము. 


ఈ 'వేదశద్దరాశి పౌరుషేయమే యగుచో “వేదమా | నీవు దేవతలక 
వేదము అయితివి: నాకును వేదము కమ్ము అని (ప్రార్థించుపేమి ? మొదట 


మంత్రములు, తర్వాత (బాహ్మణములుు తదుపరి ఆరణ్యకములు రచింపబడి 


వేదః వ్‌ 


యుండునని గదా: చార్మితకుల యూహ! అగుచో వారి ననుసరించి, తరువాత రచింగ 
బ"న బ్రాహ్మణములు సంహితాగతమ:(త్రమునకు యజ్ఞమున వినియోగము చెప్పి 
యుండవలెను, _ అట్టియెడ సుం_త్రరచకాసవమయమున నీ మంత్రమునకు యజ్ఞము 
నందు (దర్శిముష్టి నుద్దేశి.చి చెప్పెడి) వినిమోగము లేదుకదా 1 అగుచో “మహ్యం 
వేదో భూయాః" అనునెడ “నుహ్యం” అను పదమునకు “*నాకు- అనగా “వేద 
రచయితయగు నాకు*- అనియే యర్షమును జెప్పవలసి యుండును. తనచే రచి 
యింపబడెడి మం(త్రభాగము నుద్దేశించి “వేదో౭సి* (నీవు వేదముఅయి యున్నావు 
అని చెస్పుచు - నీవు దేవతలకు వేదమైతిఏ ఆస్తే నాకును వేదము కమ్ము - అని 
కోరుచు రచయిత వేదమం(త్రమును రచించుటలోని సామంజన్యమును గూర్చి కాని 
సరన సమన్వయమును గూర్చి గాని విచారింసవలసి యుండును, 


మళీయు వేదములు మానవరచనలే యగుచో ఈ బుక్కులు 
యజుస్పులు, సామలు ఆన్నియు నేకకాలమునం దొకని చేతనే గచింపదిడినవరి 
చెవృవలనుపడదు, "వేజే ఇలు కాలముఐఇయందు పఠే పటు రచయితలు చేతే కజు 
బుక్కులు, యజుస్సులు, సామలు రచించి యుండవతెగవా ! అటిత జీ “బుచో 
నామాస్మి, యజూగ్‌ంషి నామాన్మి, సామాని నామాస్మి”- ఆని వేదంచయిత తనను 
బుగ్యజుః సాఎన్వరూపునిగ భావించుటలోని యౌచిక్యమును గూడ బరిశీలింపవలసి 
యున్నది. తనడే రచింపబడక పేజే ఇటు కాలములందు వెవేకఆలు రచయితలచే 
రచింపబడిన, రచింపబడనున్న బుగాది మంత్రము లన్నియు నేనే యని చెప్పి 
కొనుట లోకన్యాయవిరుద్ధము గదా ॥1 


ఇదియుగాక ఈ వేధములు మానవరిచితములే యగుచో నగ్నా్యా 
దేవతలు గాని, పరమేశ్వరుడు గాని వేదాత్మకు లగుట యెట్లు పొసగును ? అనాట 
రచయితలు (ప్రకాశవంత ములై గన్నటు థొతికములగు అగ్ని, సూర్య, చం(దాదుల 
జూచి దేవతలని (ఛ్రమించినారనిగదా చార్మిత్రికుల కల్పన | భౌతిళములగు సీ 
అగ్న్యాదులు పది త్మకములగుట యెట్లు ? “ఆగ్నేర్‌ బుగ్వేదః వాయో గ్యాజుర్వేద! 
సూర్యా 'త్సామవేదఃి. అని (శుతులు జెవ్పుచున్నవి _భౌతికములగు నీ యగ్ని 
నాయ్వాదిత్యుల నుండి వేదము లావిర్భవించుట యెట్లు ? ఒకవేళ నెల్లో పీనినుండి 
యావిర్భవించినవని యనినను నపుడవి మానవరచనలని యెట్లు చెప్పనగును ౩ 


గ 
దా 
శ 
అ 
Gr 
29 
య్ర్‌ 
da 


“యో (బహ్మా-౦ విదధాతి పూర్వింయో ప్రై 
'వేదాంశ్చ (పహిణోతి తస్మా” —_ శ్వేతా 6 6-18; గోపూ. శీర్‌ 
పరమేశ్వరుడు మొదట (బహ్మను సృజించి యా (,బహ్మకు వేదముల 
నను(గహించినట్లు పె (శుతివాక్యము జెప్పుచున్నది. అటిమెడ మానవరచిత ములని 
౧ ౬ రు ॥ 
చెప్పబడెడి వేదములను పరమేశ్వరుడు (బహ్మకిచ్చుపెట్లు పొనగును ? ఇంత కాదు, 
cc? ఇ 
“అహే బున్నియ మంతం మే గోపాయ | 
య మృషయ _స్తైవ్‌దా విదుః | 
బుచః సొమాని యజూగ్‌౦షి | 


సాహి శ్రీ రమృశా సతామ్‌ 1” 
లు తె. (బౌ 1.1-.10-3 5521-26 


“అహే అహింసితవ్య | బున్నియ బుధ్నే మూలే జగదాదా 
వుత్సన్నా వసథ్య (అగ్నే; (తీన్‌ వేదాన్‌ విదంతీతి (తివిదః, 
(తివిదాం సంబంధినో౭_ధ్యేతార పై విదా స్తేచ యం మంగ్రభాగం 
బుగాది రూపేణ |తివిధథ మాహుః తం గోపాయి 
- సా.భా.కై.సం. 1-11-1 ;బుగ్వేద-సా . వేద భాష్య భూమికలు, 
ఇట అవసథ్యాగ్ని “అహే, బుధ్నియి యని సంబోధింపబడినాడు. 
అహింసితవ్యుడు, జగదాదియం దుత్సన్నుడు నగు అగ్ని యని యర్హము, ముగ్యజుః 
సొమరూప మగు తివిధ మంత్రజాతమును దర్శించినవారు (త్రివిదలు, ప్‌ రే 
మం|త్రద్రిష్టలగు బుషులు వారినుండి యా (త్రయీవిద్య నధ్యయనము జేసిన వేద 
విదులు తై9ఏదులు ఆ సంప్రదాయము ననుసరించి గురుశిష్య పరంపరగా ప్రాప్త 
మైన యీ వేదమును నేడు నధ్యయనమొనర్చెడి వేదవిదులును శై 9విదు లగుదురు, 
ఈ మం(త్రజాతమును పరమేశ్వరుడు మొదట హిరణ్యగర్భ ప్రజాపతి కనుగ్రహిం 
చెను. ఆ నుంతరాళని మం్యత(ద్రష్టలగు బుషులు దర్శించిరి. “తా మన్వవింవన్‌ 
బుషిషు (ప్రవిష్టామ్‌' అనుచు బుగ్వేదము (10-71) నీ విషయమును స్పష్టము 
జేయుచున్నది. (చూ బుషి శబ్దము 


వే దః 27 


సర మేష్షి నుండి నేటివజకును గురుశిష్యపరంపరా రూపమున (సాప్పమై 
యే ఖుూూదిరూపనుగు మం(త్రము (వేదము నాచే నగధ్యయకము  చేయబడినదో 
యదియే యమృతస్యరూప మగు (అమరణ ధర్మము గల సిరి (్రీఇ. మిగిలిన 
సిరు లట్టివి గావు. జగత్కారణ భూతుడవు, నిరంతరమారాధసనీయుడవు నగు శో 
యగ్నీ ! అట్టి నాయీ మంత్రమును రక్షింపుము__అని పె మంత్ర తాత్పర్యము. 


ఇది మం(శ్రావిర్భావన్వరూపమును, మం(త్రము యొక్క అమృతభ్రీత్వ 
మును, నుంతగోపనావశ్యకతయు వివరించెడి మంత్రము. ఈ వంత్రమునకు 
యజ్ఞకర్యలందే గాక నిత్యము జేయబడు దేవతారాధనమునందును వినియోగము 
గలదు. అందుచే పరంసర్నాప్రాప్త మగు సీ త్రయీ రూపముతరా!ని రక్షింప 
మనెడి యభ్యర్థనము (ప్రతిదినము జేయబడుచుండుట గ మనార్హము, 


మంత్రములు ఆర్యులనెడి వారి రచనలే యనుచో నీ మం|త్రార్థమెట్లు 

పొనగును ? (త్రివిదులగు (ద్రషలచే దర్శింపబడి, ,'తె)విదులచే నధ్యయనము జేయ 
= రు డె 
బిడెడి యమృతశ్రీరూప :ఏగు నా యీ బుగ్యజుః సామరూప మగు మంత జాత 
మును రక్షింపు నని యా మం్యతతము యొక్క రచయిత అగ్నిని (ప్రాధి చుటలోని 
అ 
సామంజస్య మేమి ? అభ్యరింపబడెడి యగ్ని భౌతికాగ్నియే యగుచో నది మ (త్ర 
(థె 

మును రక్షించు పెట్టు ? బుగ్యజుఃనామరూప మంతజాత మంతయు ఆ రచయిత 
యొక్క రచనయె (మే మంత్రం) అగుట యెట్లు ? కాన నధ్యయన పరంపరా 
(సొ ప్తమెన మం(త్రజాతరూప మగు నాయీ సిరి (శ్రీ ని రక్షింపుమనియెడి యీ 
యభ్యర్హన, మంత్రములు పురుష రకము లగుచో పొనగదు: అపార షేయములని 
యంగీకరించిన పుడే యిట్టి యీ మంత్రములకు సరస సమన్వయము లభి'చును, 
మనత ములు పురుషక రకములు గావు ఆవి (తివిదులగు మం(త్ర(ద్రష్టల దర్శన 
ములు వాని నవ్యయనము జేసి తై 9విదులై తమ్మ యో యమృతంపు సిరిని 
ఈశ్వరాన్యుగహము బడసి గోపనము చేయవలెను, ఆని మంత్రము స్పష్టముగ 
తన స్వరూపమును జెప్పికొనుచున్నది, అనాొదికాలము నుండి అవిచ్చిన్నముగ 
అధ్యయన సరంసరా(ప్రా ప్ప మగుటచే “అమృతా శ్రీః యని (శుశియే తన యన్ముత 
స్వరూ పమును తేటపటినుకొనుచున్నది, 


28 భారితీనిరు క్రి 


వేదములు వేజు వేయి తెగల (T౯b8క) వారిచే, భిన్న భిన్న కాలము 
లందు, భిన్న భిన్న దేశనులందు రచింపబకుచో నా రచన ౨కు ను అమృతత్వ మెట్లు? 
మతీయు నా రచనల కన్నిటికి గలిపి సామూహొకముగ వేకః, శ్రుతిః, ఒహ్మ _ 
ఇత్యాది నామముల గూర్చిన చెవరు?ః (శుకియే తనను దాను వాం నామములకో 
నన్ని శాఖలయందును వ్యవ హరించుకొ ని యుుడుటచే నవి యర్వాచీన కల్పిత 
సాంకేతిక నామము లని చెప్పవలను పడదుగదా ! కనుక చేవ మపొరుషేయ మని 
యంగీకరించినపుడే యీ నామముల యౌచిత్యము సరసముగ (గ్రహింపనగును, 
అపుడే సకల మంత్రా సమన్వయము సుసముగ గుమరగలదు. 


సెదములలో పౌర్యాసర్యమ్ము విజ్ఞాన! క్రమవికాసవంం 
గలవా ? 


అగ్నినుండి బుక్కులు, వాయువునుండి యజుస్సులు, సూర్యుని నుండి 
సామలు నుదృవిల్లి నట్లు శ్రుతులు చెప్పుచున్నవి, దీని ననుసరించి మొదట బుగ్వే 
దము, తరువాత యజుర్వేదము, నా తర్వాత సామ వేదము పుట్టయుండునని య 
చేసినచో _- మొదట ఆగ్నియు, తరువాత, [క్రమముగ వాయు సూర్యులును బుసిరని 
యనవలసి వచ్చునే : అగ్ని-వాయు-సూర్యులు నిరంతర సాహచర్యము గల మూడు 
జ్యోతిస్సులు (వీనిని గూర్చి "భారతీ శబ్దఏచారమున వివరింపబడినద్సి పర మేశ్వ 
గుడు అగ్ని వాయ్యాదిత్యాక్కకుడు, బుగ్యజాస్సామ రాత్మకుడు సగుటచే. *“(తిధాతుఃకి 
అని (శుతి యందు గీ ర్తింపబడినట్లు పూర్వము వివరింపబడిడది. అంమచే అగ్ని - 
వాయు __ ఆదిత్యులకు గాని, బుగ్యజుస్సామలకు గాని పౌర్వాపర్యము, దానినిబట్టి 
విజ్ఞాన డమ వికాసము ఉన్నదని చెప్పుట (శ్రుతి తాక్సర్యాను గుణము గాదు, 


అంతరరృువనవుం "= 
దం 


కాని భాషను బట్టియు భావమును బట్టియు, ఆయా కొల స్థితిగతుల 
బట్ట వేదమున గల సంహితాభాగమునకున్కు [బాహ్మణ = ఆరిణ్యక - ఉపనిషడ్భాగ 
మునకును పౌర్వాపర్య మున్నృదనియు, సంహితయందు, (మం(క భాగమునందు) 
బాహ్యదర్శనమే కాని యంతర్జర్శ్గనము లేదనియు. ఉపనిష త్తులయందే యంతర్ద న 


వేదః 29 


మున్నదనియు చారి(తిక లూహించిరి, ఇట్టి యూ యూహాలు చరిత కల్చ్పనాలక్ష్య 
ముతో జేసిన యూహలు మాత్రమే యగును, 


ఈ యూహల నంగీకరించినచో మంత్రములకు సరన సమన్వయము 
పొసగదు. అతి (పాచీనములని చెప్పబడెడి బుగ్వేద మం|త్రములే యీ 
చారి(త్రికుల వాదమును నిరాకరించుట జూతము 


న వి జానామి యదివేద మస్మి నిణ్యః సన్నద్ధో మనసా చరామి | 
యదా మాగన్‌ _పథమజా బుకస్యాదిద్వాచో అక్నువే భాగ మస్యాః ॥1. 
= ము, 1-164-97; అ. వే, 9-10.15 నిరు, 7-3; 1402, 


1 అహం యదివేదం యదపీవం విశ్వం అన్మి కృత్స్నః ప్రపంచో 
ప్యహ మెవాస్మి | నామరూపాంశం ఆసరమార్థం త్య కా సర్వత అనుగతో2_ స్తి 
భాతి [పియమితి యోఒయం సచ్చిదానందాకారో 2౬ స్రీ సోఒహ మస్మీకి న విజొనామి। 
వివిచ్య నాజ్ఞాసిషమ్‌ | పరం శాస్త్రజనిత మీద మహ మస్మీతి జ్ఞానం జాతమ్‌ | 
అవి వేక్ణ్యహ మిత్యర్థః | కార్యకా రణయో రభేదాక్‌ కృత్స్న(పవంచప్యాపి (బహ్మో 
నన్య'త్వేన (బహ్మైకత్వావగమే [పపంచజాతమపి న్వస్వరూపమేవ భవతి | “ఇదం 
సర్వం యదయ మాత్మా, (బహ్మ|ై చేదం సర్వం, ఆత్మై వేదం సర్వం, స 
ఈక్షత బహు స్యాం పశాయేయి — ఇత్యాది (శతిళ్యః ఏకవిజ్ఞానేన 
సర్వవిజ్ఞాన (పతిజ్ఞానాల్‌ | ' “తదనన్యత్వ మారంభణ 
శద్దాదిభ్యః, (దైసూ. 2_1_14) ఇత్యాద్యుపప త్తిభిళ్చ (పపంచన్మ  (బహ్మో 
నన్యత 9 సిద్దమ్‌ 1 యన్న్వ్వా, ఇవ శద్దిః ఉపమార్గః । యదివ యదాపరో క్ష్యజ్ఞానం 
సరై (కాత్మ్యరూప మానుభవిక మ స్తీ తదివ తద్వ దేవొహ మస్మి 1 ఇదం సర్వమహ 
మస్మీతి జ్ఞానం మే జాతమ్‌ | అఆపితు ఏత ద్రార్దాతివభూతమ్‌ | ఆనుభవికం 
సార్వాత్మ్యం యద _సి తన్న వి జానామి న ప్రాప్మోస్మి | శాస్ర్రజనితం సార్వా 
త్యం జాతం న తు ఆనుభవిక మిత్యర్హః | తతకారణ, మాహా ।; యకో౭హం 
నిణ్యః 1 ఆంతర్హితనా మైతత్‌ | అంతర్హితో మూఢచి తః । చిత పత్య(క్రవణ 
తాభా వేన పరిచ్చిన్న ఇత్యర్థః 1. త(త్రోపప త్తి మాహ 1 సంనద్దః అవి ద్యాకామకర్మభిః 


12] 


80 భారతీనిరుక్తి 


యక్‌ ఇవ ఇదమస్మి న వి జానామి : 


దృశ్యమగుచు నిది యది గలదో యా కృత్న్న(పపంచము నేనే ఆనగా 

(సక, భాతి (చిక్‌, (ప్రియం (ఆనందం), నామ రూపం * అనెడి 
యంశపంచకముతో గన్న ఫై పసది యుతయు నేనే, అందు నామరూపములు పర 
మార్థములు గావ; వానిని విడిచి సర్వత్ర అనుగత మై యుండెడి స్‌ _ చిన్‌ _ 
ఆనంద స్వరూపము నేను ఆని నివేచన చేసి తెలియజాలనై తిని, అనగా “ఇదం 
సర్వం యదయ మాళ్మా” “బహ్మెవేదం సర్వం? “స ఈక్షత బహుస్యాం (పజా 
యేయి___ ఇత్యాది శా స్త్రజన్య పరోక్షజ్ఞాన ము కల్లినది గాని యపరోకొనుభవము 
కలుగలేదు ___ అని యూ వాకా కరము, 


సమ్యగృద్దో వేష్టితః ఆత ఏవ, మనసా యుకో భావనా సహిష్టునా బహిర్ముఖేన 
వికి స్తేన "చేతసా యు కః సంచరామి సంసారే. -1 అథవా మనసా. సంన ద్ద శ్చరామి 
ఇం (దియ పరవశ ఏవ సన్‌ సంసారే దుఃఖ మనుళవామి | న సార్వాత్మ్యం జానా 
మీతి పరిదేవతే । యౌాస్త్కోఇపి ఇమం సరి దేవనార్దత్వే నోద జహార్హ*ఆఅథాపి 
పరిదేవనా కస్మాచ్చి ద్భావాక్‌, న విజానామి య దివేద మస్మి” ఇతి | దబహిర్ముఖి 
చేత సః స్వరూపాపరిజ్ఞానజనితం దుఃఖ మన్య (శూయతే “పరాజ్బీ థాని వ్యతృణ 
త్స్వయంభూ _సస్మా త్పరాజ్‌ పశ్యకి నాంతరాత్మన్‌* (క, ఉ, 2 -( -1y ఇతి 1 
తద్ది కదైత దృవతీ త్యాహ । యదా, మాగన్‌ ఆగమిష్యతి తదా 1 కిం తదితి 
ఉచ్యతే 7 బుక న్య పరమార్థస్య ప పరస్య (బ్రహ్మణః, _ర్రథమడ్లాః (పథమోన్మేషః 
(వథమోతృన్నళ్చి త్త ప్రత్య(క్షవణజనితః అనుభవః | స యదా మా మాం ప్రాప్నోతి; 
(దిక్‌ అవంతర మేవ అవ్యవధానేన, అస్యా వాచః ఐకాత్మ్య (పకి పాదికాయా 
ఉపనిషద్వాచో  యదివేదమస్కీ త్యుకాయా వా, భాగం భజనీయం శబ బహ్మణా 
వ్యా ప్రవ్యం పరం (దిహ్మపదమ్క్‌ అప్న వే పొప్నోమి | చి త్తస్య బహిర్ముఖతాం 
పరిత్యజ్య అంతర్ముఖ తై తెవ . అదుః సంపొదా, సాయదా స్యాన్‌ తదానీమేవ 
స్వరూపంద్రష్షుం సుళకం “భవతి ప పళ్ళా ద్విలంబాభావార్‌ | యథా గిరిశిఖరాత్‌ 
పకన్‌ పాషాజొ2 విలంచేన పతతి తద్వక్‌ | చిత్త్యషత్యజ్ముఖత్వస్య దుఃశకత్వ 


మపి తితై 9వ (శ్రూయతే __“కళ్ళిడ్డీరః ప్రత్యగాత్మాన మైక్ష దావృత్తచక్షు 
రమృశత్య మిచ్చన్‌ (క, ఊఉ. ౪ 4 1) ఇతి] సా. భా, 


: వే దః 81 
నిణ్యః నం నద్దో మనసా చరామి ; 


అట్టి యనుభవము కలుగకపోవుటకు గారణ మేమన --- బహిర్ముఖమై 
వికీ పమెన మనస్సుతో తాదాత్మ్యము చెంది మూఢచి త్తుడనై పరిచ్చిన్నుని వోలె 
సంసారమున చరించుచున్నాను _- అని యీ వాక్యార్థము.. 


యదా బుతస్య (పథమశాః మాగన్‌, ఆదిత్‌ అస్యాః వొచః భాగం 
అళ్నువే ; 


కాని, యెపుడు [బహ్మ విషయక మై చిత్త మకా(గమ గుచు 'నంతర్ము 
మగునో, అనగా (బహ్మవిషయక [పథ మోన్మేషము (అపరోక్షొనుభవము) కలుగునో 
యపుడే ఐకాత్మ (పతిపాదక మగు నీ*'య దివేవ ముసి" ఇత్యాద్యుపని షద్వాక్యము 
లచే (పతిపాదింప బడిన (బహ్మపదము నొందుదును, 

(సాయణ భాష్యము, వేంకట మాధవ భాష్యము మూచునది 


ఈ మంత్రము బుగ్వేదము మొదటి మండలము లోనిది, ఇందు 
మనస్సు నీరంకరము నికి ప్రమై మోహవరవశమై యుండునంతవజకు సంసారమున 
బరి భమించుచుండు నని మనస్సు యొక్క స్వాభావికస్తితి చెప్పబడినది. అట్లు 
బహిర్ముఖముగ నుండ నంతవజకు శాస్త్రమున నెంత పరిిశమ జేసినను మనస్సుతో 
తాదాత్మ్యము విడువక. యుండుబచే నేను పరిచ్చిన్నుడను (ఆల్బుడన్సు అను 
భావమే వెంటనంటియుండును గాని సచ్చిదానంద రూపమగు సీ కృత్స్న (పపంచ 
మంతయు నే నయను యథార్దానుభవము కలుగ దనుట స్పష్ట షము చేయబడినది, చి త్త 
మంతర్ముఖమైనపు డట్టి యనుభవము గలుగును: అపుడు గూడ నుపనిషక్‌ మహి 
వాక్య (ప్రమాణము చేతనే యా యపరోక్షానుభవము గల్గును గాని దానియంతట. 
నది సిద్దింపదు అనగా నీ యనుభవము శా న్త్రైక ససుధిగమ్యమే గాని పురుషబుద్ధిక 
గోచరము కాదనుట ఈ మత్రముశ స్పష్టము జేయండినది “ ఇతి క్లారాత్మ 
స్వరూప ఆహ” అని యనుచు వేంకటమాధవుడును ఇది ఆత్మత ర్త క్ఞాసకమగు 
మం(త మనియే వివరించినాడు. 


చార్మితికుల కల్పనల ననుసరించి యార్యు లనువారిచే శొలుదొ ల 
రచింపదిడినది బుగ్వేదము. చారి - వాదము చొప్పున సంహీతారచనా కాలమున 


కిన భారతీ నీరు 


(యి 


(చఛాహ్మణములు, ఆరణ్యక కములు, ఉపని త్తులు నుండియుండుటకు వీలు లేదు, 
కాని వై మంత్రమున సర్టె ్యాకాత్మ్యమును (ప్రతిపాదించు “యదివేన మస్కి యనెడి 
- యపనిషద్వాక్య మంతర్షగ్భత మై యున్న. మల 'ఆస్యావాచః* అని “ఇదంి 
శద్దిముచే నా వాక్యము పరామర్శింపదిడినది కూడ. ఇట్లు సంహితయందు ఉపనిష 
ద్వాక్యమును, ఉపనిష త్త త్రషము నెసువదించుటచే వారి వాదము నిర్మూలమై పరాస్త 
మగుచున్నది. 


సంపి తాభాగమున గూడ నచటచట నుపని షత్సిద్దాంత ములు బీజ పాయ 
ముగ సూచింపబిడి యుండవచ్చును. అని చెప్పుటకును పిలు లేదు. ఈ మంత్ర 
మునం దుపని షద్వాక్యమే సాకెదుచ్చరింపబడి మరల 'ఆస్యాః వాచః” అని “ఇదం” 
శబ్దముచే పరామర్శింపదిడి యుండుటచేతను, ఉపనిష త్త తము (ప్రతిపాదింపబడుట 
చేతను ఇవి బీజ పాయ సూచనలనెడి యయాహాకు తావులేదు. “యో జాగార తమృచ 
కామయ నే ఆగ్నిరస్మి జన్మనా జాత చేదా? _ ఇత్యాది పూర్వోదాహృత బుక్క 
లును ఉపనిష త్త త్వ్వమునే ప్రతిపాదించు బి దర్శించితిమి. ఇతె కౌదు “ఆహం 
మను రభవం సూర్యశ్చాహం (బు, 4-26-1); ఇయం మే నాధి రిహ మే సథస్థ 
మీమే మే డేవా అయ మస్మీ నర్వః (బు, [0 ర 18)” _- అని యీ రీతిగ ఉప 
ఏషత్ర్రతిపాదిత మగు సర్వాత్మకళ్వానుభవమును (పతిపాదించు మం(త్రము లెన్ని 
యేని బుగ్వేదమున గలవు దినినిఐట్టి సంహితాభాగ మావిర్భవించిన కాలముననే 
యుపవిష రులు కూడ నావిర్భవించినవవియు, ఉపనిష త్ర త _క్వమునంశయు దృష్టియం 
దుంచుకొనియే మం॥క్ర(బాహ్మణములు (పవృ తము. "అయినవనియు, ఆకే మంత్ర 
(బాహ్మణ (పతిపాదిత కర్మ స్వరూపమును దృష్టియం దుంచుకొనియే ఉపనిషద్భాగ 
మావిర్భేఎంచిన దనియు దెలియుట సమంజసము, అట్లంగీకరింపనిచో నిట్టి యీ 
మంత్రములకు సరస సమన్వయము గుదురదు. 


ఇంకొక విశేషము. మనస్సు విక్షి ప్తమై నం సారమున జరించు నంత 
వరకు శా స్రజన్యజ్ఞాన మనుభవదూం మై యుండును; చి త్త ఏంత ర్ము ఖమైను అన] 
రోశెనుభవము గల్లుబకు శాస్త జన్యక్షాన మావశ్యకము; అనా శాస్త్ర '(కేద) et 
పాదిత మైన విషయము పురుషబుద్ధిచే నేమాత మూహించుటకు శక్యము గాదు? 
అవి “వ విజానోమి యనెడి పె పై మంత్రమున స్పష్టముగ' తెలియజేయబడినది, ఆక 


యెడ పురుషబుర్ధిక్షి గోచరములు గాని యా విషయములను ఆరుళ్ట లనువారెటు తవ 
న న తః 


వేదః 88 


రచనల ద్వారా తెలియజేయజాలియుందురు? కాన వేదములు పురుషబుద్దికల్చిత ములని 
గాని వానియందు పౌర్యాపర్యము విజ్ఞాన క్రమవికాసము లున్నవనీ గాని చెప్పుట 
యుక్తి సహము కాదు [శ్రుతి తాత్సర్యానుగుణమును కాదు, 


బుగ్వేదము నానాదేవతలు . నీకదేవత :. 


“బుచో ఆతరే పరమే వ్యోమన్‌ యన్మిన్‌ దేవా 

అధి విశ్వే నిషేదుః । యస్త న్న వేదకీ మృచా 

కరిష్యతి య ఇ త్తద్విదు స్త ఇమే సమాసతే ॥ 
= బు, 1-104.88) అ.వే.$-10-18 తై. (బ్రా, 3-109-14; త్రై. ఆ. 
2-11-1; నిరు. 18-10: 


ఇదియు బుగ్వేదమున మొదటి మండలములోనిదే, ఈ మంతము 
నకు పూర్వమున నున్న “అపాజ్‌ (ప్రాజేతి యను బుక్కున దేహాత్మ జీవాత్మల 
గూర్చి చెప్పబడినది, ఇందు జీవాత్మయొక్క- పారమార్షిక రూపము జెప్పబడు 
చున్నది, 


ఇచట “బుచః”* అను పదము నాలుగు వేదములకు ఉపలకుక్రము" 
(అత బుక్‌ శ్లబ్రైన బుక్‌ (పధానభూ తాః సాంగాపరవి ద్యాత్మకా శృత్వారో వేదా 
ఉచ్యనే-సా. భా 


ఆడశరమ్‌ ?_ 


ఏతదై్వై తదకరన్య పళాసనే గార్గి (బృ- ఊ 8-6, యేయాతోదకీర 
మధిగమ్య'తే (ము. 1-1-50), యేనాత్షరం పురుషం వేద సత్యం, (ము.ఉఊ, 1 
2-191) _ ఇత్యాది (శుతలయందు ఆకరముగ అనగా అనశ్వరముగ (బసిద్దమైన 

థి దున 

(బహ్మయే ఇట అక్షరశబ్దము చేతను చెప్పబడుచున్నాడు,. సర్వ వేదముఐకును 
డతిపషాద్యుడు (బ్రహ్మయే కాన 'బుక్కులకును ఆకీరమునకును? __అనగా 
వేదములకును (ఒహ్మకునుగఅ సతిబంధము (ప్రతిపాద్య (ప్రతిపాదకభావరూసము, 
కనుక, “బుచః అక్షర. అనగా బు(కృతిపావ్య మగు (బ్రహ్మయందు ఆని యర్థము. 


34 భారతీ నిరు క్తి 


ఆ అక్షరము “పరమం వ్యోమ” అనగా ఉత్క్మషము, నిరతిశయము 
సర్వాధిష్టానమునై. సర్వరక్షకమైన తత్త ము దానియం దే సర్వము అధ్య _స్తము+ 
ఆ పరమాత్మయందే సర్వచవతలు అధివసించి యున్నారు. 


లేక “అకరే బిుచి అనియు జెస్పవచ్చును. ఈ య్యము ననుసరించి 
పరమాత్మయందు వేదము లన్నియు పర్యవసన్నములై యుండు ననియు దెలియ 
సెగును (ఉక్రలకణే వస్తుని బుగుపలచీ చౌ; సర్వే సాంగా వేదాః పర్యవ సితా 
ఇత్యర్థః=సా, భ్రా 
యస్తన్న వేదకి మృచా కరిష 


సలి ధా 


సర్వదేవళాధిష్టానరూప్పుడు, కృత్స్న వేదతాత్సర్య్ణ (పతిపాద్యుడునగు 
(బహ్మను గూర్చి ఎవడు 'తెలిసికొనడో అతడు బుగాది కబ్దజాలముచే నేమి చేయ 
గలడు? అనగా వేదనసాధన మగు ( వేదయతి) చేదముచే. వేద్యుడగు (బ్రహ్మను 
దెలియనిచో, వేదము (ప్రయోజనరహితమై నిష్ఫృల నుగుచుండ నిక నా వేదముచే 
సాధించెడిదేమి? ___ ఆని బుక్కు (పశ్నించుచున్నది, ఇట్లు తెలియజాలస 


వానిని గూర్చి వేదము నిష్బలమ గునని చెప్పి, తెలిసినవానికి గలుగు (ప్రయోజనము 
నిట్లు ఈ ముక్కు చెప్పుచున్నది. 


“'యఇతద్విదు స ఇమే సమాసకే” ; 
జ ద 


Yar 


ఎవ రీ తత్త్వము సెజుగుదురో యా వేదవిదులు లేక (బహ్మవిదులు 
పునరావృత్తి రహితమగు స్వస్వరూపావస్తానము నొందుదురు, (ఇమే జ్ఞాతారః 
చే డ్‌ కః. 
సమాసతే సమ్మక్‌ తిష్ష ని అపునరావృళ్వా స్వరూ పే౭వసానం సమాసనమ్‌ _ సా. 
9 అనె 4 
భా అని మల్మత్రార్రము, 
థి 


ఈ మంత్రమును తై క్రికీయారణ్యకము |పణవపరముగ వ్యాఖ్యానించిన ది * 
అప్పడు బుక్‌ (ప్రతిపాద్యమగు ఆకరము ప్రణవరూపమగు ఓంకారము. ఇంతే 
కాదు. బుగక్షరమనగా ఆడ త్యమండలాంతర్షత పురుషుడనిము చెప్పుట, గలదు. 
లేక, బుక్‌ అనగా జీవు డనియు, బుగతర మనగా జీవుని వాస్తవిక స్వరూపమ గు 
పరమాత్మ అని చెప్పుటయు గలదు. సూత్మముగ బరలించినదో నన్నిటి తాత్సరోజ్టి 
మొకటియే యని తెలియనగును, 


వేదః 85 


ఇచట “బుద అను పదముచే సర్వ వేదరాశిని (గహింపక, ఆర్యులను 
వారి తొలి రచన యగు బుగ్వేదములోని బుక్కులే యని (గ్రహించినను బుక్‌ 
(పతిపావ్యము అక్షరము; లేక అకరమునందు బుక్కులు = అను నర్గములే సిద్ధించు 
చున్నవి. ఎట్లు జెప్పినను బుగధిష్లా నభూతుడు, బు కృతిపాద్యుడు అతరరూప 
(బహ్మ యనియే యర్థము జెప్పవలసియుండును. ఆ (బహ్మ సర్వ దేవతాధిషాన 
రూపుడు గాన సర్వదేవతాత్మకుడు, కాన బుక్కులన్నిటిని సర్వ దెవతాథిస్టానభూత 
(_బహ్మత త్త్వ్వ(ప్రతిపాదనమునం ద తాత్సర్య మని యీ బుక్కు స్పష్టకరించుచున్నది. 
ఇట్లు బుక్‌ స్వభావమును గూర్చి బుష్కలే స్వయముగ జెప్పికొనుచుండ వాని 
స్వభావమును చరి_తకల్పనానుగుణముగ నింకొక తీరుగ వర్ణించుట బుగభిమతము 
కాదు. ఇట్టి బుక్‌ స్వభావమును దెలియనిచో (య స్తన్న వేద కి మృచా కరి 
ష్యతి) ఈ బుకగు-లతో స్తాధించెడిదేమి ? = అని ఈ బుక్కు. (పశ్నించుచున్నది 
గూడ 1 తెలిసికొనినచో గల్లెడి ప్రయోజనము గూడ వివరించి; ది, 


అందుచే - “ఆర్యు లనెడి వేవరచబికల దృష్టిలో సూర్యచం (ద్రాది 
జోోతిస్సులే మొదట దేసతలు; అవియే జగద్యాత్రకు కారణభూతములుగ భావింప 
బడెను; తర్వాత పెక్కు దేవతలు గల్పింపదిడిరి. కొంత కాలమునకు సృష్టి 
కర్తను గూర్చిన జిజ్ఞాస పెతిగినది. అయినను తల్‌, సద్‌, (బహ్మ - ఇత్యాది 
పదములకు ఉపనిషత్తులందు జెప్పెడి తత్త్వార్థములు బుగ్వేదకాలమున లేవు __ 
మున్నగు చారిత్రిక కల్పనలు నిరాధారములని యీ బుక్కు స్పష్టము జేయు 
చున్నది. 


“సత్యం జ్ఞ జాన మనంతం బ్రహ్మ | యో వేద నిహితం గుహాయాం 
మే వ్యోమన్‌ | సోఒవ్న శే నర్వాన్‌ కామాన్‌ సహ (_బహ్మణా విసశ్చితేతి” 

దో దంిడరారము “బుచో అక్షరే పరమే వ్యోమన్‌ ... య స్తన్న 
వేద ........ య ఇక్‌ తద్విదుః ....... "అను ఈ ముక్కుకు (పతివింబరూపములైై 
వ్నరిల్లి, బుగర్జవివరణ రూపములే యగుచున్నవి. “కాన సంహితలు, (పతిపాదింపని 
తత్త్వము (కొత్తగా ఉపవిషత్తులచే గాని, పుఠాణేతిహాసాదులచే గాని, (శ్రీ. శంకరాదు 
లచే గాని, (ప్రతిపొదింపదిడిన దనుట యు క్రిసహము, శుతిసమ్మతము గాదు; శంక 
రాదులకును సంమతముగాదు (చూ. అనతారిక) అందుచే బుగ్వేదకాలమున తత్త్వ 


86 భారతీనిరు కి 


టే 


దర్శనము వేలు; ఉపవిషత్కాలమున త త్త్వచర్శనము వేజు; శంకరాదుల కాలమున 
త _త్వదర్శనము వేజు__అని న.ర్జించుట తగదు. 


ఇట బుచో౭_క్షరే_. అను బుక్కుచే; బుగాది వేదరాశికి (దిహ్మత త్వ 
(పతిపాదనము నందే వర మతాత్సర్యము? __అనుచు వేదము యొక్క_ వేదత్వను 
వ్యక్తము గావింపబడినది, ఉపనిషన్‌ స్వరూప (శబ్దార్నృ పరిశీలనము జేసినమ ఈ 
జీ ఏ భఖ 
బుగర్గతాత్సర్యము -వేదన్వరూపము.. ఇంకను తేటసడును. అందుచే ఉపనిష వర్ద 
తత్స్వరూపములను (కుతులే యెట్లు నిర్వచించి నవో దర్శింపవలసియున్న ది. 


ఉపనిషత్‌ $౬ 


“తస్య వా ఏతస్య యజుషః రస ఏవోపనిషక్‌। తస్మా ద్యావ 
న్మాత్ర ఇవాన్నన్య రసః। నర్వ మన్న మవతి। సర్వ మన్న మనువ్వ్యేతి[” 
శ. భా, 10.3 6.12 
యజుర్మం శ్ర బ్రాహ్మణ ప్రసంగాక్‌ ఉపనిషదో౭ర్టం తత్స్వరూప౦ 
వెదితుః ఫలం చ దర్శయతి తస్య వా ఏతస్య యుజుష ఇతి; అన్న 
రూపస్య యజుషః రసః సార ఏవోవనిషక్‌। తస్యాశ్చ చేదసారత్వ 
మన్నదృష్టాంకేన _ప్రతిపాదయతి తస్మా ద్యాస దితి; యరా అన్నస్య 
_ యావాన్‌ రనః కావాన్ల్‌ స్వా శ్రయభూతం సర్వ మన్న మవతి; 
తర్స్చయతి భోగయోగ్యం కరోతి; అనువ్యేతి వ్యాప్నోతి చ। 
ఆతః ఉపని షక్‌ సకలం సాంగం వేదం వ్యాఫప్నోతి। 


ఆసా. భాం 


అన్నముయొక్క రనము స్వాశ్రయభూత మగు అన్నము నంతయు వ్యాపించి కృపి 
హేతు వగుచున్నది. అన్నమును భోగయోగ్య మొనర్చుచున్నది, అశే వేదసార 
మగు ఉపనిషత్తు కూడ స్వాాథఖయ రూపము, కాండ 
వేదము నందంతట నంత రి లీనమై వ్యాపించి యుండి 
లోకో త్రరాహ్లాదక నుగుచున్నది _ వేదము నంతయు 
చున్నది _ ఆని భావము, దీవి 


[తయాత్మకము నగు సాంగ 
(అధికారి యగు సాధకునక్క 
రసాస్వాదయోగ్య మొనర్వ్పు 
వంన నిధించేదరాశియు ఉసనిషదాత్మకమై వర్యబహ్మ 


వేదః క్‌ 


(పతిపాదక మగుచున్నది _ అని తెలియును. అందుచే బుచో=ఒ&రే పరమేవ్యోమన్‌ 
అగ్ని ర్లాగార త మృచః కామయ నే ఏతా విశ్వా విదుషే (చూ. అనతారికా)- 
ఇత్యాది పూరో్యోదాహృత మంత తాత్చ ర్యముతో సంవాదము సద్ధించుచున్నది, 
“కావచ్చును; ఉపనిషతు లనగా వేదా నములు, వేదశిరోరూప (గ్రంథములు గదా! 
వేదములయొక్క_ అంతిమాధ్యాయ రూప మైన యీ యువనిషదింథభాగము వేదము 
నం దంతర్నిలీనమై య:తట వ్యాపించి యుండు బట్టు ? అంగి అంగమును 
వ్యాపించి యుండుట సంభవము అంగము అంగితో సంబద్దమై యుండును కాని 
వ్యాపించి యుండదు గదా!" అని యనవచ్చును ఈ సంశయమును తరువాతి 
బ్రాహ్మణ మిట్టు తీర్చుచున్నది,. 


“ఆనఎద ఏవాస్య విజ్ఞాన మాత్మా। ఆనందాక్కానో హావ సర్వే 
చేవాః। సా యౌషివ దేవానా మర్ధా విద్యా: సహ సన న మనుష్యో 


య ఏవంవిగ్‌। దేవానాం హైవ స ఐష్‌ = శ, (బా [0-0)-ఓీ 


“ఉపనిష (త్రృతిపాద్యస్వరూప మాహా_-ఆనంద ఎవాస్య విజ్ఞాన 
మాత్మేతి। అస్య ఉపనిషదాత్మకస్య రసస్య ఆన 9ద; విజ్ఞాన 

జ అద _ అద అన అబి 

మవ అత్మా సచ్చిదానందై కరస మఖిండ౨ వస్తుస్వరూప 
మిత్యరః....అదావిద్యా ఆనందాత్మక దేవానాం (ప్రతిపాద 

ఇ (a) 

కత్యా డేషా ఉపనిషర్‌, అద్దా అపరోక్షావిద్యా సాకొ దమర 

త్వాత్‌ .... ఏవం ఉపసనిష దఖండ విజ్ఞానలక్షణ మాత్మా 

నం జానానో మనుష్యో న భవతి కింతు దేవానాం మధ్య ఏకో 

భవ తీత్యర్థః। = సొ, భోం 


ఉపనిషదాత్మక మైన రసమునకు ఆనందరూప మగు విజ్ఞానమే ఆక్క. 
అనగా సచ్చిదానందై క రసన్వరూవము అఖుడము నగు వస్తువే ఉపనిషత్తునకు 
ఆత్మ అని భావము. దేవత లండజు ఆ యానందశ్వరూపులే, అపరోతముగ 
ఆస ందాత్మక దేవతాస్వరూపమును (బకిపాదించు విద్యయె ఉపనిషత్తు, ఆట్టేఅఖిండ- 
అనంద-విజ్ఞానలకీణ మగు ఆత్మను దెలిసి కొనిన మానవుడు మానవుడు కాడు; 
'దేవతలలో నొక దేవతయై విలసిల్లును-అని యర్థము, 


18] 


88 భారతీ నిరు క్తి 
కనుక ఉవనిషన్‌ అనగా ఆనందవిజ్లాన లక్షణ మగు ఆత్మయొక్క 
స్వరూపమును.ఆనంచాత్మక ;దేవతాస్వరూ పమును _ అపరోక్ష్తముగ (పకిపొదించు 


విద్యు. ఇదియే (బహ్మవిద్య ఈ విడ [ను (పతిపాడించు వాక్యమునకును లేక గత 
ఛాగమునకును బొపచారికముగ ఉపనిషక్‌ అని పేరు 


ఉదా 3. (1) పృురుషసూ కము. ఇది బుగేషంముననే గాక కొంది 
భేదముతో ఇతర శాభలయందును గలదు. సామాన్యముగ నాయా, కర్మలయందు 
ఏవియోగింపబడుట (ప్రసిద్ధము, అష్ట పరుష 


రా కము ఉపనిషద్రూప మని ఆుతిమే 
సయముగ జిప్పినది;- 


“నారద మవలోక్య త మాహ పితామహః__““పురా, 


మత్నుక్రు పురుషసూ కోవనిష్రహస్య(పకార నిరతిశయా కొ 


రావలంబిన్నా విరాట్పురుశే షిజోపదిష్టం రహస్యం తే వివి 


చ్యోచ్యకే” _-నారదపర్శివాజకో. పనిష"-2 ఉపదేశ. 


ఇ 


(2) అప్లై రు(దాఢ్యాయము. ఇదియు నా యా కర్మ అలో వినియోగింవ 


బడెడి నంహి శాగత మేన (ప్రసిద్ద: కుగు మంత్ర. జొతము. ఇది వర మేశ్వరని సర్వాత్మ 
కత్వము నుపచేశించు ఉపనిషత్తు = అని సం్యవదాయము. 


“భూతం భవక్‌ భవిష్యగ్‌ గిరి తృణ వృషెదిక మపి సర్వం రుద ఏవ। 

తస్య సార షిత్మా్యభిధిత్సయా ఇమ ముపనిషక్‌ (పవృత్తా!” 
- రుద్రాధ్యాయ-విప్ణునూరి భాష్య. 

“కర్మ(పకరణే పాఠాక్‌ కర్మాంగత్వ మపీష్యశే i 
జాన హేకుత్వ మప్యస్య తథోపనిష దీరితం 1” _సా.భా. ర్య దాధ్యాయ. 
“ఆయం చ (బహ్మావిద్యారూపత్వాత్‌ ఉపనిష న్మం(త్రరాశిః 
వేశ్నః.। ఆక ఏవ రహస్య(ప్రకరణ ఆమ్నాయతే। (బాహ్మణ 
వినియోగానురోధేన త్వ వ్యాచకృహే। ఏకశత 

మధ్వర్యుశాఖాః కాసు సర్వాసు చేయం ర్యుదోపనిష దామ్నా 

యతే __ ఆనమాచ రుృుదోపవిషదా 1దిహ్మవిద్యా (ప్రతిపాచ్య తే... 


భట్ట-భా_రు.ద్రాధ్యాయ అ 


పేదః $9 


(8) శతపథ(దాహ్మణ మున గల మ డల (బాహ్మణము (105°) 
కూడ ఉపనిష(దూపము. (బహ్మపవిద్యా (సతి పొవకము. కరకాండ మధ్యవ ర్తి 
యగు ఈ భాగము వేదాంతము. పనిషద్రూపము ఎల్లి గును ? అని భాష్యకర్త 
యగు హరిస్వామి సూటిగ (ప్రశ్నించుకొని, రుదాధాక్టియ- పురుషసూ క్రముల వలెనే 
నిదియు కర్మ(ప్రకరణమున కర్మాంగ ముగ వినియు క్ర మగుచుండున్సు జిజ్ఞాసువు 
లగు నుహాత్ములకు (బహ్మవిద్యా (పతిపావక మై భాసించుచుండును. అని శంతి 
తాత్సర్యమును వివరించి కాడు. “న పే కథం పేదాంతః కర్కకాం౦డ. మధ్యవ ర్తీతిచే్‌ 


4 


శళరుదవణ్‌ పురుషసూ క్తవచ్చ = - = - __హారిస్వామి భాష్య 


(4) బుగ్వేదమున 5.78 సూ క్రములోని 7,8,9 బు క్రయమునకు 
“గర్భసావియ్యిపనిష ' అని (పనిద్ది. (చూసా థా.బ్బ- చే. 682 to 6) 


ఆ దుచే ఉసనిష్‌్‌ అనగా. “పేనము యొక్క అంతి మాధ్యాయమహ ప 
(గంథభాగము మాత్రమే”- అం యనూమ. (అహ్మఏవ్యా వాపిణి యగు 
ఉపనిషక్‌_ విద్య- వేదముయొక్క- సాం చగమునం దంతట వ్యాపించి యున్న 
‘ శ న we) గ్‌ అత్ని గల % 

దని శుతియొక్క తాత్పర్యము. సర్యచెదసా బు, కృత్స్న పవ వ్యా మై (ప్రసిద్ద 
మైన (ప్రణవము (ఓంకారము) కూడ ఉపనిషగ ఆని ఆరుజికోఎనిషక్తు ఇట్లు 
కీ రించుచున్నది. 

— 


“రం హి ఓ హి ఓం హీ .క్మేత దుపనిషద) ఫిన్య సే” ” 
(ప్రణవ (వతిపాద్య మగు త త్తషమే కృత్ప్న చే _క్మము __ అని 
గు ర్రింపజేయు టకే అధ్యయనా దికర్మజలో ఆది మథ్యాపనాన సమయము లందు 
(పణవోచ్చారణ జేసెడి సంప్రదాయము (చూ_అమ్నాయశేబ్దము౫ ప్రణవ). 


ట్‌ 


వేదము న దు కొన్ని యెడల సీ (బహ్మా౦ద్య నపో కముగ (ప్రతి 
ఫాకించెడి మం(తజాతము గలదు. “ఆగ్ని రిస్మి జెస్మెనౌ జాత వేదాః; నే బజ్రానామీ 
'యదవేద మస్మి; 'ముచోజక్షరే పుమే చో న్‌; - పురుష ఏపేవగ్‌ం సర్వమ్‌”- 
“ఇత్యాది మం్యజాత “ంతయు ఉపవిష శ్రే. కొన్ని యెకల మం్రములు ధక్మము 
నపరోకముగ (పతిపాదించుచుండును, కొన్ని మంత్రములు" ఇతిహాసపళ ముల గను, 
వర్ణనాత్మకములుగను గన్నట్లవచ్చును. ఆ మం్ణతముల యర్థమంశియే కాదు _'అవ 


లు 


(పత్యతముగ నాయా యర్హముల దోధించుచునే సరోక్షముగ (బహ్మవిద్యాపరము 


40 భారతీ నిరుక్క్తి 

అని తెలియనగును, 'వేదముయొక్క అంతి పూధాక్టయములు _ప్రధానముగ (దిహ్మృ 
విద్య నపరోకముగ బోధించు నట్టివి. అందుచే నట్టి గ్రంథభాగమునకు ఉపని షతీ-_ 
అని (ప్రసిద్ది. కాని ఆత్మ వేత్తకు 'సిఖిల' ఏగు వేదరాశ్‌ యు (బహ్మవిద్యా రూపమున 
=ఉపనిష [ద్రూపమున-_ సాకెత్కరించును._ అని (కుతి తాశ్సర్యము, 


ఉపనిషక్‌ పదమనవ “బహ్మవివ్య; ఉపాసనను సారము కేక రహా 
స్వార్థము. యోగ్యుడగు అధికారికి చేయబడు రహ సోన దేశము; త(కతి గాదక 
(గంథము లేక వాక్యము"-ఇక్యాద్యర్తములు స్వాభాఏకములు శిప్పసమ్మశములై సం 
దాయానుగతములై న సిద్ద్రాములు. ఈ యర్హములు శ్రీ శంక: - రొమాను*= 

మధ్వాచార్య సాయణాచార్యాది కృత భాష్యము రిందును, కావ్య ్యసురాణేతిహాన 
వాజ్మయమం దంతటను, కోశము లందును తజనుగ కానవచ్చుచుం మును, కాని 
చాగ్నతికులా కొందలు ఈ పదమున కీ యర్గములు స్వాభావ ములు కావనుచు నీ 
పదముయొక్క అర్హవిషయమున నొక (క్రమపరిణజతిని ఒక చరిత్రను. కల్పి-చిరి: 
ఈ చారిత్రిక వాదమున నెంత సామంజస్య మున్నదో పరిశీలింపవలసియన్న ది, ఈ 
ఉపనిషక్‌ వద విషయ మాక్పుమల్ల క్‌ పండితుని యథి ప్రాయ మిది, 


“The true etymological meaning of the word 
upenishat had bean forgottsa in ladia, 





Li is explained 0) 
Rahasya or Gubya Adesab, mystery aad an artificial 


etymo- 
logy 13 given ascording to 


which ‘ipanisha.’ would mean 
destruction of passion or ignorance by means of 


divine reve 
lation. 


The original signification of the word, however, 


mist fave been that of sitting down near sme body in order 
to listen, 


or in order to meditate and worship. Thus we 


find 002-౩86 used in the sense of sitting and worshippinge 


R.V.9- 11-6 నమసా ఇక్‌ ఉపసీదక; 10. ₹ఓ 1. వయ స్పుపర్ణా ఉపసేదు 
రిం[ద్రమ్‌ం 


వే దః Al 


The root As, which has the same meaning as said 
to sit, if joined with the preposition upa expressess the 
same 1002 as upa_Lsad i.e. 10 approach respectfully to 


worship - ~ ఎ Still more 6606635176 is another passage in 


the same work (శం 1. 1-1-85) where upenishadin is used in 
the sense of subject. త\తాయ తడ్విగం అథస్తాత్‌ ఉపనిషాదినీం కరోతి, 
There can 08 little doubt, theretore, that uyanishat meant 
origina ly the act of sitting down near a teacher, of 500 ౧01531 
vely listening to him; and itis easy to trace the steps by 
which it came to mean implicit faith. (Cha. u. 1-1-10. యదేవ 
(శద్ధయా ఉపనిషదా కరోతి త దేవ పీర్యవత్తరం భవతి) and ai last truth 


of devine revelation.” 


-_—History cf Ancient Sarskrit Literature P.P.235, 286. 


“ఉపనిష్‌ సద యినము ప్యుత్స తి] సిద్దించెడి వా స్పవికారము భారత 
దేశమున నెన్నడో విష్మరింపబడినది, రహస్యము లేక గుహ్య ఆదేశము. అను 
నర్ధములు సొమాన్యముగ జెప్పబడచున్నవి. (బిహ్మజ్జాసముచె రాగ ద్వేషములను, 
లేక యవిద్యనుు నశింపజేయుట”_ ఆను నర్గ్వము కృతిమ నిర్వచనముల ద్వారా 
కల్పింపబడినది. వినుటకె లేక ధ్యానించుట క్రై మజియు ఉ పాసించుటక] యొకరి 
యొద్ద (కింద కూర్చుండట- అనునది యీ పదమునకు తొందొంత గల వ్యుత్ప 
క్య్యర్థముగా గ్రహింపనగును. బుగ్వేదమున గల “ఉపసీదత; ఉపసేదుః? ఇత్యాది 
పమాగముల ననుసరించి ఉప_[_సద్‌ ధాతువునకు కూర్చుండుట్క ఉపొనించుట 
యను నర్హముల గాంచుచున్నాము సద్‌ ధాతుపుుకు వలెనే ఆస్‌ ధాతువునకును 
కూర్చుండుట_ ఆని యర్హము * ఉప అను నుపసర్గ జేరినచో ఆస్‌ ధాతువగూడ, 
ఉస _ సద్‌ ధాతువు వలెనె, వినయముతో సమీపించుఖ్కు ఉపాసించుట- అను 
నర్గముల దోరించును. ... శతపథ (దాహ్మణము నందలి 'ఉపనిషాదిసీం”_ అను 
ప్రయోగము వలన విధేయుడు లేక ఆ(్రితుడు (51bj౭01)_అను నర్హములు మిగుల 
స్పష్టముగా (పతీతము అగుచున్నవి. కావున ఉపని షల్‌ శబ్రమున ఏ గురువుకడ 
(క్రింద కూర్చుండుట, ఏిధేయుడై వినుట=- ఆను నర్హములే తోలుదొలుత గల 


గి 
అనో 


42 భార ్తతీ నిరు 


వనుటలో సందేహము లేదు. అటు తరువాత ఈ పదము (క్రన[కమముగా దృఢ 
విశ్వాసము (ఛాం. ఊఉ, 1 1.10)_-అను నర్భమును జోధించునది మై తుదకు (బహ్మ 
విద్య- యను నర్భమును బోధించునదిగా నెట్టు పరిణతిని గాంచినదో యూహింప 
నగును” అని యర్ధము, 


మాక్సునదుల్ల ర్‌ గావించిన ఈ కల్పననే చాకిత్రికలలో పెక్కుమంది 
యనుసరించిరి, ఈ పదమునకు ఉపాసనారూప మగు అృమే అతి ప్రాచీన మని 
ఓల్లెన్‌ బర్లు పండితుని యభిప్రాయము మెదట Secret ఇం16, తరువాత 
Secret text, తదుపరి Secret 100201 అని అర్హవిషయమై కపెగతి కలదని 
డ్యూ సెన్‌ పండితుని యభిప్రాయము. ఉపనిషక్‌ పదము అనుబంధ (గంథము 
(Subsidiary treatise) _ అను నర్గమును బోధించు నది యని హోప్కిన్సు 
పండితుని యభిపాయము, ఇట్లు చారి|తీకులలో ఈ సదము యొక్క స్వాభావకార్ట- 
(కమపరిణామ విషయమున విభిన్నములై న యభిిపాయములు కలవు అయ్యును 
మాక్సుమల్ల రు పండితుని యడుగుజాడలలోనే ఎక్కువ సంది చారితికులు 
నడచిరి! రాధాకృష్ణ పండితుడును ఆ మార్షముననె పోయెను2 అందుచే 
మాక్సుకుల్లర్‌ కల్పన (పధానముగ బరిశీలింపదగి మున్నది. 

ఉపనిషశ్‌ పదమునకు అవయవళ క్రిచే సిద్ధించు స్వాభావికార్థమును 
భారత దేశ. మెన్నడో విస్మరించిన దని యీ పండ డెతు డపోహ పడినాడు,  వేవగత 
పద-వాక్యార్డనిర్భ యమునక్రై వివిధనిర్వచనాది మార్గముల ద్వారా మొదట ఆుతులే 
స్వయముగ (బవ ర్తీల్లి నవి అట్టి వేదములును, తత్సషరూప స్వభావాదుల వివరించు 
టకై వేదముల తోపాటు వేదాంగము లగు నిరు క్ర_వ్యాకరణాచులును, తరువాత 
ఉపొంగములగు న్యాయ మీమాంసాది దర్శనములును, _ ప్పరాణేతిహోసాదులును, 
అన్నియు ననూచానము సంశయ విపరీత భావనాదుల దొలిగించుచు భారతదేశము 
ననే వర్ణిల్లి నవి. అట్టి భారత దేశము అత్యంత ప్రసిద్ధమైన ఉపనిషత్‌ సనము 
యొక్క స్వాభావికార్థము నెన్నడో నిస్మరించిన చమట సాహసము, అనుచిత ము. 


రాకా 





పే Vedic ‘Index of names and subjects. 
2, Iudian Philosophy-Vol. P. 187.188. 


చే దః 49 


“సద్‌” ధాతువునకు వలెనే “ఆసి ధాతుపునకు గూడ కూర్చుండుట 
యను నర్గము గలదఏ ఈ పండితునిచే చెప్పబడినది. ఆది సరికాదు. షద్‌ (సద్స్‌ 
ధాతువునకు విశరణ-గతి-అవసాదనము లనెడి యర్గములే ధాతుపాఠమున, జెప్పబడి 
నవి. అందు కూర్చుండుట యను న్యము లేదు. ఆస (ఉపవేశనే- ధాతువునకు 
కూర్చుండుట యను నరము కలదు, . కాన ఉప_ఆస్‌ ధాతువునకు సమీపమున 
కూర్చుండుట, ఉపొసించుట = అను నరము లుండవచ్చును, . ఉప_ సద్‌ ధాతు 
విషయమున. నట్టుకాదు. ఈ భాతువునకు కూర్చుం పట యను నర్గమున. (పయోగ 
మెచటను గన్సట్టదు. ఆయన (ప్రమాణములుగ జూపిన “ఉపసేదుః;; ఉపసీదితి. 
అను (పయోగ ములకును సమీపించుట యనిమే యర్థము.  సాయణాదులును ఈ 
పదములకు ఉపగద్భత; ఉపసన్నాః _ అనియే య్యముల వివరించిరి, 

కాన నీ పదములకు '*వినుటకో లేక ఉపాసించుటకో యొకరికడ విథే 
యుశై [క్రిం కూర్చుండుటి. అనునది వా స్హవికార్ణము, లేక మువ్నార్థము- ఆని 
చెస్పుట తగదు. .“విధియతతో” అనునది (ప్రకరణము వలన తెలియును గాని 
సహజముగ గామ, ఎట్లన- ఒకరిని సమీపించుట యనునది పూజ్యులయెడ విధేయత 
తోను, శత్రువులయెడ పగకో, లేక (ద్రోహబుర్ధితోన్కు ఇతరుల విషయమున 
నా యా (యోజనముల నుదేశించియు జరుగుచుండును, 


ఉదౌ $= 


“తిరళ్చా ముపసేదు షాష్‌”_ భట్టికావ్యం 6.185. 
ఉపసేదుషాం సమీస.ముపగతవతాం. తేషాం సమీపవ ర్హినాం 
ఉ ప్యద్రవకారిత్వాత్‌ =. జయమంగళ వ్యాఖ్యం 


ఉప్యద్రవబుర్ధితో ' సమీపించు. (ఉపసేదుషాం)  [క్రూరమృగములును 
చంపదగినవి- ఆని యర్థము. ఇట ఉప_సద్‌ ధాతువునకు విధేయతతో లేక 
భక్తికో, ధ్యానించుటకో లేక ఉపాసించుటకో, ఒకరికడ కూర్చుండుట అని యర్థము 
చెప్పుట (ప్రకరణ విరుద్దము, (కూరబుద్దితో సమిపించుటయే యిట (ప్రకరణ 
లభ్యమైన యర్థము, (పకరణ లభ్యమైనది శబ్దార్ర మెలట్టగును ? అనన్యలభ్యః గబ్దార్ధఃఎ 
అనిగ దా న్యాయము | .ఇట్లు ఉప-[_సద్‌ ధాతువునకే . కాదు, ఉప [ని _ సద్‌: 
ధాతువునకు కూడ సమిపించుట. అను సర్గము మాత్రమే శుతులయందు., (ప్రసిద్ధము, 


44 భార ్తతీనిరు శ్రీ 
తం హాసు వ వ్యాహరిష్య న న ఉపషనిషేదుః —_షడిషంశ-(బా. 1-4, 
_ “ఉపనిపషేదుః సమీపం (ప్రాప్తి పౌి__సా భా 


“విశ్వామిశం = - ఇంద్రః === ఉపనిషసాద” _ఐ ఆ. ౨2-8. 
“ఇంద అన్నార్థి సన్‌ తం విశ్వామిత్ర ముపససాది —సా.భా. 


మాక్సుమల్లిర్‌ పండితుడు (ప్రమాణముగ జాపి యున్న శతపథ 
బ్రాహ్మణము నందలి “అధః ఉపనిషాదినిం అను పదములకు గూడ క్రిందుగా 
సమీపమున నుండునది. అనియే యర్థము (ఆధస్తాన్‌ అ అవసితాం-- సా, భాం) 
ఇట అధః అను అవ్యయ ముండుబిచే “క్రిందుగా” = అనెడి యర్హము సిద్దించినది. 
ఆంతియే కాని ఉపవిషాదిన్‌ పదము చేతనే (కిందుగా నుండునది, విసేయతతో 
నుండునది (360)660%- అను నర్భ ము వతీత మగుట లేదు. వాచస్సత మున 
గూడ సీ పదమునకు 'నమీపస్టాయినీ” _అ)మే యర్జము వివరింపబడినది. కాని 
ఆ'పేకోశము నందు, బహుశః యీ చార్మితిపల ననుసరించియే, Subjected: 
sitting at the feet of another, such as 2 ౯606010౯ అను నర్జ 
ములు (గ హింసబడియుండును. ఇందుకు (పయోగములు చూపబడ లేమ, 


కాన ఉప+ సద్‌ ధాతు వునకు మాక్సుమల్లఠు చెప్పిన యర్థము స్వాభా 


ఏకము, లేక వా స్పవికము, (true ety mological sense or original 


$8056) కొజాలివు. మజియు నీయన ఉపనిషక్‌ పదమునకు కొలుదొల్హ్ల నెట్ట 
యౌగికార్డ ముండియుండవలె నని యూహించి చెప్పెనో దానికి ఉవప్టంభకముగ 
ఉపసీదత; ఉపసేదుః: ఉపనిషాడివీం- అను అ(ప్రకృతము లగు (_ప్రయోగముతనే 
జూపెను గాని స్వాభిపతార్థమును బోధించెడి ఉపనిషత్సద(ప్రయోగము లఅచూపనే లేదు. 


ఉపనిషత్పదమున కెట్ట యిన చరిత్ర నొకదానిని రూపొందింప బూని యీ యర్హమును 
కల్నించె ననుట స్పష్టము, 


ఏిపూర్వక సద్‌ (నిషీదత్సి. ధాతువునకు కూర్చుండుట యను నర్మము 
కలదు. ఊప యను నపసర్గ చేరినపుడు ఉప_ని_సద్‌ ధాతువునకు సమీపమున 
కూర్చుండుట యను నర్భముండవచ్చును గదా ఆని చెప్పుద మన్న నదియు 
సరికాదు . అర్హ్మపసిద్ది యోగము సనుసరించి గదా యుండును 1 ఈ ధాతువునకు 
ఆ యర్ధమున 1వయోగమున్నట్లు ఈ పండితునిచే చూతబడలేదు, 


వేదః . 4) 


ఒక ధాతువున కేవి యేని యర్థము లుండవచ్చును. కాని యా ధాతువు 
నుండి నిష్పన్నములై న కృదంత శబ్దములు (నామవాచకములు) వేజ్వేజబు వస్తువు 
లను బోధించుచు రూఢము లై యుంతుట భాషాస్య భావము. అట్లిత లీ యూ రూఢ్య 
రమునందు ధాత్వర మనుగత మై యుండును ఉదా ;-_ “నయతి :_ ఇది .- క్రియా 
సదము; తీసికొనిపోవుట యని యర్థము, నయనమ్‌; నీతిః, నాయకః- ఇత్యాదు త్రీ 
ధాతువునుండి నిస్పన్నములై న కృద నరూపములు ఇవి వరుసగా నోత్రమ్ము 
సీత, నాయకుడు _ఆను నర్గముల౭దు (బసి న్టము లగుటి స్పష్టము, “వీనికి అవయన 
శ క్రి సనుసరించి తీసికొనుపోవుట యను నర్దమే స్వాభావికము (true etymo- 
logical sense): నేతాద్యర్థములు తరువాత కల్పితములు.. అని యనుట 
తగునా ? నయనశాది శబ్దము లెపుడు భాషయందు రూపొందినవో యపుడే యవి 
నేత్రాద్యర్థములందు నియతము లగుచునే యావిర్శఏించినవి ధాత్వర్హము గూడ 
ని గతముగా ననుగత మయియే యుండును అట్లే ఉపనిష్‌ _శబ్రమునగూడ 
దర్శింపనగును. ఉపనిషక్‌ పదము ఉప_ని__సనద్‌ ధాతువునుండి యేజ్బడిన 
కృదంతరూపము ఈ పదము (బహ్మవి ద్యాద్యర్థములందు రూఢమై ధాత్వర్హానుగతి 
గల్లి భాషయందావిర్శూత మై మెన దని (గహింపవలసియున్నది,. ఉస (ని. సద్‌ 
ధాతువునుండి నిష్పన్నములై న ఉపనిషేదుః, ఉపనిషసాద- ఇత్యాది కియాపదము 
లను గాని ఉపనిషత్‌ అను కృద.తరూపమును గాని కొలుదొలుత లోకమున 
కందెంచినది శుతియె. అట్టితజి కృదంతనుగు ఉపనిష చృబ్దముచే బోధితము 
లయ్యెడి (బహ్మవిద్యాది రూపములగు రూఢ్యర్థము లస్వాభావికములనియు, అవ 
యవళ క్రిచే (ధాతువుచే లేక శ్రీయ) బోధింపబిడెడి యరము స్వాభావిక మనియు 
ననుట "తగునా 7 


మాక్సుమల్లర్‌ ఉదాహరించిన ఉపనిషాదినీ పదమునకు విధేయుడు, లేక 

ఆ(శితుడు (360)60% అను నర్గము లేదని నిరూపింపబడినది. - ఒకవేళనా య 
మున్నదని యంగీకరించినను అదియే ఉపనిషక్‌ పదమునకు గల వ్వ్నాస్తఏకార్ట మని 
చెప్పుటయు తగదు. ఏ శతపథబాస్మాణము ఉపనిషాదినీ పదమును "కొలుదొలుత 
లోకమున కందించినదో, ఆ (వాహ్మణమే'యజుషః రస _ ఏవోపనిషఠ్‌; __.... 
సాహై షైవ దేవానా మద్దా విద్యాం అని నిర్వచించుచు ఉపనిషక్‌ శబ్దమును విద్యా 


14] 


46 భారతీ నిరు క్రి 


సరముగ లోకమున కందించి యన్నది, అట్టియెడ “విదేయకతో | క్రిందకూర్చుండుట 
అను నర్థము స్వాభావిక మనియు (శుతియే స్వయముగ నిర్వచించి చెప్పిన (బ్రహ్మ 
విద్యా వేదసార రూపాద్యర్హము లస్వాభావికములనియు ననుటలో సామంజస్య మేమి 
గలదు ? 


ఏ పదమునకై నను (ప్రకరణాద్యను గుణమఃగ ద్రసిద్దారమును లేక ముఖ్యార్థ 
మును దర్శించి తదనుగుణముగ నిగమ - నిరుక్త _ వ్యాకరణాదుల ద్వారా నిర్వ 
చనములను, శబ్దసంస్కారములను జెప్పవలసియున్నది (చూ. అవతారిక. అందుచే 
నీ యుపనిషత్‌ పదము (బహ్మవిద్యాద్యర్టముఎ౦ చెట్లు రూఢమై యన్నదో, ఆ 
విషయమై జెప్పబడిన నిర్వచనము లెట్టినో, అందు ధాత్వర్థానుగతి యెట్లు గలదో 
పరిశీలింపవలసియున్న ది. 


f 


“ఏష ఆదేశఃఏషఉపదేశః। ఏషా పెదోపనిషక్‌” తె ,ఉ.ఇడి ఆ దేశరూ పము; 
పదెశ రూపము; వేవరహస్య విజ్ఞానరూసముగు ఉపనిషతు _ అని (శుతియే కంఠో క్తిగా 
ఉసనిష త్ప్వరూపమును నిర్వచించి చెప్పినది ఉ త్తమాధికారి యగు సాధకునకు పభు 
సమ్మితముగ జేయు ఆచేశము: సుహృత్సమ్మితమై జేయు ఉపదేశము; (కాంతా 
సమ్మితముగ) ఏకాంతముగ జేయు (ప్రియకథాలాసహూపము (ఉపనిషక్‌) _ అని 
భావము. వేదము సామాన్యముగ న నేకార్హముల బో[0చుచున్నట్లు భాసించినను, 
ఆత్మ చెత్తకు వేద మంతయు నుపనిషద్రూపమున సాక్షాత్కరించి అధియజ్ఞ _ అధి 
దైవ రూపార్లము సర్వము అపరోత్షముగ ఆక్కరూపముగనే భాసించును, ఇట్లు 
సర్వము ఉపనిషళ్‌ ((దిహ్మవిద్యా రూపమున భాసించుట, లేక భాసింపజేయు 
టయ రహస్యము, (చూ. అవతారిక, క్రవి_ కావ్య; భారతీ; ఛందస్‌ శబములు), 
ఆందుచే నిట వేదోపనిషక్‌ _ అను పదమునకు భాష్యకారులు వేదరహన్యమ్‌ అని 
వివరించుట యుక్తము; (శ్రుత్రి పమ్మతము, ఇంతే కాదు ఉపనిషక్తులే స్వయముగ 
తమ్ము గుహ్యము లని కీ రి.చుకొనినవి. 


'తర్వేవ గుసో పనిషత్సు గూఢం, త|ద్చహ్మో వేవతే 
(దిహ్మయోనిమ్‌? అమలు 3. ఉ. 0.6 

“తత్‌ (పకృతం ఆత్మస్వరూపం, వేదానాం గుహోోపనిషదః వేద 
గుహోపనిషనః, తాసు వేదగుహోపనిషత్సు; గూఢం 


చే దః శ్రీ 


ఆతం౦ (డ£హ్మ హిరణ్యగర్భ వేదతే జానాతి = (బహ్మయోనిం 
'వవ(పమాణక మిత కరః" శం. భాం 
ని 


చేదరహస్యరూపము లైన ఉపనిషత్తలయందు నిగూఢములై యున్న 
యమృతమును వేద ప్రమాణము చేతనే హిరణ్యగర్భుడును _ శెలిసికొనుచున్నాడు - 
అని యృము, ఇట్లు ఉప సనిషత్తులే తమ్ము తాము వేదరహస్యరూపములని స్వస్వ 
రూషబును వివరించుకొనుటచే ఉపనిషత్‌ పదము శేదంహస 
(టినిద్దమునే ది, ఇట్ట యౌ యర్థము స్వాభాపిక కే యగును కాని కత్రిన మెట్ల గును ? 

ఉపనిషన్‌ అనగా గంథ_్రతిపాడ్య మగు విద్య ౬ ఆని శుతియ నిక్యా 
చి చుట పూర్వము వివరింపబడినది. ఈ విద్య ద్వివిధము. (1) పరావివ్య (2) 
౬ పరావిద్య, ఈ విద్యాస్వరూప స్వభావాదుల దర్శించి తవనుగుః ముగ ఉపనిషత్తు 
యొక్క నామరూప (శబార్థ్రృ ముల బకీక్షింపవలసియు న్నది. (బ్రహ్మా విద్య యషిద్య ను, 
ల మగు సంసారమును నివర్సింపజ ము స్వభావము గలది.  “నిచాయ్యు తం 
మృత్యుముఖాశ్‌ (ప్రము?్యతే; శంతి శోక మాత్మనిక్స్‌ త మెవ విదిత్వా ఆతి 
పృతుక మేతి; (బహ ్య్రవిదాష్నోతి పరమ్‌” = ఇత్యాది కుతులిందుకు (ప్రమా 
ణము. ఉప నిషచ్చుట్ది వాచ్యమైన (బహ్మవిచ్యుకు గలి ఈ స్వభావమును యోగ 
శక్తిచే దర్శించి యా యర్హము న్యాయసమ్మత దుగునా, కౌదా - యనియు పరీకింప 
వలసియున్నది. శ్రీ శంకరులు చేసిన పరీక్ష ఇట్టిది. కవను సణముగ జూపబడిన 
నిర్వచనము లిట్టివి. 


“యే ముముక్షవః దృష్టానశ్రవిక విషయ వికృష్టా స్స న 

ఉప ౧షచ్చబ్దవాచ్యాం పక్యుమాణలకతీణా - విద్యాం ససవ్య 
పగమ్మ, తన్నిష్టతయా నిశ్చయేన శీలయర్హి, తేషాం అవి 

ద్యాదేః స. సారబీజస్య, వి విశకణాగ హింసనా*”, ఇత్యినెన 
ర్థయోగేన, విద్యా ఉపనిషదిత్యుచ్యతే | తథాచ వక్ష్యతి ] 

నిచాయ్య తం మృత్యుముఫా (శముచ్యత ఇతి | పూరా క్త “క విశేష 

తాకా ముముకొన్వా పరం _బహ్మా గమయతీతి (జహ్మగమ 

యితృ'త్వేన యోగాల్‌ (హ్మావిద్యోపనిషన్‌ | తథాచ వక్ష్యతి .. 


48 భార క్రీ ని రు కి 
స శ్రి స నే భూ ద్వి మృత్యు రితి |. 

శం. భాం కఠ ఉ. 1.1 
ఇట (బ్రీశంకరులు 


“నిచాయ్య స్రతౌం'- అని (శుతివాక్యము నుడాహారించుచు 


షద్‌” థాతుపునకు గల వికరణమయు (హంసించుట లేక నివ రింప జేయుట -ఆఅను 


సభాము వివరించిరి. 
విాత్యుఃి _ఆను | | శుతివాక్యము నుచహారించుచూ 

“షద్ద” ధాతువునకు గల గత్యర్థము ననుసరించి (బహ్మవిద్యకు గల (బహ్మగమ 
యితృత్వము (బహ్మ(పాపకత్వము) అను స్వభావము రెండవ ని' శచనమయు ద్వారా 
వివరించిరి, ఇ ఉపాసనారూప మగు అర్హమువ గూడ ఉపనిష”* శబయును 
(శ్రీ శంకర భగవత్చాదులిట్లు సర్వ చి. చిరి, ల 


న వము ననుసరించి (బహ్మ విద్యకు గల అవిద్యాఎవ ర్హకత్వం 
"బ్రహ్మ ప్రాప్లొ విరడో=౭_భూ గ్‌ 


“లొ కాదిః (బహ్మోజజ్జ్ఞో యో౭_గ్ని ః తద్విషయా యా విశ్యా 
యా ద్వితీయవ రేణ (వార్హ్యమానాయాః స్వర్షలా క ఫల 
a 'హీతుత్వేన గర్భవాస ఒన్మ జరా ద్యుప(చవ బృన్లస్య 
లోకా న న్హరే పొనఃపున్యేన (పవృ తన్య అవసాద యితృ క్వేన 
ఇ వల్యపాదవేన ధాత్వర్ణాయోగాక్‌ ఆగ్నివిద్యా ప్యుపనిష ది 
త్యుచ్యతే । తథావ వక్సృతి | స్వర్షతోకా అమృతత్వం భజన 
ఇత్యాది. ॥” — శం భా. కఠ. ఉ 1. 1. 


ఇట “స్వ కలోకా అమృతత్వం భజ న __ ఆను (క్రుతివాక్యము నుదా 
హారించుచు “షద్ద్‌? ఛాతుస్తనకు గల అవసావనము (శే “ల్యాపాదినము)- అను 
న్యము ననుసరించి ఉపాసనారూప (బహ్మావిద్యకు గల “గ కృవాసాద్యుప(దవ శధిత్‌ 
కరణము, స్వరలోక ఫలపా పి హేతుత్వముూ ___అను స్వభావమును మూడవ 
న అజాన్‌ 
నిర్వచనము ద్వారా వివరించిరి. 


వ్‌ 


ఇట్లు శబ్దానుశాసనమున షద్ద్‌ ధాతువునకు బేర్కొనబడిన మూడ వము ౨ 
ద్వారా ఉపనిషత్తు యొక్క. (తివివస్వ భావము స(పమాజణముగ నిర్వచింపఐడినది. ఇస్తు 

యీ యుపనిషచ్చద్ద నిర్వచనము యుపని షవ్భాష్యారంభమున సామాన్యముగనన్ని 
యుపని షద్ద్యంథము ౨౦దును కాననగును. ఈ ని క్యచనము ౨ శంకరుని స్వక పోలకల్పిత 
ముబగావు. పురాణేతిహాసాదులందు తఅచుగ గానవచ్చు నవిమే, (కుతి ప్రమాణానుగ్భ 


వే దః 49 


హీతముఖు, ఉపనిష[చూప (బహ్మవిడ్యా స్వరూపస్వభా వాడి నిరూపకములు, ధాత్వర్దాను 
గతములు నగు నీ నిర్వచనము వ కృతికుములు (2010110120 ఎట్లగును? 
మాక్సు నుల్లరు జూపిన నిర్వచనము ౫ న్యాయార్తీకములు 5 కావు ఉపనిషత్సదము 
నకు గల (ప్రసిద్ధారాముల దృష్టియం దుంచుకొని చేసినవి కావు; ఊహోకల్పితముబు; 
నిగమ -- నిరుక్త = వ్యాకరణ సం|పవాయ విరుద్దములు కాన మాక్సుమల్ల రు 
చెప్పిన యర్హ ములే కృ(త్రిమముణ; శ్రీ శంకరాదులు జెప్పిన యర్థముళే స్వాభావి 
కములు. 


ఉపనిషన్‌ శబ్దమునకు దృఢవిశ్వాసము (implicit faithy- 
నరము తరువాత కల్పిత మై యు౨డవచ్చు ననుచు మాక్సునుల్లరు ఈ (క్రింది 
ఛాందోగ్య _శుతి నుదాహరించినాడు, 


“య దేవ (శద్ధయోపని షదా కరోతి తదేవ వీర్ణవ తరం భవతి" 
ఇందలి ఉపనిషక్‌ పదమునకు విశ్వాసము అమ నర్గము న పండితుడు (గ్రహించి 
నాడు. @) శంకరులు 'యోగేని అన వ్యాఖా నించిరి. “యోగో దేషతాది.షయం 
ఉపాసనంి_ అని ఆనందగిరికృత వివరణము ఉపనిషచ్చబ్దమునకు యోగరూపా 
_ర్హము (శ్రుత్కిప్రసిద్దము ఈ విషయము తరువాత వివరింపబడును. మతి ము నిది 
యుపాననావిధి (పకరఇము కాన శ్రీ శంగరుల వ్యాఖ్యానము, ఆనందగిరికృత 
వివరణము షఉసఫన్నముచే యగును, ఉపనిష" శబ్దమునకు శ్రద్దావ్యర్రములు కూడ 
ఎనిమిది రుత ప్రసిద్ధములై యున్నవి (చూ. బ్రహ్మవిద్య.  ర్యోపాసనాది సాధనా 
వశ్యకత_). కానీ “విశ్వాసము అను నం ము కానరాదు. 38 యర్షయు 'దకరణాను 
గుణము గూడ కాదు. (శర్దతోను యోగముతోను (ఆపాసనతోను, _ అచరింపబడిన 
కర్మయే పీర్యవ త్రర దుగు నని (్రుత్యర్థము. ఇచట “్రోద్ధా? సదము చేతనే విశ్వాన 
రూప అర్థము కూడ స్వారసి: ముగ ప్రతిక దుగుచునే యున్నవె. విశ్వాసము 
లేనిచే శ్రద్ద జనించదు కదా అందుచే నిట ఉవనిషౌ పచముదే విశ్వాసము అను 
రము (గ్రహింప నవసరములేదు; ఈ యము తరువాత కల్సింపఎడి యుండు 
నను యూహకును తావు లేదు 


a 


న్న 


ఇక ఉపనిషక్‌ పదమునకు మాక్సుమల్ల రు జూపిన నిర్వచన _ విధానము 
యు క్ర మగునా ?. కాదా ? అను నంశమును పరిశీలింతము, - 


స్ట్‌0 భారతీనిర కి 


నిర్వచన స్వ రూపప్‌ | 


నిర్వచన మనగా నేమి ? నిర్వచన మనగా లక్షణీయార్హమును. దెల్పు 
లకీణ వాక్యము. (ఈ విషయము అవతారిక యందు విపులముగ వివరింపబిడినది) 
ఆది అపయవశ శక్తిని ప్రదర్శిందెడి న్యాయనిర్జీతమైన వి(గ్రహవాళ్యము కావచ్చును. 


లేక (ప్రమా జాంతరాబాధిత మైన వ స్తున్వహాప లక్షజమునో, లేక క ర్రవ్యతా లక్షణ 


మునో సావధారణముగ నిష్కృష్టముగ బోథించెడి వాక్యము గావచ్చును. నిరుక్తం 
నిష్కృష్టం సమానాసమాన జాతీయేభ్యో దేశకారి వికిష్టశయేదం తదిత్యు క్షమ్‌? 
శం. భాం తే ఊఉ 
ఉదా 3. 1. పృధిఏ, (ప్రథనాక్‌ పృధిపి. ఇది నామనిర్వచనార్మక అకేణ 
వాక్యము, 
“గంధద్వాఠాం దురాధర్షాం నిత్యపృష్టాం కరీషిణీమ్‌” 
“తె. ఆ. Ml 
4 అ నా ” ల | స్తా 
గంధద్వారాం (ఘైాజణ[గాహోో గంద ఉపలబ్దిద్వారం యస్యాః 
గంధద్వారా- ఆతఏవ గం ఢత్తి పృధివీతి శార్కీ.కా ల&ణ మాహుః' 
= సా భాం 


ఇట గంధద్వారా అనునది పృథివి యొక్క వై శిష్యమును తైలియజేయు 
అక్‌జ్తాత్మక నిర్వచనము. ఈ (కుతి నను సరిచియే తారే కులును తత్ర గంధ 
వతి ప్పృథిష్‌*. ఆని న్యాయనిర్హీశ లకణమును నిర్వచించిరి, 
(పకర్శనాత్మకమగు నామ నిర్వచనము కాదు వ స్తుస్వరూప 
అకుణాత్మక నిర్వచనము, 


నిరూపణము చేయు 


2 (అహ్మ. బృంహజాగ్‌ (_బ్రహ్మ- ఇది నామంర్వచనాత్మక లతీణ 


వాక్యము, “సత్యం క్షాన మన _న్తం 'ఆహ్మ? = ఇది (బహ్మస్వరూప లత్షణప్‌ మైన 
ఏిర్వచనవాక్యము, 


కనుక విర్యచన మనగా వి(గహవాక్య (పచర్శనమె కాదు; వస్తుస్వరూపమును 
గాప్కి క _రృవ్యకాలక్షణమును గావీ విష్క్ఫుష్టముగ స్‌ల్చారణ చేసి నిరేశించు అతణ 


వాక్యములును నిర్వచవములే. ఇట్లు చెప్పుట (ప్రత్యభిమతము; దర్శనకారాద్య 


వే దః స్‌ | 


మతము కూడ, “ఆత ఊర్జ్వ్యం సనిర్వచనాఃి (తై. ఆ, 1-65. అనుచు 
(శుతియే సూర్య_మండల-స్వరూపలక్షణ పరములైన శుతి వాక్యములను నిర్వచన 
ములుగా పేర్కొనినది, ఏతాసాం భూమికానాం త్వమిదం నిర్వచనం [కుణు___ 
అనుచు, మహోవనిషత్తు (5.%% కూడ వివిధభూమికాస్వరూప 1 లక్షణ 
సరము లైన వాక్యములను, పెక్కింటిని నిర్వచనములుగా నిశేశించినది, మహర్షి 
భో ధాయనుడును, భగవ ద్రామానుజులును ఇట్టవాక్టములను నిర్వచనములుగా బేర. 
నుట గమనార్హము. 


అత్ర నిర్వ్యచనమ్‌। ఆహా రశుద్దొ స త్వ్వశుద్ధిః। సత్త వర్ద ధ్బవా 


స్మృతి రితి _ _ _ శాంత ఉపాసీ తేతి నిర్వచనమ్‌ - _ _ _ 
నిర్వచనం స్మార్త ముదాహృతం భాష్యకా రేణ సదా త ద్భావధావిత 
ఇతి; _. = నిర్వచనమ్‌ [కియావా నేష (బహ్మవిధాం వరిష్టః | 


త మేతం వేదానువచనేన [బాహ్మణా వివిదిష ని యజ్రేన దానేన 
తపసాజనాశకేనేతిచ | _ - _ నిర్యచనమ్‌ సత్యేన లళ్యః తేషా 
మేవై ష విరజో (బహ్మలోకః-ఇత్యాది 

(శ్రీభాష్య. (ది. సూ; జిజ్ఞాసాధికరణ P.P. $3, 54 


(ధువా స్మృతిః అను పదము యొక్క. అరనిర్భ యమున కై భగవ [దా 
మానుజులు అత్ర నిర్వచనమ్‌ అనుచు బోధాయనకృత నొాక్య్మగంధము నిట 
(పమాజముగ నుదాహరించిరి, ఇట టోధాయనునిచే చూపబడిన నిర్వచనములు 
వ్యుత్చ త్తి ) లేక సదముల యొక్క. అనయవళ కీని (పదర్శించెడి నిర్వ చనముల 
న.టిఏ కావు. ఇవి లతణాత్మక వాక్యరూపములు; కర్తవ్యతా లక్షణ బోధక వాహ 
ములు. అక్షణము అతివ్యాషప్టి- అన్యాప్తి _అసంభవాది దోషగ్ర స్తము గాని (పమా 


|| “ ఏశాసాం భామికానాం త్వమిదఎ నిర్వచనం శృణు | 
స్టితిః కిం మూఢ ఏవాస్మి (పేషే౬హం శాస్త్రసజ్జనె 8 | 
వై రాగ్యపూర్వ మిచ్చేతి శు భేచ్చే త్యుచ్య'శే బుధి 8 J 
శాస్త్ర సజ్జన సంపర్క వై రాగ్యాభ్యాసపూర్వకమ్‌ । 
సదాచార్య(ప్రవృ త్తి ర్యా (పోచ్యకతే సావిదార ణా." ఇత్యాది 
మహో పనిషశ్‌_6.28, 


ప్‌ బి భారతీ నిరుక్రి 


కాంతర బాధికము గాని కారాదు. అపై సావభారణ నిర్వచన వాక్యముఐు గూడ, 


అందుచే పై (శ్రీభాష్యమును వివరించుచు (శ్రుత; ప్రకాశికా వ్యాఖ్లయుదు నిర్వచన 
శబార మిట్లు వివరింసబడినది. 
 దదు ౧ 


“నిర్వచనం సిష్కృష్టవచనమ్‌; అ(ప్రమాజేభ్యో నిష్క్భృష్షమ్‌: 


(ప్రమాణభూతం వచన మిత్యర్గః॥ ఆహారభదా విత్యాది నిర్వచనమ్‌ _” 
అ, ఇ రి 


కాన అప్రమాణములచే బాధితము కాక్క, న్యాయనిర్లీ తమె, సునిశ్చిత మైన 
య్యామును (ప్రతిపాదించు (ప్రమాణభాత మగు వచనమే నిర్వచనము. నాట్య 
శాస్త్రము గూడ “నొనాసిద్దాన్థ సాధితమ్‌'.. అనుచు నిట్లే నిరు క్ర లక్షణమును చెప్పుట 
గమనార్హము. (చూ, అవకారిక్ర 


ఉపనిషత్తు లెపు డావిర్భవించినవో యప్ప డవి (బ్రహ్మవిద్య నపరోక్షముగ 
ప్రతిపాదించెడి స్వభావము గలవి యగుచునే, న్వస్వభావమును నిరూపించుచునే 
యావిర్భవించినవి. 
“తస్య వా ఏతస్య యజుష రస ఏవోపనిషక్‌ _ _ _ సాహైషెవ 
దేవానా మద్దా విద్యా (శబా; ఏష ఆదేశ, ఏష ఉపదేశ 
ఏషా వేదోపనిష్‌ (తై. ఉఎ; ఇవ్యపవిషష య ఏవం 
వేచేత్యుపనిషక్‌ (తై. ఉ తస్మోపనిషక్‌ సత్యస్య సత్యం 
(బ్బా. ఉ. 21200 మై. ఉ. 1-82 తస్తోోపనిషశ్‌ అహ రితి;-. 
తన్నో్యోపనిషక్‌ అహా మితి, (బృ.ఉ. 8౬8,409 ఆత్మవిద్యా - 
తపోమూలం త(దృహ్మోపనిష త్చరమ్‌ * 


జా 


( శ్వే ఈ. 1-10 (బహ్మ-ఉ. శ్రీ) 


ఇవి ఉపనిషత్స్వ్షషరూన లక్షణ పరమురలె న నిర్వచనవాక్యములు, జాన 


ఉపనిషశ్‌ అనగా బ్రహ్మ వివ్య; చేవపారము లేక వేదరసము లేక వేదరహన్యము; 
ఆందువే సాంగ వేదము నందంతట నిలీనమై నిగూఢమై వ్యాపించి యుండునది-అనెడి 
(క్రుత్మర్థమును యథాతథముగ (గ్రహించుబియే యు కము. - 


ఇట్లు వేద మంతయు ఉవనిష్మదస పరిప్టక మని (గ్రహించి, (శతి 
నిర్వచనామగుజముగనే _ వేదము యొక్క వేచత్వముమ గూడ దర్శింపనలసి 


వేదః ధు 


యున్నది, వేదము లెపు డావిర్భవించినవో యపు డవ స్వస్వరూప 
స్వభావము నిట్లు నిర్వచించుచునే యావిర్భనించిసెవి. “వేదవాక్కు. లన్నియు 
నేయార్హములు, నిగూఢార్గ బోధ కములు (నిణ్యా వచాంసి); వివిధఫల (పాపకములు, 
(నీధాని!; సర్వవిధారకుడు, (క్రౌంత దర్శి, సర్వజ్ఞుడును నగు అగ్నిని- పరమే 
శ్వరుని_ ఉద్రేశించునవి (హే వేథః, విదుషే కవమే తుభ్యం కావ్యాని); నియమ 
పూర్వకముగ అధ్యయనము చేయదగినవి, _ఉచ్చరింపదగినవి (నివచనాని-” 
అనుచు బుగ్యేవము (4-8-16) వేదవాక్స్యరూప స్వభావముల నిర్వచించిన 
(చూ. అవతారిక, ఇక “బుచోఒక్షరే పరమే వ్యోమన్‌” అను మం(త్రము మొదటి 
పాదముచే “బుక్కులన్నిటికిని సర్వ దేవతాధిష్టానమాత_ అకీరార్మక (బ్రహ్మ 
తత్త్వము నందే తాత్సర్యముి- అని వేదస్వరూప_ లక్షణమును నిర్వచించినది. 
తదనుగుణముగ 'య స్తన్న వేద కి మృచా కరిష్యతి -- =” అను ఉత్తరార్డ 
ముచే “వేదం (దిహ్మాణం వేదయతీతి వేదః ఆనెడి నామనిర్వచనాత్మక లత్సీణ 
మును (పదర్శించినది. కృత్స్న వేదరాశి యంతయు (దిహ్మత త్త్వ(పతిపాదనము 
నందే తాత్పర్యము గలది యగుటచే ఉగనిషద్రూపము-. అనెడి వేదస్వరూపము 
స్పష్టము, “సైషా హ్యుపనిష (ద్చాహ్మీ”. (భాగ. 10-07-8 అను భాగవత 
వచనము కూడ కృత్స్న వేదరాశి ఉపనిషద్రూపమని కీర్తించినది. “ద్వే విద్యే 
వేదితవ్యే _ _ _ పరా చై వావరా చ” అనుచు ముండక్యశుతిచే (ప్రతిపాది .పబడిన 
పరా_అసరా విద్యాస్వతూపమును వివరించుచు శ్రీ శంకర - రంగరామానుజ 
భాష్యము లందునీ విషయ మ భివ్య క్త్రము చేయబడినది. కావున నిఖిలవేదము 
సాశ్నాద్దగ గాని, పరోత్తముగ గాని పరబహ్మప్రతిపావక మగుట స్పష్టము, 


మంత్రముల యందు సారరూసమున నంతర్నిలీనమై నిగూఢమై 

యున్న తత్త్వము నవరోతముగ (ప్రతిపాదించు నటిదియే ఉపనిష (దంథభాగము, 
. Cg లు ౧1 

అంతియే కాని మంత్రములచే జెస్పబడని యొక విలకేజ తత్వమును చెప్పుట కె 
తరువాత నెన్నడో ఉపనిష త్తులావిర్భవించిన వనెడి చారితికల యూ? (వతి 
సమ్మతము కాదు, అందుచేత నే ఉపనిషత్సద విషయమున మాక్క్సుమల్లరు పండి 
తునిచే. చేయబడిన నిం్వచనవిధానము ఉపనిషత్సమ్మతము, న్యాయనమ్మతము కానం 
దున ఆనాదరణీయమగుచున్న ది. 


15) 


రశ భారతీ నిరు క్తి 


(బ్రహ్మవిద్య _కర్మోపాసనాది సాధనావశ్యకత 


కావచ్చును; “వేదసార ముపనిష త్తు-అని యనుచో సారరూప మగు ఉపనిష 
ద్భాగమునే (గ్రహించిన జాలును; మిగిలిన వేదభాగముతో గాని తద్విహిత కర్మకాండతో 
గాని సని యేమి ? అందుకై (పయాస పడ నేల 2”- అని యనవచ్చును. ఇట్ల 
నుట సరికాదు. ఉపనిష[త్రతిపాద్య మగు (_బహ్మవివ్యయ పరమ్యప్రాష్యము 
కావచ్చును. కాని యది సిద్దించు కెట్లు ? (ప్రాసాదోపరితలము జేరిన వానికి 
సోపానపరంసరతో వని లేక పోవచ్చును. కాని యా గమ్యస్టానమును పొంద గోరు 
వారికి సోపానపం క్తి నాశ్రయింపక తప్పను. (ప్రయత్నము లేకయే ఫలము నుండి 
రసము స్వయముగ నుద్భూతము కాదు. కాన సాధ్య(పొ ప్తికి సాధనావశ్యకత 
యెంతేని యుండును. ఏ యుపని ష_ంభము (బ్రహ్మవిద్యను (పతిపాదించుట కె 
యావిర్భవించినదో యదియే (బహ్మవిద్యా(ప్రా పికి సాధనములను గూడ నిట్లు నిస్తే 
శించినది, 


1. “త మేతం వేవానువచనే న (బ్రాహ్మణం వివిదిష న్తి యజైన దానేన 
త పసాఒనాళకేన” బ్బ, ఊఉ. 4.422 


2. “ఆధ యజ్ఞ ఇత్యాచక్షశే బ్రహ్మచర్య మేవ తత్‌” 
ల భౌ ఊ, 6=5=1 
“అత్ర చ విద్యాసాధన భూత స్య (బహ్మచర్యస్య యశ్ఞాదిభిః 
సం స్పవాళ్‌ యజ్ఞాదీనా మపి హి సాధన భావః సూచ్యశతే” 
---ళం.భా: దః సూ0.1 26, 


.8 “సర్వే వేదా య త్పద మామనన్తి, తపాంసి సర్వాణి చయ ద్వద న్లీ 
య దిచ్ళనో (బ్రహ్మచర్యం చర గ్‌ త్తే పదం సం(గశే హే (బవీమి” 


కఠ. 2-15 
"ఇత్యేవ మాద్యా చ 1శుతిః ఆ్యశమకర్మణాం విద్యాసాధనభొవం 
నూచయతి” కర్మ, భా. 


4 “తస్మా చేవంవిక్‌ శాంతో దాన్త ఉపరత స్తీతిక్షుః సమాహితో. 
భూత్వా౭_త్మ న్యేవాత్మానం పళ్యతి" బ్బ 4-1-28. 


వెద గ్‌ర్‌ 


ఇట్టి యీ యుపనిషద్వాక్యములు యజ్ఞాబులన్సు (బహ్మచర్యము 
మున్నగు ఆశ్రమకర్మలను శమదమాదులను (బహ్మవిద్యాపా ప్రికి సాధసములుగ 
జెప్పుచున్నది. (చూ-(బి, సూ; సర్వాపేకాధికగణము). ఇట్లు చెప్పుటయే కాదు, 
ఉపనిషత్తులు కర్మవిషయమై చేసిన హెచ్చరికయు (ప్రధానముగ _ గమునింవ 
దగినది. 
WET మనూచ్యాచార్యోఒ నే వాసిన మనుశా స్థిసత్యం వద। ధర్మం చర 
స్వాథ్యాయాన్‌ మా (ప్రమద -- - = ధర్మాన్న (పమదితవ్యమ్‌ అ ఆ 
స్వాధ్యాయ పవచనాభ్యాం న | పమ ఎతవ్వము | దెవపికృ కార్యాభ్యాం 
న [పమవీతవ్యమ్‌ | మాతృదేవో భవ | పితృదేవో భవ । ఆచార్య 
దేవో భవ 1 అతిథిదేవో భవ | యా న్యనవ ద్యాని కర్మాణి | 
తాని సేవితవ్యాని । నో ఇతరాణ్‌ _ _ -_ “విత దనుశాననమ్‌- _ =” 
శ ఉం. 11. 1నుండి 4, 
“వేదమనూ వై ్యవమాది కర్తివ్యతోప దేశారంభః పా (గృహ్మ విజ్ఞా 
నాగ్‌ నియమేన 8 ర్రవ్యాని [శౌతస్మా రాని కర్మాలే తే్యేవమర్థః. 
పురుషసంస్కా రార్హత్వా గ్‌, సంస్కృతస్య హొ విశుద్దస త్త్వస్య 
ఆఅత్మవిజ్ఞాన మంజసై చోత్నద్యశే | తపసా కల్మషం హన్తి విద్యయా 
2=.న్ఫుత మళ్నుశే ఇతి హి స్మృతి వత్యుతిచ.. తపసా బ్రహ్మ విజిజ్ఞా 
సస్వ ఇకి | అతో విద్యోత్స త్యర్గ మనుషైయాని కర్మాణీతి 
—క౦,ధౌ. 
ఇట యుపనిషత్తు (బ్రహ్మవిద్యాసా సీకి పూర్వము నియమముగ ఆను 
ష్పింపవలసిన (శాశస్మా ర్రకర్మిల జెప్పిన. సత్యావార్చాలనము, ధర్మాచరణము, 
స్వాధ్యాయృపవచనములు, మాత్క- పితృ- ఆచార్య. ఆతిధిపూజ్క దేవపితృకార్య 
విషయములం చప్రమ త్తత్క నింద్య- నిషిద్దరర్మనిరాకర ణము- మున్నగు నవి 
ఆవశ్యక ర్రవ్యము లని చెప్పినది. ఏత దనుళాసనమ్‌- ఇది శాసనము- అనుచు 
'హెచ్చరించినవి. ఉల్లంఘించినచో (బహ్మవిధ్యా(ప్రా ప్తికి (ప్రతిబంధకము లై న 
చోషము లావరించి (బహ్మావిద్యప దూరులగుదు రని యీ హెచ్చరిక తాత్నర్మము. 


రీ భారతీనీరు కి 


వాజీయు (కుతి స్మృతి విహితము లె లైన కర్మలు త తతృల (పాపకము లశుచు 
సత్త్వశుద్దిని కచీంచును సుసం; స్కృృతచిత్తు త్తులై విశుద్దస త్వసంపద గలవారికి (బహ్మ 
విద్యాప్రా పి సులభము, కాన బ్రహ్మవిద్యాప్రా ప్రకై విహిత కర్మానుష్టాన మత్యన్గా 
వశ్యకము.. అని భావము” 


భగవద్గీతయందును ఫలా భినంధిలేక-. నిష్కామ బుద్దితో ననుష్టించువారికి 
కర్మలు జ్ఞానసాధనము అగు నని పిపులముగ వివరింపబశినది. ఇట్లు (బ్రహ్మవిద్యా 
(ప్రాప్తి పిసాదనము అగుటచే వేదవిహితకర్మలును విద్యాశబవాచ్యములు (తాదర్శ్యాన్‌ 
త చృద్దివ్యవహారక ఉపనిషత్తు గూడ ద్వే విద్యే వేషతవ్వ్యే పరా చెవాపరా చి 
అనుచు వేదవిపాతకగ్మను గూడ విద్యనుగా పేర్కొనుట గ ఎనార్హము, కావుననే 
కర్మారంభస మయమున, “బహకర్మ సమారభే”. అను సంకల్పించు ఆచారము 
గూడ నీ సంప్రదాయమును వెల్లడిచేయును. శ్రీమద్భాగవతము కూడ కర్మల 
యొక్క యావశ్యకత వాని ననుష్టింపనిచో గల్లు దోష పరంపరకర్మలు మోడార్థ 
ములగుట అనెడి యుపనిష త్తాత్సర్యము నే ముక్తకంఠముగ “ట్లు వివర చినది. 


పరోక్షవాదో వేదో౭ఒయం బాలానా మనుశాసనమ్‌ | 
కర్మ మోకతొయ కర్మాణి విధత్తే హ్యగదం యథా ॥ 
నాచరే ద్యది వేదో కం స్వయ వ జ్ఞో౭_జితేండియ 8 | 
కర్మణా పహ్యాధర్మేణ మృతో ర్మత్యు ముపైతి నక ॥ 
వేదోక్త మేవ కుర్వాణో నిస్సంగో=_ర్సిత మీశ్వ'రే | 
నె ష్కర్మ్యం లభతే సిద్ధిం రోచనార్జా (ఫల్మశుతిః ॥ 
—-భాగ11_9.48 నుండి 50 


_కౌన (బ్రహ్మవిద్యాపా ప్తికి సాధనము అగుటచే వేదవిహితము లై న 
_ కర్మ-ఉపాసన లన్నియు నుపాడేయము=; కాన ననుల్ల ంఘనియములు. ఆ) 
యుపనిష్మ త్తుల యొక్క పవమతాత్చర్యము. పాసాదము నథినొహించిన వానికి 
సోపానములతో నిమిత్తము లేకపోవచ్చును. కాని (పాసాదాధిరోహణమునకు 
సోపానము లనావళ్యకము అని నిండింపడు, ఆశే (దిహ్మవిద్యాసంపన్ను లగు వారికి 
త(త్సా పిపాధనము లైన స్వాధ్యాయా వ్యయ నాది కగ అతో పని లేకపోవచ్చును. 
కాని యవి యనావశ్యకము లని నిందింపరు, లోకాన్నుగ్రహబుద్ధితో వాని యావళ్య 


వేదః స్ట్‌? 


కతను, . విశిష్టతను లోకమున కుఫదేశించుచుందురు; యోగ్యత ననుసరించి సాధకు 
లగు వారిని ఆ యా కర్యలయందు (దివ _ర్థింప జేసి దీకొ శ్రద్ధాదులను బెంపౌం 
దింప జేయుచుందురు ఇట్లు కర్మలను (ప్రవ ర్తింపజేయుదు, వాని యావ్శ్యకతను 
లోకమున చాటవళె న) (కుకియే యిట్లు (ప్రబోధించుచున్నది. 


“శ్రధ్రయాగ్నిః సమిద్ధ్యతే శ్రద్ధయా హూయశే హవిః । 
గదాం భగస్య మూర్హని వచసా వేవయామసి ॥ 
—ము 10-161-1; తె.|బా. 2-88-6; నిరు, 9-11 


“జనానా మ; గే సౌభాగ్య హేతుః (శదేతి (పభ్యాసయా మః 
(| శ్ర న్‌ 
( వేదయామ సి” సొ, ధా_తై, (దా. 


గ్రద్దయొక్క వహ తత్వము ఆవశ్యకతయు నీ బుగ్వేదసూ క్రమున 
నింకను బెక్కురీతు౨ వివరి.పబిడినవి. దీకీయొక్క మాణురూవమే (శద్ద -అని 
(యతి యిట్లు చెప్పుచున్నది, 
“ఏత ద్దీకౌయై (రూపల్స య్యచృద్దా” ___ శ (బా, 2-8-2 4, 
లౌకికకాడ్య నిర్వహ_=ము నంచే, ఇష్టఫఎపాప్రికై దీక్ష (శద్రాదుల 
యావళ్యకత యెంతిని గలదు ఇక (ప్రాపంచిక విషయముల నుండి దృష్టిని 
మరల్చి _ కాశకోధాదులకు దూరుడై _ పరమేశ్వరార్పణ బుద్దితో చేయదగియున్న 
వైదికకర్మోపాసనా ద్యనుషానమున దీక్షా శ్రదాదుల యావశ్యకతను గూర్చి జెప్ప 
గా 6 (0) ఠా 
నేల? వీనిచే క్రమముగ సుసంస్కృత మె శాణోల్లీథ మగు మణి వలెచి త్రము 
తేజరిల్లును అపుడే అంతర్హర్శన  సమర్ష మగును అపుడే సుఖతరముగ 
ఉపఎషద్విద్యా రసాస్వాద  మొనర్ని బుద్ధి తానే (బ్రహ్మవిద్యా రఈూపిణియై 
యమృతత్వమును సిద్ధింపజేయును. ఇట్లు (బహ్మావిద్యాపొప్వుపాయము లగుట 
చేతనే యీ (శద్ధాదులు గూడ ఉపనిషత్తుబు గా (ఉప ని గమయితృత్వాత్‌) 
గ్రుతి మందు కీ ర్లింపబడినవి. 
“అ ధెతా వేదస్య ఆష్టా వృపనిషదో భవ న్థి + విత్తి కోప 
స్తవశ్చ దమశళ్చ (శద్ధాచ సం ప్రశ్నశ్చానాకాశీకరణం చ 
యోగా శ్చాచార్యశ్నుషూషా చేతి” — సంహితా (బ్రా _ 9.02 
“* అథ పూర్యోక్తార్హ వేదాధ్యయన .విధిపా ప్తయే ఏతాః 


ర్‌8 భారతినిరుక్తి 


(పోచ్యమానాః జ్ర ష సంఖ్యాకాః ఉపనిషదః అధికారి 
(2 
విశేషణాని ఉపనిషద్భిః (పతిపాదితాని” = సా భా 


విత్తిః= (ప్రజ్ఞ, లేక ఆచార్యదకీణ; ఉప సవః = ఆచార్యసుతి; 

ఆ చ అ er 
దనుః _ వివిధ వేదో కవత దీకలచే బాహ్మ్యశరీరమును, సూక్మశరీరమును నియ 
మించుట; శ్రద్దా = విద్యాధ్యయనశద్ద; ఆచార్యభ క్తి శ్రద్ధ ఆ స్తిక్యబుద్ది, నత్యము 
(గ్రోత్‌ సత్యం, దధాతీతి (శ్రద్దా; సంప్రశ్నః = అధీక వేదభాగమున సంశయ 
ముల దొలగించుకొనుట కై చక్కగ ప్రళ్నించుట; అనాశీకరణం = అయోగ్యుని 
కడ విద్య నభివ్య క్రము చేయకుండుట; యోగః = అభ్య సమైన విద్యతో నిరంతర 
సాహచర్యము, ఆచార్యకశు శూషా = ఆచార్యవాక్సాలనము, 


ఇవి వేదాధ్యయన విధి ప్రా ప్యపాయములుగా ఉపనిషకులచే (ప్రతిపా 
ఆటో ae 
దింపబడిన నియమములు శతి వీనికి 'ఉప౧షత్తులు? అని నుహాస జాకరణము 
చ 
చేయుట చేతచే నివి క్రమముగ డ్రహ్మవిద్యాప్రా పి సాధనములు గూడ నగుట 
సూచిత మ గుచున్నది. (శుత్యభిమతము గూడ నిదిమే యని పూర్వము వివరింప 
అల ఇళ న్‌ 9 ళా 
బడినది, _ ఉపనిష (త్చతిపాదిత మైన |బ్రహ్మవిదధ్యకు ఉపనిషక అని (ప్రసిద్ది! 
అస, ఉపనిష (త్రడిపాడితము అగు సీ శదాదులకును ఉపనిషత్తు లని (శ్రుతి 
య , (అ ధి 
యందు (ప్రసిద్ధము, 


ఇంతే కాదు; ఏ అన్నము, లేక ఆన్నరసము జీవనహేతువో అదియే 
జ్వరాదిరోగ పీడితులకు విషమై శరీరపతన హేతు వగును (అద్యతే౭. తిచ భూతాని 
తస్మా దన్నం త దుచ్యకే) అటులే యే వేదము, లేక వేదరసరూపమగు బ్రహ్మ 
విద్య అమృతత్వ(పా పి హేతువో, అదియే ఐహికభో గాస కులకు _కొమాది దోష 
దూషితాంతః కరణులకు. ఆనధికారులకు విషాదిరూపమై. అనుపా దేయమై ఉభయ 
(భష్టతకు హేతు వగును (ప్రయోగకుశలురై న యభిజ్ఞాలచే (ప్రయు క్రము లగు 
విషాదిద్రవ్యములు వినాశ హేతువులు కావు ఉపకారకములై సత్భ్సలముల నిచ్చును, 
అవిమే అనభిజ్ఞాత చేతిలో స్వ-పర వినాశ హేతువు లగుభుండును, ఉపనిషద్విద్య 


వే దః 59 
గూడ నట్టిది, అందుచేత నే ఉపనిష గ్‌ పదమునకు “విషాదిదవ్యముి- 


అను నర్థము 
కూడ వాజ్మయమున (దిసిదము,1 
& ఏ yor 


కొన దీకొ(శ్రధావెరాగ్యాది సాధనసామ్మగే సంపన్నులై యోగ్యు లగు 
వారికడ మామే ఉపనిషద్విద్య కార్యకారి కాగలదని (శ్రుతితాత్సర్యము. ఇట్టి 
యోగ్యతను [క్రమముగ పెంపొందింపజేయట కయియే, పూర్వోదాపహృాత (శతి 
తాత్చర్యోనుగుణముగ్క మహాత్ములు కర్మోపాసనాద్యావశ్యకకను (పధానముగ 
(సటోధించుచు, వాని యందు (ప్రవ ర్థింసశీయదుందురు అట్టి మహాత్ముల దృష్టిలో 
కాండ త్రయాత్మక మైన వేదరాశి యంతయు నువనిషదూపమే. యజ్ఞాదికర్మలు 
గాని ఉపాసనలుగాన్సి పూజాదికర్మలు గా౩- యెొవరేది యొనర్చినను వాని 
యన్నిటియం దా మహాత్ములు దర్శించునది ఉపనిషత్త త్వమే. 
“బుచోజఒక్షరే పరమే వ్యోమన్‌; ఏతా విశ్వా విమ షే 
మంత తాత్సర్య్ణము నిడియే. 


తుభ్యం” ఇత్యాది 


ఇట్లు వేదోక్త కర్మాదీక ' మంతయు నధికారి భేదము ననుసరించి [పత్యక్ష 
ముగనో 'సరోకముగనో పురుషబుద్దికి గోచరము కాని -యనిర్వచసీయమైన- 
(బహ్మత త్ర త్వమును (పతిపాదించు “స్వభావము కలది యగుట స్పష్టము, కాన 
వేదము నందలి కర్మకాండయొక్క_ లక్ష్యము వేలు; ఉపనిషత్కాండ లక్ష్యము 
చేటు_.అని చెన్సుట తగదు, కృత్స్న పేదలక్ష్య మొకటియే. 

పుధుషబుద్దికి గోచరము గానిదగుటచే _ “పరమం వ్యోమ, పరమం 
పదమ్‌, అక్షరమ్‌, తక్‌, సత్‌'__అని యా రీతిగ బుగాది (శుతు లన్నిటీ 
యందును (ప్రసిద్ధమైన ఒక వేదమును (బహ్మాన్సు తెలియుజేయుటకై పెక్కు 
“వేదము లావిర్భవించిన వి. 

“ఏక వేదస్య చాజ్జానాశ్‌ చేదా స్టే బహవో౭_భవన్‌” _ 
అని సనత్సుజాతీయ. వచన తాత్పర్యము. 


i “సంధౌ సతో వా జనయేన్‌ స్వవృద్ధిం హన్యా త్సరం వోపనిషత్రయోగై ౩” క 
భట్టికావ్యమ్‌-1:--80 
శ్యతుం ఉపనిష (శ్రయోగ్లైెః విషాదిదానై ౩ హా న్యాత్‌ 
_-జయమంగశ వ్యాళ్యా. 


60 భారతీ నిరు క్రి 
ఈ సనత్సుజాతీయ వచనమునందలి వేడ శబ్బ్దములకు చజెవ్పబడిన నిర్వ 


చనములను ఇంతదనుక ఈ శీర్ష క యం దుహరించిన (శుతి స్మృతి వచనములను 
పరిశీలించి చూచినచో 


1. బుగ్యజుఃసామరూప మం|త్రజాతము, హవిస్పులు, హవిర్దాత లగు 
యజమానులు నే దేవుని నఖ్యము కాంకి చుచున్నట్లు (యో జాగార త మృచః 
కామయ న్తే _ ఇత్యాది) (శ్రుతిడే చెప్పబడినదో విందుకు, జాగరూకుడు నగు నా 
యగ్నియే “దేవః- వేదః. జాతవేదాఃి అని కీ ర్రింపబడినాడు (జాత వేదసే 
సనవామ; వేదోఒసి యేన త్వం దేవ వేవ_ ఇత్యాడి. 

2. దేవుడును వెవస్యరూపుడు నగు నా యగ్నియే “అగ్నిరస్మి జన్మనా 
జాత వేదాః; చేదో౭సి వేదో వైప్పుత్రనామాస్కి అగ్నిర్మూరా దివః కకుత్చతిః” 
_ఇలతారాది మం(తములదే జీవుని వా _స్తవికస్వరూపుడుగ వివరింపబడినాడు, 


లీ ఆ యగ్ని పురుషబుద్దికి గోచరుడు గాడు, శా సక వేద్యుడు, సర్వ 
వేదాత్మకుడు; సర్వ చేవాత్మకుడు, సర్వాత్మకుడు_నని “న వి జానామి యది వేద 
మస్మి; బుచో౭.కరే పరమే వ్యోమన్‌; అయ మన్మి సర్వఃి_ ఇత్యాది బుక్కులచే 
'దెల్పబడినాడు. 


శ. కాన్స పవిత్రుడు, మంగళస్వరూపుడు, సర్వాత్మకుడ్కు యద్లేశ్వరు డు 
(యజ్ఞస్య 'దెవః, చిదాత్మయ నగు నా మహాగ్నినే “అగ్ని మీశే పురోహీతమ్‌'. 
అని కీర్తించుచు వేదప్రథమావకారరూప మగు బుగ్వేద మావిర్భవించినది_ ఆని 
తెలియ నగును. ఇట్టి యగ్ని యొక్క (వేదము యొక్క) తత్త్వము నధికారి 
భేథము ననుసరించి “దోధించుటయే నిఖిల వేదరాశి యొక్క పరమ లక్ష్యము. 
ఇదియే వేదము యొక్క వేదత్వము, “వేదం వేదయతీతి వేవస్య వేదత్వమ్‌.' 


'వేవము యొక్క వేదత్యము “బుషి” శబ్ద పరిశీలనము వలనను స్పష్ష 
మగును. ఇక 'వేవము యొక్క బుషిశ్వమును దర్శింతము, 


0000 ౫ 9 


బుషీణాం సర్వస్వం బుషి మభయదాడీం సుకృతినాం 
వచస్సారోదారాం భరత జనభాగ్యం (పథమజామ్‌ । 
అగాధాం తాం గాథాశత విలసితాం న్యాయమహితాం 
పరాం దేవీం వాచం హరిహృదయల క్మీం హృది భజే॥ 
_ వేదమాతృ స్తవః, 


'తిభువనస్య చ స్ట పాలన 
(ప్రభృతి కర్మసు మార్గ నిదర్శికామ్‌ | 
తపసిచాదిగతాం బుషి సంభ తాం 


(పథమజాం సుమ ఆద్య బుషిం గిరమ్‌ ॥ 


బుషి శ్రుతి స్మ ఖతి కోన పసిద్ది ;= 


బుషి వదము గూడ వేద నామముగ (ప్రసిద్ధము, = 
“బుషి ర్వేదే వసిషాదొ” మేదినీ 
“బుషి స్తు వేదే భృగ్వాదొ జ్ఞానవృద్ధే దిగంబరే” = వైజయ స్తీ, 
“బుషి ర్వేదే వసిష్టాదౌ దీధితా వపి పఠ్యతే” _ విశ్వః, 
“ఏత ద్వోఒస్తు తపోయ క్రం దదామీ త్భృషిచోదిత మ్‌” 
భార, కానీ 11-10... 


“ఏత త్కర్మ దదామీతి బుషిణా మం(కేణ బోధితం, తథాచ 
ఇం(దనోక్యం కర్మకాం డేకు, “దేహి మే దదామి తొ” ఇతి, 
_--నీఆకంఠన్యాఖ్య, 


16). 


62 భారతీనిరుక్తి 
పాణినిమహర్షి యు బుషిపదమును వేవపరముగ (బ్రయోగించినాడు, 
“అపుతవ దుపసితే” (6-1-1290). “డపసితో2.నార ఇతిశబ; 
య థు అ యి ద 
2 దికః ఇతిశబ్దః” 


సంబుద్భొ శాకల్య "స్యేతా వనార్రే” ఎ |. 110. 
“బుషి ్వేదః - తదు కం బుషిణా ఇత్యాదౌ తథా దర్శనాత్‌” 
—క త్త్వవో ధినీ, 
“క రరి చరిదేవక యోః _ 8.2188. 
జావ ళా 
“బుషి ర్వేదమం(త్రణ తదుశీక్తం బుషిణేతి దర్శనాక్‌ _సిదా నకౌముదీ. 
జో 
నన్మాతే చ బుషి గ్రర్శనాక్‌ "5-2-594. వొర్తికమ్‌, 
“బుషి; పఠతి_శృణోత (గావాణణొ-పాతంజల మహాభాష్యమ్‌ , 8-1-7. 
“బుషియజం చేవయజం భూతయజం చ సర్వదా 1” 
ఖా క్షా ఖా 
సృయజ్ఞం పితృయజ్ఞం చ యథాశ క్తి న హాసయేక్‌ 1” 


ఇట్లు కోశములందును, భారతాదులందును, శబ్దానుశాసనమునందును బుషిశబ్దము 
వేదపరముగ (దిసిద్దము (బ్రహ్మ యనియు వేదమునకు నామము. అందుచే (బహూ 
యజ్ఞము బుషియజ్ఞ మనియు క్తి ర్థీంపబడినది. మజియు, “తదు ' కం 


డ్రి 
బుబకకా? 3 
ఏత దధివిధాయ బుషి రవోచత్‌;” “తదేత దృషిః పశ్య 'న్నభ్యనూవాచొ -అ అని 
యీ రీతిగ (శుతియే తనను. బుషి యని 'పెష్కుచోట్ల వ్యవ వారించుకొనినది, ఈ 


యర్హమును, వివరించెడి బుషి ప్రకిబా 1, బుషిచోదనః 2, బుషిమనాః 3౩ __ 


ముషికృళ్శొ బుషిస్తుతా *  ఇత్యాఏ పదములు వెదవాజ్మయమున _ 'పెక్కులు 
గలవు, | 





అ సం. 11.1155 వి బు. రర! శ్రి బు. $00818; 
శీ బు (/5స్‌ 





బంంపి. శబ్దవంు. నిర్వచనము న 
టు 


“బుషి ర్షర్శనాత్‌ * అని యాస్క నిర్వచనము, బుషీగతౌ. ఈ నివ 
చనమును జూచినంతనే దర్శనము చేతనధర్మ మవి స్ఫురింపక మానదు. సామాన్య 
ముగ చెతనులై ) (దష్టలయిన వసిష్టాదులను ఈ బుషిపదము బోధించుట పసి 
ద్ధము. వేదము శద్దిరూపము, కాన, “జడము. చేతనము కాదు. అట్టియెడ వేదము 

బుషియగు బిట్లు ? 


వేదశబ్లము మొదట సర్వజ్ఞుడగు పరమేశ్వరునకు (వేశ్తికి వేదః) 

వాచక మగుచు, తరువ వాత తత్స్వరూప నిరవూపణపఎమై, (చేదయతీకి వేదః) 

సంజ్ఞక్‌ల్బ మగు బుగాది శబ్దరాశికిని వాచక మెనది, పిదప తన్మూలములైై, తదను 

గుణముగ (బవృతము లయ్యెడి ధర్మ, ఆ ర్ల, కామములకు నుపలకక మగుచున్నది, 

అనే బుషిశబ్బ్దముగూడ మొదట సర్వ్యదస్ట (దర్శనాత్‌ యగు సరమేశ్వదని 

బోధించుచు పిదప నటి పరమేశ్వరుని దర్శింపజేసెడి (దర్శనాత్‌ ఈ వేదశబ 

అ ణు 

రాశిని వాచకమై వరలినది తరువాత నీ యిరువురు బుషులును (దేవ _ వెద 

ములును) ఆరాధించి తదను(గహములె దష్టలయి వెలసిన దేవత లకును, వసిష్టాదు 
లకును వాచకమై (ప్రసిద్ధమైనది. 


పరమెశ్వరుడు = ణుషిత్వము : 


“య1 ఇమా విశ్వా భువనాని జుహ్వూ దృషి ర్లోతా న్యసీద త్సితశా నః। 
స అశిషా ద్రవిణ మిచ్చమానః (ప్రథముచ్చ దవరాగ్‌ం ఆ వివేశ॥" 
ఎవ డీ సకల భువనములను లయ మొందించి, అద్వి తియుడ్డై యుండి, 
మరల సృష్టికాముడై, అద్వితి యము నుత్కృషమునై న తన రూసము నాచ్చాదింప 
జీయుచ్చు జగత్తును భాసింపజేసి, జీవరూపమున నా యా యుపాధుల నా వేశించి 
యుండునో, జగత్చితయగు నా పరమేశ్వరుడు సర్వ(్నదష్ట యగుటళే నీ మంత్ర 
మున 'బుషి" మని కీ ర్తింపబడినాడు. (చూ+సా.భా; ఉవట మహీ-భా? వేం_మౌో భా. 





గ. భారతీనీరు కీ 
వాణానో 


“జన్మాద్యస్య యతః ళాస్తయోనిక్వాన్‌* __ ఇత్యాది (బహ్మసూ(త్రము 
లచే నే పరమేశ్వరలక్షణము బాదరాయణ మహర్షి చే నిరూపింపబడినదో యట్టి 
_ ఆ ఇ అల ఎ అవ ఇది 
సరమేశ్వరలక్షణమున యీ బుగ్వేదమం త్రము (పదర్శించుచున్న ది. సృష్టి సతి 
లయక ర్త, సర్వజ్ఞుడు, సర్వ (ద్రష్ట యగు పరమెశ్యరుడు ఆవిబుషి” అద్వితీయు 
డగు నీ బుషియే యపనిషత్తులయందును *ఏకర్థి యని కీ, ర్థింసబడినాడు. 


(1y బు. 10.81.15; వాసం, 17. 1%; తై సం 4-8-21) మె 
సం. 2-10. 2; కాఠ సం, 18 - 1 


“కియావంతః (శ్రో|తియా (బిహ్మనిష్థా స్వయంజుహ్వూత 
ఏకబుషి౦ గ్రద్దయ న నో _-=ము 4ఉ2. 10 


“పూష గ్నోకార్డే యమ సూర్య ప్రాజావక్య.... = ఈశా ఊఉ. 16, 


5-0 ఎకరి రి యొక్క అద్వితీయ (ద్రష్ట్రత్వమును ఉపనిష త్తులు టా 
“నాన్యోజతో 2. స్తి ద్రష్టా” | బృ, ఊఉ 8 71-38 


యని బహుముఖిముల వివరించినవి. ఆధ్యాత్మికముగ మూర్చ భాగమున సహసా 
రమునందు వెలుగొందు పరంజ్యోతియే యీ ఏకర్షి. 
“తత్ర సూర్యోఇగ్నిర్నామ సూర్యమండలాకృతిః 
సహ సరశ్శ్మిభిః పరివృత ఎకర్షి భ్భూత్వా మూర్ధ్ని 
తిష్టతి యస్మాదుఃక్తః” __(పాణాగ్ని. ఉ 2 8, 
ఈ యుసనిషత్తు 'యస్మా దుక్తః అని యనుచు వేద్యపతిపాదితుడైన పరంజ్యో 
తియే సహసారమున వెలుగొందెడి ఏకర్షి _ అని చెప్పుచున్నది, ఎకర్షి యనగా 
ముఖ్యర్షి యనియు చెప్పబడుచున్నాడుం 
“ఏకర్షి: ముఖ్యరిః శివః” == (ది. సూ. 8-8-38, శివార్కమణ్‌దీపిక. 
ఇంతేకాదు. _వేదమున ననుసరించియే శివ, విష్ట్వాది సహ్నస్రశామములందును పర 
మేశ్వరునకు “మహర్థి యనియు నామము (ప్రసిద్ధమైనది, 
కాన 'పెవిషయముల బరిశీలించినచో 1. పరమేశ్వరుడు ఏకర్షి లేక 
ముఖ్యర్ష్ని 2. పర మేశ్వరునకుగల బుషిత ము వేదముల దొకతీరుగను, “పని 
షత్తులయం దింకొక తీరుగను, తరువాత (అ్రహ్మసూ క్రపురాణాదులందు 'వేజే న్‌జు 
' త్రీరులుగను లేదనుట స్పష్టమైనది. . 


కు షీ fs 
చేదవరు = బుంబ. తము : 


బుషీయగు నీ పరమేశ్వరుని దర్శింపజేయునది యగుటచే (దర్శనాత్‌) 
వేదమునకు బుషి యను నామము సార్హక మని (శ్రుతుల వలన దెలియుచున్నది. 
ఇక వేదమునకు గల అర్షధర్మమును జూతము, 


పత్తా! అర్హ ని హృ ద్యాత్సము(దా చృత(వజా రిపుణా నావచకే 
ఘృతస్య ధారా అభిచాకశీమి హిరణ్యయో వేత సో మధ్య ఆసామ్‌ 1” 
బు, శీ5రీ-5: వా సం 1 =; కాఠ, సం, 40-7. 

హృద్యా్‌ సమ దాత్‌ శత వజా ఏతా అర్హ ని; | 
శ్రద్ద యనెడి యుదకముతో పరిప్ల మైన నిరంతర దేవతా యాథాత్మ్య చింతనమే 
సముద్రము అట్ల చింతనము నిగమ - నిరుక్త = నిఘంటు = వ్యాకరణ -= శికే ౬ 
ఛంచస్సులచే దోషరహితము గావింపబడి సుసంస్కృృత మగుచో హృద్య మ గును. 
హృద్యమగు సీ చి తనసంతానరూప సము దము నుండి యీ వేదవాక్కు లు ఉద 
మించుచున్నవి (ఒతా అర్హ స్తీ). అట్టి యీ వాక్కులు శత వ్రజములు; అనగా 
వినిజా ర్థిభో ధక ములగుటచే శతప ముల యర్థగాంభఖీర్యముతో  విలసిల్లి యుద్గమించు 
చున్నవి. 
రిపుణా నావచకే : 

ఇట్టి బూ వాక్కులు “కుతార్కికవాదము” అనెడి శ్యతువునకు లొంగవు; 


" పరాభూతములు కౌవు. 


ఎక జనావాననోాత్ను. 





1. వహీ భా మ “పితా వాద రని ఉదచ్చని। కస్మాగ్‌ | 
, , రి ఎలాటి (క్‌ అలన్‌ 
హృద్యా5 సము దాల్‌ | (శద్దోదక పరిప్తుతా ౧  వతా యాథాత్మ్యచి-త న సంతాన 


రూపాత్‌ సము(దాక్‌ + నిగమ నిరు ర్త నిఘంటు వ్యాకంణ విన్న చృందోభిః పావనై 3 


. పూతాత్‌ | క్రీ స్ఫళోర్టు. వాచః } శత(వ్రజాః శతం (వ్రజం వనజా గతయో యాసాం 


తాః బహుగతయః |! బహ్వార్థా ఇత్యర్గః 1 యాశ్చ అక్షనో రిపుణా కుతార్కి 


కబ్బన్లే శ(తుకొ న అవచకే న అవచత్యుంచే I నాపవదితుం  ఇండయికుం శక్మ నే 
_ తా ఘృతన్య ధారా ఇవాభి చాకశీమి | లుప్తొసమానమ్‌ | అహం సళ్యామి 1 ఆసాం 


66 భారతీసిరు 


(oa 


ఘృత స్య ధారా అభిచాకశీమి : 


ఘృతధారలు దేవతలకను, దేవాతాత్మకుడె న పరమేశ్వరునకును పీతి 


కరము లగునట్లు, ఈవా గ్లారలను గూడ ప్రీతికరములుగ దర్శించుచున్నాను; ఇంతే 
కాదు. 


హిరణ్యయో "వేళ సో మధ్య ఆసామ్‌ :___ 


ఈ వాక్కులయం దంతద్నిహితుడై కేకోమయుడై. వెలుగొందెడి 
వాగధిష్టానభూతుడై న యే యగ్ని కలడో యా జ్యోతిని దర్శి ఎచుచున్నాను- అని 
పై మం(క్రార్థము. దీని తరువాతి వంత్రము. 

“సమ్యక్‌ (ప్రవ న్రి సరితో స దేనా అంతర్‌ హృదా 

మనసా పూయమానాః | ఏతే అక్ష న్తూర్మయో 

ఘృతస్య మృగా ఇవ కిసణో రీషమాజాః 1” 

బు, 458-55 వా సం. 179౪ 183.38. 
డేనాః అనగా వాక్కులు. జల్ల డకో ధాన్య్మాది కనును అ క్యపదార్థమాంనుండి చేటుచేసి 
జుభ్రపజచు: ట్లు (్రద్ధాది పరితమైన బుద్దిచే (అంప్లతర్‌ హృదా] సు సంస్కృతమైన 
సునస్సుద్వారా (మనసా శబ్దదోషముఐనుండి వేబుచేయదడి పవిత్రముల్లె న 
(పూయమానాణ) యీ వేదవాక్కులు నకులనలె (సరితో న్స నవిచ్చిన్నగతితో 
- ద్రివహించి యగ్నిని పొందుచున్నవి బోయవానికి వెబిచి కేళ్లజుకు లేళ్ళవలె సి 

ఘృతధారలును, ఘృతధారల వంటి వాగ్గారలును 'ద్గమించుచు ఆగ్నిని తృప్తి దు 
నొందించుచున్న ఏ. ఇట్లు వాగ్గారలును, ఘృతధారలును, ఆనగా * కుతి ద్రవ్యము". 
ఈ రెండును ఆగ్నికొజుశే ద్రవ్య శ్ర క్రము లగుచున్నవి-అని యరము. 


(చూ. ఉవట, మహీ, భా.) 


_ వొచాం మిధ్యే యో హిరజ్యయో హిరణ్మయో డీవ్యమానో వేతసోఒగ్నిః తం చాభి 
చాకశీమి । అగ్నిర్హి వాచా బుధిష్టాతీ దేవతా 1 యవ్వా ఘృశధారా ఏవోచ్య నే । 
"యా ఏతా హృద్యాశ్‌ నముషదాక్‌ ఘృతధారా ఆర్షంతి ......... యో వెసో౬గింత 
రాహవసీయః ఆసాం ధారాణాం మధ్యే సఠః తం చ పశ్యామి | దవ్యదేవత్నా 
శ్చ యూథాత్మ్యే నాహం పళ్యామీ త్యర్థః. (చూ ఉవది. ధా.) 


బుషి గ్‌ 


ఈ పై రెండు ముక్కులును వేదవాక్కు.అ స్వభావమును, వానికిగల బుషి 
త్వమునువ్య కము చేయుచున్న వి.మొదటి మం తమున “ఏతా ఆర్ష న్తి”_అని బుషిశబ్ర 
నిర్వచనము (ఆర్త ని, బుషీ గతౌ వ్యత్యయేన శప్‌) జూపదిడినది, పరమేశ్వరుని 
దర్శింపజేయుటచే (చేదయతీతి) మం(త్రరాశికి వేదము అని సార్దక నానుధేయమైనట్లు, 
ఢ్రద్రాపరిప్ల తమైన బుద్ధిచే షడంగాది సునంస్కృత మైన మనస్సుద్వారా దోషరహిత 
ములు గావింపబడి యునమించి పరమేశ్వరుని దర్శింపచేసెడి లేక పరమేశ్వరుని 
బొందెడి ఈ వేవవాక్కులకును బుషి యను నామము సార్టకము, అనగా పరమే 
శ్వరుని తెలియజేయనిచో వేదమునకు “వే;? మను నామము సార్హకము కౌజాలని 
రీతిగా పెన చెప్పిన యట్లు ఉనమించి పరమేశ్వరుని దర్శింపజేసి త వభిముఖములు 
గానిచో పనికి బుషి యను నామము సార్టకము కాదనియు నిట నూచిత మగు 
చున్నది, కాన, వేనశబ్దము వలెనే బుషిశబ్దము గూడ బుూౌదిశబ్దరాశికిని పరమే 
శ్వరునకును గల పతిపాద్య (పకిపాదక భావరూప సంబంధమును దృఢపఅచు 
చున్నది, 


ఇంతే కాదు. “ఏశే అర్హ న్ల్యూక్మయో ఘృచతస్య'*. అనుచు నీ రెండవ 
మంత్రము ఘృశధారలకు గల ఆర్షధర్మము గూడ నుపలక్షింప జేయుచున్నది. వేద. 
మూలముల్ర, తదనుసారుల్లై న ధర్యార్గకామములయందు వేదత్యము ఉపలక్షిత 
మగునట్ల బుషిరూప వేదవా(క్ష్నవ ర్తితములై అగ్నిని తృ ప్తినొందించెడి ఘృత 
ఛారలయందు. ఆనగా హవిసులయందును బుషిత్య ముపలక్షిత మగునని చెప్ప 
నగును, ఇట్లు వాక్యలును, హవిస్సులును బుషీత్యోపలకేకము అగుటచే వానిచే 
సుస౦స్కృృతాంతఃకరణుడైై 'వేదమం[తముల నుచ్చరించుచు, . హవిర్దానాదులచే 
నగ్నిని కృపి పీ నొందించెడి యజమానుడును బుషి యగుట సూచితము, 


ఈ మంత్రములు "కేవలము వాగ్జారలను, ఘృతథారలను వర్ణించుటకు 
(పవృ త్తములయినవి కావు, ఇవి 'వేదవాక్కుల స్వభావమెట్టిదోో అవి యెపు డెట్లు 
బుషులై వెలయునో, తెల్పుటకు (ప్రవృ త్రము అయినవి. మజియు యజవ మానులు 
(శద్దావంతులై సుసంస్కృతాంతఃకరణులై , అంతర్ముఖులై వాని నుక్చరించుచు 
(కీయావంతులై, శోతియులై, దేవతల దృష్టి నొందించుచు _(గమముగ (బ్రహ్మ 
'నిష్ణలె ఏకర్షి యగు (బ్రహ్మను పొందవలెనని (పబ్‌ ధించుదున్నవి ఈ విషయమునే 
ఉపనిష తులు నిట్లు (వటోధించుచున్న వి, 


68 భారతీ నిరుక్త్తి 


“* క్రియావంతః (శోత్రియా (బ్రహ్మవిష్టా స్వయం 
జుహ్యత వఎకబుషిం శ్రద్ధయ క్త 1” 
ఎాము, ఊఉ. 2-10. 


మజీయు పై మొదటి బుక్కు “రిపుణా నావచక్షే” అనగా. శృతువునకు 
లొంగవనుచు, వేదవాక్కు. “లజేయము” లని చెప్పినది. కాని యీ శతువెవరు ? 
వేదవాక్కులకు పైన జెవ్పబడిన ఆక్షభావమును గ మనింపక విమర్శించువారే శత్రు 
వులు, అందుచే “కుతార్కి కబ్బందమ నెడి శత్రువునకు లొంగనివి యని భాష్య 
కర్తలు వివరించిరి. ఈ (శుత్యర్ద్హమునే మహాకవి భారవియు కిరాతార్డునీయమున 
నిట్లనువదించినాడు, 


“ పసాదరశ్యు మోజస్వి గరీయో లాఘవాన్వితమ్‌ | 
సాకాంక్‌ మనుపస్కారం విష్వగ్గతి నిరాకులమ్‌ ॥ 
న్యాయ నిర్లీత సారత్వా న్నిర పేక్ష మివాగమె | 
అ(ప్రకంప్యతయా2. న్యెషా మామ్నాయవచనోపమమ్‌ 1” 
| —1l. 88, 89. 


ఈ ల్లోకములయందు అర్జునుడు ఇంద్రుని వాక్యములను ఆమ్నాయ వచ 
నములతో బోల్బుచు తద్వ్యాజమున (శ్రుతివాక్య స్వభావమును వివరించుట 
గాననగును, శుతివాక్యము . (ప్రసాదాది గుణములతో  నొప్పుటయే 
గాక “విష్వగ్గతి యని చెప్పబడినది. ఇది (వివ్వగ్గతి) పై మంత్రము 
నందలి “శత ప్రజాః అను పదము యొక్క ఆర్థము ననువదించు చున్నది. బహ్వా 
ర్థములు గలిగి అర్గగాంఫీర్యముతో నొష్పునది యని యర్థము, మజియు హృద్యాక్‌ 
సము(ద్రాక్‌ అర్హంతి; అంతర్‌ హృదా మనసా పూయమానాః సక్తు మివ తితఉనౌ 
పునంకో యత్ర ధీరా మనసా వాచ మక్రతి ఇత్యాది (శుతిప్రతిపాదికార్థమ యీ 
శోకములందు 'న్యాయనిర్తీత సారత్వాక్‌ నిరపేక్ష మివాగమే” యను వాక్యముదే 
ననువదింపబడిసది. శికెది షడంగములచేతను న్యాయములచేతను నిర్జీతార్ణము గలిగి 
న్యాయబద్దమై అన్యనిర పేక మై స్వతః (పామాణ్యము గలది యనియర్హము ఇట్టు నిశ్చి 
తార్హములతో విలసిల్లున దగుటచే కుతార్మికవాద మనెడి శ్యత్రువునకు లొంగనిది ' 
యనిచెప్పెడి (క్రుత్యర్హమే ఇచట“అ్యఫకంప్యృతయా2-న్యేషాం ఆమ్నాయవచనో పమ మ్‌" 


బుషిః. 69 


అను వాక్యముచే ననువదింపబడినది. (ప్రతివాదులు జూపెడి (ప్రత్యక్షము, అను 
మానము మున్నగు నితర (ప్రసాణములచే పరాహతము గాక అజేయమై స్టికవుగ 
నిల్చునది - అని భావము, 


అద దం ఆ ర a = 
'వేదవాక్కులు అ(ప్రకంప్యములు అను (శ్రుతిసి దారమును (శ్రీను దామ 
యణము నిట్లనువదించుచున్నది. 


“న శక్ర స్వం జలా దర్తుం వె దేహం మమ పళ్యత ; | 
-హీతుఖి ర్నాయసంయు కెర్లు)వాం 'వేద్నశుతీ మివ ॥1” 
విధి 
- రామా. 8 = 5! = 21. 


కామోపహతుడై రావణుడు పత్మివత యగు సీతను బలాత్క-రించి గొని పోవుచుండ 
నా రావణుని వారించుచు జటాయువు పలికిన వాక్య మిది. ఇచట సీతాదేవి వేద 
శుతితో వోల్చబడి, యా వ్యాజమున శుతియొక్క నిశ్చలత్వము బేక్ర అ(పకంహ్య 
త్వము వివరి.పబడినది. “న్యాయనిర్హీతసారము గలిగి యవిచాల్యమైన వేవవాక్కును 
కుతార్కిక హేతువాదములు కదలింప జాలని యట్లు, నెను జూచుచుండగా, కామో 
పహతుడవైన రావణా! నీవు పతివ్రత యగు సీతాదేవిని నీ బల(ప్రయోగముతో 


నప హరింప జాలవు” అని యర్థము. 


పతివ్రత యగు సీత నిరంతర (శ్రీరామచం(ద్రపరాయణయై అనన్య చి త్ర 
యయినట్లు 'వేదశుతియ న్యాయ నిర్తీతసారము గలిగి నిరంతర ధర్మ (బ్రహ్మాపరాయ 
ణమై, అ(పకంపహ్యమై, యనన్యార్త (పతిపాదకము - అని తాత్చర్యము. 


పెన తెల్పబడిన 1, శతపథము లె యర్టగాంభీర్యముతో .నొప్పియుండుట 
2, శికొద్యంగనులచే సుసంస్కృృతములై న్యాయ నిర్తీక సారము గల్లి ' యొష్పుట 
ఏ. కుతార్కిక హేతువాదములకు లొంగక, యజేయములై విలసిల్లుట 4. ఈ ధర్మ 
ములచే నొప్పుచు యజమానుల నంతర్ముఖుల గావించి నిరంతరము ఏకర్షి పరమే 
శ్వరత త్వ్వమును దర్శింపజేయుటయే (దర్శనాత్‌ పడముయొక్క ముషిత్వమని 
తెలియన గును, 


17) 


70 బు షిః 


ఇట్లి యీ వేదవాక్కులు త త్యప్రకాశకము లగుటచే పమిత్రములై న 
లు భీ Qn 
బుషులు - ఆని [వతి యింకొకచోట యిట్లు వర్తి ంచుచున్నది. 
| య లం 
“సికతా ఇన సంయన్తి 1 రక్మిభిః సముదీరితాః | 


అస్మాల్లోకా దముష్మాచ్చ బుషిభి రదాన్‌ పృశ్ని భిః 11” 
తె, ఆ, 1 లో 2! Cn) గ్‌ 
సన్‌ కా 


వాయువుచే . (బేరికములై -సెకతరేణువు లొకచోటునుండి ' మజియొకచోటునకు 
బోవుచు నొకదానితో నొకటి గలిసి (ప్రోవువడి విడివడుచుండును. అన్తే కర్మ(పేరి. 
తులై సంసారమున గలియుచు, విడివడుచు నా యా లోకముల జరించుచు నుండెడి 
జీవుల నను[గ్రహించుటకొ జై పరమేశ్వరుడు త త్వ(ప్రకాశకములగు బుషులచే 
(వేదములచ్చే జ్ఞాన మొసగును. _- అని యర్థము. 
తేషాం సర్వేషాం అన్నుగహాయ పరమేశ్వరః పృళ్నిభిః శుక్తె 8 
తత్వ(ప్రకాశక్రే & బుషిభిః మనై9ః అదాక్‌ జ్ఞానం ప్రయన్నతి సా. భా. 
ఇట “*బుషులు, అనగా వేదమం(త్రములు స్వచ్చములు” అని చెప్ప 
బడినవి. ఇట్లు చెప్పుటచే పురుషబుర్రిగత దోషరహితములని సూచిత మగుచున్నది. 
ఆట్టి మంత్రములు త త్త్వప్రకాశకములగు బుషులు = అని భాష్యమున వివరింప 
బడినది, 


భాగవతమునందలి (శ్రుతిగీతలలో శ్రుతులే తమ్ము బుషులుగ నిర్దేశించు 
కొని “అత బుషయో దధు స్థ్వయి మనః __ మా లక్ష్యము నీవే యని సుమే 
శ్వరుని నుతించినవి. 


బుషి - నారాయణః = వేదః ౫ 


“నస వేది పరం (బహ్మ యో న వేద చతుష్టయమ్‌ | 
వ్యకావ్య క్తంచ య త్త్త్వం సం(ప్రో క్షం పరమర్షిణా॥ 


బు షః ‘tl 


వ్య క్షం వృత్యుముఖం విద్యా దవ్య క్త మస్ఫుతం పదమ్‌ | 
(పవృ త్రిలక్షణం ధర్మ మృషిర్నారాయణో౭. (బవీన్‌ 1” 

ధార. శాస్తి 217-1, 2 
“పరమర్షి ణా నారాయణేన 1.... =. బుషి ర్వేదః, స ఏవ 


నారాయణ వాక్యత్వా న్నారాయణ౪” __సీలంకఠః 


ఇట మొవటి శ్లోకమున నారాయణుడు “సర చర్గి” యని కీ ర్రింపబడినాడు. రెండవ 
శ్లోకమున బుషి యగు వేనము నారాయణ వాక్య మగుటచే నారాయణః అని చెప్ప 
బడినది. 


వుం త దష్ట్రలు క్‌ బుషిత్యము 0 


ఇంతవజణకు మొదట పర మేశ్వరునియొక్క పర మర్షిత్వమును, తన్నిః 
సృత మై, తత్రదిపాదకమైన బుగాడిశబ్దరాశకిని గల బుషిత్వమును తద్ద్వారా వేద 
హక్కుల స్వభావమును దర్శించితిమి, ఇంతి మేకొదు. త త్వ(ప్రకొశకములగు నా 
మంత్రములను దర్శించువారును, . చేద చోదితమైన పరమార్ధమును (ధక్మ - (బహ్మ 
స్వరూపమును దర్శించువారును 'బుషులు" అని వేదమున వ్యవహ రింపబడిరి. 
శుతియే స్వయముగ బుషి పదమును నిర్వచించుచు నీ విషయమును నిట్లు 
వివరించినది 


“అబాన్‌ హా వె పృశ్నీగ్‌ం సపస్యమానాన్‌ (బహ్మ 
యా వాతో ఇ. 
స్వయుభ్వభ్యానర్షశ్‌ 1; త బుషయో2౭భవన్‌ | తదృషీణాం 
బుషిత్వమ్‌ 1 ఇత్యేవం (బాహ్మణేఒపి విచార్యమాణే జ్ఞ జొయతే ॥* 
__దుర్గాచార్య భా ష్యమి. 


తపశ్చర్యాపరత(త్రులయిన మధుచ్చందాది మునులకు స్వయంజాతమ గు 
(అకృత కమగు) బుగ్యజుః సామాత్మక మగు వేదము ((బిహ్మ), వ రఫ్యయనము 
చేయకయే భాసించెను (ఆభ్యానర్షన్స్‌. అనగా తపోవిశేషముచే దర్శించిరి. అందుచే 
వారు బుసులైరి, అదియే బుషులమయొక్క_ బుషిత్వము -- అని (బ్రాహ్మణము 
వళన గూడ దెలియుచున్న ది. అని యర్థము, 


Re; బు షిః 


మం|కదషలగు సీ బుమలు కర్కబద్దులె మరల మరల జన్మించువారు 
ga) 

కారు. కల్ఫాదియండు మాత్ర బ్రహ్మచే సృజించబడువారు, కాన “ఆజాఃి 

ఆని యట [శుతియందు జెప్పబడిరి, వారు సహజముగనే పరికుద్ధాంత 8కరణులు 


న 'స్నఫీన్‌” అని చెస్నబడిరి. ఆటు పరిథున స్యరూపులయ్యు తప మాచరించిగి, 
ల al ర గ యథ ఎ సో 
ఆ త సన్నము ాధిలో స్వాయంభువమగు (బ్రహ్మ ( పదము) వారికి ఆభివ్య క్త మైనది 


ఇచట “స్వయంభు - [బ్రహ్మి పవములడే జగత్కారణుడగు పర 


ల 
tm 


రుడు ఇెప్పబడినట్లును గ్రహింపనగును, పరమేశ్వర సామెత్కారమును బొంది యా 

బుషులు బహ్మయజ్జమును దర్శించినట్లు ( (క ఏకం (బ్రహ్మ యజ్ఞ మపశ్య క్‌) 

తరువాతి (శుతివాక్యముల వలన తెలియును (చూ, సా. భా. బహ కా యజ మనగా 

స్వాధ్యాయము (స్వాధ్యాయపదమును జూచునద్చి. ఇట్లు వేవములసు యజ్ఞములను 

లోకమున (బవ రింప చేయుటకై కల్పాదియందు ఈశ్వ రానుగ హముచే నవతరిం 
ఎలానే యా 


ch 


చిన అజులగు ఆధికారిక పురుషు నుంత్రదష్లలగు బుషుంని శుతితాత్పర్యుము, 


“సృళ్ని యన వేదము) సరమెళ్య్వరుడు పృ గ గర్భుడు; దోషనహితము 
లగుటచే మంత్రములును పృశ్నులగు బుషుకుి -_ అని పూర్ణము వివరింపబడినది 
అట్టి మం(తములను దర్శించెడి సుంత్ర(ద్రష్టలును సృళ్నులగు బుషులుగ నీ 
మంషతమున చెప్పజడుట గమనార్‌ ము, 

లే 


ఇట్లు “వృశ్ని” పద పరిశీలనము జేయుచో'పరమేశ్యరుని వలెనే వేదమును 


cr 


పరిశుదము; పృరుషబుదిదో షరహితము: అకు మం|క_దషలును పరిశుదాన్తఃకరణులై_ 
థె అ రా అ 


ఈశ్యరపేరితులై, తదన్నుగహాపొతులై తపస్సమాధఢిలో సీ మయతజాతమును 
దర్శించిరి; ఇది వారి స్వకపోలకల్సితము కాదు అని తెలియనగును, 
తపోజాః _ స్వయంభు = దైనివాక్‌ః 


అట్లు తవస్సమాధిలో భాసి-చునది యగుటచే వేదవాణిని 'తపోజూ అని 
డ్రతికీ ర్రించుచున్నడి, 


“కపోజాం వాచ మస నీయచ్చ డేవాయువమ్‌ 1” - తె.అ 4.1.9, : 


బు షి; 18 


"కసోజాం వాచ మస్మే నియచ్చ 'దేవాయువ మిత్యహా | 
యా వై మేధ్యా వాక్‌ । సొ తపోజాః | తామేవావరున్ద” ॥ 
— తె, ఆ. 5=0=25ి 


నేన యజ్ఞ మోగ్యా ముం(తరూపొ వా గ్వివత్య శే, 
తస్యాః తపస్వినా పురుషేణ లభ్యమానత్యాక్‌ * ఎ సొ భాం 
(చూ. వా సం, 87-16; శ. (బా, 14-1-40) 


చపస్సుచే లభించునది యగుబఐచే తపోజా అనియు నిరంకరము దేనని లేక 
దేవతలను కోరునది లేక లక్షింపజేయునవ యగుటచే : దేవాయువఎ” అనియు వేదవాణి 
యిట కీ రింపబడినది. అనగా దె ఏవాక్‌ అని యర్థము 


తపోజా యనుటచే “అంతకు పూర్వములేక (కొ తగా బుట్టినది అనెడి 
వాదము తిరస్కృతమగుచున్నది, అనాడిసిదమె యున్న వేఎవాబీయే తపస్సు 
వలన నఖథివ్య క్రిమెనడిని తెలియును. స్వాయంభువ ఏగు (బ్రహ్మ ఆనగా వేదము 
వీరికి తపస్సమాధియం దు అభివ్య కమైనది. (ఆభ్యానర్షక) అని చెప్పుచు పూర్వ 
ప ౦తము గూడ సి వాకు, అనాొడినిధనమైన వాక్కు.” అని స్పష్టము జేయు 
చున్నది. ఈ విషయము ఇంకను చూతము, 


మం తకృత్‌ రం షిక్భత్‌ . 


| ఇట్లు క్రపోజా, న్వయంభు _ ఇత్యాది పకముల బురస్కరించుకొని 

యో దేవీవాక్కు_ అనాది యని ఇప్పుచో వేవమునందచటచట గన్స బడి మంత 
' ఠం 

కృత్‌, బుషికృ్ళశ్‌ _ ఇత్యాది పదముల ననుసరించి యీ వాక్కు ముతక ర్హ్శ 

రచిత మే యనియు చెప్పనగును గదా! యన నట్లు గాదు, ఈ విషయమును 

జూతము, 


“నమో వాచే యాచోదితా యా. చానుడితా తస్య వాచే నమో 
నమో 'వాచే నమో వాచస్సతయే నమ బుషిభోక మంత్ర 


74 బు షిః 


మంత్రపతయః | సరాదు ర్మాఒహ మృషీన్‌ మం(త్రకృతో 

మంత్రపతీన్‌ పరాదామ్‌ | వె శ్వదేవీం వాచ ముద్యాసగ్‌ం 

శివామదస్తాం జుష్టాం దే వేభ్యః 1” 

--తై. ౪. 41 

ఈ మం(త్రమున ఉదితయు అనుదితయు నగు వేదవాక్కునకును, 
వాచస్పతికిని, మం(త్రదష్టలు మం్యకపతులు నగు బుషలకును నమస్కారము 
చేయబడి, “అట్ట యా ముషులకు నేనెన్నడు నవజ సెయను. వారును నన్ను ఆవ 
చేయకుందురు గాకి' యని వారి యన్నుగహ నుర్జింపబడు చున్నది మజియ( 
సర్వ దేవతా (పతిపాదికయు (వై శ్వదేవ), సర్వమం గళయు (శివా, అనుపకీణయు 
అనగా అనాదినిధనయు (అదన, చదేవప్రియయు నగునట్టి వాక్కు. నుచ్చరించు 
చున్నాను? _ అని యజమానునిచే చవ్నవిడుదున్నది 


ర్న 


ఇట వేదవాక్కు. తనను వై శ్వ-వి, శవా. ఆదస్తా, దెవజుష్టా యని 
కీర్తి ంచుకొ నుట గమనార్హ ము. ఈ న ఒక యెడ “వ ం్యతకృదృ్యః, మంత 
పతిధ్యకి_ అను పదములను, ఇంకొక యెడ అదసా (అన. పషణావాక్‌), శ్‌వ్మా 
వైశ్వదేవ్కీ దేవజుష్టా యను పదములును గన్నట్టుచున్నవి. ఇచట మంత్రకృక్‌ 
పదమునకు మ౭(త్రక ర్త యని యర్థము జెప్పుచో అదస్తా ఇత్యాది పదముల యర్హ 
ముల సంగతములు కావు మం[త్రము మర్శత్రక ర్హృరిచితమై (క్రొ తగా బుట్టిన 
దగుచో నా మం(ః ము అనుపక్షీణము (పూర్వము లేక్ర అనాది) అని యనుట 
యెట్లు ? కాన్న మం్యత్రరూపమగు వాక్కు అనాది; అది తప న్స మాలో దర్శింప 
బడి యఖివ్య క్రము చేయబడినది; అట్ల భివ్య కము చేయువారే మం్యళ్ళు తులు 
చం(తవతులు నగు బుషులుగ సీ మంత మున గీ ర్తింపబడిరి. అబు (గది 
నపుడే మంత్రము 'సరసముగ స ఎన్వయ మయి యాపాతముగ కలిగెడి పె శంక 
'అకు తావుండదు. ఈ విషయ మీ (కింది మం్యశము వలనను స్పష్టమగుచున్నది, 


“యా మృషయో మంటత్రకృతో మనీషిణః | అనై్వ్వైచ్చన్‌ 
దేవా స్తపసా [శమెణ । -తాం దేపీం వాచగ్‌ం హనిషా 
యజామహే । సా నో దధాతు సుకృతస్య లోకే 1”. 
తై, ట్రా. 2,88 


బు షీ? 70 


“ఛారణశ క్తి యు క్తులును, మంతఆష్ట్షలు నగు బుమళును, దేవతలును 
దిహు[పయాససాధ్యమగు తపస్సు ద్వారా ఏ వాక్కును ఆఅ న్వేషించిరో యట్టి 
దె వీవాక్కును హవిస్సుచే నారాధించుచున్నాను. అట్టి యా వాక్కు నన్ను సుకృత 
లోకము నొందించుగాక"__అని యర్థము, 


ఇచట బుషులును, దేవతలును ఎన్నో (పయాసల కోర్చి తపస్సు 
ద్వారా ఈ దై ఏవాక్కును అన్వేషించినట్లు గలదు అట్ల న్వేషించి దర్శించి యా 
మంత్రములను లోకమున (బవ ర్హింనజేయుటచే వీరు “మంత్రకృతః'* అని చెప్పబడిరి 
అందుచే సీ వేదవాణి “అనాదినిధని యని యనుటయే (కుతి తాత్సర్యము, అట్లు 
గానిచో, ఆర్యులనెడి వివిధ జాతుఅవారి రచన లనబడు ఈ మంత్రముల నన్వేషించు 
టకై దేవతలు దీర్చత పస్సమాధినిష్టులె (శమించుట యేమి ? ఇట్లు చెప్పుట యసంగత మె 
యగును. గదా ? కౌన “మం్యతకృగ్‌ ' అనగా మం(త(దష్ట యనియే జెస్పవలసి 
యున్నది ఇంతే కాదు, 


“'హ స్టే దధానో నృమా విశ్వా న్యమే దేవాన్‌ ధాత్‌ 
గుహా నిషీదన్‌ । విద స్తీ మత్ర నరో ధియంధా 
హృదా యర్‌ త షా మంతాగ్‌ం అశంసన్‌ ॥” 


m= ఈ 4 1607. d; శీ 


“అగ్ని హవిస్సులితో గూడ నంతర్తితుకు కాగ్భా దేవతలు భయపడి, 
సుసంస్కృతములై హృదయమునుండి యుద్గమించెడి మంత్రములతో సీ యగ్నిని 
స్తుతించి, గుహయం దంతర్శిహొతుడై యున్న ఆ యగ్నిని తెలిసికొనిరి. అనగా 
సాకొత)_రించుకొనిరి_అని యర్ధము.” 


ఇట 'హృదా తష్టాన్‌ మంత్రాన్‌. అని గలను, “పృదయావస్టితయా 
బుద్ధ్యా నిర్మితాన్‌ మం(శ్రాన్‌”._. అని (శీ సాయణులు వ్యాక్యానించిరి ఆందుచే 
“బుద్ధికుళశలతతో రూపొందించిన (అనగా రచించిన మం(త్రములను”_ ఆని 
యర్లము చెప్పనగును గదా ! యన నట్లు గాదు. హవిస్సులతో నుతర్తితుడె న 


76 బు షిః 


యగ్నిని సాక్షొత్క_రించుకొను జట్లు ? ఆని దేవళలకు విచికిత్స గకిగెను. వారు 
స్వయం (పతిభాత వేదులు. కాన నిలీనుడె న యా యగ్ని నే మఃత్రములతో శంస 
నము చేయుటయా యని యాలోచించి, హృదయమున నిశ్చయించి యట్ట మంత్ర 
ములతో శంసనము చేసిరి అని యర్థము 'హృదయే సంకల్చితైః మంతైః 
స్తువ స్తీ త్యర్ధఃి అని శ్రీ స్క_ంవస్వామియు. వ్యాహ్యానిం చెను, శ) సాయణుల 
యభిప్రాయము గూడ నివియే యని (గహింప నగును వేదమంతములు పురుష 
బుద్ది కల్పితములు కావని గదా సాయణు౨ హృ నయము. వేదముల). దెడనెడ 
నిజ్డ (ప్రయోగములు గలఫు. ఉదా := సదా త్ర షష మనసో జవేషు" (ము. 


అని సాయణుల భాష్యము శాన పే మం త్రమున గూడ హృదయమున వివేచించి 


pa 


10.1% “పాదా బుది సతాం హృ డన తమైమ నిశ్చితేషు పరికల్పి తేషి- 


నిన్సితములై న ౦(త్రముఐతో దేవతలు శంసనము చేసి రనిమే సాయణుల 
తాత్సర్యముగా (గహించుట యుక్తము 


కాని యిట్టి (పయోగముల నాధారోము చేసికొని చార్మితికులు వేదములు 
పురుషబుద్ది కల్పితము లని నిరూపించి చరిత్ర కల్పించు చుటక్రై పాటుబడిరి. పోనీ, 
వారి వాదము నంగీకరింఠ మన్నను 3 పె మంత్రము ననుసరించి మం(శముల్లు 
దేవక రకము లని యనవలసి వచ్చుచున్నది గదా! ఆల్లు చెప్పుచో “మంత్రము 
లార్యు లనెడివారి రచనలు- అను వారి యూహ పొసగదు. 


మజీయు పూర మంత్రమున బుషులును దేవతలను. "తపస్సు చేసి 
శమించి మంత్రముల నన్వేషిం చివట్లు గలదు, ఇట, గుహ యందు (ఆకాశము 
నందు లేక హృవయాకాశమున దు) అంతర్నిహితుడై యున్న యగ్నిని దేవతలు 
మంత్రములతో సాచెత్క-రించుక నినట్లా గలదు. ఇట్లు దేవతలు మం[తములతో 
శంసనము జేయుట పెక్కు మంత్రములందు గలదు, మంత్రములు మానవ 
రచికము లని చెప్పినచో నట్టి మంత్రములతో దేవతలు శంసనము జేసి రనుట 
సంగత మగునా ? 


అగ్ని హవిస్సులతో నదృళ్యు సడగుట, దేవతలు మం([త్రము౨తో నగ్నిని 
స్తుతించి సాక్షొత్క_రించుకొనుట. అను నీ యితిహాసముు ఇట్టివే 'పెక్కులును 
మహాభారతాది ఇతిహాసములందు త త్త్వార్థో ద్దీపకములుగ (పసంచింపబడినవి. 
(చూ, భార- వనపర్వ. అగ్నివంశోపాఖ్యానము) కాన, నీ మంత్రములు అసంబద్ధ 


బు షిః 77 


ర్హము అనుట సం(ప్రదాయాభిమతము కాదు. ఇవి త త్తోోద్దీపకములనుట సంప్ర 
దాయము. మం|త్రములకు సంప్రదాయానుగుణముగ _ తాత్పర్యము దెలియుట 
యు క్రము. సంప్రదాయ మెణిగి మం(త్రకృశ్‌ పదమునకు మంథశ్రదష్ట యని 
అర్థము జెప్పుటయే తగును, ఇట్లు చెప్పినపుడే వేదవాణికి, తపోజ్రా న్వయంభు, 
అదస్తా వై శ్వచదేవీ, దేవజుష్టా. ఇత్యాది ఏశేషణములు సార్భకములై యుపసన్నము 
లగును. 


తపోజమె, బుషులయందు నిహితమై యుండిన యీ వేదవాక్కు 
లోకమున నెట్లు వ్యా పమెనవియు నీ క్రింది బుక్కు. వివరించుచున్నది. 


“యజ్లేన వాచః పదవీయ మాయన్‌ | తా నున్వవి౨దన్‌ 
బుషిషు (ప్రవిష్టామ్‌ తౌ మాభృత్య్యా వ్యదధుః పురు(తా । 


తాంసప్త రేఖా అభి సం నవన్నే॥” . బు. 10-71-3. 


॥ 


యజ్జేన వాచః పవవీయ మాయన్‌ ;_ 


“ధీవులు యజ్ఞము చేతనే వేదవాక్కు యొక్క మార్గమును అనుగమిచింరి' 
అని మంత్ర మునందలి మొదటి వాక్యము యొక్క యర్థము. 


ఏ వాక్కు. యొక్క మార్గము ? ఈ వాక్కు స్వకపోల కల్పితమా ? 
లేక ఇతర కల్పితమా ? రెండును కాదని మం(తమునందలి రెండవ వాక్యమిట్లు 
చెప్పుచున్న ది. 
త్రా మన్వవిందన్‌ బుషిషు (ప్రవష్టామ్‌ ఫు 


బుపులయందు (ప్రవిష్టమై నిహిత మైయున్న యజ్ఞ నిష్బాదిక యగు ఆ 
వాక్కును బొందిరి -- అని యర్థము, 


తా మాభృక్యా వ్యదధుః పురు[తా ;- 


18) 


78 భారతినిరు క్రి 


బుషుల నుండి యా వాక్కును (గ్రహంచి ఆధ్యాపనము, యజ్ఞము 
మున్నగువాని ద్వారా పలు విధములుగ పలుచోట్ల వ్యా పింపబేసిరి, 
తాం సప్పరేభా ఆధి నవ నే వ్‌ 


అట్టి యీ వాక్కును స ప్పచ్భందస్సులు అనుగమించుచున్న ని, 
_--చూ. సా. భా, ఉద్దీథ, భౌ. 


ఈ మం[తము బరిశీలించినచో బుషులచే చర్శింపబిడిన ఛందోమయి 
యగు వేదవాక్కే యాజ్ఞికులచే  యజ్ఞాదికర్మలయందు (క్రమముగ (దివ ర్థితమై 
సర్వత్ర వ్యా ప్తమెనట్లు చెలియను. శీ శంరరభ గవత్సాదులును దేవతాధికరణమున 
న్‌ మంతమునే యుదహారించి “ఇతి స్టితామేవ వాచమనువిన్నాం దర్శయతి” ఆని 
యనుచు నిందుకు వేదవ్యాస వచనమును గూడ నిట్లు జూపిరి 


“యుగాంతేఒ0క 


పై ప్రమా ణఅముల ననుసరించి ప పరమేశ్వరానుజాతులై తపఃసమాధికో 'వేదమం[తముల 
నర్శంచినవాడను పరంపరాగతములై న యా మంత్రములతో యజ్ఞాదికర్మల నొన 
ర్చుచు (క్రియావంతులై (కోత్రియులె (క్రమముగ నంతర్యుఖులె పరమారమును 

cn చు య అ 

దర్శించువారును బుషు లగుదురనియు, నిల్లు పరంపరా[ప్రా ప్పమగుటచే వేదవాక్కు. 
“ఆనాదినిధని యగుట యు కమే యనియు చెలియును. కావుననే, వేదమువాచా” 
విరూప , నిత్యయా' (బు [zy అని యొక ముక్కుచే దన స్వరూపమును 
కీర్తించుకొనినది, ఉత్ప తింహిత మగుటచే నిత్యమగు వాక్కు. యని యర్హము. 


కాన మం(త్రకృత్‌, బుషికృిత్‌ పదములకు మంత రచయిత యనెడి 
యర్థము సంగతము కాదు; మంత్రములను దర్శించి _ప్రవర్తింపజేసిన యాధి కారిక 
పురుషుడు - అని యర్థము (గ్రహించుటయే యు క్రము. ఈ విషయము నింకను 
జూతము, 


బు షః 79 
దెవతలు = బుషిత్వము . 


పూర్ణ ముదహరించిన (బమాణముల ననుసరించి దేవతలును (శమించి 
తపస్సు చేస్తి మం(త్రముల దర్శించినట్లు తెలియుచున్నది, మలియు “దేవతలు 
స్వయం(ప్రతిభాత వేదులు: జగద్యా(తా నిర్వహణమునకై (ప్రతి కల్పము నందును 
పరమేశ్వరుని చే నియుకృలె, తమ తము పదము లందుండి తమ తహ యధికార 
ముల నిర్వ ర్తించు అధికారిక పురుషులు; ఆణిమాడిసిద్ది సంపన్నులు; కాన దేవతా 
నామములయి గన్నట్లు అగ్ని -- ఇంద్రాది శేబ్బములును, అతే మంతకి రృబోధక 
ములుగ గన్నట్టు వసిష్ట విశ్వామి(తాది నాసుములును అధికారికపురుష వాచకములే 
(names denoting officesy కాన్సి వ్యక్తుల నాషపుములు గావు'__ అని సం(ప్ర 
దాయానుగతమైన ప్రసిద్ది (చూ, దేవతాధికరణము; (శ్రీ శంకరభగవత్చాద- భగవ 
దామానుజాది భాష్యములు), 


దేవతలు అధికారపురుషులు. స్వయం్శపతిభాత వేదులు = అని యనుటచే 
జగద్యా(తానిరడ్వహణక రవ్యమున పీరికి తము తమ విధుల జోధించెడి యనాదిసిద్ద 
మైన చట్టము లేక శాస్త్రము వేనమే యగును. కాన, వేదముల దఠ్శించుటవేతను 
తదనుగుణముగ న తిం[డియ సృష్టికా ర్యనిర్వ హణ విధుల దర్శించుటచేత ను పీరు 
బుషి శబ్దవాచ్యు లగుచున్నారు, (శ్రుతి డేవతలును గూడ బుమలు అని. కీర్తించినది. 
అగ్నిః బుషిఃి 


“అగ్నిర్‌ బుషి, సవమానః పాంచజన్యః పురోపాితః' 


భు. 966-20; తై. ఆ. 222.3; వా, స 26-6 ఇత్యాది, 


ఇం(దః బుషిః 
“ఇందో (బహ్మేం్యద బుషి రిందః పురూ పురుహూతఃి 


జామి. 8167. ఇత్యాది 


80 భార తీనిరు 
ఆదిత్యః బుషి! 
“బుషిరో వ్రీర శు తమః 
యా యు అలో 


తై. సం. 1-6-1225 మై. సం. 4-12.25 తె. ఆ 14 


| 


“సోమో మీఢ్వాన్‌ పవతే గాతువితమ బుషి ర్విపో విచక్షణః” 


అణా కయి, 9.10.77. ఇత్యాది, 


ఇట్లు (తిస్టాన దేవత లే కాక సర్వ దేవతాత్మకుడు, సమిష్టి లింగ కరీ రాభిమాని 
సూ(తాత్మయు నగు హిరణ్యగర్భుడును బుషి యనియు మహర్షి యనియు (శ్రుతుల 
యందు కీ రింపబడినాడు. . 


“యమో దేవానాం పథసుం పురసా్‌ విశ్యాధికో రు దో 
ముహరిః | హిరణ? గరం పశత జాయమానం” 
ఇచ్చె ప్ర భి స 
— తె .ఆ.10-10-8. 
/ ర 
రువ? దుం వ్రదికః శబ్దః. తం (చవతి పాపి కి: 
వేద పతిపాద్యి ఇత్యరః ఏ; వహర్తిః బుషీణాం అంతీ(దియార 
డు త్మ యు 
జ ఆ - అమె చనం యి తదను క్‌ ౨ 
(దప్రూణాం మ ధ్యమహాన్‌ యః సర్వజ్ఞః సర్వవిశ ఇత్యాది 


(శుతిప్రతిపాద్య ఇత్యర్థః" = సొ, భా. 


రుదుడనగా వేద్మపతిపాద్యుడు; మహరి యనగా అంత్మీదియార్గ| దష్టల లో గొప్పు 
| లె 1 (62) he] 
వాడు _ అని యము. హిరణ్యగర్భుడు సమిషిప్రాణరూపుడు; (పాణశబముచే 
అ ట్‌ ద 


శుతులయందు కీ రింపబడినాడు, 
a ఆవ 


“బుషయ స్తా ప్రథమజాః దేవేష వా. సం 15-10, 


“ప్రాణా వా బుషయః (ప్రథమజాః” = శ (బ్రా గర] 


బు సీకి $1 


“అస ద్వా ఇద ముగ ఆసీన్‌ 1 తదాహుఃకింత దస 
దాసీ దితి; బుషయో వావ శేజఒగేఒసడాసీన్‌ | 


తదాహుః శ్రే తే బుషయ ఇతి! (పాణా వా బుషయః ।1 శ్రే 


య త్పురా౭.౭స్మాణ్‌ సర్వస్మా దిద మిచ్చ నః గ్రమేణ 


శ్రపసా రిషన్‌ - తస్మా దృివయః =. ట్రా; 6-11! 
“సృష్టికి బూరర్షమున నుండు బుషులు (పొణఘులు స్వనిష్పాద్యము, సాష(శ్రయము 
నగు ఈ జగత్తుయొక్క- సృష్టిని గూర్చి తపస్సు నాచరించి తెలిసికొనినవి, అందుచే 
వానికి “బుషి? యను యన్వర్థనామము' _ అని (శుతితాకృర్యము, ఆధ్యాత్మికముగ 
వాగాది సపినిియములకు స షప్రాణములని పేరు. వానిని స పరులని (కుతి 
అబి ౦ అలి జా చ 
శీరొ్క్శానినది. 


“స పబు షయః (పతిహిొతాః శరీరే” చై వాసం, 58 న్‌ 
— 


'వేదవంులు ఆద్యబుుషులు య 


పెన జూపిన (శుతివాక్యముల ననుసరించి హిరణ్యగర్భత త్యాత్మక ముులే 
సృష్టికి బూర్యమున నున్న (ప్రాణములు అవ్య బుషులు అని తెలియును. హిరణ్య 
గర్భుడును ((ప్రజాపకి) పూవ్వ్టసివములయి యున్న _ వేదవాశ్యములను సృష్టికి 
బూర్వము పరమేశ్వరానుగ్రహముబే స్మరించి శ్రుతి ప్రకాశితమై న యా సృష్టిని 
గూర్చి యాలోచన జేసెనని (శ్రుతి వర్షి ంచినది, 
“స మనసా వాచం మిథునం సమభవశ్‌” ఎ బ్బ, ఊఉ 1-2-4. 
“స మనసా త్రయీ మాలో చితవాన్‌ ; త్రయీవిహితం 
సృష్టి శ్రమం మనసా౭.నాషలోచయ డిత్యర్థః శం. భౌ, 
ఆ (వజాపతి మనస్సుతో (శుతిప్రకాశితమైన సృష్టిని గూర్చి యాలో చించినని 


యర్థము. ఆట్లాలోచించుట లోని సాముంజస్యమును. గూర్చియు శ్రీ శంకరభగవ 
త్చాదులిట్లు వివరించిరి, 


అపి చృ చికీర్షిత మర్త మనుతిష్షన్‌ తస్య వాచకం శబ్దం పూర్వం 
క్‌ యణ ౧ 


వి 
స పశాావ్‌ తన సతీతి సరేః ప 
స్మృత్వా పశ్చా: త నుర్జ మనుతిస్ట తీతి సర్వేషాం నః (పత్యత్‌ 
మేతత్‌ | తథా [పజాపతే రపి (సమః నృ మైః పూర్వం వై దికాః 
శద్దాః నునసి (ప్రాదుర్చభూవుః 1 పశ్చా త్తవనుగతా నర్జాన్‌ ససర్టేతి 
గమ్యతే | తథాచ (శుతిః__ “స భూ రితి వ్యాహరన్‌ స భూమి మసృ 
జత” (తె. (బా, 294.0 ఇత్యేవ మాదికా భూరాదిశబ్రేభ్య ఏవ 


మనసి (పాదుర్భూతేభ్యో భూరాదిలోకాన్‌ సృష్టాన్‌ దర్శయతి।” 
ది. సూ. దేవతాధికరణమ్‌ శం. భౌ 


లోకమున దాము తలపెట్టిన యర్తమును సిద్ధింప జేసికొనుటకు మొదట 
ఢా థి 
తద్వాచక  శబ్ద్బములను స్మరించి పిదప నా యర్ణ్హము ననుష్టించుబ _ (పత్యకసిదమైన 
థి య వ 
విషయము. ఆగే నృష్టిక రయగు (ప్రజాపతియు జగకును సృష్టింప గోరి తద్వా 
రం ఓ 0 pa.) అ 
చకములగు పూర్వోసిద్ద "వేదళద్దిములను మొనట స్మరించి పిదప తదనుగుణముగ 


సృష్టి గావించె నని తెలియును. (త్రుతినిద్దములై న భూః __ ఇత్యాది శబ్దములను 
మన 


నస్సున స్మరించి యా కద్దిముల నుచ్చరించుచు భూరాది లోకముల [(ఐజాపతి 
గ్రప్టించినట్టు తై త్తిరీయ (భాహ్మణ (కుతియు జిప్పుచున్నదిఅని యర్హిము. 

భగప్మదామానుజులు నితై యీ విషయమును వివరించిరి. 

ఆత ఏవచ నిత్యత్వం ॥ యత ఏ వేంద్రవసిషాది శబానాం 

© ణు 
దేవర్షివాచినాం త తదాకారవాచిత్యం ___ త తచ్చబేన తత 
తె వజ ఆం కాట జావ 

దర్హ స్మృతి పూర్వికా చ తత్తదుసృష్టిక” .... .... 
“అతః (పభవా॥ .... .... (శతి స్తావక్‌ __ వేదేన రూపే 
వ్యాకరోజ్‌ నకాసతీ (ప్రజాపతి రితి _ తథా స భూరితి వ్యాహరత్‌ 
స భూమి మసృజత .... ఇత్యాది వాచకశబ్దపూర్వకం.త త్త 
దర్భసంస్థానం స్మరం స త్తత్సంస్టాన విశిష్టం తం త్ల మర్గం 


సృష్టవా నిత్యర్దః" — (ది సూ. దేవతాధి కరణష్‌. 1-128, 1-3-27 


బుషి 88 


ఇచట గమనీంపదగిన యంశము గలదు. 'వేవమం[త్రములకు గల బుషిత్యము 
చేయు; (పజాపతి మొదలు వసిష్దాదులకు గల బుషిత్వము వేటు, ఆద్యణుషు 
లగు వేదములు నిత్యములు; ఉత్పత్తి రహితములు; పూర్వసిద్దములు, న్వతఃసిద్ర 
ములు నగుటచే వానికి అన్యానుసరణము లేదు. ఆందుచే అర్థమును ఆ వాక్కు 
అనుసరించును, (వాచం ఆర్బొ౭.నుధావతి). (పజాపతియు వసిష్ణాదులును ఉత్పత్తి 
గల జీవులు. వారి వాక్కు పూర్వసినమైయున్న (శ్రుకిచోదితాగ్గమును అనుసరించు 
చున్నది. (అర్థం వా గనువర్తత్యే. కాన, పూర్వసిద్ధ (శుతిచోదితార్థమును స్మరించి 
(ప్రజాపతి సృష్టిపర్యాలోచనము జేయుట యు క్తమే. ఈ విషయమును మహాకవి 
భవభూతి చమత్కారముగ నిట్లు వివరించి యున్నాడు. 
“లౌకికానాం హి సాధూనా మర్గం వా గనువర్తతే । 


బుసీణాం పున రాద్యానాం వాచ మర్జా 2.సుధావతి 


(ఉ తృరరామచరితనాటకమ్‌). 


లౌకికులగు సాధువులయొక్క వాక్కు. అర్హము ననుసరించుచున్నది. 
కాని ఆద్యులగు బుషులయొక్క వాక్కునే అర్హ మనుసరించుచున్నది. అని 
యర్థము, అగుచో నిట బేరొ్యొ.నబడిన ఆద్యబుసులు ఎవరు ? 


ఈ శ్లోకమున మొదట లౌకిక సాధువులు చెప్పబడి, పిదప తద్వ్యతిరేక 
ముగ ఆద్యబుషులు బేర్కొనబడిరి. అందుచే లౌకికభిన్నులగు ఆద్యబుషులు 
వేదము న్లములే యగును, ఇట వాభ్యాతలును ఇట్లు వివరించిరి. 


“ఆట్యానాం వేద ప్రసిద్దానాం; లౌకికానాం ఇత్యతో వ్యతిరేక 

నిర్రేశాత్‌ లోకా దన్యన్య వేదసైకివ రుటి త్యుపస్టితెః” 
లౌకిక భిన్నములు చై దికము అగుట శాస్త్రసంప్రదాయము. సతంజలి మహర్షియు 
మహాభాస్యము నుషక్రమించుచు మొదట 


“అధ శబ్దానుశాసనమీ | కేషాం శబ్దానా౦ ? లౌకికానాం వె దికానాం చి 
అని లౌకిక క్రి భిన్నములు వె దిక కబ్దములు అనెడి యనాది సం(వదాయమునే 
వివరించినాడు. కెౌన 2 పె శోకమున “"నుదహరింప బడిన లౌకిక బుషిభిన్నులగు 

తా (ap) | 


84 భారతీ నీరుకి, 


ఆద్యముషులు వేద(బసిద్ద బుషులని చెప్పుబ యు క్షమే, ఇట చెప్పబడిన వేద 
(ప్రసిద్దుల స ఆద్యబుషు లెవరు ? వసిష్టాదుంను (గ్రహీంచుదమన్న వారు. వేద 
(ప్రసిద్ధులు గావచ్చును; కాని లౌకికులు (లోకేభవాః) కూడ. వారు జగద్యా(తా 
నిర్వహణమున క్రై యీశ్వరానుజ్ఞాతులై యవతరించెడి యాధికారిక 


పురుషులు, 
శ్లోకనున బేర్కొనబడిన ఆవ్యముషుణ లౌకికభికమ్నులు గవా । కనుక వ్యాఖ్యాతలు 


చెప్పిన వేద్యపసిద్ధబిమలు వేదమాత్ర (ప్రసిస్టములగు వేదనుం్యతము లని చెప్పుట 
యుక్ష్తతరము. అట్టు (గ్రహించిననాడె “స భూరితి వ్యాహరన్‌ స భూమి మసృజత' 
ఇత్యాది పూర్వోక్త (శుతివాక్యార్థముకో నవిరోధమొ సిద్ధింని సరస సమన్వయము 
పొసగును. 


మతియు సీ'కవి 'లౌకికానాం ఆం వా గనువ గణే” అని 
యనక 'సాధూనాం” అను పదమును గూడ చేల్చినాడు. 
సాధువుల గూర్చి యిట్లు వివరించిరి 


మా(తమే 
ఇట వ్యాఖ్యాత లు లౌకిక 


“0 


యస్మాత్‌, లోకే ఆ పత్వేన (ప్రసిదాః లౌకికా, తేషాం 
నాతి యణ 

(త పప్రమాదరహికానా మిత్యరః। సాధూనాం పరోపకార 

రితానాం మప్రలిస్సారహితానా మిత్యర్థః 1 వాక్‌ ఊక్రిః 

అర్దం అభిధేయం, అనువ ర్హకే తదధినా భవళి। తే హి. 

(థమ (ప్రమాద విప్రలిస్సా ద్యభావా? యథావస్థి త 

మర్గం వద నీతి భావః। భూతార్థవాదిన ఇతి హృదయమ్‌।” 


లౌకికులగు సాధువులు [భమ[పమాదాది దోషరహితులె న భూతార్థవాదులని యర్జము. 
చ దికసం'పదాయ (ప్రవ ర్రకులగు నాష స్తంఖాదులును లౌకిక శబ్దము సీ యరము 
న! 
నంచే (పయోగించుట యు గమనార్డ, ము, 
“లౌకికానాం పాకయజ్ఞకశద్దిఃి — ఆపుగృ్భ, సూ 
“లోకేెభవా లౌకికాః లో 


1.2.9, 
కస్మృతిలక్షణా ఇత్యర్హః। 
“లోక్షశబ్దేన శిష్టా ఉచ్య స్తే 

“లోక్షయ బ్ర నీ వెదై ర్వేదార్థా ని నితి లోకాః తె చ )విద్య 


వృద్దాః శిహాః ద్వొిజన్మానః “ . సుదర్శనాచార్యః_. 


బు షిః 85 


కాన 'లౌకిక-సాధు శబ్రములకు వ్యాఖ్యాత లు చెప్పిన యర్థము (గహించుట 
యు క్రమే. అట్టివారు త్రై విద్యవృద్ధులా, మంగ [దష్టలు, స్మృతిక ర్హలు నగు వసిష్టా 
దులే యగుదురు. వారు పరోపకార రతు లగుచు భూతార్థరూప మగు (శ్రుత్యర్థ 
మును స్మరించి తదనుగుణముగ స్మృతుల వెలయింపజే సిరి. ఆందుచే “సాధువు 
లయిన వసిష్లాది స్మృతిక రలయొక్క- వాక్కు భూతార్జ (శుక్యర్థము ననుసరించు 
చున్నది”--యని చెప్పుట సమంజసముగా నున్నది. 


వసిష్టాదులే కాదు; (శుత్యర్హమును స్మరించి తదనుగుణముగ ధర్మము 
లను మొట్ట మొదట స్మృతిరూపమున వెలయించినవాడు (బహ్మ యనియు _బహ్మ 


విష్ణు మ హౌశ్యరులు మువ్వురును శ్రుతి - స్మృతి సమాచారనిర్రేత లనియు, వేదము 
నకు గ_ర్హ లేడనియ్కు పితామహుని వలన ధర్మముల (గ్రహించి మన్వాదులు 
స్మృతుల (దవ ర్హింపజేసినా రనియు, మను-పరాశర స్మతుల వలనను, తద్వ్యాఖ్యా 
నములవలనను దెలియుచున్నది.! 


“శ్రుతే రివార్థం స్మృతి రన్వగచ్చక్‌” - అని చెప్పుచు మహాకవి కాళిదాసు 
కూడ నీ విషయమునే ఛ్వనింన జేసినాడు, 


కాన పె భవభూతి మహాకవి శ్లోకమున బేర్కానబడిన ఆద్యబుషులు 
వేదమం(తములు; లౌకికులగు సాధువులు వసిష్టాది స్మృతిక ర్రలు- అని గ్రహం 
చుట యు క్రము. ఇట “బుషి? శబ్దము వేదవాచక మనుట వ్యాఖ్యాతభిమత ము 
మా(త్రమే గాదు; భవభూతి సమ్మతము గూడ ననియు దెలియ వలసి యున్నది, 
ఈ విషయ మీ (క్రింది శ్లోకము వలన స్పష్టమగును. 


'బుషయో రాక్షసీ మాహు ర్వాచ మున్మ త్త దృ ప్రయోః। 
సా యోనిః సర్వవై రాజాం సాహి లోకస్య నిర్శతిః 1” 


180) 


86 భారతీనిరు కి 





1 కల్పే కల్పే కయోత్సత్తా (బ్రహ్మ వి విష్ణు మ హేశ్వరాః 1 
శుతి స్మృతి సమాచార నిర్షతా( శ్చ సర్వదా || 
న కశ్చిత్‌ 'వేదకరాచ వేదం. (శుత్వా చతుర్ముఖిః | 
తథైవ ధర్మాన్‌ స్మరతి మనుః కల్పాంత రేఒ౦త రే 1” పరా స్మతి, 


| 
న 


1-20, 21. 
చతుర్ముఖ స్తస్మిం _స్తస్మిన్‌ మహాకల్చే పరమేశ్వరేణ దత్తం వేదం 
స్మృత్వా తత్ర విస సకీర్ణాన్‌ వర్షాశ్రమాది ధర్మాన్‌ సంకలయ్య స్మృతిం 


(గంథరూ 'పేజోపనిబధ్నాతి | తథా చ పితామహ వచనాని తత 
నిబంధనకారై రుదాప్రియ నే | చతుర్ముఖస్య స్మృతిళాస్త్ర 
కర్తృత్వం మనునా ప్యు_క్రమ్‌ ] . 


ఇదం శాస్త్రం తు కృత్వాఒసా మా మేవ స్వయ మాదితః 1 
విధివ ద్రాహయామాస మరీచ్యాదీ నహం మునీన్‌॥ ఇతి. 


యథా చతుర్ముఖః తథైవ చ స్వాయంభువో నును _స్తసి ౦ _స్హి 
న్నవాంతరే కలే వేదో క్రధర్మాన్‌ (గథ్నాతి” _.మాధ వఏీయవ్యాఖ్య 


GG 


బుషులు ఉన్మత్తుని యొక్కయు. గరువపోతుయొక్కయు వాక్కు రాక్షసీ వాక్‌ 
అని నెప్పి అదియే ఆన్ని వై రముంత మూలము. అదియే లోకమునకు పరిభవ 
హేతువు”. యర్థము. ఇట కవి యుదైశించిన బుసు లెవరు ౬ వేదములే 
యగును. వేదము లిట్లు చెప ప్పుచున్నవి. 


“మయో2యం రాకీసీం వాచం వదతి సం ఇకి యాం వె 
| యెలా 
దృపో వదతి యా మున్మత్తః సా వె రాక్షసీ వాక్‌, ఇతి 
pa మ వూ. 


నా౭_2త్మనా దృస్యతి నాఒస్య (పజాయాం దృప్ప 


ఆజాయశే య ఏవం వేద ఇతి |” ఐ, బా, 21-7 


“పరహింసాకరము  ఉస్వేజకరము, ఉచ్చెఃస్వరముతో  భీతికరమునగు 
వాక్కు. నెవడు ఉచ్చరించునో అతడు రాకసవాక్కు నుచ్చరించిన వాడగు 


బు షి. 87 


చున్నాడు, గరువపోతుగాని) ఉన్మత్తుడుగాని యుచ్చరించు వాక్కు రాక్షసవాక్కు 
ఆగును, _ వాక్స్వరూపము నిట్లు తెలిసికొని యెవడు గర్వింపడో యతని 
సంతతి యందెవడును గరువపోతు పుట్టడు” - అని (శుత్యర్హము, 


ఈ ఐత రెయ్యశుతి వాక్యములను గమనించుచో పె భవఘాతి మహాకవి 
గోకము ఈ [కుతివాక్యములకు ప్రతిబింబహాపమే యగుట స్పష్టము. 
భూతార పగు నీ (శుత్యర్లమును స్మరించి యా యరమును యథాతథముగ శ్లోక 

6 డు థు య 
రూపమున నీ కవి యనువడించినాడు. వ్యాసవాల్మీకాది మహాకవులు పోయిన 
వాగ్యారముననే పోయి, భూతార్లముల నిట్లు దర్శించి (ప్రదర్శించినాడు, కాన 
యమ్‌ యు య స 
నిట రాక్షస వాక్స్యరూపము నుపదిశించిన బుషులు (శ్రుతులే యగుట భవభూత్య 
భిమత ము, 

అందుచే మొదటి శ్లోకమున నిస్తశింపబడిన లౌకికభిన్నులగు ఆద్య 
బుషులు వేదమంత్రములు _ అని చెప్పుటయందే కవిసంరంభ వి (శ్రాన్ని. 
వదములయొక్క_ బుషిత్వమును మాత్ర మేకాక్క ఆద్యత్వమును (అఆనాదిత్వముమ 
గూడ వెల్లడించుటకై యీ శ్లోకము (ప్రవృ త మెనది. 

య య్‌ ae) అవాలి మజా 


పథవుజా; 


ఇట్లు అనాది యగుటచే (ప్రథమజ యనియు వేదవాణికి సొర్హకనామము. 
“పరీత్య భూతాని పరీత్య లోకాన్‌ పరీత్య సర్వాః (వదిళో దిశశ్చ | 
ఉపస్తాయ (పథమజా మృతస్యా త్మనాత్మాన 

మభి సంవివేశ 11 చౌ. సం. 32.11 
“ఇదానీం సర్యభూే ష్యవా మస్మి, సర్వాణీ మయి 


భూతానీతి జ్ఞానవతః సర్వ మేధయాజినః ముక్తి రుచ్యతే .... 
(దిహ్మజ్ఞానవతః యజమాన స్యాగ్ని హో త్రాదయోజపి 


88 భారతినిరు కి 


యజ్ఞాః సర్వమేధో ఏవే తా హ పరీత్య భూతానీతి 
_కండికాభ్యామ్‌ | ఏవం జ్ఞానవాన్‌ సర్వమేధయాజీ ఆత్మనా 
జీవరూ పేణ బుత స్య యజ్ఞస్యాత్మానం యక్ఞా ధిష్టి తారం 
పరమాత్మాన మభిసంవివేశ (ప్రవిశతి | (బిహవ భవతీ 
త్యర్థః ॥ కిం కృత్వా । భూతాని పరీత్య సర్వభూతాని (బహ్మ 
తేన విజ్ఞాయ, లోకాన్‌ ఘారాదీన్‌ సరీత్య (బహ్మరూపాన 
జ్ఞాత్వా, సర్వాః (పదిశః విడిశః దిశశ్చ పరీత్య త|ద్రూపా 
శ్రాత్వాః ప్రథమజాం ప్రథమోత్సన్నాం త్రయీరూపొం 

వాచ ముపస్తాయ సం సెవ్య.యజ్ఞాదికృ త్యేత్వర్థః 1° “ఆపి హొ 
తస్మాళ్‌ పురుషాత్‌ (బుహె వ పూర్వమసృ జ్యత” ఇతి 

(శుతేః |ప్రథమజా వాక్‌ వేదరూపా, __ మహీంభాం 

(చూ. ఉవట. భా), 


ఈ మం[త్రమున [తయీరూపమగు వేదవాక్కు పథమజొ యస్‌ 
కీ ర్లింపబిడినది, సర్వ మేధయాజియగు యజమానుకు (త్రయీరూపమగు సీ 
వాక్కును సంసెవించి యజ్ఞాధిషాతయగు పరమాత్మతో నేకీభావము జేంది 
(బహ్మభావాపన్ను డగుచు స్యూము (బహ్మరూపమున దర్శించుట యిందు 
(ితివాదింపబడినది, ఇట “ఉపస్థాయ (ప్రథముజాం? అని యనుటచే (ప్రథమజ 
యగు నీ వాక్కును సేవించుటవలన నే (దిహ్మ విద్య సిర్ధించునని చెప్పబడినది, 
అనగా ఈ వేదవాక్కును సే సవింపనియెడల బ్రహ్మ ఏవ్య సిద్దింపవని తొత్సర్యము, 

ఈ వాక్కు. (ప్రథమజ యగుట బుగ్వేదమునందును దర్శింపనగును, 

స పూర్వయా నివిడా కవ్యతోయోః” ఆజ ము. 1=0గింలిం 

“అగ్వః పూర్వాయా (ప్రథమయా, నివీదా కవ్యతో గుణీనిష్ట 

గుణాభిధానరూప లక్షణాం సుతిం కుర్వతా సూయమానః” 

. pe. | ఆ: 


= సో ధో 


బుషి 89 


కనుక 'వథమజా, పూర్వజా' అను వదములు ఈ వేదవాక్కుయొక్క 
అనాదిత్వమును చాటుచున్నవి. అందుచేతనే వాల్మీకి మహర్షియు సీ వాక్కును 
'అ(గ్యా వాక్‌” అని కీ రి౦చినాడు అనగా ఆ(గజయగు వాక్కు... 


“స బద్దో వాగ్భి రగ్యాభి రభితుషావ వె సురౌ। 
ఢి ల వూ 
ఇం(ద మిం్యద్రానుజం చైవ యథావ న్మునిపుత్రకః ॥' 


wy 


= రామా, 1-82-25 
యూపబడ్ధుడెన శునశ్ళేపుడు వేదమంత్రములతో దేవతల స్తుతించెనని 
యర్గము. 
థు 


వేదవాక్కు నకువలెనే హిరణ్యగర్భునకుగూడ (పథమజాః అని పేరు, 
హిరణ్యగర్భుడు . (ప్రథమశరీరి యని శాస్త్ర సంప్రదాయము. పరమేశ్వర 
నియోగముచే సృషి కార్య నిర్యహశము4కె సృష్టికి బూర్వము శరీరధారణము 

శ్ర వూ లబ 

జేసిన (ప్రథమజీవియగు ఈశ్వరుడు హిరణ్యగర్భుడు. ఇట్లు (పథమోత్సన్ను 
డగుటచే [పథమజాః అని శుతులయందు కీ ర్తింపబడినాడు, 

“హిరణ్యగర్భః సమవ ర్హతాగే భూతస్య జాతః పతి రేక ఆసీన్‌ | 

అవవ 


—_ బు 10-101-1: మతే సం, 4_1.8.8: వాసం, 18.4. 


“బహ్మా, దేవానాం [ప్రథమః సందిభూవ విశ్వస్య కర్తా భువనస్య గోపా 1” 
== ముం, ఉ. ll 

స వై శరిరీ (పథనుః న వె ప్పరుష ఉచ్యతే | ఆదికరా స 

భూతానాం బహ్మా.గే సమప్శిర్హత” 


మ శం, షా, (ది, సూ, Lt 


ర్‌ భార ఈ 


ఇట్లు 'వేదవాకుగ నకు హాం ణ్యగర్భ్బునకు నీరువురకును [పథమజా అను 
పేరు వేదమున గన్నట్టుటచే నిందు ప్రాథమ్య మెవరికి ? - అను (ప్రశ్న ముచ 
యింపవచ్చును, “యా (బహ్మాోణం ఏదభాతీ పూర్వం యో టై పదాం శ్వ 
(పహిణోతి తస్మై" - ఇత్యాది [పమాజఇముల ననుసరించి హిరణ్యగర్చుడు 
కనకంకె పూర్వసిద్దదముగు నీ వేవవావ్యును ఈశ్వరాను గహముడే బడసి, 
శ్రుత్యుక్రార్థమును స్మరించుచు సృష్టి విషయక పర్యాలోచన జేయునట్టు పూర్వము 
వివరింపబడినది, కనుక హిరణ్యగర్భునికంటెను నీ చేవవాక్కు.నకు _హప్రాథ స్య 
ముండుటిచే |ప్రథమజయయినది, మజియు నిది (ప్రజావతిమొక్క_ సృష్టికి 
ఆలంబినమ గుచు (పప్రథమమున ఆయన ముఖమునుండి “స భూ రితి వ్యాహరన్‌ "= 
ఇత్యాది పూర్వోక్త (శుత్యుక్షప్రకారము అవిర్యవి:చి. యుండుటచేతను 
(పథమజలయై యొప్పినది. (వథమజ యన “అనాది సిద్దమైన వాక్కే తొలుత 
ఈశ్వర-హరణ్యగర్శ ముఖములనుండి వినిఃసృత మై యావిర్భవించినది? - అని 
యర్హము, 


ఆరైేయం ధనమ్‌; 


ఆవ్యబుషులగుటచే. వేదములకు [వథకముజూ యను నామము సార్దక 


మయినట్లు తెలిసికొంటిమి. కాన బుషి పవము వేవమునందును రూఢము. 


ఆందుచేతనే లౌకిక భిన్నములగు వేద శబ్ద (ప్రయోగములకు. ఆర్ష (ప్రయోగము 
లను (పసిద్దీయు వచ్చినది, పివప తదనుగతములై వ ర్రిల్లిన పురాణజేతిహోసాదుల 
యందలి (ప్రయోగములకు గూడ ఆర్ష (పయోగమను వ్యవహారము గల్లిన ది. 
మతియ బుషియగు వేదముచే (బవ ర్రితమై ఫరంపరాగత మెని 
సంసృృతియు అర్ల సంస్కృృతియని (ప్రసిద్ధమైనది, 


భారతీయ 


బు షః 91 


' “ఆర్షం ధర్మోవదేశం చ వెన శాస్తా9విరోధినా | 
య స్తర్కేణానుసంధ త్తే స ధర్మం వేద నేతర 1 


_- మను 12.106. 


బుషి దృష్షత్వాశ్‌ ఆం వేదం, ధర్మోప దేశం చతన్మూల 

లబ్‌ త్న 

స్కృత్యాదికం, య _స్టదవిరుద్దేన మీమాంసాదిన్యాయేన విచారయతి 
స ధర్మం జానాతి న తు మీమాంసా=-న భిజ్ఞః 


జా కుల్లూక వ్యోఖ్య 


బుషిదృష్ట మగుటచే. వేదము ఆర్షము, అక్షమగు వేదమును, 
తన్మూల మగు స్కృత్యాదికమును, వేదళాసా? విరుద్దమగు మీమాంసాది శ్యాయముచే 
బరిశీలనము “సేయువాడే ధర్మజ్ఞుడు. మీమాంసాదులతో బరిచయము లేనివా 
ధర్మజ్జుడు కాడు _ ఆని యర్హము. 


వేదము బుషి యగుటయే గాక, బుషి దృష్టమగుటచే “ఆర్షము” 
అనియు ప్రసిద్ధమగుట సై స్మ్యృతివలన దెలియుచున్నది. _ బుషిదృష్టమ్మై వరంపరా 
(పౌ _పమైన యూ వేదమం(త్ర జాతము “ఆర్దేయ ధనము ఆని బుగే కద _తుతియు 
స్వయముగ నిట్లు వివరించుచున్న ది, 


““అఫీ నో ఆర దివ్నా వసూ న్యభి విశాఖ పొదివా 
నై రొతై 8 ఏప్ర 
పూయమానః । అభి యేన _దవిణమశ్నవా 
మా2-భ్యా క్రైయం జమదగ్నిన న్నః 1 


ఎ బు 9-97-513 సామ 2-778 


ఈ మంత్రమున మొదట 'దివ్యములు -_- పొర్టివములు” నగు సంపదల 
గురియుమని (నః అభ్యర్ష) సోముడు అర్జిం ఫబడినా డు, ఈ సంపదలు రెండును 


92 భారతీనిరుక్తో 


యజ్ఞాధీసములని తాత్పర్యము, _ పిదప నట్టి యజ్ఞమును (బవ ర్షింప చేసెడి ఆర్లేయ 
ఘు లు య ను! 


ధనమగు (ఆర్లేయం (ద్రవిణం మం్య్రజాతమును వీర్యవత్తరము గావింపుమని 
సోము డర్జింపబడినాడు. 


అనగా __ ఈశ్వరాను[గహముచే ఆర్షయధన నుగు మం |త్రరాశిని ప్‌ర్యి 
నత్తరము గావించుకొనుచు యజ్ఞాదికర్మల (బ్రవర్హింపజేసి తత్సిభావిత ములయిన 
దివ్య _ పార్థివ సంపదలు రెంటితో దులదూగుచు సుఖింపుడని (శ్రుతి యుప దేశముగా 
(గహింపనగును, 


బుషి ర్దర్శనాత్‌*=. ఈదర్శన మెటిది? 


మై గ్రంథ సందర్భమును. బలిశీలించుచో _ బుషి శబ్దము మొదట 
నర్వ(ద్రష్టయగు పరమేశ్వరుని, పిదప (ద్రష్టలగుచేతనే హిరణ్యగర్భాది దేవతలను, 
మంత్రద్రష్టలగు వసిష్టాదులను బోధించునని చెప్పి, అతీందియ దేవర్షి స్వరూప 
మును, ధర్మ మోక్ష స్వరూపమును దర్శింపజేయునది యగుటచే సర్వజకల్పమగు 
మ 

తననుగూడ బుషి యని వేదము నవ సారించుకొ నిన ట్లు తెలియును. ఇంతేకాదు 
ఈ మం(త్రరాశిని సేవించి (ఉపస్టాయ (పథమజాం), యజ్ఞాదికర్మల నొనర్చుచు 

క్రియావంతులై, గోత్రియులై, రఆమముగా (బహ్మానిష్టులయి "ఏకర్షి (బ్రహ్మ 
_ భావము నొంచెడివారును బుషులగుటయు (శ్రుతి వివరించినది. 


తన “బుషి ర్షర్శనాత్‌* అను నిర్వచనము ననుసరించి దర్శనమనగా:_ 
1) ఈశ్వర హిరణ్యగర్భాది విషయమున సర్వ(ద్రష్ట్రత్వము లేక [క్రాంతదర్శనము, 
2) మంత ద్రష్టల విషయముల అతీం|దియ మం(త్ర దర్శనము, (కాంతదర్శనము 
ల (బ్రహ్మనిష్టుని విషయమున (బ్రహ్మాత్మ భావ దర్శనము 4) 'వేదిశబ్దరాశి 
విషయమున అతీండక్రియ ధర్మ మోక్ష స్వరూస (పదర్శనము __ అని యీ రీతిగ 


బు షః 93 


బుషిశబ్దము యొక్క (పవృ త్తి నిమిత్తమగు దర్శనము సర్వ(త ఆనుగతమైనట్లు 

(గహింసనగునని (కుతి సృ్మతు అపదేశించుట గాంచితిమి. ఇట నొక విశేషము, 

వెదశబరాశ సృష్షికి సహకారికారణ మని 
టి ళు 


చెప్పబడుటచే హిరణ్యగర్భాదుల 
(ద్రష్టత్వము "వేద మూలము 


వెఎమునకుగల దర్శనము (బుషిత్వము) అనన్యా 
పేక్ష మగుటచే స్వతంత్రము _ అనియు సృష్టమైనది, 


బు మ్‌ శబ్బ్దవు "చారి తి కులం := 


విషయ మిట్లుండ చారిత్రికులు కొందజు 'బుషి' యనగా మంత్రములను 
రచించినవాడు._ఆని యరమును జెప్పుచున్నారు. 
(<2) 


“Rsi, ‘Seer‘ is primarily a composer of hymns to 


ods ....”_—_ A. A. Macdornell and A. B. Keith 
—Vedic Index, 


“Rishi or Seer means no more than the subject or the 
author of a hyma .... .... the concepts of these Gods 
and the hymns adressed to them sprang up sponta. 


neously and without any preestablished plan.” 


—_ Max Muller._—_What India can Teach us. PP. 145. 


ఈ చారిత్రికులు బుషి శబ్దమునకు “566% అని యనువదించుచు నే 
“మంత్ర రచయిత” యని యర్హమును గల్చించుచున్నారు. _వేదగత పదములకు 
వేద సం(ప్రదాయానుగుణముగ నర్భము జెప్పుట యుక్తము. “బుషి యను 


20 9 


Qq4 భారతీ నిరుక్సి 


పదమునకు "(ద్రష్ట అను నర్భమే సంప్రదాయసిద్దము. “రచయిత” అను అర్జము 
కాదు. ఈ పదమునకు రచయితయను నరము జెప్పుటయందు (శ్రుతికి (పవృ త్తియె 
లేము, పరమేశ్వరుడు మొదలు హరణ్యగర్భాది దేవతలు, వసిష్టాది మతో 
(ద్రష్టలు, వేధవాక్కు, (బహ్మానిష్టులు _ వీరందజీయందును బుషిశ్వము ఆనగా 
దర్శనము, అనుగతమై యున్నట్లు పెన వివరింపబడినది. బుషి శబ్దమునకు 
'రచయితి యనునది ముఖ్యార్థమని (Primarily) చార్మిత్రికు లభి పాయపడిరి., 
అట్లు (గహించుచో పుమేశ్వరుడు మొదలుగాగల బుషలయందు అనుగత మైన 
ప్రవృ త్తినిమి త్రము (ముషిత్వము) ఎట్లు సొనగును ? (వ్రవృ త్రినిమి త్తమును 
పాటింపక యేదియో యర్థముకు కల్పించుట [శ్రుతి సమ్మతము కాదు సంస్కృతే 
భాషా స్వభావ విరుద్దము 


మతియ "వేద మం('తముల యందు బాహ్యదర్శన మే కాని యంత 
ర్రర్శనము లేదు. బాహ్యప్రకృతి దృశ్యముఐను జూచి సంభమాక్చర్య పరవశులై 
నిర్దిష్టమగు నొక తాత్తికసంస్కారము లేకయే (without any preestabli— 
shed plan) దేవతాదులగూర్చి చేసిన పోత్రములే యీ మం(్రములు. ఇట్ట 
మంగత్రవచయికలే బుషులు' __ అని ఛారిత్రికుల యభిప్రాయము, సామాన్య 
ముగ భాహ్య (పకృతి దృళ్యములను, వివిధ సంఘటనలను జూచి సరవశులయి, 
భావో(దేకముతో గద్యపద్యముల గూర్చుట చూచుచునే యున్నాము. అట్టి 
రచయితయ “బుషి యని చారితివ అభిప్రాయపడినట్లు తెలియుచున్నది. కాని 
శుతి తాత్సర్య మది కాదు డ్రమ్షయే బుషి రచయిత కాదు. అతీం(దియార్త 
దర్శనమె ముషిశబ్దముచే వివ కీతమైనట్లు (కుతి స్మృత్యాది (ప్రమాణములు నిరూ 
పించుచున్నవి, _అతీం్యదియాకర్టముల దర్శింపజేయుటకే తాను (పవృ త మైనట్లు 
[శ్రుతి తనకు గల “బుషి, తపోజాక స్వయంభు, (పథమజ్యా వేవః' __ ఇత్యాది 
నామములచే. నభివ్యక్షము చేసికొనుచున్నది కూడ. కాన వేద మంత్రజాతము 
అంతర్దర్శునము (ప్రబోధించి తత్త్వమును దర్శింపజేయుబయే లఅక్ష్యుముగా గలది. 
కావుననే ఇది శాస్త్ర మయినది. శాస్ర మనుచో నది ఆజ్ఞాతజ్ఞాపకము కావలెను 


బు షీ 95 


ఈ విషయము వేద శబ్దమున వివరింపబడినదీ, కేవల లోకసిద్దార్థ్ణములనే 
బోధించుటకు లేక వర్ణించుటకు నిది (పవృత మైనదని ఇప్పుచో వేదమునకు గల 
వేద - బుషి _ శాస్త్రాది నామములు సార్ధకములు కావు, నిరర్హకము లనుట (శ్రుతి 
(శస్త్ర) సమ్మతము కాదు, 


మ శియు బుషి పదమునకు మం(్రరచయిక యను నర్గము జెప్పుచో 
వెదమ నకుగల (ప్రథమజా యను నామము సార్దక ము కాదు. వేదములు మానవ 
రచితము లగు నెడల వేద భాగమంతయు నొకేసారి యొకే కాలమున రచింపబడి 
యుండుటకు వీలులేదు. అట్టగుచో భిన్న భిన్న కాలములలో భిన్న భిన్న 
రచయికలచే రచితము లని చెప్పబడెడి భాగములలో నే భాగమునకు (పథమ జా 
ఆనియ్క ఆదా 4 బుషయః - అనియు వ్యవహారము సిద్దింపవలయును ? వేదములో 
గొంత భాగమునకు ఆద్యత్వము మటికొంత భాగమునకు అనాద్యత్వము కల్పించుట 
శుతీసమ్మతము కాదు. (త్రయీ రూసమై ) వేదవాక్కంతయు త పోజభయె (పథమ 
జమై, ఆద్యబుషిమై విలసిల్లుట యే [కుతి న్మ్మత్యాది సిద్ధమైన సంవదాయము, కాన 
పరమేశ్యరు నను(గహముచే సృష్టికి బూర్యము 1పజాపతిక్తి భాసించి, సృష్టియం 
దాలంబనమై వెలయుటచే వేదమునకు “(పప్రథమజా, ఆద్యః ము ౪) ఇత్యాది నామ 
ములు సొర్హకములై న వనెడి భారతీయ సంప్రదాయమే (గ్రహించుచో (శ్రుతివాక్యము 
లకు సరస సమన్వయము ప్రోసగును. 


రచయిత్స త్ర ము : బుుషిత్త్వము న్‌ 


వతీయు బుషిశబ్దము “అంతర్షర్శనము, లేక [కాంతదర్శనము (ప్రవృత్తి 
నిమిత్తముగా గలది” యని దిర్శించితిమి. కావుననే అర్షిదృష్టి యనగా ఆలౌకిక 
దృష్టే, లేక దివ్యదృష్టి యను నర్భము |వసిద్ధము. దర్శనకారులు దీనినీ యోగజ 
(ప్రత్యక్షము యోగజ (ప్రత్యాసత్తి - అన్ని యీ రీతిగ వివరించిరి. ఇట్టీ దృష్టిగల 
డ్రష్టలే బుషులు. 


96 భారతీనిరు క్తి 
“బుషి ర్వి(పః కామ్యేని 1 బు, 8.79.1 


ఇత్యాది బుక్కులు వేదమం[త్ర దర్శనము వలననే సమ్యగ్గర్శ్మిత్వము, బుషిత కము 
(కాంత దర్శనము) సిద్దించునని చెప్పుచున్నవి. బుషిత (మునకు (దష్ట్రుత్వము: 
(శ్రాంతదర్శనము (పధానలకేణము. భావో(దేకముకో పరవశువై గద్యపద్యములను 
కూర్చుట యనెడి రచయితృత్వము బుషిత్వమునకు లక్షణము కాదు, వ్యాస 
వాల్మీకాది మహర్షులు భారత, రామాయణాది లోకోత్తర (గంథములను రచించిరి. 


వారు మహర్దులె యా (గంథముల రచించిరి గాస్కి 
రచన[క్రియవలన మహరులు కాలేదు. మజియు 'నానృషిః కురుతే కావ్యమ్‌”ః 
చ 


బుషి కా? వాడు కావ్యమును కూర్చలేడు _ అని అభియుకోక్తి అనగా కావ్య 
నిర్మాణమునకు బుషిత్వ మావకళ్యక మని భావము. కాగా కావ్యము బయుష్‌ 
త్వానుమాపకము. వ్యాస వాల్మీకౌదులు ఆర్ష( వేద) చకుస్సుతోనె తమ తమ కావ్య 
ముల వెలయింప జేసినట్లు వోరి కావ్యములు చెప్పుచున్నవి. 


వేదవిదులలో న(గగణ్యుడు, తపః స్వాధ్యాయ నిరతుడు, చేవక్షియునగు 
నారదుని యొక్క యుపదేశముచే, తపస్వియగు వాల్మీకి పరిశుర్ధానఃకరణుడై_ 
తమసాతీరమున కేగెను. అచట (కౌంచద్వంద్య వియోగదృశ్య జనిత శోక పరిస్లుత 
మాననుడై న వాల్మీకి యొక్క ముఖమునుండి య(ప్రయత్నముగ ఛందో బద్ద మగుచు 
వాక్కు- వెలువడినది. అట్టి తన వాక్కును జూచి విస్మితుడై, త దేకధ్యాన 
చీత్తుడయి యుండ చతుర్ముఖుడగు (బహ్మ సాక్షెత్కరించి “నా పేరణ చేతనే నీ 
ముఖమునుండి వాక్కు ఇట్లు వెలువడినది. నారదుని వలస వినిన (శ్రీరామచరిత 
మును జెప్పుము. నా యనుగహముచే యావద్వృ త్తాంతము కనులకు గట్టగలదు. 


నీ వాక్కు అనృతము కాదు. అనగా నీ వాక్కు భూతార్గవాదిని యగును? అని 
చెప్పి యంత రీతు డయ్యెను, 


. వి్నపః సమ్యగ్లక్మీ, కాదె మ్యేస గాయశ్రాది ఛందో నిబద్ద కావ్యరూప మంట 


దర్శనేన, బుషి రృవతి _ వానా తాదృశం మంత్ర(ద్రషృత్వ మేవ బుషి తేక 
(ప్రధానం లక్షణమ్‌ | 


బాం స్వాధ్యాయమండల (పకొళిత కృష్ణ యజుర్వేద భూమికా. వి. వా. Ill 


బు షి? 97 
ఈ విషయమును మహాకవి భవభూతి యిట్లు వివరించినాడు. 


“తేన ఇలు పునస్సమయేన తం భగవంశ మావిర్ఫూత 
శబ్బబిహ్మ (సకాశ మృషి ముపగమ్య భగవాన్‌ భూత 
భావనః పద్మయోని రవోచన్‌, “బుషే 1 |ప్రబుద్ధో 
వాగాత్మని, త (దూపి రామచరితం, అవ్యాహత జ్యోతి 
రార్షం తే చక్షుః ప్రతిభాతి ఆద్యః కవి సీ ప్వ్యక్వా తృతె 
వో తర్దితః | అథ భగవాన్‌ పాచెకసః .... రామాయణ 
మృషిః (పణినాయ” _ ఉత్తర రామచరితమ్‌ _ 2 అంక 


మహాతపస్వి యగు వాల్మీకి, నారదగుకూపదేశ పూత చిక్తుడై, శబ్ద 
బ్రహ్మ సాక్షాత్కారము నొంది, ఆర్షమగు చక్షుస్సుతో విరాజిల్లి బుషియై (బ్రహ్మ 
యాదేశముచే రామాయణ మహాకావ్య రచనమునకు బూనుకొనినట్లు పె వాక్యముల 
వలన దెలియను, కాన వాల్మీకి బుషిమైదర్శి (క్రాంత మై (_శుత్యనుగహీత 
బుద్దితో రామాయణరచన గావించుటచత నే యా మహాకావ్యము వాల్మీకిగత బుషి 
త్వానుమాపకమై విలసిల్లీ నది కాన బుషిత్వము వేటు; రచయితృత్వము వేటు, 


పురాణాదులయందు మహాతపఃస్ప: పన్నులు, వేదపారగులు నగు బుషు 
లెందతో యున్నట్లు - గాంచగలము. వీరందజణు రచయితలు గారు. మంట 
ర్రష్టలును గారు కాని _ఆతీంద్రియార్డదర్శనము గలివారగుటచే ముషి 
పదము. ఏరియెం పిసిద్దము, సార్థకము నయి యొప్పినది. కాన, బుషి 
పదము ప్రధానముగ మం(త్రరచయితి యను నర్హమున పిసర్ధ మని చెప్పెడి 
చార్మితికవచన ములు యుకిసహములు గావు ఇంకొక విషయము. 
“అగ్నిః పూ ర్వేభిః బుషిభీ రీడో నూత నై రుత” — యము, l-l-2 

“అగ్ని పూర్వ బుమలచేతన్కు నూతనుల చేతను గూడ సోత వ్యుడు” 
అని యర్థము ఇది బుగ్వేదము మొదటిసూక్తములోని రెండవమం(త్రము బుగ్వేద 
మున గల యిట్టి మంత్రముల గొన్నిటి నాధారముజేసికొని 'మంతరచయిత లగు 
బుషులు తమకం ద్రాచీనులగు బుషులన్కు సమకాలికులగు రచయితలను 
గూర్చి తఅచుగ పస్తావించుట బుగ్వేదమున గలదు అని చార్మితికులు _ చెప్పు 
చున్నారు, 


98 భారతీనిరు క్తి 


“In the Rugveda reference is often made to previous 


singers and to contemporary poets” 


Vedic Index ఎ A.A. Macdonell and A.B. Keith 


ఇట పూర్వబుషులు “*ఏ1196105ొ (గానము చేసెడి వారు అనియు, సమకాలికులు 
poets (రచయిత లు అనియు వేజుచేసి యీ చారిత్రికులచే నిర్రేశింపబడిరి, 
అందులకు గారణ మేమో చెప్పబడలేదు, | 


ఇక దుం క్రార్థమును జూతము. ఇది అగ్ని దెవతా స్తుతిపర మై మెన 
మం్రము. ఇట స్లోతవ్యుడైన యగ్ని జగక్కారణభూతుడైన పరమేశ్వరుడని 
పూర్వము వేదళబిమున వివరింపజడినది. అటి మహాగ్ని మహాతపః సంపన్నులె న 

౧ యల్‌ యా 
బుషుల కెందజకో పూర్ణము (యుగయుగములనుండి యా రాధ్యుడ య్యెను, 
నూతనులగు బుషులకు గూడ నారాభనీయు డా దుహోగ్నియే. మహాత్ములగు బుషు 
లకే యారాధసీయు డగు నన్నచో నిక నన్యుల విషయము చెప్పనేల ?ఏ కాలమున 
గాని నెవరికిగాని యారాధనీయు డా యగ్నియే- యని యగ్నియొక్క మహోనుభావత్వ 
మిట్మశుతిచే క్ర _ర్లింపబడుచున న్నది, కావుననే బుగ్వేదము అగ్నిని “యుగే యుగే విద 
థ్యమ్‌” (బు 8-5) _ అనియు కీ ర్తించినది. (యుగే యుగే కాలే కాలే విదథ్యం 
విదథో యజైః తదర్లః తం - సా, భాం సర్వకాలములందును యజ్ఞాదులచే నారాధ 
సీయుడు _ అని యర్థము, కాన అగ్ని (వరమేశ్వరుసీ) యొక్క సార్వకాలికమైన 
యారాధనమును ప్రశంసించుటశే పై పై మంత్రము (పవృత్త తమైన దనుబ స్పష్టము, 
ఇది సంపదాయానుగత మైన యర్థము, ఇందలి బుషి పదము 'అతీందియార్గదర్శ 
నము గల బుషులు _ అను నర్ధమున (బయుక్తము గాని “రచయితలు” అను 
నర్షమున గాదు. అ పదమున కట్టి యర మున (బవృ త్రియే లేదని పూర్వము నిరూ 
డు ళు య జానే 
పింపబిడినది. భారతీయుల దృష్టిలో ఆర్షదృష్టి యిటిది. “బుషి ర్లర్శనాత్‌* అను 
కు బి కు టు స 

నిర్వచనము ననుసరించి బుషి యనగా (ప్రకరణానుగుణముగ వేదము, పరమేశ్వ 
రుడు, మం(త్ర ద్రష్ట, అతీం(దేయార్గ(ద్రష్ట _ ఇత్యాద్యర్హముల (గ్రహించెడి సంపదా 
యమే (శుతితాత్సర్యానుగుణము, మం్యతరచయిత యని కాదు. 


బుషి 99 


మం(త్రకృక్‌ __ బుషికృణ్‌  మధుకృశ్‌ 


లోక (పసిది 
లి 


మంత్ర ___ బుషి పదముల చివర “క్షత” ఇని కన్పట్టుటచే సీ 
పదములచే మం(తకర్త లేక రచయిత యను నరము స్ఫుఠింఛుట సహజము, 
చారి(తికు వ్టీ యర్హమునే (గహించి చర్మితకల్పన క్రై పాటుబడిరి గదా: ఈ వాదం 
కాదనుటకు పీలులేతిదా యనినట్లు భాసించుచుండును. కాన సీ పవముల యర్హమును 
నిర్ణయించు విషయమున భాషా సంప్రదాయ స్వభావముల సమ్మగముగ దర్శింప 
వలసి యున్నది. 


“డు కృజ్‌ కరణే” ౩ ఈ ధాతువునక కరణము అనగా చేయుట 
యని యర్థము. చేయుట యనగా ఉత్పత్తి చేయుట, నిర్మాణము చేయుట, 
రచన చేయుట యవి మ్యాతమే గాదు ఇది సర్వ్మక్రియా వ్యాపకమై (ప్రకరణము 
ననుసరించి విభిన్న (క్రియలను లక్షీంప చేయుచుండును. 


ఉదా :_ మ భుక్చత్‌ లేక మధుకరః 


ఇట మధుళబ్దము చివర “కృజ్‌ ” ధాతు ప్రయోగము గలదు, కాని 
యీ పవముఇకు మధువును (తేనెను) చేయున3 లేక తయారు చేయనది లేక 
నిర్మించునది యను నర్హము లిట పొసగవు. మధుకర మనగా తేనెటీగ. ఇది 
పువ్వు పువ్వున [వాలి యందు సిదమై యున్న మకరందము నాస్వాదించి (పోగుచేసి 
కూడబెట్టునే గాని పూస్తలయందు. లేని పుష్పగసమును (నుకరంధః పుష్పరసశ) 
తాను [కొ తేగా నుత్చ త్తి చేయదు, . చేయు శక్తియు దానికి లేదు. కొన మధు 
కృత్‌ _ మధుకర పదములకు తేనెను తయారు చేయునది అను నర్థము చెప్పుట 
లోక విరుద్ధము. తేనెను (పోగు చేయునది _ కూడబెట్టు. యను నర్గములే లోక 
సమ్మతములు. _ (పకృతమున మంథ్రకృళ్‌ - బుషికృత్‌ పదములకును నిస్తే 
అర్జమును దర్శింపవలసి యున్నాము, తేనెటీగలు పూర్వసిద్ధ మయి యున్న 
నుధువృనే దర్శించ్చి గ్రోలి కూడబెట్టు నట్లు బుషులుసు అనాదిసిద్ధ మయి యున్న 


100 భారతీనిరు క్తి 


మం(త్రములనే దర్శించి, త్యదసానుభూతి నొంది వాని నొకచో గూర్చిన వారు 
అనియే యర్హమును గహింపవలయును, 


“కృణ్‌ * ధాతువున కిట్టి యమున (బయోగములు 'పెక్కులు గలవు. 
జైమిని మహర్షియు 'ఆదానే కరోతి శబ్దః (4.2.6) అను సూత్రమున ఆదానము 
((గ్రహించుట్క కూడబెబ్టుట్క (ప్రోగు చేయుట అను నరము “కృష్‌ ధాతువునకు 

లు 0 


(బిసిద్ధ మగుట శెలియజేసినాడు,  శబరస్వామియు ఈ విషయము నిట్లు వివరించి 
నాడు. 


“ఆదానే కరోతి శబో భవిష్యతి! స్వరుం కరోతి స్వరు మాద త్త ఇతి । 
౧ w > 

యథా కాష్టాని కరోతి గోమయాని కరోతీతి ఆదానే కరోతి 

శబో భవతి ఏవ మిహాపి (దష మ్‌ 1" 


ఇ శ్రా! 


hz) 


కొస్టాని కరోతి = కఖైల (పోగు చేయుచున్నాడు, గోమయాని కరోతి= 
పేడను (పోగు చేయుచున్నాడు _ ఇత్యాది స్థలములయందు “కృజ” ధాతువునకు 
ఆదానార్భమే చెల్లును గాని ఉత్పత్తి చేయట యను నర్థము పొసగదు. + 


కాన మం్యత్రకృశ్‌ ఇత్యాది పదముల యందు 'కృజ్‌ ధాతువునకు 
ఆదానార్చము చెప్పుట భాషా సంప్రదాయానుగతమై యొప్పును కానిమ్ము 
“కృజ్‌ * ధాతువునకు కొన్ని యెడల ఆదానము అను నర్గము గూడ (బసిద్దము 
కావచ్చును (పతమున మధుకృ్‌ ఇత్యాది ఉదాహరణముల జూపి మం్థత 
కృ ఇక్యాది పదములకు మండ్రుద్రష్ట అనెడి యర్హమునే (గ్రహింసవల యు 
ననుటలో (పమాణ మేమి? రచయిత యనియే యేల చెప్పరాదు ? ఆని యన 
వచ్చును. అట్టు చెప్పుట తగదు. ఏలయన నది శ్రుతి సం్యపదాయము కాదు. 
కాన నీ ఏిషయమై (శ్రుతి సంప్రదాయమును జూకము 


మంతము ; బుషి - చ్చందో - దేవతా పరిజ్ఞానము 


(ప్రథమజా శబ్ద పరిశీలనమున కృత్స్న _ వేదరాశిని దర్శించిన బుషి 
హిరణ్యగర్భ (బ్రహ్మయే యగు నని పూర్వము వివరింపబడినది. ఇట నొక 


బు షః 101 


విషయము. యజన యాజనా ధ్యాపనాది (క్రియల యందు బుషి చృందో దేవతా 
జ్ఞాన మావశ్యక మనియు, లేనిచో (ప్రత్యవాయము సంభవించు ననియు (శ్రుతి 
స్మృతు లిట్లు శాసించుచున్నవి. 


“యోహ వా అవిదితార్లేయ చృందో చెవత (బాహ్మణేన మం(కేణ 
యజతి యాజయతి వా౭_ ధ్యాషయతి వా స్టొణుం వతి గంర్తె వా పాత్యతే 
|పమీయశే పాపీయాన్‌ భవతి _ _- _ తస్మా దేతాని మంతే మంత్రే విద్యాన్‌” 


— ఆరేయ, (బా 1-1-6 (చూ, సాయణకృత తె. సం 
భాష్య భూమికా ) 


అవిదిత్వా బుషి చృందో దెవతం యోగ మేవ వా। 
యో. ధ్యాపమే జ్ఞపే ద్వాపి పాపీయాన్‌ స తు జాయతే ॥ 


బ్బ. దే. 8-186. 


పె వచనముల ననుసరించి మం(త్ర (ప్రయోగ సమయమున వివిధ వేద 
భాగములకు బుషి చృందో దైవత (బ్రాహ్మణ పరిజ్ఞాన మావశ్యక మని తెలియును. 
ఆగుచో నిట బుషి పరిజ్ఞాన మావశ్యక మన్నచో నే బుషి పరిజ్ఞానము ? సర్వ 
a న్‌ 
వేదదషయె “విశ్వాధికో రు దో మహరికి అని కీ రింపబడిన హిరణ్యగర్చుడా ? 
రుయా యె నీ 

లేక వేటేషిజు పేద భాగముల దర్శించిన గృత్స మద విశ్వామి(త్రాది బుషి 
వర్గమా ? ఈ గృత్నమదాది బుషుల స్మరించుట వలన (గల్లెడి) (పయోజన 
మేమి? పోనీ ఈ గృత్సమదాది బుషిజ్ఞానమే ఆవశ్యక మని (గహింత 
మన్నను వీరిని గూర్చి ఐతరేయక (శ్రుతి యిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“ఏత మేవ సంతం శతర్చిన ఇత్యాచక్షతే, తస్మాద్‌ గృత్సమద ఇత్యా చక్షత 
ఏత మేవ సంతం, - - = తస్మా ద్విశ్వామ్మిత ఇత్యా చక్షత ఏత మెవ సంతం, 


21 ఏ 


102 భారతీనిరు క్తి 


_ _= తస్మా దాషమదేవ ఇత్యా చకీత ఏత మేవ సంత౦ _-- _తావా ఏతా స్పర్వా 
మబుచః సర్వే "వేదాః సర్వే యూషాః ఏకెవ వ్యాహృతిః (పాణ ఏవ్మపాణ బుచ 
ఇత్యేవ విద్యాగ్‌ - ఇతి” —ఐ ఆ. 2. 2.1 


ఇట శుకి ఆ యా మం(త(దష్టలక వాచకము లైన గృత్పమద-విళశ్వా 
మి(తాది శబ్రములకు గల నిర్వచనముల |బదర్శించినది ఈ నిర్యచనముల నను 
సరించి ఈ శబ్రము లన్నియు (పాణ దేవతను బోధించునవి కాన విశాషమి(తాది 
శబము లన్నిటి చేతను (ప్రొ దేవత్రనే దర్శింపవలె నని ఈ (శ్రుతి చెప్పుచున్నది. 
దీని ననుసరించి బుషి పరిజ్ఞాన మనగా నిఖిల వేదరాశికి దస్గయెన హిరణ్యగర్భ 
బుషి పరిజ్ఞానమే కాని తదితర బుషి పరిజ్ఞానము కాదని తెలియును. కాన 
యజన యాజనా బులందు వసిష్షాది బుషి విశేష పరిజ్ఞాన మనావశ్యకమే గదా ? 
అని శంకింపవచ్చును. 


ఇట్లు శంకించుట తనిదు. “పశ్యతో హ్యుభా వపి" 1. ఇరువురును 
(దష్టలే. అనగా హిరణ్యగర్బ్భుడున్ను గృత్సమదాది బుషులును, ఉభయులును 
ద్రష్టలే.  ఈశ్వరాన్నుగ్రహముచే హిరణ్యగర్భుడు నిఖిల వేద (ద్రష్ట యయ్యెను. 
తదనుగ్రహపా(తులై ష్టాదులును వివిధ మంత్ర(దష్టలె వేదవాణిని లోకమున 
యజ్ఞాది మార్గమున వ్యాప్తి నొండించిరి, కావుననే వీరు “ఇదం నమ బుషిభ్యః 
పూర్వ బజేభ్యః పూర్వేభ్యః పధికృర్భ్యః” 


(యు. 101415; అం. సం. 18.223 తై. ఆ. 6-6-1)” 
అని కీర్తింసబడుచున్నారు, వీరు యజ్ఞాది శుభమార్గముల (బవర్తింప జేగినవారు. 
(వధికృద్భః = శోభన మార్షకారిభ్యః. సా. భా. కనుక స్మరణీయులే యగుదురు. 

ఇట నొక విషయము గమనింప దగినది, [ప్రాణదేవతయగు హిరవి 
గర్భుడు ఉపాసకు లగు బుషుల అనుగ్రహించు విషయమును (కుతి యిట్లువణ్య 
రించుచున్నది, 





l. చూ దురాచార భాష్య, నిరు, 1-4. 
PE 8 


బు షి 103 


“ఏష ఇమం లోక మధ్యార్చ త్పురుష రూపేణ య ఏష తపతి 
పాణో వో త దభ్యార్చణ్‌, (ప్రాణో హ్యాష య ఏష తపతి తం శతం 
వర్షా ణ్యభ్యార్చత్‌, తస్మా చృతం వర్షాణి పురుషాయుషో భవంతి తం 
య చ్చతం వర్షా ణ్యభ్యార్నన్‌ తస్మా చృతర్చినః తస్మా చృతర్చిన 
ఇత్యాచకీత ఏత మేవ సంతమ్‌” _ -- ఐ. ఆ. 2.2-1. 


ఆదిత్య మండలాంతర్శత మై ఆదిత్యరూపమున  (పకాశంచు (పాణ 
దేవతయే పురషరూపమున (అనగా ఉపాసక జీవరూపమున) ఉపాసకుని దేహము 
నందు (పకా”ంచుచు తన యునికిచే నా దేహము నతయు అర్బనీయము గావించు 
చున్నది. (య ఏష ఆదిత్యో మండలే తపతిన ఏష పురుష రూపేణ 
ఉపాసక జీవ రూపేణ ఇమం లోక చవలోక్యమాన మికు ముపాసక దేహం 
అభ్యార్భగ్‌ స్వృఫదేశే నాభికోజర్చనీయ మకరోత్‌ _సా. భా.) పురుష 
రూపము (అనగా ఉపాసక జీవరూవముు లేని దేహము శవరూపమై పూజసీయము 
కాదు, ఉపాసకుని దెహము నందు (ప్రాణదేవత (ప్రతిష్టితమై నూరు వత్సరములు 
నిలిచి యా దేహము నర్చనీయము గానించుచుండును. ఇట్లు ప్రాణావతార 
భూత్నులె ఉపాసకులైన మం(త్ర(దష్ట లగు బుమల దేహములు శత వత్సర కాల 
పర్యంత మర్చసియములుగ (ప్రాణదేవతచే జేయబడుటచే వారు శతర్చినః అను 
అన్య ర్థ నామములతో నొప్పిరి ఈ బుషులు వస్తుతః పాణజదేవతారూపులే 
యయ్యును శతేర్చి నామకు లగు మునులుగ వ్యవహరింప బడుచున్నారు. కాన 
ముని రూపమున (ప్రాణదేవత నుపాసింప దగును ((పాణస్య తన్ముని రూపత్వం 
ధ్యాయే దిత్యర్హః- సా. భా.) అని యర్ధము. 


ఈ (శుత్యర్థమును బరిశీలించుచుచో సాధనాభ్యాస పొటవము కొలది 
ఉపాసకుని దేహము (క్రమముగ (పాజశక్త్యభినిష్టమై (ప్రాణదేవతాను.గ్రహపొ్యత మై 
పూజనీయమై వరలును. ఉపాసకుడు కానటి యతని దేహము శవప్రాయమై 


యర్ననీయము కాదు ఇట్లు మానవదేహమే కాదు మంత్రోచ్చారణ జేసి విధి 
_పూర్వకముగ (పాణ్యప్రతిష్ట నొందిన లోహశిల్మ్నాపతిమలు, దారు మూర్తులు, 


04 భార తినిరు 


కీ 


(పసుపుతో గాన్హి మృత్తింతో గాని రూపొండింప బడిన వివిధ మూర్తులు తుదకు 
కుశ ఖండములు సైతము జడము లయ్యును త తృద్దేవతారూపమున నర్చ 
సీయములై యొప్పుచు భారత చేశమునం దెళ్లెడల నర్చింసబడుచున్న వి. (పాణ 
ప్రతిష్ట నొందని శిలా ప్రతిమాదు లర్బఎయమయు లగుట లేదు. అట (ప్రతిష్టింపబడు 
దేవతామూర్తి పుంఠూపము గావచ్చును; స్త్రీ రూపము గావచ్చును. ఆ మూర్తులు 
కవ విష్ట్వంబికాది విభిన్న నామములతో, రూవములతో నొప్పి యుండవచ్చును. 
దేవతామూ ర్తి ఏయే రూపముతో నే యే నామముతో నొప్పి యున్నను దేవాలయము 
లందు గాని గృహములందు గాని ఆ మూర్తియందు జరుగునది సర్వ దేవతాత్మక 
ప్రాణడేవతా ప్రతిష్టయే. కావుననే ఏ దేవత కైనను “ప్రాణాయ స్వాహా, అపా 
నాయ స్వాహా” __ అని యీ రీతిగనే “నివేదన జరుగును, నేటికిని భారతీయుల 
భో జనారంభమున (పాణాయ స్వాహా” యనుచు _ప్రాణదేవతా నివేదన పూర్వకముగ 
ప్రాణోపాసన జరుగుచుండుట గ .శార్హము. అనగాన ర్వదేవతాత్మక (ప్రాణ దేవతయే 
యుపాసింపబడుచున్నది. దేవతానామము లన్నియు గూడ యోగశళ క్తిచే పరమేశ్వర 
తతోప లక్షకము లగుచుండును, (ఈ విషయము మున్ముందు (బహ్మ మొ॥ 
ప్రకరణములలో వివరింపబడును,) అందుచే నిఖిల దెవతల యందును నిఖిల 
(పాణుల యందును అనుస్యూతమై యున్న (ప్రాణ దేవతా తత్వమును స్ఫురింప 
జేయుటకే యీ “నివేదన రూప సంప్రదాయము భారతీయాచారము నందు (పతి 
ప్పితమై యున్నది. ఈ వైదిక సంప్రదాయ రహస్యము నెజుగని చార్మితికులు 
మున్నగువారు నేటికిని గూడ భారతీయులు జడములైన విగహాదుల నారాధింతురు” 
అని పరిహసించుచుందురు. కాన పె శుతి ప్రమాణము ననుసరించి భారతీయుల 
విగ్రహారాధనమంతయు ప్రాణదేవతారాధనము; ఈశ్వరారాధనము; జడవస్త్వా 
రాధనము కాదు ఆని తెలిసికొనదగినది. . 


వస్తుతః (పాణదేవతా స్వరూపు లయ్యును వివిధ నామ రూపములతో 
వివిధ దేవత లర్బానీయు లగునచ్తు, వస్తుతః (పాణ దేవతాస్వరూపు లయ్యును వివిధ 
మంత్ర(ద్రష్ట లగు గృత్సమదాది బుషులును ఆర్చసీయు అగుదురు. (ప్రాణ 


బు షీః 105 


దేవతోపాసన యందు పరాకాష్ట నొంది తదాత్మకు అగుట చేతనే వారును మంత్ర 
దషలు కాగలిరి. ఆటి యు తమ సితిని పొందుట యెలరకు సాధ్యము కాదు 
| ల (౧౫ లు అడి యు గా ఫీ 
అట్రర్బసీయు లగుట చేతనే చుంత (ప్రయోగకాలమున వీరు స్మ రవ్యు లగు 
చున్నారు. ఛాందోగ్య (శుతియు మంత (ప్రయోగ కాలమున నిట్టి యీ వివిధ 
బుషుల పరిజ్ఞాన ష్థూ వళకమ యిట్లు శాసించుచున్నది. 
CCN. Zoo, 
“యేన సామ్నా సోష్య న్యా త్ర తృామోపధా పేశ్‌, యస్యా 
మృచి తామృచం య దార్చేయం త మృషిమ్‌ో 


శరం. లా రాక aa 1-8.8, 9 
కాన యజన యాజనాది salad nas పరిజ్ఞానము, ఛందో 


విశేష పరిజ్ఞానము, దేవతా విశేష పరిజ్ఞావము ఆవశ్యక మని తెలియును. యజ 
మానుడు జిజ్ఞాసువై సాధనాభ్యాస పాటవము గల్లి ఉపాసన యందు పరిణిష్టితు డగు 
కొలది ఈ వివిధ బుషి చృందో దేవతా నామము లన్నియు (ప్రాణదేవతా తతోవ 
లక్షేకములై సాతెత్యరించుచుండును. తుదకు (పాణ దేవతా సారూప్యము నొందు 
టకు తోడ్పడును. “బుషి చృందో దేవతల యందు (ప్రాణదృష్టి శాస్త్ర 
విహితము కాన వీని నీ దృష్టితో భావన చేయవలెను” అని బృహధైవతయు నిట్లు 


చెప్పుచున్నది. 250 = PO 


బుషి చృందో దైవతాది జ్ఞానం యజ్ఞాదిషు (శుతమ్‌ | 
త దా(శిత్య (పాణదృష్టి ర్విహితా=- (తేతి గమ్యతామ్‌ । 


— 8-135, 


ఇంతే కాదు గాయ(త్యాది ఛందస్సులు వానితో పొటు అగ్నా్యాది 
దేవతలును (ప్రాణదేవత యగు (ప్రజాపతి నుండి యావిర్భవించి నట్లు శుతులు 
(బు. 10-1804, ఓ; తె, నం. 7-11-4, 9) చెప్పుచున్నవి. ఈ ఛందస్సులు 
వేదమూ ర్తి యగు (ప్రజాపతియొక్క_ ఆ ౦గములుగాను తదాత్మకములు (ప్రాణము 
లుగా)గాను చెప్పబడుచున్నమవి. 


106 భారతీనిరు క్రీ 


“పజాపతే ర్వా ఏతా న్యంగాని య చృందాంసి” .ఐ (దా. 2-19. 
“ప్రాతా వై ఛందాంసి" కౌషీ. (దా. 7.95 118; 172 


మజియు [వజాపతి గాయశ్రాది ఛందోమయ మగు రథము (చేద 
రథము నధిష్టించి ఆదిత్యరూపమున సంచరించుచుండు ననియు అట్లు సంచరించు 
చున్నట్లు యజమానుడు భావన చేయవలె ననియు. (తై. (బా, 5-12) శుతి తెల్పు 
చున్నది, వేదమూంర్తి యగు (ప్రజాపతి ఛందోమయుడైై యుండీనస్తే వేవఏదు 
డగు యజమానుడును ఛందోనుయుడై (ప్రజాపతి పదము నొందుట కర్ణుడు. 
కాన ఛందస్సులు (ప్రజాపతికి ఆవయవభూతము లగుల జేసి తద్విశేష పరిజ్ఞానము 
గల్ఫ్సి ఛందః|క్రమము నతి(క్రమింపక వాని ననువచింపవలె నని (కుతి యాదేశము 


“యదా ఛందస మనూచ్యః (ప్రాతరనువాక 8, (ప్రజాపతే ర్వా ఏతా 
న్యంగాని య చృందాంస్తి ఏష ఉ ఏవ (ప్రజాపతి ర్యో యజతే 
త ద్యజమానాయ హితమ్‌” __ఐ. (దా, 7-8. 
“అనుక్రమే జావస్టితాని గాయశత్రాదీని ఛందాం స్యనతి _క్రమ్యెతి 
యధాఛందసమ్‌। ఛందః పమేజై వాయ మనువచసీయః, ఛంద 

సాం (ప్రజాపతి సృష్టత్వేన తదవయవత్వాక్‌। యజమానస్య చ 
(ప్రజాపతి పద (ప్రాప్తి యోగ్యత్వేన (ప్రజాపతి రూపత్వాత్‌॥ తదంగ 
రూప చృందసాం (కమేశానువచనం యజమానావయవ విప 


ర్యాసరాహి త్యేన హితం భవత్‌ తస్మాత్‌ “~~ —_సాొ థా. 


పైన నుదహరించిన (ప్రమాణముల ననుసరించి (ప్రాణదేవత యగు 
ప్రజాపతి సర్వ బుష్యోత్మకుడ్కు సర్వ చృందోమయుడు, సర్వ దేవతాత్మ కుడు. 
అవి తెలియను, ఇంకే కాదు పరమేశ్వరుని నిఖిల బుషి-వేద-దేవతాత్మకత్వము 
“ఇయం మే నాభి రిహ మే సథస్థ మిమే దేవా ఆయ మస్మి సర్వః (బు 10-81-19) 
ఇత్యాది నాభానెదిష్టాది స్పష్టముగా కాన నగును. (చూ, ధారతీశబ్ద-శల్పము లు- 
ఆత్మపంస్కృతి 


బు షిః 10 { 


కాన నిట్టి మహిమాన్విత మైన యీ బుషి చందః పరిజ్ఞానము (వతి 
మంత్ర (ప్రయోగకాలమున అత్యన్నావళ్యకమే యని తెలియును, 


ఇంతియే కాదు. బుషి చృందో దేవతా ఇరిజ్ఞానావశ్యకతను వివ 
రించుచు బృహ కౌ దైవత తుట్టతుదకు బుక్కుల యొక్క లక్యుము నిట్లు ఏవరించినది, 


“ అర్రేప్సవః ఖల షయః ఛందోఖి గ్రవతాః పురా 

ఆభ్యధావ న్నితి చ్చందో మ ధ్యత్యాహు ర్మహర్షయః 1” 
“బుషిం తు (పథము (బూయాత్‌ ఛంద స్తు తదనంతరమ్‌ । 
డెవతా మధ మ.0౦(్రాణాం కర్మ స్వేవ మితి (శుతిః ॥” 
“ఆధారం వౌ ప్యనాధారం వివిచ్యాత్మాన మాత్మని 1 
ఈక్షమాణో హ్యుభౌ సంధిం బుచో దైవతవిక్‌ పరెక్‌ ॥” 
“స (బహ్మా మృత మత్య నం యోనిం సదసతో (ర్ధవమ్‌ | 
మహ చ్చాణు చ విశ్వేశం విశతి జ్యోతి రు త్రరమ్‌ 1" 


— దృ. చె, 187-140. 


బుమమలు తమ యభీప్పితార్థ్హముల (పురుషార్ధములు బొంద గోరి ఛంద 
స్పులతో (ఛందో బద్దము లగు మంత్రములతో) దేవతల నభిముఖుల గావించు 
కొనిరి, అందుచే మహార్లులు ఛందస్సులను, బుషులకును, దేవతలకును నడుమ 
జెప్పిరి. కాన కర్మల యందు మంత్రములకు మొదట బుషిని తరువాత 
ఛందస్సును చివరకు దేవతను జెప్పవలెను. ఆత్మ జగత్యర్త యైనను 
అకర్తనుగా బుద్ధియందు వివేచన చేసికొని 1 “క ర్హృ-అక ర్హృ-ఆత్మ స్వరూపముల 
రెంటిని అ'కే అట్టి స్వరూపముల (ప్రతిపాదించి బుద్దిని ఆత్మయందు సంథింప 
జేసెడి అక్యుము గలవిగా. ఛందన్సును-సంధిం-ఛంద్‌ బద్ద మగు మంత్రమును) 2 


ly “తస్య కర్హార మపిమాం విద్ద్యకర్తార మవ్యయమ్‌ ” _ భ. గీ. 6-13 
*ఆత్మాన మభిలా ధార మాశ్రయే” __వేదాంతసార. 


2) సంధీయతే అనయా ఇతి సంధిః వాక్‌ (బుక్‌) 


108 భార తీనిరుక్తి 


దర్నించుచు, నిటి దేవతా పరిజానము గలవాడె బుకుపుల బఠింపవలెను. ఇట్లు 
చ్చి బె oy (can య 
బరించు వాడు సరమ పురుషార్థరూప మగు (బహ్మామృత పదము నొందును _ అని 
యరము, 
(& 


కాన యజన-యాజన-అధ్యయన - ఆధ్యాపన (క్రియ లందు మంత్రముల నే 
దృష్టితో నెట్లు పఠింపవలెనో సె (శ్రుతి స్మృతి వచనముల వలన _ చెలియుచున్నది. 
ట్‌ య — 
ఇట్లు (పతి మంత _ప్రయోగకాలమున దర్శించుచో వ 
cn 


“అనాదిసిద్దమై యన్న మంత్రరాశి యే మొదట ఈశ్వరాను[(గహముచే 
తదుపాసనా పరిణిష్టితు లైన మంథత(ద్రష్టలకు భాసించి పిదప గురుశిష్య 
పరంపరా (ప్రాప్టమె వెలసినది. కాన నిది యనాదినిధనము; న్వయంభువు; 
అపౌరుషేయము స్వతః[పమాణము”__అను విషయము లడుగడుగున స్ఫురించు 
చుండును. ఇంతే కాదు. ఇట్టి మంతరాశి సాహాయ్యముతో తదారాధకులు 
సర్వబుష్యాళ్మక-సర్వచ్చందోమయ._ సర్వ దేవతాక్మక (ప్రాణదేవతా సాయుజ్యమును 
తుదకు (బ్రహ్మామృత పదము నొందుదు రను విషయమును బుష్యాది విజ్ఞానము 


దర్శింపజేయుచుండును. ఇట్టి తన స్వరూప స్యభావముల నడుగడుగున దర్శింప 


జేయుటకే అంతర్షర్శసము కల్లించుటకే - బుషి చృందో దేవతా బ్రాహ్మణ పరి 
జ్ఞానము (ప్రతి మంత్ర (ప్రయోగకాలమున నావక్యక మని (కుతి శాసించుటలోని 
తాత్పర్యము. అట్లు ద ర్భింపజేయటయే వేదము యొక్క. ముషిత్వము, 


ఇట్లు గాక (అనగా వేదమును వేదచోదిత విధానమున గాకు మతి యే 
రీతిని బరించినను యెంత పరిశీలించినను ఆ మంతరాశి కేవల శబ్బరాకియై గోచ 
రించునే కాని ఆంతర్జర్శనమును గలిగించెడి బుషియె సాకెత్యరి. పదు; ఆసందర్భ 
రచనముగ తోచునే గావి ఆద్యబుషిగా (పథమజగా తోచదు, 


(బిహ్మ యను నామము గూడ వేదమునకు గల యనాది నిధనత్వమును 
నిరూపించునట్టిది, ఇక (బహ్మ శబ్దమును జూతము. 


(ల హ్మా 


_బహ్మా బృంహణశీల ఇత్యభిహితో నితో వికుద్దః పుమాన్‌ 
యాన (దృహ్మ చ విష్టితం భగవతీ వాక్‌ తావత్రీ వి్నిశుతా. 
(దిహ్మైకం 1పపిగాతు మావి రొభ్రవత్‌ శాఖా సహ్మస్రోజ్ఞ్వలా 
(బహ్మోఖ్యాం దధతీ హరిపియతమా సా భారతీ పాతు నః॥ 


నిరతిశయ పదస్టః సచ్చిదానంద మూర్తిః 
'నిలతికయపదం యం వేడ మాస్తాయ, బ్రాహ్మం | 
నథమధికురుతే సం రకుతిబహ్మ కర్మా 
అ్యావితధ పదరమ్యాం తాం సుమో (బహ్మవాణీమ్‌ 4 


వాను వేదమూా త d _స్తనః 


(బహ్మ శబ్దనంు ఆ చారి తెకులం ప్‌ 


వేదమునకు వేదమ౦[తమునకును, స్తుతిలక్షణమగు వేదవాక్కునకును 
(బ్రహ్మ యనియు నామము (సిద్దము. కౌన్మి యీ విషయమున చారిత్రికుల యభి 
ఉపాయము లింకొకలీటుగ నిట్లు గన్నట్టుచున్నవి, వానిని జూతము. 
గా లా 


(బహ్మ శబ్దము (నపుంసకలింగము) వేదమున 1దాహ్మణ జాతి వాచకము, 
పుంలింగ (బ్రహ్మ శబ్దము బుగ్వేదమునన్కు తరువాత మిగిలిన వేదములందును 


22 ) 


110 భారతీనిరు క్రి 


రోహితు'డను నర్హమునందే పసిరము “(జహ్మ యగు నీ పురోహితుడు 
బుత్విజులలో నొకడు కాడని కొందజు చారి త్రికుల యథి|పాయము; (బహ్మ యను 
నామము మొదట “హోతి' యను ముత్విజునకును, (క్రమముగ కొంతకాలమునకు 
యజ్ఞ క్రియ నంతయు సమీక్షేంచుచు దానిని తన మాం[తిఃళ § (Magic spelh) తో 
గాపొడెడి (దిహ్మా యను ముత్యిజునకును సంకమించి యుండునని కొంది చారితి 
కుల యథి ప్రాయము; కాలక్రమమున మంత్రములతో పాటవము తగ్గి మాంత్రిక 
శక్తిచే యజ్ఞమును గాపాడెడి పురోహితుడు కావలసివ చ్చెను; ఆ పురోహితుడే 
(బహ్మ,” 


ఇ 
ఈ 


— Vedic Index ~ A. ౨. Keith and Macdonell. 


చార్మితికు లయొక్క యీ వైదిక కోశవచనముల ననుసరించి (బ్రహ్మ 


శబమునక వేద మనిగాని, ఈశరుడు లేక పరతత వ మనిగాని యర మున్నటుల 
ఐ ఏం జో అ 
జు చారిత్రికులు (బహ్మశబ్రమునకు స్తోత్రము, పర 


తత్త్వ ము _ ఇత్యాద్యరములు గలవని యంగికరిం చిరి. కాని, ఆ యరము విషయ 
నీ =| (అన) షు 


చెప్పబడనే లేదు. ఇక కొ 


మున పలువుఠు పలు రీతుల (త్ర కల్పనల గావించిరి. సం(గహముగ నా యా 
వాదముల స్యరూపమిది 1__ 


“1, హాగ్‌ (Haug) పండితుని యభిప్రాయము :- (దిహ్మ శబ్దము 

“బృహ్‌” ధాతువు నుండి పుట్టినది. ఆ ధాతువునకు ఉబ్బుట్క లేక పెరుగుట (To 

swell or to grow) -అని యర్హము, (దిహ్మ శబ్దము మొదట పెంపుదల 

(Growthకు గారణము ల పోత్రములను, పిదప 'భాతికళ క్తి (Force of 
naturర్సని బోధింప జొచ్చినది. 

2 రూథ్‌ (R0th) వండితుని యభిప్రాయము ;. (బ్రహ్మ కబ్లము 


మొదట చేవతావిషయక మృ ఇచ్చాక డ్రీకిని (Force of will directed to 


the gods), తరువాత మంతమునకు (540266 Formulఇ)ను తుదకు పర 


తత్త్వమునకును వాచక మైనది. 


111 


[బ్రహ్మ 
8. టఓళ్లైన్‌ బర్గ్‌ (01denb౭rక్స పండితుని యభిప్రాయను ;-- వేదకాలమున 
లోకమంతయు నద్భుత శక్తుల (Mysterious 10069)తో (ప్రజలకు సుఖదుఃఖి 
ముబు గల్లించెడి దేవతల నారాధించెడి (పజలతో నిండి యుండెడిది. ఆ కాలమున 
మాంశ్రికశ క్రికో గోరినదెల్ల సమకూర్చగల వై ద్యునకు విశేషప్రారాన్య ముండెడిది. 
ఆ రోజులలో “(బహ్మి యనగా భూం తక 9 (Magic spell) అని యర్తము, 
(బాహ్మణముల కాలమున (బహ్మ యనగా యజ్ఞమున నుపయోగించెడి మంత్రము 
లని యర్థము. బహుశః అద్భుతశ కుల (magical effects) (౮ దర్శించుటకు 
మంత్రము లుపయోగింపబడి యుండును. (బహ్మకబ్దము క్రమముగ నీ యర్థము 
నుండి మరలి తుదకు జగత్కారణ మగు నొక కేంద్రశ§ (0000021 energy) 
బోధించుట కుపసయోగింప బడినది. 


4. డ్యూసెన్‌ (Deussen) పండితుని యభిప్రాయము -_ (బహ్మి 
శబ్దమునకు మొదట మానసికొన్నత్యమును బెంపొందించెడి స్తోత మని యర్హము. 
పిదప సత్యమును దర్శించినపుడు ఆ సత్యమే బ్రహ్మ శ బ్రముచే గూడ బోధింపబడ 
జొచ్చినది, 


5, మాక్సుమల్లరు పండితుని యభిసాయము 2 “బహ్మ"' యనగా 
శబ మని యరము. బృహస్పతి లేక వాచస్పతి శబ్బములబట్టి జూచిన సీ విషయము 
టి @ ' యణ అ 
స్పష్ట మగును. ఏది యుచ్చరించునో యది (బహ్మ (That which utters is 
Brahman), 


(బిహ్మశబ్రము యొక్క పదనిస్పత్తి ((6%/001023)ొని గూర్చి శమ 
పడుట యనావళ్యకము. మొత్తము మీద నేది వృద్ది జెందుచుండునో శ్వాసక్రియ 
నల్పునో లేక పెంపొందునో యట్టి వాస్తవిక తత్త్వము (బహ్మయగుటి స్పష్టము, 
(Brahman means reality which grows, breaths or swellsy).” 


(చూ. యస్‌, రాధాకృష్ణన్‌ - Indian Philosophy Yol.IPP 168 - 164). 


{12 భారతీనిరు క్‌ 


ఈ' చార్మిత్రీకుల నసుసరించి _బహ్మ శబ్దము ఉపనిషతొ.౦డయందు 
మా(త్రమే సరత త్వమును బోధించు ననుట యందఅకు సంమతము. తద్భిన్నవేదే 
భాగమునందు కాదు, సంహితా = (బ్రాహ్మణ _ ఉపనిషద్భాగములం దీ పదము 
యెక్క యర్థము [క్రమ్మక్రమముగ మార్పు జెందినదని వీరి యభిప్రాయము ఈ 
వదము యొక్క పదనిష్ప త్తితో నిమిత్తము లేదనియు గొందజి  యఖభ్మిపాయము. 
మొత్తము మీద (బ్రహ్మ శబ్దమునకు సేద మను నర్ధ మున్నటుల చర్మితకారులు 
(గచాంపలేదు. 


చర్నితకల్పనాలక్యముతో నే, వేదభాగములకు పౌర్వాపర్య ముండియుండ 
వలె నని మొదట యూహించుకొని, తదనుగుణముగ (బ్రహ్మ శబ్దము యొక్క 
యర్థము విషయమునను [కమపరిజణామము గలదని చెప్పుటకే చారి(త్రికులు యత్నించి 
నట్లు గన్బట్టును, అందుచే తమ తమ యూహాల కనుగుణముగ, పరస్పర విభిన్న 
_మారముల నిట్టి విభిన్నకల్పనలు సొగిగవి, పదము యొక్క అగ్షనిర యమున కె 
nm ఐ ఉ ఇణ a 
చరిత్రను (బ్రాతీపదికగ గై కొనదలచుటయే 5 యిట్టి వై మత్యమునకు గారణమైనది. 
ఇక (తతి న్మృత్యాది = అనాదిసిద్ధ్యప్రమాణముల (గ్రహించి బహ్మ శబ్రము యొక్క 
సం(ప్రదాయానుగతములగు నర్గముల జూతము. 


(బహ్మ యన వేదము - (గుతిస్మ ఖతపసిక్రి ఫా 


“ఉప (బ్రహ్మాణీ వాఘతః” బు, ]ఎకింర్స్‌ 6. 

"బహ్మాణి వేదరూపాణి స్తోత్రాణి __సా. భా. 

“కజ్వాసో వాం (బహ్మో కృణ్య చన్వ్యధ్వరే” బి ATE 
“బ్రహ్మ స్రోత్రరూసం మంత్రం" సొ. భా. 

దేవ శ్తం దిహ్మగాయత ” అమ. రీంరిలిం 27. 

“దేవ ప్రసాదలబ్దం సో తం" సా, భాం 

“విశ్వేషా మి జనితా (బ్రహ్మణా మసో బు. 228.2 
“విశ్వేషాం సర్వేషాం (బ్రహ్మణాం జనికి” __సా భా, 


[ది స్యా J183 


ప్రి 1 


“ బహ్మాలణి హ్‌ చకృ షే వరనానిొొ __ బు. 6-29-6. 
య 

“స [కాంత స్తే పానో (బహ్మావ (పథమ మస్ఫజత 

తయో మేవ విద్యామ్‌” శ, (వా. fగ-1.1-6. 

“దిహ్మ స్వరూప ఏను మేద మాగాన్‌” తి, నౌ. 6-151. 

"బహ్మ (ప్రావాదిష్య తన్నో మాహాసీవ్‌” తై. నా. 4.425. 


“తస్మా దేతగ్‌ (బహ్మ నామయూప మన్నం చ జాయతే 


ము. ఉఊ, 1-19. 


“అగ్ని వాయు రవిభ్య స్తు త్రయం (బ్రహ్మా సనాతనమ్‌ | 
దువోహ యజ సిద్యరం బుగ్యజుః సాసులక్షణమ్‌॥” 
శవా ఆటు 


మను, స్కృ. 1-28, 


"తేనే (బహ్మా హృదయ ఆదికవయే” ___భాగ. 1-1. 
“(బహ్మాకర సముదృవమ్‌” ఎజాజ్‌ గ, $165. 


ఇట్లు శుతీ స్మృతుల యందు 'పేదమునకును, వేదనుంతములకును 
వాచకమై (దిహ్మాశబ్దము (వసిద్ధమై యున్నది. ఇట్లు నీ శబ్దము నపుంసకలింగమై 
'వేదమునకును, మంత్రమునకును, 'చేదమం[త్రరూపస్తోోతమునకును వాచక మగుట 
గమనార్హము. అందుచే 'నపుంసకలింగ మగు సీ శబ్దము వెచమున (బ్రాహ్మణజాతి 
చాచకమే యగును? -ఇత్యాదీ చారిత్రికుల వై దికకోశవచనము లాదరణీయములు 
కావు (బతి సతి విరుద్ధములు. 


(బహ్మ్టుము ఇ నిర్వచనము వ. 


“బహ్మ దృింహణొళ్‌ బృంహంకి వర్తతే నిరతిశయ 


మహత్త్వలకీణవృద్ధిమాన్‌ భవ తీత్యర్థః వేదః” శబ్ద మలక్పం దుక, 


(దిహ్మ యనగా బృంహణ శీలము గలది. ఇంతయని పకిమితిలేని వర్థనము 
(వృద్దిబ్బ (హణము; పరిమితులు గల వస్తువుల యొక్క వృద్ధి దాని కంచె 


114 భారతీ నిరు కి 


మహత్తరమైన వస్తువుల యొక్క వృద్ది కంటె న్యూనమై ప్ఫూము 
గాదు. నిరతిశయ మహ తము గల వృద్ధి పూర్ణమై విరాజిల్లును. అట్ట 
పూర్ణతతో, లేక నిరతిశయమహ త్వ్వముతో నొప్పునది బ్రహ్మ. అట్టి మహ త్వ్యము 


లేక పూర్ణత్వము గలది యగుటచే వేదము (బ్రహ్మ యగును. అని యర్థము. 


పరమాత్మ ఇ (బ్రహ్మత ము న 


ఇట్ట పూర్ణతాలకణ మైన బృంహణముకో నొప్పుటిచే (బహ్మశబ్ధము సర్‌ 
మాత్మకును వాచకము. 


“| బహ్మశబ్దస్య హి వ్యుత్చాద్యమానస్య నిత్యశుద్దత్వాదయో౭ర్థాః 
(పతీయ నే, బృహతే రాతో రరానుగమాక్‌” 
ఎం లే ధి 


__శం భా, (ద సూ, జికాసాదికరణమ్‌, 
అ 


(శుతౌ స్నూశే (బహ్మశబ్రస్య (పయోగా ఒన్యథాఒనుపప త్యా కళ్చిదర్స ౬. 
సీ త్రి జాయతే! (పమాణవాకేే నిరరక శబ (పయమోగదర్శనా క 1] సచారో మహాత్య 
ఇచి కా ఖ ౧ ప్‌ థు 
రూప ఇతి వ్యాకరణా న్నిక్సీయతే ] “బృహి వృద్ది ఇతి స్మరణాన్‌ 1 సాద 
వృద్ది ర్నిశవధికమహ త్త త్య మితి, సంకోచకాఒభావాశ్‌ (శుతా వసంతపదేన సహా 
ప్రయోగాచ్చ జ్ఞ జాయే, నిరవధికమహ త్వం చా౦ంతవత్వాాది దోషవ త్తే సర్వజ్ఞిత్వాది 
గుణహీనత్వే చ న సంభవతి; లోకే గుణహీనదోషవతో రల్పత్వ(ప్ర పసిదేః 1. అతో 
బృంహణా [దృ హ్మేతి వ్యుత్స త్యా దేశకాల వస్తుతః వరిచ్చేదాభావరూపం నిత్యత్వం 
'పతీయతే .... ఏవం సకలదో షశూన్యం నిరుణమ్‌ (పసిదమ్‌ । తథా సర్వజత్వాది 

on ఇ aE 
గుణకం చ తత్పదవాచ్యం ('ప్రసిద్ధమ్‌” --రత్న(పభా, 


సె వాక్యముల బరిశీలించుచో (బహ్మశబ్దము నిరతిశయ మహ త లక్ష 
'ణము గల వేదమునకు వాచకమైన మై నిరతిశయమహతక్త లక్షణము గల పరమా 
త్మకు (సగుణ నిర్గుణ (బిహ్మలకు, వాచక మగుట స్పష్టము. కనుక్క (బహ్మా 
శబ్దము గూడ్క వేద = బుషి శబ్దముల వలె, పరమాత్మకును వేదమునకు వాచకము. 
పరమాత్మకు గల యీ నిరతిశయమహ త్వమును (శుతు లిట్లు చెప్పుచున్నవి, 

| ఆలీ ౧ , 


(బి హ్మ్‌ 115 


*”ఇం[దియే భ్యః పరాహ్యర్హా ఆర్రభ్యశ్చ పరం మనః। 
మనససు పరా బుది ర్ఫుదే రాత్మా మహాన్‌ పరః ॥ 
నీ ం ఎ 6 
మహతః పర మవ్య క మవ్యకా త్పురుషః పరః | 
వా కూ 
వురుషాన్న సరం కించిన్‌ సా కాలా సా పరా గతిః ॥ 
ఎకరం ఊఉ, 310. 


ఇట సూలములగు ఇం(ద్రియములు మొదలుకొని సూత్మతారతమ్య (క్రమ 
మున నన్నిటికంపె వరమాత్మయే సూత్మతరుడు సర్వకారణ కారణము సర్వ 
మహత్రురుడు, సర్వవ్యాపకుడు నగుటచేతనే “పురుషుడు? అనియు నిర్తేశింపబడి 
నాడు. పురుము డనగా సర్విపురాణస్వ భావము గలవాడు” (పురుషః సర్వపూర 
జాక్‌ శం. భా) “సహ్మస్రశీర్ణా పురుషః _ ఏవేదం సర్వమ్‌?” - అనుచు నిట్టి 
పురుషు నుద్దేశించి (ప్రవృత్తమైనదే పురుషసూక్తము. ఈ నూక్తము ముగే్వ్యదము 
నందును, వేదశాఖ లన్నిటియందును గలదు. ఈ పురుషుని యొక్క నిరతి 
శయమహ త్త్వమును లేక సర్వవ్యాపకత్వమును 
“తద్విషహ్టోః పరమం పదమ్‌; బుచో అక్షరే పరమే వ్యోమన్‌; 
యో ఆధ్యకః పరమే వ్యోమన్‌; ఇద మన్మ్స్‌ అయ మస్మి సర్వః 
_అని యీ రీతిగ బుగ్వేదము పెక్కు రీతుల నిరూపించినది. ఇంతే. 
కాదు. 


“హంస కుచషలత్‌.... బుతం దృహత్‌” ముం 4.40 


అనయా సౌర్యర్చా - య ఏషో2ఒ న్తరాదిత్యే హిరణ్యయః 

పురుషో దృశ్యతే హి రణ్యశ్మ(శుః (ఛా, ఊఉ, 1-66)” - ఇత్యాది 
(శ్రుతుకో మండలాభిమానీ దేవోఒస్తి యశ్చ సర్వ(ప్రాణి 

చిత్తరూప స్థితః పరమాత్మా, యచ్చ నిర సమస్తాపాధికం 
పరందిహ్మ తత్సర్వ మేక మేవేతి ప్రతిపాద్యతే .... బుకం 

బ్భిహక్‌ సత్య మబాధ్యం సర్వాధిష్టై 1 (బహ్మత త్వమో_సా, భౌ. 


116 


బుగ్వేద మిట్టి మంత్రములచే సత్యము, నిరతిశయ మహ త్త్వ్వలక్ష్షేణమ్బు 
సర్వజగచధిషానభాతము నగు నా పురుషుని యొక్క బృంహ ణశీలము నఖివ 
వ్యక్తము జేసినది. మటియు కొన్నియెడల-_ 


“బృహచ్చరీరోః విమిమాన బుక్వభఖిఃకొ___. ము. 1-155-6, 


ఇత్యాది చముంతములయందు “బృ హచ్చరీరఃి = ఆనుచు ము క్రకంఠముగ 
సరమాత్మయొక్క బృహ త్త్వము నభివర్హించినది. (ఎవం కాలాత్మకః విమ్టుః 
బృిహచ్చరీరః విరాడాత్మనా సర్వదేవ వనుష్యాది శరీరాణాం స్వకరీరతాష" | 
బృహచ్చరీరత్వ మేవోపపాదయతి .... సా. ధా) ఇంతేకాదు. ఆ పరము పురుషుని 
“బహ్మి శబ్లముచే బుగే పదము పలుచోట్ల పేర్కొనినది. 


బ్రహ్మో దేవానాం పదవీ? కపీనాంొ బు, 9-96.63 తై. ఆ. 10-10-1. 


ఇది పరమేశ్వర విభాతిప్రతిపాదక మం(త్రము. ఆగ్నీంద్రాది దేవతలలో 
(దహ్మయై (చతుర్ముఖుడై) పరమేశ్వరుడు నియామకు డగుచు విలసిల్లు చున్నాడు 
మక తే నావతిష్టతే -సాంభ్యా _ అని యర్థము. 


“ఇందో (బహ (బు? బు. 8.18.7. 

“ఇందో బ్రహ్మా (ద్రాహ్మణాత్‌ సుష్టభః” ౪, సం. 20-28. 
“ఇం(దః పరమై ర్యాది గుణయుకో చేవ స ఏవ (బహ్మో। 
బృహత్వాద్‌ [బాహ్మణత్వా చ్చ ! ఇంద్రస్య (ఒహ్మోత్మనా సుతిః, 
ఇంద్రో దిహ్మేంద్రబుషిః (బు. 8-18-7)” _ ఇత్యాది చుం(త్రవర్థా 
దవగంతవ్యా __ అ. సం సా, భా. 


ఇట బుగ్వేదమునందును, ఆథర్వ వేదమున 6దును పరమెశ్వర్యాది గుణ 
యుక్తుడగు ఇంద్రుడు. బృంహణశీలము. గలవాడగుటిచే 1దిహ్మ యని స్తుతింప 
దిడినాడు. 
“బహ్మాణం ₹హ్మవాహసమ్‌ు” ముం. f_45_7- 
“(ద్రిహ్మాణం పరివృఢం, (బహ్మవాహనం | బ్రహ్మభిః 
 సృరిహాపై క్మంతె) ర్వహనీయక్‌? . ౨ దస భాం 


ద హ్మ్‌ 117 


"సఖాయో (బహ్మ వాహ సేఒర్చత” బు, 646.84. 
“(అహ్మవాహ సె దిహ్మాభి ర్కంతె 9 ర్వహ నీయాయ 
(ప్రా ప్పవ్యా యేం(దాయి సా, ఫా. 


ఇట నపుంసకలింగ (బహ్మాళబ్రము మం(తవాచకముగను పుంలింగ 
(దిహ్మ శబ్దము పరమాత్మవాదకముగను, _బయోగింపబడుట స్పష్టము. (దిహ్మ 
యగు పరమేశ్వరుడు (బహ్మవాహను డని యర్హము. (బహ్మలచే _ మంతము 
లచే _ (ప్రా ప్తవ్యుడు లేక (ప్రతిపాద్యు డని భావము. కాన “వేదములందు పుంలింగ 
(బహ్మశబ్రము పురోహితు డను నర్గమునందును, నప్పంసకలింగ (బహ్మళబ్దము 
(బాహ్మణజొతి యను నర్రమునందుమా(త మే ప్రసిద్ధము. అనెడి 
చారితికుల వచనము (శుతిస్కృతిసం ప్రదాయ విరుద్దము. (బహ్మ శబ్దము ఉప 
నిషత్తుల యందును, పురాణేశిహాసాదులయం దును, నెట్లు పరత త్త్వ్వవాచకముగను. వేద 
వాచకముగను (బసిద్దమో యస్తే బుగ్వేదమునను (ప్రసిద్ధమై యుండుట దర్శించితిమి. 
అనగా (బహ్మశబ్దార్థ విషయమున చారితి9కు లూహించెడి __(క్రమపరిణతి శుంత్యభి 
మతము గాదు. ఇట్లు పరత త్వమే గాదు. పరమేశ్వరుని తర్వాత హిరణ్యగర్చుడును 


శుతులయందు (బహ్మపదముచే గీ రింపబడినాడు. 
( వాతో 


“యో (బ్రహ్మాణం విదధాతి పూర్వం యో వై వేదాం శ 

(ప్రహిణోతి తస్మై” _గో.పూ,కీం! 3 శ్వేతా ఉం 6-18 

“యత్త త్కారణ మవ్య క్తం నిత్యం సదసదాత్మకమ్‌। 

త ద్విసృష్టః స పురుషో లోకే (బహ్మేి కీ ర్యతే॥ -మను. 1-10, 

“(బహ్మా దేవానాం (పథమ స్పఠిబభూవ ప్‌శ్వస్య కర్తా 

భువనస్య గోపా” ముం. 1-1 
ఈ హరణ్యగర్ఫ్భునియొక (బహ్మత్వమును (పరివృద్దక్వమున్సు స్మృతు 

లిట్లు వివరించినవి, 


“జ్ఞానదుపితివం యస్య వైరాగ్యం చ జగత్పతేః ॥ 
ఐశ్వర్యం చైవ ధర్మ శ్చ సహ సిద్దం చతుష్టయము ॥” 


29 y 


ఎ-ఆనందగిరి ముం,డఊ, 1-1. 


హిరణ్యగర్చ్భునకు భర్య జాన వె రా గ్యశ్వర్యములు సహా జసిననములు 
జో గ 


యా జు టే ద 
ఏనిచే నందజ నతిశయించి. సర్వమహ తరుడె వరిలుట జేసి యీయనకు 
లీ! (కా అయిన్‌ ల్లీ 


(బహ్మత్వము (పరివృద్ధ్హత్వము) సిదమైన:. అని యరము. బుగ్వేవము *హిరణ 

గర్భః సమవర్హత్యాగ్ర* అని యనుచ్చు నొక సూ క్రముచే (10-121) (ప్రజాపతి 
అటే 

యగు హిరణ్యగర్భునియొక్క నింతిశ యమహ త్త లక్షణ (దైహ్మత ము నభిన్య క్త ము 

చేసి యున్నది. ఇంకను పెక్కు. నామములతో నీ (పాణదేవుని మహ త్వమును 

కీర్తించుటను మున్ముందు గాంచగలము, ఇక వదముయొక్క [బహ్మత్వమును 

సరిశీలింతము. 


వేదము = (బహ్మ తము ఆ 


...... వెదపురుషుడగు (బహ్మను (పతిపాదించునది యగుటచే వేదళబ్రరాశికిని 
(బహ్మయని యన్వర్థ రనామము, 


“బ్రహ్మశట్లో జగక్కారబే పరమాత్మని ముఖ్యతయా వేదే 
(ప్రయుజ్యతే తథా చై త రేయిణ:ః స్వకీయోపనిషది సమా 
మనంతి __ (సజ్ఞా(పతిష్టా (పజ్ఞానం (బహ్మో” ఇతి! 

శె తెతిరీయాశ్చ __ “సత్యం జ్ఞాన మనంతం (బ్రహ్మ ఇతి; 
వాజసననే యినళ్చ -- విజ్ఞాన. మానంచం (బహ్మ్య” ఇతి! 
ఏవం సతి (బహ్యాళద్రి స్య త(త్ర్రదిపాదక వర్హమా(త్ర 
పరతే౭_పి పరం (బహ్మజః ససాహ బు బుద్భిస్తత్వా 
దర్జా న్మంగళాచరణం సంవద్యశే। తస్య బహ శః (పతి 
పాదకశ్వేన వేదో౭_పి (బ్రహ్మ శబ్ద ప్యార్ధః। తతో (గంధథాదొి 


వేదపురుషో2ఒ ఒవ్యనున్మృతో భవతి” = త్రై (ట్రా. 11-1. సొ, భో 


నో 

ల్లి 
దా 
co 


తె తిరీయ। బాహ్మణమను [౬౧ 
ల జి 
(పారంభమ గుచున్నరి. "వదమున (బప 


రధ తం" అనుచు (బ్రహ్మ శబముతో 
యావ ట్‌ 


హ్మ్‌ స 

సు 7 
నానే శబ్దము ముఖ్యము నుపనిష్ట (తత్ప్చి 
ద్ర 
ఆలో 


పాగ్యమగు (బ్రహ్మ యందే యుపయు క మగుచున్నది. అట్ట జహ్మను (పతి 
పాదించున3 యగుటచే వేవముకూడ (బ్రహ్మ! శల్దవార్యమగుచున్న డి, అందుచే నీ 


(గంథాదియందున్న (బ్రహ్మ శబ్దము వేదమును, చెరప్పదవ మని. ఇరుప్పరిని బోధించుచు 
మంగళ వాచక మగుచున్నది _ఎయిని ఆర్హము, ఈ విషయమును (శుతియ యిట్లు 
చెప్పుచున్నది. 


“(బహో్మయం వాచః వరమం వ్యోమ కి == బు. 1104-85. 


“బంహ్మవె వాచః పరమం వ్యోమ: ఎఎ లె, బా. 8.9 
యు , |: nn 


మం|తాది రూపమగు సీ వాక్కునకు సరమలత్యుమ్కు ఆ వాగుత్చ త్తి తికి 
గారణమైన సరమ పదము సీ (బహ గయే ఎ యనుచు బుగేకదము కీ ర్రించినది. 
(అయం బ్రహ్మ ప జాపతిరేవ వాచః మంథతాది రూపాయాః పరమం వ్యోమ 
ఉత్కష్టం రక్షకం సె న్రొనం । త త్రెవోత్సతే ద సత వపర్యశసానాచ్చ --- సొ, భా. .)* 
కనుక  పేదపురుషునినుండి యావిరు నూత మైన 'కనయొక్క పరము లక్ష్యము "వేద 
పురుషుడగు (బహ్మయే యనిశుతి తన స్వభావమును వివరించికొనుట యిట గాంచ 
నగును, ఇంతేగాదు. బుగ్వేదము మరియొక బుకు)_. 3 వాక్కుయొక్క నిరతి 
శయ మహత్త్వము నిట్లు కీర్తించినది. 


“యావ (దృహ్మ విషితం తావతీ వాక్‌” బు 10-114-64. 
అ 


“యావ (దృహ్మ విష్టితం తావతీ వాగితి యత్ర హా క్వ చ 
దిహ్మ త a ne వా వాక్‌ తద్యా (బహ్మే తక్యేత 
దుక్తం భవతి” ఐం (బా. 1,8, 8 16. 


“బహ్మె వాభిధేయం జగత్సదారరూ పేణ యశశాస్తె, 
త(తాభిధాయకం నామ। తథా య్యత య్యత వాచకః 
నబ్దః త(తాధిధేయ పదార్థం (బహ్మ్‌ _ ఇత్యవ మన్య్యోన్య 
వ్యాప్తి స్వరూపం భవతి” = సొ, భా 


120 భారతీనిరు క్తి 


బుగ్వేద మిట్టి మంత్రములచే సత్యము, నిరతిశయ మహ త్త్వ్వలక్ష్షేణమ్బు 
సర్వజగచధిషానభాతము నగు నా పురుషుని యొక్క బృంహ ణశీలము నఖివ 
వ్యక్తము జేసినది. మటియు కొన్నియెడల-_ 


“బృహచ్చరీరోః విమిమాన బుక్వభఖిఃకొ___. ము. 1-155-6, 


ఇత్యాది చముంతములయందు “బృ హచ్చరీరఃి = ఆనుచు ము క్రకంఠముగ 
సరమాత్మయొక్క బృహ త్త్వము నభివర్హించినది. (ఎవం కాలాత్మకః విమ్టుః 
బృిహచ్చరీరః విరాడాత్మనా సర్వదేవ వనుష్యాది శరీరాణాం స్వకరీరతాష" | 
బృహచ్చరీరత్వ మేవోపపాదయతి .... సా. ధా) ఇంతేకాదు. ఆ పరము పురుషుని 
“బహ్మి శబ్లముచే బుగే పదము పలుచోట్ల పేర్కొనినది. 


బ్రహ్మో దేవానాం పదవీ? కపీనాంొ బు, 9-96.63 తై. ఆ. 10-10-1. 


ఇది పరమేశ్వర విభాతిప్రతిపాదక మం(త్రము. ఆగ్నీంద్రాది దేవతలలో 
(దహ్మయై (చతుర్ముఖుడై) పరమేశ్వరుడు నియామకు డగుచు విలసిల్లు చున్నాడు 
(దేవానా మగ్నీం|ద్రాదేనాం మధ్యే (బ్రహ్మా చతుర్ముఖో భూత్వా పరమశ్వరో నియా 
మక'త్వే నావతిష్టతే -సాంభ్యా _ అని యర్థము. 


“ఇందో (బహ (బు? బు. 8.18.7. 

“ఇందో బ్రహ్మా (ద్రాహ్మణాత్‌ సుష్టభః” ౪, సం. 20-28. 
“ఇం(దః పరమై ర్యాది గుణయుకో చేవ స ఏవ (బహ్మో। 
బృహత్వాద్‌ [బాహ్మణత్వా చ్చ ! ఇంద్రస్య (ఒహ్మోత్మనా సుతిః, 
ఇంద్రో దిహ్మేంద్రబుషిః (బు. 8-18-7)” _ ఇత్యాది చుం(త్రవర్థా 
దవగంతవ్యా __ అ. సం సా, భా. 


ఇట బుగ్వేదమునందును, ఆథర్వ వేదమున 6దును పరమెశ్వర్యాది గుణ 
యుక్తుడగు ఇంద్రుడు. బృంహణశీలము. గలవాడగుటిచే 1దిహ్మ యని స్తుతింప 
దిడినాడు. 
“బహ్మాణం ₹హ్మవాహసమ్‌ు” ముం. f_45_7- 
“(ద్రిహ్మాణం పరివృఢం, (బహ్మవాహనం | బ్రహ్మభిః 


(బ్రహ్మ I21 


"దవ్యపక్షే౭_పి సర్వశబ్దానాం అసత్యోపాద్య వచ్చిన్నం (బహ్మ తత్వం 

వాద్య మితి నీత్యతా” కియటః, మహాభాష్య పస్సశాహ్నిక మ్‌. 

లౌకిక భాషాపదములవలె గాక్క గో, అళ్వాది పశువాచక పదములుగాని- 
గంగా సరస్వతీత్యాది నదీ నామముబగాని అగ్నీం[్రాది దేవతానామములుగాని __ 
ఇట్లు సంస్కృృతపదము అన్నియును వ్యావహారికముగ నా యా తరముల బోధించు 
నవి మైనను తమ తమ (ప్రవృత్తి నిమి తృములచే పరమార్దరూపుడగు (బహ్మ నువ 
లక్షీంపజేయట సంస్కృత భాషాస్వభావమని తెలియనగును. ఇట్లు దేవతాతత్త్యాప 
లక్షకము లగుటచేత నే వేదవదములను దేవ సవములని శత సథ కుతి యిట్లు కీరించి 
నది. 


“అప్మేకం దేవసద మధీయీతెవి ___ శ, (బ్రా. 1-15-00. 


ఇంతేకాదు. సంస్కృతభాష యందలి యే యొక పదమునైన బాగుగ 
దెలిసికొన్సి ప్రయోగించినచో నా శబ్దము కామధేనువయి యిహపర  లోశ ములండు 
గోరికల గురియించుననియు (కుతి చెప్పుచున్నది. 
“ఏకః శబః నమ్యక్‌ జాతః సుష్తు[పయుక్తః స్వస్తి లోకే 
ల ఖో అ జాలి ౧ 
కామధుక్‌ భవతి' (చూ, పస్పశాహ్నికమ్‌ _ మహా భాష్యమ్‌ ) 


పె ప్రమాణములు రెండును సంస్కృతపదములలో నే యొక పదము 
నైన నధ్యయనము జేయ డనియ్క ఏ యొక సదమునైనను దాని స్వ భావమును 
జక్క-గా బరిశీలించి (సయోగింపుడనియు (పటోధించుచున్న వి, రెండిటి తాత్సర్య 
మొక్కటియె. 


ఏ పదము నధ్యయనము జేయ మొదలిడినను మొదట నా పదమునకు 
గల (పకృతి (ప్రత్యయ విభాగాది సంస్కారము, (ప్రవృత్తి నిమిత్తము 
పరిశీలింపవ అలసి యుండును. తరువాత (కుతి స్మృతి పురాణేతిహాస కావ్య నాటక 
కోశాదులయందు ఆ పదమునకు గల (ప్రసిద్ధి డర్శింపజలని యుండును, _ అప్పుడు 
ఆ పదము శతపథమై యర్ధ గాంభీర్యముతో నొప్పుచు తుదకు పరమార్షోపలకకమై 


122 భావ తీ నిరు కి 


దీ 


యెట్లు వరలునో తెలియవలసి యుండును, అట్లు తెలిసి (పయోగింపవలసి యన్న 
దని (కుతి తాత్పర్యము. బీజము వృక్ష రూపమున వి సరించినట్టు, సంస్కృత 
పదము మొదట లౌక్సికార్టబోధక మైనట్లు కన్సకియు పరిశీలనము చేయు కొలది 
యర గాంఖీర్యముతో సాకెత్క-రించి, పెక్కు సంప్రదాయముల వివరించి మనన 
వ్‌ 

శక్తిని పెంపొందించి తన మహ త్త్వమును (బృహ శ్వమునుు గోచరింప జేయును. 
సామాన్యముగ చేదమున గల పదము లన్నియు నిట్టి లక్ష్యము గలవియే. అందుచే 
నవి దేవ పదము లని (శతి తాత్పర్యము. 


“నమో వృక్షేళ్యః హరికేశేభ్యః _ _- నమః కులాలేభ్యః కర్మా రేభ్యః -- - 


అని యీ రీతిగ రుదాధ్యాయము (తె. సం. 4-50 వా. సం, 16 మొ.) 
లోకమున సామాన్మముగ గోచరించెడి స్టావర. జంగమాది' పదార్థము. అన్నియును 
తుదకు నింద్యు లగు సనాదులు పెతము సుత్యర డెవతా స్వరూపములే యని 
జవానీ ర per. భా 
ముక్త కంఠముగ బేర్కొనుచున్నదడి లోకసినము లగు జడ వసువులకు గాని 
చావ @ వన 
నింద్యులగు “స్తేనాదులకు గాసి స్తుత్య ర్లత యెటు? అని యనవచ్చును. ఇట 
(శ్రుతి నిఖిల పదార్థముల యందనుగతమై యున్న చేవతా తత్త్వమును లక్షింప 
జేయుబకే |పవ, తమెనదీ. (పసిదము లగు అరముల దారా అ పసివము 
( లీడు (3 (ఇ వీ U యు 
(అలౌకికము) లగు ఆర్థములను శాఖాచం్యద్ర న్యాయమున నిట (పదర్శించుచున్న ది. 
స్తేనాది శరీరములందు ఈశ్వరుడు జీవరూపమునను, ఈశ్వర రూసమునను ద్వి 
విధముగ. నుండును. అందు జీవరూప మగు ఆరము సేనాది శబ్రములకు 
(చస pan. 
వాచ్యార్దము.. అదియే శాస్త్రము లందు నిందితము ఈశ్వరరూప మగు అరము 
చు (cu 
లక్షితము, ఇదియే యిట అనునంధాతవ్యము, స్తుళ్యర్తము నగు అర్హము. 
ఇల్లంతట ననుగతమై యుండి ఈశ్వరత్వమును అను సంధానము 


(బహ్మా 123 


చేయుట పాపకయ హేతువ్కు పరమ పురుషార్హమున్ను ఈ విషయము _ నుద్దిపింప 
జేయు కే __లక్యార్ల ౬2 డితో వేదములందు లౌకిక శ బ్రములు (పయోగింవ బడు 
చుండును, 1 


ఈ విషయమై నిరుక్తము కూడ నిస్తే జెప్పినది దేవతలు కానట్టి 
ఆశాషదులు చేవము €౦వమ సృతీఎపదడు బెట్టు ? లేక, అఏ దేవతలు కాక 
పోయినను దేవతల వలె స్తుతింప బడుచున్నవా 2 __-- అను పూర్వ పతీములను 
పరా సము జేసి “ఆళ్యాదు అన్నియు దేవతా నావుములే; అళ్వాదుల సుతి 'దేవతా 
స్తుతియె _ అని సిదాస్తీ కరింపబడినది (నిరు, 7.4)  మలియు “ఓషధే (తాయ 
సనం; స్వధితే మనం హింసీః' ' ___ ఇత్యాది వేద వాక్యముల యందు గన్ప్సట్టు 
ఓషథి __ స్వధితి శబములు లౌకికములై న ఓషఏి రూపా ద్యర్హములనే కాక తదధి 
ష్టానదేవకా వాచకములు కూడ నగు నని (శుతి తాత్సర్మ్యా నుగుణముగ నిరూపింప 
బడినది. (నిరు. 1-15 చూ డై, సూ. 1-5-80; 1-2- 46) కొన 'వేదసదము 
లన్నియు వెదపనములే, 


hh bas 


fe 


ఇటి పదములతో నొప్పి (బహ్మత త్వమును (ప్రతిపాదించుటకె యవ 

ల అ వూ 
తరించిన వేదము నిరతిశయ మహ త్త్వ్వము గలది యగుట సూచితమ గుచున్నది. 
ఇంతేగాక పరమేశ్వరు డనంతు డగుటచే నా యనంతత్వమును (పబోధించుట ౩ 


1. “ప్పేనాది శరీరేషు రుద్రో చ్వేధా వర్తతే - జీవరూపే ణేశ్వర 
రూపేణ చ త్యత చ్‌ య జీవరూవం తన్‌ స్తేనాది శబ్దానాం వాచ్యః ఆర్డః స ఏప 
శాస్తే] షమ నింద్యః య తి ్విశ్వర రూపం తత్‌ శ స్పెనాది శబ్ద రూప లక్ష్యతే తదను 
సంధానం తు పాపకతయ హేతుత్వేన పరమ పురుషార్థ ఇతి లకార్ల వివక్షయా 
మంతేషు లౌకికాః శబ్దాః (పయుజ్యన్త ఇతి (దష్టవ్యమి ఉప లక్షక వాచ్యార్థ 
ద్వారేణ లశ్మార్దో ముర రపి సహసా సమ్యగ్బోద్దుం శక్యతే యధా శాఖ్యాగ్రే చం్యద్ర 
ఇత్య(త్ర తస్మాత్‌ లక్యార్థన్యైన వినకాయా మపి సుఖావబోధ ద్వారత్వేన ముభ్యార్హ 
వాచకాః శదాః (పయో కవ్యాః” 
౧ బా 


— స్కా, భా cD సం, శీ=ఠ్‌=రీఎపే= 


a 


124 భారతీనిరు క్తి 


యనంత వేదము లావశ్యకము అయినవి. “అనంతా వె క వేదాః (క. (బా. 8-10" 
11-4) అని (శ్రుతి తన యనంతత్వమును చెప్పికొనినది. ఇట్లు అర్హ గాంభీర్య 
ముతో నొప్పెడి దేవ పదములతో సముల్లసితమై యనంతునివలె ననంతళాఖలతో 
ననంతరూపిణియై, (బహ్మాకును తనకును గల నిత్య సంపృ క్రత్వమును (ప్రబో 
ధించుచు (శ్రుతి బిహ్మ' యను సార్టక నామముతో వులినది. ఇంతేగా. 
(శుతియే తనయొక్క _బహ్మత్వమును నింకొక తీరుగ గూడ నిట్లు నిర్వచించు 
కొనుచున్నది. 


(“వాగితి ఏత దెషాం (నామ్నాం) (బ హ్మైతర్ది 
సర్వాణి నామాని విభ రి" శ (ట్రా. 14-4-41. 


మృత్తు సామాన్యరూపము. _ఘటాదులు తద్విశేష రూపములు, 
ఘటాది విశేషరూపములకు సామా న్యరూపమగు మృత్తు ఉపాదాన కారణము, 
ఆకే వాక్కు. సామాన్యరూపము, నామములు తద్విశేషరూ పములు. విశేష 
రూపములగు నామములకు వాక్కు ఉపాదాన కొరణము. వాక్కు ఉపాదాన 
కారణమై వాగ్వి శే షముఅగు నామముల భరించుచున్నది. కాన భరణ రూపమగు 
(ప్రవృత్తి నిమి త్లముచే వాక్కు (బహ్మ యగునని భావము. మటీయు కారణము 
కంటి కార్యము భిన్నము కాదు. అందుచే (శుతులయందు వాక్కు, వాగ్విశేషమ గు 
వేదము కూడ (బ్రహ్మ యని పలుచోట్ల కీ “ఇంపబిడినది. 


“వాగై (ఒహ్మ — మ (బ్రా, 68 శ (భా, 21-410. 
“వాక్‌ బ్రహ్మ" — గో. పూ, 2.10, 
“సా యా సా వాక్‌ (బ్రహ్మావ తళ్‌” కం. ఉ 2-18-2. 
“వా గితి త దృరిహ్మ”॥ . —- 2-9-6, 
"వాగ్టి (బ్రహ్మి ద్రాం 2155 421. 
“వేదో |జహ్మి దై. ఊఉ, శటంలేఎ 


యి షః 125 


వేదవాక్కు నర్వనామముల భరించుచు సృష్టియందు (దిహ్మకు సహకారి 
కారణమై యొప్పుట “వేద _ బుషి = (ప్రథపుజా” శబ్బములందు వివరింపబడినది, 
కోన ఇట్లు సర్వగా మములను భరించుటచేతను (బిభర్తి) వేదములకు. _బహ్మ 
యని యన్యగ సంజ, “ఏళ రి సర్వభూశాని వేద శాస్త్రం సనాతనమ్‌” అనెడి 
యు ఇ జో | 
మనుస్మృతి వాక్యము గూడ సీ విషయముచే యువలక్షీంప తేయుచున్నది. 


(బహ్మర్షి వ 


(టహ్మర్షి. పవ పరిశీలనము వలనను వేదము యొక్క (బహ్మత్వ 
మఖివ్యక్తమగును. వసిష్టాదులకు (బహ్మహులని (ప్రసిద్ది. “ద్రిహ్మ వేదం? 
ఫర (బహ్మ వా బుషకతి వే త్తితి 1 వసిష్టాది మునిగణ ఆనీ. (దహ్మార్షి 
పద నిర్వచనము (చూ. శబ్ద. (ద్రు వాచ. వేదమును గాని, పరబ్రహ్మను. 
గోవి యపరోత్షముగ సాశాత్మరింప జేసికొనినచాడు _ అని యర్హము. అప 
రోకు (బహ్మోత్యాన భవము గలవాడు స్వయం(ప్రతిభాత చేదుడు [బహ్మారి యగు 

, . ఫు హ్‌ 
నని భావము. వసిషాదు లటివారు.  రామాయణమునందలి విశ్వామిత్ర వృత్తాంత 
మీ విషయమును వివరించును, 


“కత, సురగణో స్నర్వే పితామహ పుళోగమాః॥ 
విక్వామి(త్రం మహాత్మానం మధురం వాక్య మబువన్‌ ॥ 
(బ్రహ్మక్షే స్వాగతం కేసు తపసా స్మ సుతోషితాః 1 
కాహ్మణ్యం తపసో (గేణ (పా స్టవౌనసి కొళిక 1 

చీర్హ మాయుశ్చ తే (దిహ్మన్‌ దదామి సమరుద్గణ 11 

స్వ_స్టి (ప్రాపష్నహి భద్రం తే గచ్చు సౌమ్య యథాసుఖమ్‌ ॥ 


21 ) 


[26 


పితామహావచః [కుత్వా సరేఃషాంళ | 
కృత్వా పజామం ముదికో వ్యాజహారి మహాముని; గ. 
(వాల ్కజ్యం యది మషపాసం డీర మాయు సనెవ చ? 
ఓం 3 రశ్చ వషట్యా_రో చరాశ్చ వరయంతు మామ్‌ ॥ 


గ్‌ 
శ 


యై దీ 
(దివ్మార్ష 


“నీకోరిక ఈడేరినది. 


సొంత 
చ 
'రము, వేదములును స్వయముగ నాకు 


'యాంతు _ మహ 


' అంతట విశ్వామితుడు (పహ 


క్ష 


కిట్లనియెను..  *వాహ్మా జ్యాము 


రా 
ద 


ర్‌ 


శర 
జ. 


య 


pn త అల్‌ 
రా అణి 


ప్‌ మొక ర్చెను, 


శ్‌ 


be 


సొడొత్ర, రించి oo 


(ము 


దొ 


) సిదించి 
@ 

'వరిలుము”. అని పలికెను. 
ధరో | +. 


Ci 


యెవనికి స్వయముళ ఓంకార వషట్కార 


వేదములు. భాసించునో - అనగా నెవడు స్వయం[పతిభాత 
(బహ్మర్షి యని (బహ్మర్షి లక్షణము చెలియనగును. “కాన 


(2) ' 
వెదుడో _ యతడు 


పర బిహ్మనుగాని, 


వెదిమును గాని చర్శించినవా 


పన్న మగును, 


(గ్రహము చేతనే విశ్వామితునకు (బహ్మా 


చున్నది, 


ముగ గాననగును,' ఇతిహాస 


శయోక్తులు కావు; వానిని యథాసితార 
థు అ 


(శ్రీ శంకర భగవత్సాదులు 
వివరించిరి. 


సీ 


ఇట్టి సంప్రదాయము 


శ్‌ 


వి 7 


ము (బహ్మార్షి యనెడి పెన జెప్పిన నిర్వ 


శద్దిముు.. ఇట (బ్రహ్మయొక్క యను 


వషట్కావ 


భాసించి _బహ్మార్షి యయ్య్మెనని తెలియు 


(వళి స్మృతి పురాజేతీ' హాసముల యందు బహుళ 

పురాణాదులయందు గన్పకైడి యిట కథ లతి 
అ 

కథనములుగ నే. (గహింపనగును ___ అని 


(బహ్మాసూ త డేవతాధికరణమున (1-8-88) నిట్లు 


బు షిః 127 


"తస్మా ద్దర్మోత్కర్లవశా” చిరంతనా దేవొదిధిః (శుత్యక్షం న్యవ 
జహు రితి శ్లిష్యతే ; ఆపిచ స్మరంతి _ స్వాద్యాయా దిస్టచెవతా 
సం్యపయోగః (యో, సూ. 2-14). _ ఇత్యాది | యోగో 

2-ప్యణిమా దైైశర్య (పా ప్రిఫలః స్మర్యమాణో న శక్యతే, 
సాహనమ్మాతేణ (ప్రత్యాఖ్యాతుమ్‌ | (శ్రుతిశ్చ యోగ మాహాత్మ్యం 
వ్ర్యాపయతి — 'వృథివ్య ప్తెజో౭-నిల ఖే సమాత్లితే, పంచాత్మకే 
యోగగుణే (వవృశే | న తన్య రోగో న జరా న మృత్యుః 

(ప్రా ప్తస్య యోగాగ్ని మయం శరీరమ్‌ ॥n ( శ్వేతా, ఊం ప= 12) 


ర్ట 
pm 
టే 
Ef 
ర్‌ం 
ల 
0 
[గ 
ఇ 
బే 
9 
tx 
రో 
ల 
ఈ 
వ 
స్టే 
గ్‌ 
త 


నాస్మడీయేన సామర్యే నోపమాతుం యు కమ్‌ | తస్మాన్‌ 
ఠా —0 
౬ 


'తత్వ్వాపబోధమునకు వేదవిహిత కర్మానుష్టాసముతో పాటు యమనియమా 
ద్యష్టాంగ యోగ సంప తియ నావశ్యకము. స్వాధ్యాయము వలన నిష్ట దేవతా 
సాన్ని ఛ్యము, 'దేవతలతోడి సంభాషణము సిద్దించునని పాళంజల యోగసూత్రము 
ఇప్పుచున్నది, యోగ విద్య యోగాగ్నిముయ దేహమును అజణిమాద్య్య్వ "మెళ్వర్యము 


టా. 


లను బసాదించి దె ఏళ క్తి సంపన్నుని గావించునని  శ్వేతాశ్వతర్యశుతి చెప్పు 
చున్నది. అట్టి యోగవిద్య లెదు _ అని చెప్పుట సాహసమే యగును. మన 
ప్రాచీన బుష ట్టి చె ఏళక్తి సంపన్నులు, మంత్ర (బాహ్మణ వష్టలు నయి 
వెలుగొందిరి. స్వాధ్యాయ తపోయోగ నిష్టితుుంయిన యా (_బహ్మర్షల సామర్థ్య 
మును మన సామర్ద్యముతో టోల్చి చూచుకొనుట యెంత మాత్రము సమంజసము 
కాదు. ధ్మ్మపరాయణులై ధ్యాన పారవశ్యమున నుండి వా రాయా దేవతలతో 
(టత్యకేముగ మాటలాడిరనుట యు కర్తే. కాన నట్ట గాథాదికమును. వివరించు 
సికిహాస పురాణములు నప్రమాబములే గాని సిస్పమాణములు గావు __ అని 


యర్థము, 


128 భార తీనిరు క్‌ 


కాన (బ్రహ్మ విశ్వామితునకు వేదము. ను “వనసా” - సంకల్ప మాడ్ర 
ముననే _ అనగహించుట, విశ్వామితునకు స్వయముగ వేదములు భాతించి 
(బ్రహ్మర్షి యగుట యను నీ గాథయు సప్రమాజమే యగునని గహింపనగును. 
కావుననే దర్శనకారులందజును మహోాశుహిమ (ప్రఖభ్యాపకమైన యీ యోగవిద్య 
నాదరించిరి మన (ప్రాచీనాచార్యులును వేదవిహిత కర్మామస్టానపరులు మాత్రమె 
కాక్క యోగశ క్రి సంపన్నులు నగుచు దర్శన స్పర్శోనాదులచేతనే శిష్యులకు సకల 
వేదములు, శాస్త్రములు భాసించునక్లిను (గహింపగల్లిరి “యో (బహ్మాణం విదధాశి 
పూర్వం యో వై వేదాంశ్చ (పహిణోతి తస్మె'- అనుచు (శుతియు, “తేనే (బహ్మ 
హృ్‌హయ ఆది కవయే* ___ యనుచు భాగవతమును నిట్టి సం(పదాయమును 
సూచించుచున్నవి యోగే ్వరుడగు పరమేశ్వరు డాదిఃవి యగు (బహ్మకు వేదము 
లను “మనసా” యను (గ్రహించెనని భావము. ఈ సంప్రదాయమునే మహో 
భారతము పౌష్య పర్వమున ధొమ్మ్య శిష్యగాథా రూపమున వెలయించినది. అందు 
ధౌమ్యుడు శిష్యుల బలురీతుల బరీక్షించి వారు త్తమాధికారులని తెలిసికొని  'నర్వే 
వేదాస్తే ప్రతిభాస్య న్హీ ధర్మశాస్తాణి చి __ అన్ని వేదములును ధర్మశాస్త్రము 
లును భాసించు గాక యని వారి నన్నుగహించుట కాన నగును ఇట్లు స్వమహి మా 
త్మకములు లేక స్వశక్తి న్యరూవములగు విద్యలను అధికారులగు శిమ్యులకు 
“మనసా” యన్నుగహించుటయే “ళక్తిపాతము __ అను పేర (పసిద్ధమెనది.. 


“జ్ఞానం వేదాంత వాక్యోత్తం (బహ్మాత్రైకత్వ గోచరమ్‌ । 
తచ్చ దేవ(పసాదేన గురోః సాక న్నిరీక్షణాల్‌ ॥ 
జాయతే శక్తి పాతేవ వాక్యా దేవాధికారిణామ్‌ 1” 
__ నూత, నం, 4-8-7, 


ఉత్తమాధికారియైన శష్మునకు చేవతాప్రపాదముచ్కే అనుగ్రహపూర్ణమగు 
గురువుయొక్క. [వనన్న వీక్షణము చేతనే, శ క్రిపాత ముద్వారా, వేదాంత మహో 
వాక్య జన్య__అవరోక్ష (బహ్మాశ్మాను భవము సిద్ధించును = ఆని యర్హము. 


బ్రహ్మ 129 


ఆచొద్యునియందు (ప్రకిషిత మై యున్న విద్య శిష్యుని యందును జాగరితమగునని 
భావము. ఇదియే శక్తిపాతము. వివ్య భాసించుటకు శష్యునియందు (ప్రతి 
బ ధకముగా నున్న యజ్ఞానావ కణము ఈశ్వరానుగహము వలనను, గుర్వను 
గహము పలనను దొలగి, నిరావరణమైన శిష్యుని మనోవీధియందు విద్య 


స్వయముగ భాసించుటయే జాగరికమగుట యని (గహింపనగును. ఈ సంప్రదాయ 
మనూచానముగ భారత దేశమున నెలకొనియున్నది. ఈ సం(ప్రదాయమును పార్వతీ 
విద్యాభ్యాస వర్షనావ్యాజమున మహాకవి కాశీదాసు కుమార సంభవ కావ్యమున 
(1-80) నిట్లు గుర్తి.ప జేయుచున్నాడు; 


”త్రాం హంనమాలా శ” దీవ గంగాం 
మహౌషధీం నక్త మివాత్మభాసః 
స్పిరోపడేశా ముపదేశకాలే 

(పపేదిరే (పారక్తన జన్మ విద్యాః 11" 


హంస శేణులు శరక్కాలమున గంగను బొందునట్లును, రా(త్రురిందు 
మహొషధులు తను కాంతులను బొందునట్లును, గురూపదేశకాలమున పార్వతిని 
(పా కన జన్మ విద్యలు పొంచినవి__ఆఅని యర్సిము. 
క 5 అ 


ఇట గమనించవలసిన యంశములు గలవు హంసలన్నియు నొక్క. 
మాటుగా గంగానదిని జేరవు, ఒక శ్రేణి వెంట మటియొక (శ్రేణి (క్రమముగ 
వచ్చి చేరుచుండును. ఆష్లే సంస్కారాతిశయ క్రమము ననుసరించి పార్వతి 
యందు విద్యలు నొకదాని వెంట నొకటి వచ్చి భాసించినవి. కాని హంసల 
యునికిపట్టు గంగ కాదు. ఆవి 'వేతొక చోటునుండి గంగ కడకు రావలెను, 
రెండవ యువమాన మీ లోటును గూడ దీర్చినడి. మహౌషధులు సహజముగ 
కొంతిమంతములు. ఆ కాంతులు వేటొక. చోటునుండి రానక్కరలేదు. కొని 
యవి వగల సూర్యకాంతి వరాహతములై. భాసింవపు. వగలు అనభివ్యక్తములై 
 యణగియుండిన యా కాంతులు ర్యాతులయందు (ప్రతిబంభక ము లేనందున సహజ 


130 భారతీ నిరు కి 


పులతో నభివకము లగుచుండను. ఆస్తే పార్వతి యందణిగియున్నట్టున్న 
నాన న! గా 
యా విద్యలు గురూపడేశకాలమున (ఉపచేశ మను వ్యాజముచే) నావరణము తొలగి 
సంత నె సహాజ 'తేజస్సులతో భాసించిన వని భావము, 


మతియ హంస(ేణి సమాగమమునకు శరత్కాలము, మహౌ షధులు 
సహజదీప్తలతో చేజరిల్లుటకు రా(తియు యు కృములగు కౌాలములు.' అసె యాత్మ 
భావ స్వరూపములగు విద్యలు భాసించుటికు అను; గహాపూర్త గురూప దేశకా లముయు క్ర 
సమయమనియు సీటి సూచితము ఆనగానాచార్యుడు శిష్యునియుదలి యజ్ఞానావరణమును 
దొలగించి యాళనియం దజని మన్న విచ్యలసయముగ భాసింపజేయునను సం(ప్రదా 
యము నీ కవి యిటగు ర్హింప జేయుచున్నాడు. ఆంతియే కాదు పొరశ్చితి వరాదేవత. 
ఆయ్యును గురూపదేశకాలముననే విద్యలు భాసిక్సీనఏ అంకకు బూర్వము గాదు. అర్డే 
శిష్రుడెంతటి పజొళాలి మైనను గురూపదేశ సంస్కృత చిత్తుడు గానిచో నాతని 
యందున్న విద్య భాసింపదు, అనగా నా వివ్య యా౭నికి పురుషార్థ సాధకము 
గాదు, అందుచేత నె, 


యన్య దేవే వరా భక్తి? యధా దేవే తథా గురౌ | 
త స్మతే కదితా హృర్డాః (పకౌశ చ మహాత్మనః n న శ్వేతా. ఈ 


అని కుతి గురుదేవతా భక్తి వై శిష్యమును (ఇతిపాదించినది, . గురు -_ 
ఈశ్వరానుగ్రహప్మాతులగు వారికి మాత్రమే విద్య అనుభూతికి వచ్చి (ప్రకాశించునని, 
భావము. కాన గుర్యనుగహము చేతను, చేవతాను్ళహము. చేతను ఆవరణము 
(పకిబంధము తొలగి శిష్యనియందు విద్య స్వయముగ జాగరిత మగుటయే 
శ కిపాతము, ఘోర తపళ్చక్య వలనను ఈశ్వరాను.గహ ము వలనను గావి 
విశ్వామిత్రుని . యండలి (ప్రతిబంధము నివ రంప లేధు. తొలగినంతనే బ్రహ్మ 
యొక్క అమగహము చేతను వసిష్టమహర్షియొక్క సాకన్నిరీకణ. భాషణాదుల. 


వలనను విళ్వామి.తునియందు ఓంకెంా వషటా టార్‌, వేవ విద్యలు స్య యముగా. 


(బహ్మా 131 


భాసించి యాతడు (బహ్మార్షి పము నక్నొంచి కాడు, “(అహ్మార్షి సం న సందెహః 
సవ్యం సంప పత్చ్యతే తని _ నివు ది స్యార్తి స. 'సందియము లేదు. నీకు సర్వము 
సంపన్నమగును _ అని చతుర్వేదవిదుడు (బహ్మొషుడు నగు వసిషు డనినంతనే 
చు , అ 

'వేదవాక్కామ ధేనువు విశ్వామ్మితునకును వశవ ర్తి” యైనవి. ఇక కామ ధేనువును 
గూర్చిన వివాదమనకు తావు లేకపోయెను. అట్టి కామ ధేనుపుతో బాటు 
బ్రాహ్మణ్యమును టొంది విశ్వామ్మిపడు వసి) బూజించినట్లును రారయాయ౩ము 
తి లా .. 


ఆర్ష వత ఏ 10 అల + గిన 
చెప్పుచున్నది, వసి విశ్వా మ్యతాను బిటి (ద్రహ్మరుబు, 


ఈ సం(పదాయము ననుసరించి-[బహ్మణస్సతి యగు ఈశ్వరునియంను 
me ద ఆ | న జ 
(పతిప్టికమై యువ్న వేదవిద్య హిరణ్యగర్భువియం మను పిదప మంత్ర(దష్టంగు 
బుషుల యందును పరామాచార్యుడగు ఈశ్వరుని సంకల్ప మాతముననే 
జాగరితమై విలసిల్లిసవని తెలియును. “తా మన్వవిందన్‌ బుషిషు (ప్రవిష్ణామ్‌; 
'దెవత్తం (బ్రహ్మ గాయతి _ ఇత్యాది బుక్కులు నీళశ్తరానుగహముచే నీ వేద 
విద్య బుషులయందు జాగ రితమైనవనియు, దెవషపసాద లబ్రనుగు నిట్టి (బ్రహ్మను 
(వేదమును గానము జేయు డనియు నుద్బోధించుచున్న వి, 


(బహ్మ, (బ్రహ్మ ణస్పతి, బృహస్పతి= 
చారి తికుల యూహలం :- 


మేళ్వరునకు [బహ్మ యను నామమే గాక (హ్మ్‌ (వేద సంరకకు 
'డగుటచే వాక్సతి వాచస్పతి, బృహస్పతి __ ఇత్యాది నామములు [శ్రుతి 


192 భారతీనిరు క్రి 


నృ్మతులందు (బసిస్టములు, కాని చర్మితకారులు (బహ్మ యను పదము 
బుగ్వేచమున మంత్రములకు లేక స్లోత్రములకు మాత్రమే వాచకము. 
(బహ్మణస్పతి యను నీ చేవత తరువాత కల్పింపబడీనద్తి ఈ దేవత మొదట 
స్రోత్రమల కధిపతి. కాని, యనతికాలములో నే యజ్ఞ దేవు డయ్యెను. నిరాడంబర 
మైన వేదకాలపు మత దృక్పథము నుండి (బాహ్మణముల కాలమునాటి మతము 
జెందిన పరివర్తన మీ (బహ్మణస్పతి యందు చూడగలము. 2 అని యీ దీతిగ 
జెప్పుచున్నారు. ఇట్లు చెప్పుట (కుతి విళుర్దము. ఏలయన 1 


“బహ్మాయం వాచః పరమం వ్యోమ” ఎ ము. 1-16435. 

“యావ (దృహ్మ విషితం 'తావతీ వాక్‌” ఎ బు 10-1143. 
చ్చు 

(బ్రహ్మ దేవానాం పదపషీః *పినామ్‌” ల యు, 09.06.06. 

బంహ్మణం బహ్మవాహసెమ్‌ో ౨. ము, (4D? 

“బరిహ్మ తేన షనీపి నః .... బు. $47220 వా సం. 19-41 


1. 5. Radhakrishnan -Indian Philosophy. Vol. 1, 


‘Brahman in the Regveda means a hymn of & 


prayer addressed to God’. «« Page 124 


Brahmanaspati is & very late God, belonging to 


the period when sacrifics began 10 come into 


vogue. Originally the lord of praper, he 800m 


became the God of sacrifics. We see in him 
the transition between the spirit of thé pure 


Vedic religion and the later Brahmanism. 


vese Page 89. 


బ్రహ్మ 193 


రిత్యా ద్యనేక బుగ్వేదమం[తములందు (బహ్మపదము సరమేశ్వర 
పొచకముగ (విసిద్ధము. భాష్యకర్తలందణును నిట్టి యెడ సీ పదమును వరమేశ్వర 
వాచకముగనే (గహించి వ్యాఖ్యానించిరి, ఇందుదాహరించిన కొన్ని మంత 
ముల తాత్పర్యము పూర్వము వివరింపబడినది గూడ. కాన, (బహ్మ యను పదము 
బుగ్వేదమున మంత్రమును లేక, స్తోత్రమును, లేక, పురోహితుని 
మాత్రమే బోధించుననుట యుక్తము కాదు, ఇక “బహ్మజణసృతి తరువాత 
కల్పింపబడిన దేవకి __అని యనుబయు తగదు. ఈ (బహ్మణస్సతి యొక్క 
(బహ్మాజ స్పతిత్యమును బుగ్వేదమే యిట్లు వివరించుచున్నది. 


“ప నూనం (బహ్మణస్నృతి ర్మంత్రం వద త్యుక్ష్యమ్‌ 1 
యస్మి న్నిం(ద్రో వరుణో మిత్రో ఆర్యనూ దేవా ఓకాంసి 


చకిరే 11” బు. 1.405; వా. సం, 84.57. 


ఇయ్యది నముంత్రస్వభావమును వివరించు మంత్రము, ఈ మథిత్రమున 
'యతుహ్మ జ స్పతి (పర మెశ్వరుడు) యజ మొునందు స్వకోత్రృ ముఖమున నిలిచి ఇం దవరు 
కాది సర్వదేవశానిలయ ముగు మగ క్రమును నిజముగ సుచ్చరించుచున్నా వి -అని 
చప్ప బడుచున్నది. ఈ (బహ్మజస్పతి యెవరు ? (విహ్మ అనగా మంత్రములు. 
అవి యిం[వవరుణాది చేషతలకు నిలయములు. అట్ట (బహ్మ లకు, అనగా మర్మత 
ములకు పతి యగువాడు (బహ్వాజస్పతి. ఆ (బహ్మణస్పతి సు య డ్ఞాది కర్మల 
యందు పోతృముఖమున మిం్భతజాతము నుచ్చరించుచున్నా డని యిట జెప్పదిడి 
నది, అనగా బుత్తిజ్ముఖముళ నుండి మంత్రముల వెల వరింప జేయునది 
(బహ్మణస్పతియే యని గుర్త్హించుచు మంత్ర ముల నుచ్చరింప వలెనని తొత్సర్యము. 
శ _బహ్మణస్పతియ బృహాస్సతి యనియు అతడే సర్వజగ నియంత యగు 


25 ఏ 


184 భారతీనిరు కి 
ఈశ్వరు డనియు, స్‌ డ్రింది బుక్కు. చెప్పుచున్నది, 


“సమా మవిడ్డి వభృతిం య ఈశిషేఒయా విధేమ 
నవయా మహా గిరా । యథా నో మీఢ్వాన్‌ స్తవతే సకౌ 


తవ దృహస్పతే సీషథః సోతనో మతిమ్‌ ॥” యు. 221. 


ఇది (బహ్మణస్పతి చవతాక మం(తము. (బహ్మణస్పతియే యిట “బృహ 
స్పతే యని సంబోపైంపబడినాడు. శాన (దిహ్మణస్పతియ బస. ఈ రెండు 
శబ్దములకు గల (పవృ త్తి త్తినిమిత్త మొకటియే. “బృహస్పతే - బృవా తో బహ్య్మాజో 
మం(త్రస్య స్వామిన్‌” (సొ, భా.) మంత్ర పతి లేక మంతన్న్వామి ఆని యిటి 
సరమేశ్వరుడు సంబోఢెంపబడినాడు. 


హే (బహ్మణస్పతే యః త్వం ఈశషే సర్వస్య జగత 
ఈశ్వరో భవసి సః త్వం, ఇమాం అస్మదీయాం, (ప్రభృతిం 


(ప్రకక్షణ భృతాం స్తుతిం, అవిడ్డి ప్రాప్నుహి* _-సా. భా. 


కాన నిచట (బహ్మణస్పతి (బృహ ా స్పతి) సర్వజగన్ని యంత యగు 
ఈశ్వరుడుగ కీర్తిం పబడుచున్నాడు. ఠః బప ా స్పతి నుండియే బృహ త్త్వముతో 
నొవ్వుచు మంత్రము లన్నియు నా పిర్ఫూతము లయినట్లు ఈ రంది ముక్కు. కూడ. 


$ 


చెప్పుచున్నది. 3 
“ఊ(ప్రా ఇవ సూర్యో జ్యోతిషా మహో విశ్వేషా మి జ్ఞనితా 


అహ్మజా మసి” బు. 2-28.2, 


తేజళ్ళాలి యగు సూర్యుడు కిరణముల జనియింవ చేయునట్లు ఓ బృహా 
స్పతి ; అన్ని మంత్రములను జనియింప చేయుచున్నావు _ అని యర్థము. 


(ది హ్మ్‌ 185 


సూర్యుని నుండి య(పయత్నముగ కిరణములు (పసరించుచున్నట్లు వేద 
మం'త్రములును పరమెళ్వరుని నుండి యప్రయత్నముగ నిఃసృతము అగునని యీ 
మంత్ర తాత్పర్యము, “విశ్వేషాం (బహ్మణాం జనితా' _ అని యనుటచే బృహ 
స్పతి యొక్క _బహ్మణస్పతిక్వము అనగా సర్వమంత (పవ ర్తకత్వము చెప్ప 
బడినది, కాన, బృహాస్పతియే (బహ్మణస్పతి. మాధపియ బుగ్వేదాను(క మ 
ఇిక యందు _బహ్మణస్పతి శబ్దము బృహస్పతి నామములలో పఠింపబడి యున్నది ఆ 


“బృహస్పతి ర్లణప తిః సప్తాస్యో దిహ్మణస్సతీః | 

ఆంగీరసో నీలపృషః సప్తగు శ్చ బృహసృ తేః॥ 
కొన ఈః బుగ్వేదమున (బహ్మాణస్పతి బృహసత్చికం టబ భీన్నుడు కాడని తెలియును. 
ఇంతియే కాదు, తే తిరీయ్యశుతియు (8-11-42) బృహస్పతే (బహ్మణస్పతే” 
అని బృహస్పతిని _బహ్మణస్పతిగా కీరించినది. 


బృహస్పతి _ (బ్రహ్మణన్బతి జ వుం త విభాగవంం 1 


కొసి బుగేషదమున కొన్నిమరితములికు బార్హస్పత్య ముర్మితము 
ఫు యు, కొన్ని చుం్యత ములకు (బాహ్మాణ సృత్య మం(తములనియు విభాగము 
గలదు, 


Par 
శ 


"యాసు బృహాసృతిశబ్రః (శూయతే తా బార్హ స్పత్యాః | 
శిష్టా (వాహ్మణనసృత్యాః' = సా. భా. (బు. వం! 85 224 మొ॥సూ॥) 
బృహాస్పతియె (బహ్మణస్పతీ యని చెప్పుకో సీ మం్యత్రవిభాగమున ఏ 
గారణ మేమి ? ఈ విషయము బరిశీలింప వలసియున్న ది, 
"మహాభాగ్యా ద్రేవశాయాః ఏక ఆత్మా బహుధా సూయ'త॥” 


నిరు. 7-1-1. 


136 భారతీ నిరు 


ఈశ్వరు డనియ్కు సీ కింది ముక్కు చెప్పుచున్నది, 


కక ఎడి 
| 


నమా మవిడ్డి పభృతిం య ఈశిషేఒయా విధేమ 
నవయా మహా గిరా । యథా నో మీఢ్వాన్‌ సవతే నఖా 


తవ బృహస్పత సీషథః సోతనో మతిమ్‌ |” ఎయు. 2.241. 


ఇది _బహ్మణస్పతిదేవతాక మంత్రము, (బహ్మణస్పతియే యిట “బృహ 
స్పతెి యని సంబోపంవబడినాడ్డు కాన (బహ్మణస్పతిమే బృహస్పతి. ఈ రెండు 
శబ్రములకు గల ప్రవృ త్తినివి త్త మొకటిమే. “బృహస్పతే _ బృహతో (బహ్మాణో 
మం(తస్య స్వామిన్‌” (సొ, భా మంత్రపతి లేక మరంత్రస్వామి ఆని యిట 


పరమేశ్వరుడు సంబొడింపబడినాడు. 


ఈశ్వరో భవసి స్వ త్వం ఇమాం అస్మదీయాం, (పభృతిం 


వ్‌ 


(ప్రకర్షణ భృతాం స్తుతిం, అవిడ్డి [ప్రాప్నుహి* సా, భా, 


కాన నిచట (బహ్మణసృతి (బృహస్పతి సర్వజగన్ని యంత యగు 
ఈశ్వరుడుగ కీర్తిం పదిడుచున్నాడు. ఈః బృహస్పతి నుండియే బృహ త్త్వముతో 
నొప్పుచు మంత్రము లన్నియు నావిర్ఫూతము లయినటు ఈ (క్రింది బుక్కు కూడ. 
చెప్పుచున్నది. క్‌ ల 
“ఉప్రా ఇవ సూర్యో జ్యోతిషా మహో విశ్వేషా మి జనితా 


_'దిహ్మతా మసి”. . == య. 22ితిల్ల 


శేజశ్ళాలి యగు సూర్యుడు కిరణముల జనియింప చేయునట్లు ఓ బృహ 
సతీ! అన్ని మంత్రములను జనియింప జేయుచున్నావు _ అని యరము. 


ల హ్మ 137 


ఏష ఊఉ ఏన బృహస్పతిః | వాగ్గ్వె బృహతీ 1 తస్యాఏష 


పతిః తస్మా దు బృహస్పతిః॥ — 22 
ఏష ఉ ఏవ (_బ్రహ్మణస్సతిః। వా గ ద్రిహ్మ। తస్యా 
ఏష పతిః తప్మా దు (బహ్మణస్పతిః ॥ 25 


ఏష ఉ ఏవ సాము; వాగే స్తా అమైషః। సా చామ 

శ్చేతి త త్సామ్నః సామత్వమ్‌ 11 — 24 

య్‌ ఉ ఏవ సమః వమ క్‌కొ | నమా మశకేన। నమో 

నాగేన। సమ ఏథి స్త్రిభి ర్హోకెః | సమో౭నేన సర్వేణ | 
తస్మాన్‌ ఉ ఏవ సామ[” __శ, (బా. 14_1.1.21నుండి2క్ష, 


ఈ మం(త్రమున నొకే పాణదేవతయొక్క విభిన్న మహిమలను దెలియ 
సెడి విభిన్న నామములు సిర్వచింపటడుచున్నవి. 


ఆంగిరసః క 


శరీరమునందలి యే అవయవము నుండి మైనను ప్రాణశ క్రి యుతల 
మించినపడు ఆ యవయవము నీరసపడి శుష్కించుచున్నదిం పాణశళ క్రిగ్క 
యవయవములు సీరసపడుట లేదు; శుష్కించుటలేదు, కాన (ప్రాణము అంగముల 
రిసము (సారము. ఆఅంగరసభూతు డగుటచే, అనగా, స్టూల, సూక్ము' శరీరము 
లకు ఆత్మ యగుటచే (ప్రాణమునకు “ఆంగిరసః' అని పేరు. ఈ ఆంగిరనుడగు 
సూత్రాత్మయే (ప్రాణదేవుడ్రే బృహస్పతి. ఇట ఆంగిరస పదముచే (ప్రాణ 
దేవతకు రూప(పపంచాత్మత్వము చెప్పబడినది. ఇక బృహస్పతి, (బహ్మణస్పతి 
సామ ఆను మూడు శబ్రములచే నామ (ప్రపంచాత్మత్వము చెప్పబడుచున్నది. 


ఈ ఆంగీరసుడే బృహస్పతి, వోక్కు బృహకిం బృ హాతికీ పతి గాన 
బృహస్పతి, తరువాత 24వ మం(తములో “ఏష ఉ వై సామి -'ఇతడే సామః 
యని యీ (ప్రాణ దేవతకు వాగ్విశేషమగు సామతో సామానాఢికరణ్యము 'చెప్పబడు 
చున్నది. అందుచే నీ మం(త్రమున “వాక్‌” పదముచే వొగ్వి శేషములగు బుక్కులు 
లక్షితము లగుచున్న ఏ, బుక్కు. అన్నియు బృహతీ భందస్సుగందు అంతర్భావము 
చెందు నని (శ్రుతి మజియొకచోట1 చెప్పుచున్నది, దుజియు “వా గ్వా అనుష్టుప్‌" 
(శ. (బాం 11-2-18) ఆను (శుత్మిపమాణముచే వోక్‌ అనగా అనుష్టుప్‌ ఛందస్సు; 
82 అక్షరములు గలది, బృహోఠీఛందస్సునకు ఆకీరములు $6, మహాసంఖ్య 
యంద వాంతరసంఖ్య యంతర్భావము చెందును, బృహతి యందు ఆనుష్టుప్‌ 
(వాక్‌) అంతర్భావము చెందును గాన వాక్కు బృహతీ యని ఇట చెప్పబడినది. 
ఇట్లు వాగూప యగు బృహతిక్తి అనగా బుక్కునక్కు పతి యగుటచే నా ప్రాణ 
దేవునకు బృహస్పతి యని పేరు. 


(బహ్మణ స్పతిః వ 


. ఈ బృహాస్పతియే (బ్రహ్మణస్పతి, వాక్కు (బ్రహ్మా (బహ్మారూపీణే 
యగు వాక్కుకు పకి గాన (బహ్బణస్పతి, వాక్కు_చే బూర్వము ముక్కులు 
లక్షీతములు. అందువే ఇట వాక్‌ పదముచే యజుస్సులు (గ్రహింపబడుచున్నవి* 
వాగ్యి శేషములగు యజాస్సులే యిట ట్రహ్మశద్దలక్షికములు, అట్టే (ట్రహ్మలకు 





కే స బుచో వ్యాహ దార? బ "హతిసహ ప్రై హక హరో యా! 
(వజాపతి సృష్టాః = శ ద్రాం 1422, 


(CU హ్మ 139 


అనగా యజాస్నులకు పతి గాన నా ప్రాణదేవుడే (బహ్మణస్పతి యగుచున్నాడు, 
(జహ్మశబము నిఖిల మంత్రములకు నామ మయ్యును నిటి నా శబముచే 
. ఏ ౧ "4 
యజుస్సులు చెప్పబడు చున్నవి. 


సావం - 


బృహాస్పతియు, (బహ్మణస్పతియు నగు నా యాంగీరనుడే యిట సొమ 
శబముచే చెప్పబడుచున్నాడు. “సా చ అమ శ్చ అని సామశబ మిట నిర్వచింపబడి 
ఏ ౧ + 
నది. 'సాొ' ఆనగా వాకు... యనగా (ప్రాణము. సామ శబముచే వా కాగిణరూష 
మిథునము చెప్పబడుచున్నది, కాన సామ వాక్‌ (పాణాత్మక మగును, అట్ట సామకు 
(పవృ తిహేతువగు ప్రాణమే యిట సామ శబివాచ్యుడు _ అని యర్లము, 
అటి యట యి 


మజియు "సా అనునది సర్వనామ తచ్చబ్దము యొక్క ప్రీలింగ 
రూపము. ఇని నిఖిల ప్రిలింగ శబ్దములకు ఉపలకీకము, నిఖిల త్రీ లిం గకట్ద బోధ్య 
మగు వస్తుజాత మంతయు నిట “సౌ” అను శబ్దముచే, అనగా వాక్కు-చే అకీత 
మగుచున్న దీ. ఆస ' అమి యను శబ్దము నిఖిల పుంలింగ' శబ్రములకు ఉపలక్ష 
కము. నిఖిల పుంలింగ శబ్ద బోధ్య మగు వస్తుజాత మంత యు నిట “ఆమి శబముచే 
లక్షిత మగుచున్నది. కాన ప్రీపుంసాత్మకమగు జగ త్తే సామ, అట్టి సామకు 
(వవృ త్త హతువగు [ప్రాణమే యిట 'సామి రూవము, 


మజశియు లోకములో సూల సూక్కు తారతమ్య,ములు గల 
శరీరము అనేకములు గలవు, సూక్మాతిసూక్మములగు కీబకాది శరీరముల 
తోను, స్టూలములగు గజాది శరీరములతోను, ఈ మూడు లోకములతోను, 
ఇది యది యదనేల _ దృశ్యమగు సీ సర్వ(ప్రసంచముతో “సముడు? ఆనగా 
సమాన పరిణామము గలవాడు; కాన (ప్రాణమునకు “సామి యని సార్థక నామము 
అని (కుతి తాత్పర్యము. (చూ, శం. భా; హరిస్వామి = భాం 


140 భారతీనిరుక్తీ 


కాన నొకే [పాణ దేవుడు “అంగానాం రసః? _ఆను (ప్రవృ త్తి నిమిత్తము 
ననుసరించి ఆంగిరసు డై నాడు, బు్యుగూపమగు బృహతకికి (వాక్కుకు పతియై 
బృహసృ తియైనాడు, యజూరూపమగు (బిహ్మకు (వాక్కుకు) పతియై (బహ్మణ 
స్పతి మైనాడుు వా(క్పాణాత్మక మైన గీకిరూపసమగు సొమకు (పవృ త్తిహెతు 
వగుచు “సామి రూపుడుగ జెప్పబడినాడు; మటియు ప్రీపుంసాత్కక జగత్తు అనెడు 
సామకు, (పన్న త్రిహేతువగుచు సామరూపుడుగ జెప్పదిడనాడు, సూలసూక్మొది 

అనాలే డు 
రూపమైన నిఖిల జగత్తుతో సిముడు గాన సామరూపుడుగను జెప్పదిడినాడు. అండా 
వలన బృహసృత్యాది శబ్దములు ఒకే దేవతను బోధించునవి యైనను, ఆవి యౌ 
దేవతయతఅదలి యొక్కొాక్క విశిషగుణము నుపలక్షింపజేయు నటివి. విశిషగుణ 
వా లి కూ 
స్రోరకము లగుటచే సీ నామములు గల మంత్రములకు పత్యేక పరిగణన చేయ 
బడినది. ఆలు పరిగణన చేయబడిన మాత్రమున బృహస్పతి వేజు, 1బహ్మణ 
7 

స్పతి వేలు, అంగిరసుడు వేణు ఆని యనుట (కుతి విరుద్ధము. ఇట్లు ఆపాత ముగ 
దోచు నానాత్యమునందు సంస్కార క్రమ సంపన్నులై యేకత్వమును దర్శించుట 
'శుతిసమ్మత మైన సంప్రదాయము, 


“పె (బ్రాహ్మణ నిర్వచనము లందలి విశేషము గమనింస దగియున్ని - 
t= 
రూప( ప్రపంచమునకు అత్మయై. ఆంగిరసుడై, విలసిల్లిన హిరణ్యగర్చుడే శబ్ద పపం 
వూ pa శా ca 

చమునకు ఆత్మయై బృహ స్పతియు, (జహ్మణస్పతి ము నయి తుదకు సామయూవు డగు 
చున్నాడు. అనగా బుక్కులకు, యజాస్సులకు పతియై వరలేడి (పాణ చెవుడు 
సామలకు పతిగా చెప్పబడలేదు. సామరూపుడుగ కీర్తింపబడినాడు. ఇంతియే కాదు 
వాక్కు-నందు గల బుగ్యజుఃసామ రూప త్రై విధ్యముచే నాకే (ప్రాణచెవత యందు 
తె విధ్యము చూపదిడినది, (ఈ త్రై విధ్యమును గూర్ని మున్ముం దింకను వివరింప 
బడు మ. 


మజీయొక విశేషము. బుజ్మంత్రములు దేవతాహ్వానరూవములు; దేవతా 
(సోత రూపములున్కు ఈ మంత్రములు దేవతాగణములకు నిలయము అనియు 
(యస్మిన్‌ ఇందో ... దేవాః ఓకొంస్‌ చ,క్రిర్ఫే బృహసృతీ యా మంత్రములను 


(బహ్మ 141 


(పవ ర్హింవజేయువాడనియు పూర్వము చెప్పబడినది. అట్లు మం[త్రరూపవా(క్ప 
వర్తకుడై బృహాస్సతి యగుచున్నాడు. ఇక (బహ్మణస్పతి (బహ్మలక్కు అనగా 
యజుస్సులకు పతి అని చెప్పబడినాడు. యజుస్సులు కర్మ స్వరూప బోధకములు; 
కాన కర్మ స్వరూప బోధకములగు (బహ్మలకు (మంత్రములకు పాలకు డగుటచే 
(బహ్మణస్పతి యని యన్వర్థనామము. కర్మ(ప్రవ ర్హకములగు మంత్రములకు స్వామి 
యగుట చేతనే భారతీయులచే (ప్రతి శుభకార్యారంభసమ యము నందును పరమేళ్వ 
రుడు (బహ్మణస్పతిగా నీ (క్రింది బుక్కుచే నారాధింపబడుచున్నాడు. 


“గర్వ నారి త్వా గణపతిం హవామహే కవిం కఏపీనా 
ముపమ్మశ్రవ_సమమ్‌। జ్యేష్టరాజం (బ్రహ్మణాం (బహ్మణస్పత 
ఆ నః కణ న్నూతిధిః సీవ సాదనమ్‌॥"” బు, 2-28-1. 


ఇట (1) “గణానాం గణపతిం?” ఆనుటచే ఈశ్వరుడు నిఖిలగణ 
రూపుడు, 1 నిధిలగణపాలకుడు నని చెప్ప బడినాడుు; (2) “_(ద్రహ్మణాం (బ్రహ్మణ 
స్పతే" అని యనుటచే నిఖిల మంత్రరూపుడు; నిఖిల మంత్రపాలపడు అనియు 
చెప్పబడినాడు. (శ్రీ) “జ్యేష్టరాజం, ఉపమడశన సమం; కఏినాం కవిం” ఇత్యాదిసద 
ములచే నా పరమేశ్వరుని యొక్క నిరతిశయ మహ త్వము చెప్పబడుచున్నది. 
అందుచే 1. రూప ప్రంచాత్మత్వము 2, శబ్బప్రపంచాత్వము 8. నిరతిశయనుహ త్త్వము 
అని ఈ బుక్కు_నందు సం(గహముగ నిరూపితములై న యర్హములనే చె బృహ 
దారణ్యక(శుతి వి సరించి నిర్వచించినదని [గ్రహింప నగును. నిఖిల నామ రూప 
ప్రపంచాత్మకుడై కర్మ (సవర్తక మం(త్రస్వరూపుడ్కు తత్పాలకుడగుటచే మంత్ర 
ములును, కర్మలున్సు వీర్య వత్తరములై శభ(ప్రదములగుటకు (బిహ్మణసృతిగా 


1. గణానాం మధ్యే గణపతిం గణరూపేణ పాలకం 
__మహీ. భాష్య. వా. సం, 28.19, 


26 ఏ 


142 భారతీనిరు 


క్రీ 
కో 


న్‌. ళ్‌ & జ్య జ గుచు అ Por శపిళమే వదీ అర స (ప్ర 
పరమేశ్వరుని ఆరాధీంచెడి సంప్రదాయము పరంపరాగఠమై (సిస్టమైవది = సం, 


దాయానుగతమైన యీ యాదారము కూడ టబుహ్మణస్పతి యొక్క అనాదిత్యమును, 


ఈశ్యచ త్వమును 'రండింటి నుపలక్షీంసపేయు: చున్నది. 


అందుచే “ఆర్యులనేడి జాశివారికి ఇంద్రుడు సధానదేవత ఆతి 
సావీన దేవత; ఈ దేవతను గూర్చి పెక్కు సూక్తములు గలప్కు టైహ్మణ 
స్పతీ ఆర్వాచీన కల్పిత ౬ వత్త ఈ వత నుదైశించిన సూ పక్షములు చాల తక్కువ, 


ఈ చేవత మొదట మం(తములకు అధిపతియె పిదప యజమును (వన ర్రింపజయు 


యమం 


CRY 


దేవత యయ్యెను? ఇత్యాది చారిత్రిక కల్పనలు దెవతోత త్వ స్వమాపనిరూపక 
ములుగావు. ఉుతి సమ్మతముబును గావు ఆతి (ప్రాచీనుడని చెప్పబడేది ఇం 
చేవతకో సే (బ్రహ్మణస్పతికిని, బృహస్పృతికిని నిరంతర సాహాచర్య మున్నట్లు “ఇం(దా 
(బహ్మ్య+స్నతిి (బు. 2142) “ఇదా బృహస్పతి (బు, AA49- 345150y 
చ 


ఇత్యాది సమ స పదముల ద్యారా బుగే దము తెలియజే మొచున్నది. 
జాన టా చె 


ఇం'తే కాదు. ఈ డహ్మా చ 
నాడనుటయు యు కము కాదు, బుడి: వము మొనటి మం శ్రముసే “అగ్ని మీడే 
పురోహితం యజ్ఞస్య దేవమ్‌? ఆని, చో మమోగ్ని తొలుదొలుత యజ దేవు ఎగమ్ము 


యజ్ఞపురో హితుడుగను కీర్తింప బడినాడో యా మహాన్నిరు ఆంగింసుడు: | ఆతడే 
నో 


బృహస తి; 2అత డే (బహ్మణస్సతి ఎ ఆతడే సామ] అతడే ఇరా వదేవతాత్మకుడును 
ఆస్‌ బుగేసిదమే విస్పష్టముగ దెలబ్బుచున్నది, ఆగ్నియే గాదు, సోముడు గూడ బుగేం 


Me] 





పంప 


బు 11-6; 1815 25 17 ఇత్యాది. 
2. 118910 
కీ. ము. 2-21 సూ క్రమునంత్‌యు చూచునపి, 


(బహ్మ 143 


దమున నొకచోట (బహ్మయనియు (“బ్రహ్మా దేవానాం. 998-5), దుతొకచో 
డహ్మణస్పతి యనియు (“పవిత్రం తే వితకం (బహ్మణస్సశే,' 9-8-1 కీర్తింప 
బడినాడు. కాన సీ చేవకానా:సముమ ఆ యా చేవకలకు కేవల సాంకేతిక నాము 
ములు గావు ఇవి తమ (పవృ త్తిమిత్త బులచే పరమేశ్వరుని నిరతిశయ మహ 


ము ((బహ్మత్వము) నుర్గీపింప జేయు ట్రివ. 


జి 


చెపతానావమముులం = నికే సవా చకములు ః. 


కాని ఒకచో నగ్నికి, ఇంకొకచో బృహస్పతికి, ఇన్లు సోమునకు, ఇ౦(ద్రు 
నకు, విశ్వకర్మకు, సవిక్ళ చవర మున్నగు వారికిని యీ నిరతిశయ మహ త్వము 
(శుతులయందు వేచే గ్రజు స్థంములయందు గన్పట్టుచుండుటచే వేజే పలు కాలము 
లందు పేజేకిణు రచయిశలచే నిట్లు కల్చింపబడినట్లు చారిత్రికులచే సలుతీరుళుగ 

న్‌్‌. ర్‌ం 

నూహింపబడుచున్నది. ఈ దేవతా నామము. కేవలము సంకేతము అనుకొనుటచే 
నిట్ట యూహలు జనించి యుండవచ్చును. ఇవి కేవల సాంకేతిక పదములు కావు. 
ఏలయన - 


“ఇం|చతమా హి దిష్ట్యా మరు త్త మా దసౌి_. బు. 1-182-2, 


అం యీ మంత్రమున అశ్వనుల. 'ఇంద్రతమౌ, మరుతమౌ” యని 
కీ రింపబడినారు. సామా ముగ ఇపితావాచకములుగ (సిద్దము లయిన “ఇంద 
మరుత్‌” గది లిచట విశషణవాచకయులగ (బయోగింపజడినవి, ఈ పదము 
లకు గల యౌగికార్రముల (గ్రహించి ఎనే గాని యిట నర్థము పొసగదనుట స్పష్టము, 
అశ్వినుల యందు అతికేయి3మపుగు ఇ ఎచత్వ్యము (వారమై శ్వర్యము) మరుత్త్వ్వము 
(చేగగామిత్వము లేక మిక రాగిత్సము దర్శింషబడవతెనన) శుతితాత్సర్యము, 
(ఇం(దత మా మా ఈళ్వరత మొ ఖలు మరు త్రమా మరుద్వ ద్వే గగామినౌ మికరాగిణౌ 
మితరావిణౌ వా "సాధా ఇమే యుషోదేవశయ మజియొక బుక్కు (1- 


144 భారతీనిరుక్తి 


_ 8) నందు “ఇందతమా” యనియు, 'ఆంగిరస్తమా' యనియు బేర్కొనబడినది. 
(సర్వస్య ఈశ్వరతమా; గంకృతమా”. “సా. భాగ వహ్ని శబ్దము అగ్ని చవతా 
వాచక మయ్యును నొకచో (ప్రజాపతి గూడ “వహ్నితమః” అని చెప్పబడినాడు. 
“దేవానా మసి వహ్నిత మః” (చే. ఉ, 25) (దేవానాం ఇం%దాదీనాం ఆసి భవసి 


త్యం వహ్నితమః పహావిషాం (పావయితృతమ: శ్‌ 0. భా) 


ఇంతియే గొక ఒక దేవతావోచక పదము ఇతర దేవతావాచక పదమునకు 
విశేషణముగ (బమయోగింపబడుట (శుతులందు (ణసిదము. అకియెడ యోగికా మును 
యణ ఠి థి 
గ్రహించిననే గానియర్థము పొసగదు. 


(బహ్మాం(ద్ర నుగ్నిం జగతః (ప్రతిషాం। డివ ఆత్మానగ్‌ ౦ 


సవితారం బృహస్పతిం; చతుర్తోతారం |ప్రదిశొనుకు పం 
Ch ర 


వాచో వీర్యం తపసాన్వవిందన్‌;” __ తై. ఆ, 911.2. (చూ సా.భా 


(ci 


ఈ బుక్కు నందు వేదవాక్సారభూతుడగు (వాచోవీర్యం పరమేశ్వరుడు 
- ఇం|ద్రశబ్దముచే చెప్పబడినొడు, ఇట "జగతః (పతిషాంి ఇత్యాది విశేషణములతో 
పాటు “అగ్నిం సపికారంి, బృహస్పతి. అని దేవతావాచకపదములు కూడ 
ఇంద్రునకు (పరమేశ్వరునకు) విశేషణములుగ నిర్తేశింపబడినవి. అనగా నీ 
అధి నిద ఇద న అద ఇ క జ ణి అజ 
పదముల యొక్క (పవృ త్తిగెమి త్ర ముల ద్వారా స5మెశ్యరుని యందలి విభిన్న 
మహ త్త్వముల దర్శింపవలె నని సతి యుద్భ్యోధించు చున్నది. ఇట్లు ఈ పదముల 
యంచు నిగూఢమై యున్న శ కిని. గాంధీర్యమును దర్శించి యివి యన్నియు 
పరమేశ్వరతత్వోపలక్షకము లని (గ్రహించుట యు కము, అట్లుగాక్క, యొగిక 
ar] | . అనే వ 
శ కిని విడిచి వీనిని కేవఐము సాంకేతిక నామములుగ (గహించుటగాని, దేవతల 


అనీ 


యందు (ప్రాచీనార్వాచీన భావముల బెంపొందింప జేసికొనుటగాని (శ్రుతి విరుద్ధ్దములగు 
' నర్గముల జెప్పుటయే యగును. 


(బహ్మ = (బహ్మకర్మ ఇ 


'బహ్మణాం (బహ్మణస్ప తే” -_-ఇత్యాడె (పమాణములచే కర్మ పవ ర్రక 


చా 


ములగు మంత్రములు _బహ్మలగుట దర్శించితిమి. కాన, అట [బహ్మాలచే 


Ja) 


(మంశక్రములచే) నిర ర్హింవబడు కర్మలున్కు స్తోశ్రముళాన్కు హవిరాదులు 


గూడ “_దబహ్మాేే” యని (శుతులయందు (బసిద్ధములమబిన ఏ. (అవ్మా 
రూపము లగుటచేతను, (బ్రహ్మలచే (మం(తములచె సుసంస్కృృతము 
లగుట చేతను కర్మలకు “బహ్మకర్య్మ!” అనియు (బిసిద్ధి యేర్పడినది. కాపు 


ననే నేటికినిగూడ నిత్యనై మి త్రిక కర్మలన్నిటియందును “సర మేశ్వర (ప్రీక్యర్తం 
(బ్రహ్మకర్మ సమారభే” యని సంకల్పించెడి యాజారము సం్యపడాయాను గతమై 
చచ్చుచున్నది, 


కాని (1% (బ్రహ్మ యనిన సామాన్యముగ నుపనిష్యత్పతిపాద్యమగు 
(బ్రహ్మ యను సర్జము స్ఫురించును. అగుచో (బహ్మను (ప్రతిపాదించెడి యుపనిష 
ద్భాగమునకు మాతమే (ఇహ్మా యను నామ ముండుట సమంజసముగ నుండిన 
సు౦డ్రవచ్చును. తదితర చేడభాగమునకుగాని, యా చేదభాగముచే (బతిపాడింవ 
బడు కర్మలు మున్న గువానికి గాని (బ్రహ్మా యను నామమెట్లు సార్తకమగు 52 (ల) 
సంహిత లలోని మం(త్రముఐకును, త తృతి నాదిత కర్మలు మొడలగు( వానికిసి గల 
(బహ్మ యను సాంకేతిక నా ఏమునే తరువాత ఉపనిషత్క్యాండయు _"హించి న్వ 
(వతిపాద్యకమగు వస్తువునకును (బహ్మ యను నామమును కల్పిం చినడా? 


ఇట్లనుట తగదు. (బ్రహ్మ యనునది యొక సాంకెతింనా ఎము కౌదు, 
ఆది యర్గవ తరము. నిరతిశయ మహత్తాాది వవిధార్థోపబ్బంహితము, ఈ విష 
యము సప్రమాణముగ నిరూపితము. _ అట్టిచో నిది కేవల నిర్ధ్వక సాం _తికనవ 
దనుచెట్లు ? ఈ పదము బుగ్వేదమున నెట్టి యర్హముతో విలసిల్లినదో యా 


భారతీనిరు * 


యరమె ఉపవిషత్కాండయందు ని' సరించి నిర్వచింప ఐడినవి. 
అనె 


ణా 
———— 


సుతిరూపముళె సూ శాత్మకములె (ప్రవ లి నఏ; మిగిలిన వేవవాగము తద్వివ-ణ 
= > పై మొ ముల 


మనకై (ప్రవ రి౨నవె, ఈ విషయమును అకుగడుగుస ధాష్యగ రలును సృ్పష్నము 
వా వం 0 శాల = ర్మ 
చేసిరి అందుచే 1శుతియం దొక భాగముచే (ప్రతిపాక్యఎగు ఆర్హము. చేజు 


ఇంకొక ధాగముదే షపతిపాద్యవమగు ఆరము వేజు' అన వగదు. ఒే అత్యీమిను 
Ca) 


అధికా గిభేదము నన 4కంచి యున్ఫోదించుటకె శ్రుతి వివివటాపములతో నవకరించి 
| న 


నది. అందుకై కర్మకాండ ఉపాసనాకాండ, జ్ఞానకౌండ ఆను నాయంములాను అధి 
యూ 


కారిభే ము ననుసరించి (ప్రవ్య తము లయిన. అంతియే, వీని యన్నిటి అతమ్యేము 
అవవ 
ఒకటియే. అ యొకటిచు బహ్మ 


(బ్రహ్మా యనిన యుపనిషత్సతిపాద్య మగు (బహ్మాయె కాదు. సగుణ 

మూ రిమై సృష్టి లయస్టితి కర యగు పరమేశ్యరుడును (బ్రహ్మయే. తదను 
అవనిలో 

గ్రజాముచే నావిర్భవించిన ప్రథ పశరీరియు ఈశ్వరుడునగు హిరణ్యగర్భుడును 


దహ్మయే, విరాజ్జ (బహ్మ్యయే, ఈ నలుకురియందును కొలది భేదములతో 


ఉహ్మతకి సునుగతిడు యొష్తును. 
కా 

రించి చోధించుటకే యిన్ని _బహ్మాలు (ఎ౦త్రములు, కర్మలు మొ) (పవృ త్తను 

దలత్యుము ఒకటియే, ఈ విషయమును బుక్కు_లే 


ఆనేక విధభములుగ వరించి యన్న వి. వదవాక్యములు, కర్మలు మున్న గునవన్ని యు 


ఎత్స్పు(దూవావబటె నోధక ములే ఆని పరి మేశ్యరుడు స్వాయముగ 


ఇట్టి (ఓ హ్యాత మును అధికారి భదము ననున 


అయినవి. కావనే 


యొక్క మొదటి ఒండలము సెందలి ఇంద్ర: ఒముత్చుంచాదమున సాపము 
నగును. 


క అహ్మోణీ మే మతయః ళం సుతాన ర్‌ 
మె ఆః! ఆ శాసశే (పతి హర్యన్త్యుకేమా హారీవహత్ర 


సా నో అచ్చ॥” ము. 1165.4; వాం నం, 8815. 
జ్‌ 


(ది హ్‌ 147 


కళ, (బహ్మాణీ నుంతవాక్యాత్మకాని స్తుతివచాంసి, 


h 
హై గ 
రా 


౧ష వొ నోమావ్యాడీవి, మేము స్యచూతాని , చోచనా 

వాస్యజగ్యాగ్యవ చేవతాంత రస 'బంధెన (పడయమానా న్యపి 

సర్వ చేవకా (పాఠొత్మనో ము టం ద-స్యెవ తానీతి భావః। 
మూ 

మళయః నన ముక్తా, స్తుత మోపి, శం దుప నుఖో 


త్పాడికాళ అతో యనే గంతవ్య మితి భావః? _సుహీ, భా, 
భో 


ఈ ఎంగ ముుగల ఇం! చశబ్ద్లము సర దేవతా పాణాత్మ యయిస సర 
నుళరవాచక ము సర్వదేవతా (పాణాత్మ స్వరూపుడు - మొదట పర చశ౭రుడు, 
తరువాత పొరణ్యగర్భుడును గూడ నగుదురు ఇం(ద్రాగ్న్యాది శబ్జములు 2వతా 
చౌచకిముబు ఇయ్యును కొన్ని యెడల (ప్రకరణము ననుసరించి పరయేశ్వ్యరవాచకము బు 
గూడ నగుచుండునని పూర్వము వివరింపబడినిది. పరమేశ్వరుడు లోకో తఠ సు 
భాగ్య సంపనస్ను డగుటచే, ఆయన సుహానుహిమలను (పస్తుతించు టకు ఎన్నియేని 
నామములు (శుతియందు గానవచ్చును.  ఇంద్రశబ్దము అట్టిడే (ఇది సంమైళ రే): 
ఇం(దుడశ వరసుగ్వరు డర మర్మ . ఇం_్రశేదిమొకదేవతా. వాచకము కే కాక 
మరక ఇంబాచకినుగ. ఇశుతుఅయ దు బహుశముగ (_బసిద్ధము. అందుచేత నే 
ఛాష్యుక రలు స ఏ౦త్రము సేందలి ఇం[ద్రపదమును సర్వదేవతా (పాకోత్మరూపు 
తగు పరఊళగరవరమాగ (గహించి వ్యాఖ్యానించిరి. ఇక మం(త్రార్థమును జాత ము, 


ఆయా దేవతల నురేగించి చేయబడు పుంత వౌ కాత్మకముంగు సుతివచ 

|) వాచో 
షములు. సోమాజ్యాది హవిస్సులు, నన్నియు నావియే. అనగా ,శుతివాక్యము 
నిందు అగ్ని మున్నగు నితరచేవకల నుడ్రేశంచినట్టు (పతీయమానము౨గు న్తోత 
హాపిరాదు అన్నియు నర్వ బేవతా ప్రాణాత్మబాపుడ నగుటచే నావియే యగును, 
వుశీయు నుననయు క్రములగు స్తుత్తులు (ముతయః నాకు (ప్రీతీ కర రములు, కౌవున 
నో మురుత్తులారా + నేమ యజ్ఞ జమున కేగ వలసి యున్నది. శః స్రోత్రహ 


148 భారతీసిరుక్తీ 


విరాదు అన్నియు ఆక్మియములగుట చేతనే యజ్జభూమికెగుట కాదు: యజమానులు 
వారిచే (ప్రవ 5ంపజేయఐడు పో(త్ర శప్రము అన్నియు నన్నే యభిలషించుచున్న వి.” 
ఎలా అణ 


అందుచే గూన యజమున శేగవలెను, మీరును రండ” _అని మం(తార్హము. 


యూాది మంత్రములను, సోమాది హవిస్సులన్ని యను “ తవాహమస్మి 
నను నీ దానను” అని యీ రీతిగ ననుచు పరమేశ్వరుని నే కాంకించుచుండును; 
అ దేవుని పొందచుండను. -అని “యో జాగార త మృచః కామయ న్వే" (బు 
రీ-4§_14, 1స్స్‌అను మంత్రము వివరించుచున్నది. ఈ విషయము వేదశబ్ధమున 
వఏవరింపబ 3 3వ. “బహ్మ _(బహ్మాయె జుజుషుర్తవి రవికి (బు, $_7 7-8). ఇత్యాది 
ముక్కులు ౨౦ తాత్కేకమగు (పతి సోత్రము ((దిహ్మ (బ్రహ్మ (పతి హవిస్సు 
సోముని (పరమేశ్వరున్ని సేవించుచున్నట్టు చెప్పుచున్నపి, ఈ యర్థమునే భగవద్గీ 
తయు నిబ్లనువదించినది, 


“ యేఒపష్యన్యదేవతాభక్తా యజన్తె (శద్దయాన్వితాః। 
తే౭_.పి మా మేవ కాంతేయ యజ న్య్యవిధిపూర్వక మ్‌ ॥ 


అహం హి సర్వయజ్ఞానాం భోకా చ (ప్రభు రేవ చ। 
న తు హూ మభిజానంతి త క్వే నాత శృ్యవ న్తి తే॥[” -0-2%, 24 


మతీయ “పె మంత్రమున “(బహ్మోణి మే మతయః మే అని యను 
టచే మంత _ హవి రాదులిన్నియు నానుండియే, నా కొటికే - అనగా పరమేశ్వ 
రుని కొజకే _ యను విషయము స్పష్ట మగుచున్నది. ఇంతే గాదు. పరమేశ్వరు 
డగు నీం్యకుడు మంత్రములను స్వయముగ (ప్రవ ర్రింపచేసి నట్లును ఆవియ 
స్య యముగ (ఆనగా నిరపేక్షముగ పురుషార్థ సాధకము లగుటయ మజశియొక 
బుక్కు_నందును గాంచనగును, 


(బహ్మ 149 


ఇస ఇ ది వాక ళీ wr 
(బహ్మాజీ హి చకృ్ళ వర్గ్థనాని తావ త్త ఇం[ద మతిభి 
ర్వివిష్మః। సుతే సోయే సుతపాః శం తమూని రాం(ద్యా 
కయాస్య వక్షణాని యజైెః॥"” యు. 628-6. (చూ, సా. భా) 
న టై 


ఇట “బహ్మాణి హి చకృషే _ ఆని యనుటచే పరమెశ్వరుదడే (బహ్మ 
(మంత్రు (పవ రీకుడగుట చెప్పబడినది; ఈ మంత్రములు స్వయముగ నే పురు 
షార్ట సాధకము లగుచు (వర్దనాని స్వయమేవ వృద్ధికరాణ్స్స నిరతిశయా నందక 
ములు (శంతమాని శుభకృ త్తమానిి; కావున రమణీయములు (రాంద్యా రాం 
(ద్యాణీ రమణేయాన్సి, హవిర్యుక్తములై వాహకములు (యై: హవిర్భు ర్యుకాని 


రాజ 


వకణాని వాహకాన్సి = అగుట గమనింవ దగినది. 


చై బుక్కులను బరిశీలించినచో (1 యజ్ఞకరయు, యజ్ఞ . సంరతీకు 
డును, యజ్ఞములకు _పధానలత్యభూతుడును, త త్తృత్కర్మఫల(ప్రదుడుసు (బహ్మయే 
ఆనగా పరమేశ్వరుడే. (2) మం[ళములు, ఆ యా దేవత నుచేశించి చేయబడు 
సో త్రశస్త్ర్రములు త్యాగము చేయబడు హవిరాదులు - అన్నియు పరమేశ్వరునివే_ 
ఇట్టి యీ (బహ్మలు అన్యనిరపేక్షీముగ పురుషార్తసాధకము అగుచు ని: తిశయానంద 
దజాయకములు, కౌవుసన్క రసుణీయములు ఆనియు ెలిసినది ఇవి యిట్లు (దిహ్మా 
నుండి లేక (దిహ్మాకొ అకే (పవ రిల్లుటచే ఏనికి బహ్మి యను నామము సార్రక 
మగుటయు గాంచనగును. (ఫ్ర మజియు నివి *శంతమాని, రాం[ద్యాణిి యను 
విశేషణములచే, యజమానుడు యజ్ఞాదికర్మల ననుష్టించుచు మనన యు క్రములగు 
నీ మంత్రముల (మతయఃి మననము చేయుకొలది (క్రమముగ, చి త్తపరిపాకవళ 
మున నిరతిశయానంద స్వరూప |బ హ్మభావటోొధకములై , తమయందు నిగూథఢథము 
లైన రమణియార్థముల దర్శింపజేయగల వనియ నిట సూచిత చుగుచున్నది 
యజ్ఞాదికర్మ లన్నియు చితకుద్ది సంపాదనము ద్వారా (క్రసుముగ (బహ్మవిద్యా 
సాధనము అగుట (శ్రుతులు నిట్లు వివరించినవి, 


271) 


త మేతం వేదానువచనేన (బ్రాహ్మణా వివిదిష ని యజైేన 
అవే చ 
న 


ఎది, ట్‌, 4.422. 


ఈ విషయము (దిహ్మసూత ములందు సర్వా పెక ధిక రజ మున విపుల 
ముగ జర్చించి వివరింపబడియున్నది, కాన నుర్మతము లిట్లు క్రమము గ(బహ్మ 
స్వరూప (ప్రా ప్తిహేతువు లగుటచే గూడ వానికి “(బహ్మాణ్‌ి” యను నామము సార 
కము. పెన చెప్పినట్లు ఈ (_బహ్మూ (మంత్రము లేక న్లోత్రముు చవ _పసాద 
లబ్బమ గుటచే దీనిని గానము చేయు డనియు బుగ్వేదము (ప్రబోధించుచున్నది, 


చేవ త్తం (బహ్మ గాయక = బు. 802.10. 
“= పా ఇ ర చ ఇ ముం 
దవ్యప్రసాదలబ్ధిం, (బహ్మానసో(తం, ప్రగాయక'__ సా. భా. 
ణు ము రా | కక్‌ wl = a (iy 
ఇట్లు దెవద త్తీములై న యూ మంత ములను ((బహ్మాలను) గతి, 


దబు. 649-7 


(బహ్మావాహ సమం” ము. 6.419. 
“బహ్మావాహః” య. 441-8. 


ఆము, €.84-1. 
ఆయి. రీఎకీ మకీ, 
(బహ్మాణి స్వా(త్రాణి స్తుత్యతయా నుహతితి (బ్రహవాహోః 
సో(కేణ (ప్రాష్యతే ఇతివ్వా ఆతిశయేన ఉదిహ్యాభి. 
నా. సో 
దిహ్మలను (మం(త్రములను) వహించువాడు? _ (బ్రహ్మలచే వహింప 
దగినవాడు: కాన (బహ్మవాహనుడు _ అని యర్థము, ఇట వాహనము (బహ్మా 


(బహ్మ 151 


వహింపబడునది (బహ్మ. కాన మం(త్రమునకును (బహ్మకును గల (పతిపాద్య 
(పతిపొదకభావరూప సంబంధము ఈ (బహ్మశేద్ది పరిశీలనము జేయుకొలది దృథ 
తర మగు చున్నది. ' అందుచే (బహ్మలచే (వేవముూనే) పహింపబడునది 
ఆనగా తెలియజేయబడునది, లౌక్షికవిషయములు కౌవ్వు అలౌకికములు నతీంది 
యములగు ధర్మ (బహ్మలే _ యను విషయ మీ “(బ్రహ్మాణం (బ్రహ(వాహసంి 
ఇత్యాది పదముల ద్వారా (కుతి బోధించుచున్నది, ఈ యర్దమును పురాణేతిహాస 
ములు వేయినోళ్ళ గీర్రించియ యున్నవి. 


ఒర అల్ల అ 
(లల్బా ణు అ|బబ్మా వ 


మంతనులు [బహ్మ లగుటచేతను, (బ్రహ్మ త్త (వతిపాదన మె 
ఏకె కలక్యముగా గలది యగుటచే కృత్స్నా వేదరాశికిని (బహ్మ యను నామమ్ము 
పసిద్ధనది. (బహ్మత త్వ ప్రాతిపాదనము లక్ష్యముగా గలది యగుచుజేసి శ్రుతి 
తనను (బహ్మ యనియు, అట్టి లక్ష్యము లేని లౌకిక వాజ్బయమును అ(బహ్మ 
యనియు జెస్పుచున్నది. 


“యచ్చ (దిహ్మ యచ్చా(బహ్మా। అంత (రృుహ్మన్‌ (పకిష్టితమ్‌ 1” 
తై (ట్రా. 8-12.82, 


“దిహ్మ వేదః। అ(బహ్మ పౌరుషే షేయ(గంథాః। అంత (ర్పహ్మన్‌ 
వేవమ ధ్యే, (పతిష్టితమ్‌ కర్మ జ్ఞానం చి సాం ధా, 


ఈ మం(త్రమువేదము యనియు, దానియందు కర్మజ్ఞానములు (ప్రతిష్ట 
త్రము లై నవనియు జెపి అట్టు (ప్రతిస్టితము కొనట్టి పౌపషేయ మగు వాజ్మయము 
అ(బహ్మ 'యనియు దెల్చుచున్నది. అందుచే కర్మ జ్ఞాన (సబోధమునకే యీ వేద 
శాస్ర మవతరించిన దని (శుతినలన దెలియును., 


నబ్ద బహ శ్ర 


వేదము (బహ్మయసియె గాక శబ్ద బిహ్మ యనీయు ఆపరబహ్మా 
యవియు మిగుల (దిసిర్ధమైనది 


కళై 


క విద్యే వే షె ల తు శద _బహ్మ పరం చయే। 
+ దా 


శబ బ్రహ్మాజి నివా న. 

—_టఅము మృత బిందు « 17; విస్తు, ప్ప, 65.64; గ 1.“ 
“అహం వై సర్వఘాతావి భూతాత్మా భూతభావనః। 
శబ ఐహా పర(బహ్మ మమోఖభ శాళశంతీ తనూ॥[” -ధాగ, 16.51. 
0 * జ రిం 
“త్యం హి (చిహ్మ పం౦జ్యోతి: గూఢం [దిహ్మాణ వాజ్మయ |” 


భాగ, 10.63.80. 


[3 


పరావరే (దిహ్మణే ధర్మతో (వతైః। 
స్నాతస్య మె న్యూన మలం విచత్వ॥” భాగ. [1.579 


రుం (ప్రపద్యేత జిజ్ఞాసు శయ ఉత్తమమ్‌ 1” 


య వట్ట 


దే చ నిష్టైాతం (వహ శ్రణ్యు పశన్యూ[ శ్రయమ్‌ 1” 


—ధాగ,. 81125, 
శెబ్బదిహ్మ్య్మ. లేక  అపర్మ్‌దిహ్మా యగు వేదమనందు 
నిష్టాతుడగువాడ్కి యందు నిగూఢమై యున్న పల బహ్మత కత్వమును వెలియగలడ్డు 
ఆందుచే ఇబ బహ్మయందు నిజాతుడై యజరోవ్నె క్మానుభవ కుశ లుడై న గురువును 
జీజ్ఞాసువు ఢధికోరీయు ననువాడు సపింపవలేను _ అని = పె శ్లోకముల తాత్పర్యము, 
ఈ పై వాక్యము లన్నియు “ (దిహ్మాబం [బహ వాహనం” ఇత్యాది "శుతితాత్స 
రము ననుపదించునవ యగుట స్పష్టము, 


[బబ హ్మ్‌ 158 


చేవాలయము లందు జరుపబడు (బహోోత్సవములు రథోత్సవ-- 
గరుడ, వృషభాది వివిధ వాహనోత్నవములు మున్న గున వన్నియు “(బహ్మాణం 
(దహ్మావాదాసమ్‌” = ఇత్యాది శుక్యర్తములి నుపలక్షింప జేయునవిమే యని సంప్ర 
దాయము. కాన నిట్లు శబ్ద_బహ్మ యని (ప్రసిద్ధి గాంచిన యీ వేదరాశిని లౌకిక 
చరిత్రను బోధించు లక్ష్యము గలదిగా గ్రహించుట యనుచితము. 


(బహ్మ (| ([బహ్మ పురము 


(దిహ్మశద్దము (ప్రధానముగ పర మేశ్వరునకును, హిరణ్యగర్భాదుల కును 
త్మత్పదిపాదకమగు చేదరాశికిని, తద్విహిత కర్మజాతమునకును వాచక మగుట 
దర్శించితిమి. తై) లోక్యశరీరము (విరాట్బ్వ కూపము లేక బృహచ్చరీరము 
(దిహ్మశబ్ద లకీత మైనే స్తూల = సూత్ము- కారణరూపతై 0విధ్యము గల్లి (బ్రహ్మ 
కర్మసాధన మగు యజమానుని శరీరముకూడ (బహ ్మశబ్దీతే మని బుగే్యదము వలన 
తెలియుచున్నది. 


“యత్తే పవిిత మర్చి షగ్య్నే ఏతత మంతరా। 
(బహ్మై తేన పునీహి నః మిం 9-67-2 . 
ఇది పవమాన గుణవిశిష్ట - ఆగ్ని దెవతాక మం[,తము. “ఓ పవమా 
నాన్నీ: అగ్ని విద్యు దాదిత్య రూపమయిన సీ తేజస్పునందు అంతర్నిహితమై, 
సర్వవా్యాపమై, పావనమై (అంతః ఆవితతం పవిత్రం) యే దివ్యతేజస్సు (శ క్తి 
గలదో, యా దివ్యశేజముతో మా యీ (బ్రహ్మను (శరీరమును) పాననము 
చేయుము” -అని యర్థము, (చూ. సా. భా; వేం మా, మా, భా. 
వీని ననుసరించి (బహ్మకర్మ సాధనమైన శరీరము(బహ్మాయగుట స్పష్టము, పరమెశ్వ 
రునితై 9లోక్యశరీర మెట్టు అగ్నీం[దాది దేవతా నిలయమో, ఆస్తే (పతిశరీరముగూడ 


164 భారతీసిరు క్రి 


దెవతానిలయనుగ ( దెవాలయముగ గుర్తింప నగునని (శుతి (ప్రత్యక్షముగను, 
పరోక్షముగను, (పబోధించుచున్న ది. 

“గం నో మిత్రః శం వరుణః శం నో భవ త్వరణమా | 

కంన ఇం|డో బృహస్పతిః శం నో సపిమరురు; కమ:ః।"” 

వి అ 
= యు, 1-90-9. 
“నమో (బహ్మజే నమపె వాయోా త? మవ (పత్యతం 
(బహ్మాసిత్వ మెవ (ప్రత్యకేం (బహవదిగ్యామి” _కె, ఉ. శక్షొవల్లి, 


ఇట మిత వరణాది దేవతలు 'శం” కరులగు నుతింపబడుచున్నారు, 
పీఅందజు నధ్యాత్మ దేవతలు, _ససదైనికముగ ఆగదాక్షరా నిర్వహణ సహకారు 


ఇందు [ప్రాణనృ త్యభిమాన దేవతయు అహరభిమాన దేవతయు 
మిత్రుడు. అపానవృ త్త్యభిమూన చేవకయు, ర్యాత్యభిమాన చేవతయృు వరుణుడు. 
చపషరభిమాన చేవతయు అడిత్యాఖిమాన దేవతయు అర్యముడు, బలమున ఇందు 
డుస్కు వాగ్భుద్ధంయందు బృహస్పతియు. పాదములయందు (గతియందు) ఉరు్ర 
ముడగు వెష్టుపును దేవతలు. ఇట్లు. అధ్యాత్మ్యపాణ కరణ (ఇంద్రియ) అభిమాని 
దేవత = యొక్క. అనుగ్రహమర్డి : సదిడ్కి తరువాత సమిష్టి చేవతాత్మకుడు ముఖ్య 
పాబరూపుడు నగు వాయు దేవత “త్వ మేవ (ప్రత్యక్షం (బహ్మాసి” _అని కీ రింవ 
ఐడీ యర్థింప బడుచున్నాడు, వాయువు సూతాత్మ (వారణ్యగర్భుడ్చు రూపమున 
పరోక్షముగ నుండునే కాని పత్యాశముగాడు, కాసి ఆధ్యాత్మిక [పాజరూపమున 


ఖ్‌ 


అ 
పద్యము (ప్రత్యక్షముగు చుండును. గాన వాయువు (ప్రత్యక బహ్మాగా నిట 
క్పతిందలడడు (చూ, భం, భా, 


ఇట్లు శరీరము చేవతానిలయమై క్లేయుడు, జీవునకు స్వరూ పఘాతుడు 


(బహ్మ 155 


నగు [బహ్మకు సీలయ్టైం వెలయుచుండుటచే శరీరము చేవాలయ మనియు (బహ 
పుర్‌ దుసియు వేది కవాజ్మ యమున (బసివ్దమెనది, 


“అస్టాచ(క్రా నవద్వారా। చేవానాం పూ రయోధ్యా! 
త స్యాగ్‌ ంహిరణ్యః కోశః। స్వర్లో లోకో శ్యోతిషా ఒవృత ః। 
యౌ చైతాం బ్రహ్మ ఇదో వేద। ఆఅ ఖత గా 2.వృఆం పురీమ్‌। 
త స్మ (బహ్మ చ (దిహ్మాచ ఆయుః కీ రిం (పజాం దదుః।” 
—_౪ధథ 10, ఓఏ!) తె. అ. 1,27.2,8 
“త్వగాద్యష ధాతు రూపములగు ఆగచ క్రములకోనుు ఇం(ద్రియాది నవ 
(cin) షే 
ద్వా”ములతో ను, అయోధ్య యను నార్హకనాదుమున బజగుచు నజేయమై దేవతా 
నిలయఎగు నీ శరీరనునెడి పుర మొప్పుచుండును, ఈ పురమున జ్యోతిక్మ య 
మైన కోశము స్వర్శలోకము, ఆయ్యది జీనచె త న్యరూపమ మగు జ్‌ జ్యోతిస్సుచే నావ 


తమె యుండును, 


కావున నీ సురిని సత్యజ్రానానంవంతణ (బహ్మాకు సంబంధినవనియు 
అమృతముతో (పరమానందముతో ) నావృిత మైనవనియు నెవడు చలిసికొనునో 
యట విద్వాంసునకు బహ్మయృు ఆనగా పంమాత్మయుు అనగా (పజాపసతియు 
ఆయురాది ఫలముల నొసగుదురు.” యని యర్హము, 


అర వతొాలయః పోక కక బవో చివ సనాతనః" 


ఇత్యాది వాక్యములన్నియు పె (్రుశితాత్చం ర్యము నే యుద్భోధించుచున్న వి. 
అందుచే బాహ్య ప్రపంచము వలెనే యాంతం (ప్రపంచము గూడ దేవతానిలయము. 
(బహ్మపురము ననియు స్పష్టము. ఇట్ట యాంతవదర్శనము. నుద్భోధించుటకే 
శతి తననే గాక శరీరమును గూడ (బహ్మ యని కీ ర్తించినది, 


ఇంతియ కాదు. (బ్రహ్మకు సంబంధించిన దగుటచేత నే వేదమునకు 
“దైహ్మకోళ' సుని వ్యవహారము, 
(వజాపతే ర్పహ్మకోశం (బ్రహ్మ (పపదే్య” — తి. సా. 4.42.2. 
(పజాపతేః సంబంధి (బహ్మకోశం సర్వమ౦ం(తాధోరభూత 0 


(దిహ్మ 'వేదస్వరూపం (పపద్యే” నా, భౌ, 


“మై డో ధర్మః (శత ఇవ తనుం (దిహ్మకోశస్య గు ప్తె” 
ఉతర రామచరితమ్‌ అ. 9. 
సర్వమం[త్రములకు నాధారభూత మగుటచే వేదము (బహ్మకోశ మన్‌ 
(ప్రకెద్ధము, ఈ కోశము సృష్టికర్త యగు (ప్రజాపతికి సంబంధించినది ((వజా 
పతేః (ఒహ్మకోశం) -అని యిట జెప్పబడినది. 'వేదమునకే కాక (పణవమున 
కును (బహ్మకోశ మని వ్యవహారము గలదు, 
“(బహ్మణః కోళోఒసి మేధయా పిహితః” తె, శిజొవ ల్రీ. 
(పణవము నిఖిల వేవాత్మకము. ఒజలో ఇడము వలె నీ (ప్రణవను 
నందు [దిహ్మ నిగూఢమై యుండును. ఇట్లు _బహ్మాయొక్క కోశము యొప్పు ఈ 
జేసి ప్రణవము [బహ్మాకోశము. వేదము (బ్రహ్మయొక్క కోశమే గాని లౌకిః 
విషయకోశము గాదని తాత్పర్యము. 


(బహ్మచారి = నిధిర వరః ;= 

ఈ విషయమునే యాథర్వణ (శుకియ భంగ్యంతరముగ నిజ 
వివరించుచున్న ది. 

“ఆరా గన్యః పరో అన్నో దివ స్పషాద్‌ గుహా నిదీ 

నిపాతా (బాహ్మణస్య 1 తౌ రక్షతీ తపసా (చిహ్మచారీ 

త్ర శ్కేవలం కృణుతే [(దిహ్మ విద్వాన్‌ 1 అ. వే, 115-210. 


(ఐబిహ్మ 1:7 


“దివః ద్యులోకస్య పృష్టాత్‌ ఉపరిభాగాత్‌ అధః భూలోకే అన్యః ఏకః 

నిధిః వేదాత్మకః గుహా గుహాయాం ఆచార్యహృదయరూపాయాం 

నికీ పః | అన్యః అపరః నిధిః తత్స తిపాద్యదవతాచూపః పరః 

పరసా దువరి దేశే గుహాయాం జాతు మశక స్టానే నికీ ప్తః। (బాహ్మ 

ణస్య అధీత వేదస్య సంబంధిన తౌ నిహితేి నిక్షీవౌ నిధీ (బహ్మచారీ 

తపసా (బహ్మచర్యనియమేన రక్షతి పాలయతి । విద్వాన్‌ వేదార్థ రహ 

స్యాభిజ్జః తన్‌ శబ్ద త దర్జాత్మకం నిధి వ్వయం కేవలం స(ష్పృపంచం (బళా 

కృణుతే 1 స్వాత్మభూతే పరబంవ్మాణి వేదరాశే స్తదర్హస్య చ అధ్యస్థ 

'త్వేన అధిషాన భూతం (ది హ్మైవ త [ద్రూపేణ సాక్షొత్క-రో తీ త్యర్తః”. 
_—__సా. భా. 


వెదాధ్యయ నపరులయిన జరహ్మణ్యులయందు రెడు నిధులుగలవు. అందొ 
కటి వేదరూపమైన నిధి. ఇడి భూలోకమున నాచార్యహృదయ మనెడి గుహ 
యందునిక్షీప్తము. ఇక _ వేద్యప్రతిపాద్య చేవతాకూప మమున నిధి రెండ 
వది. ఇడియును గుహ యందు - అనగా _దురేయ మగు స్టోనమున= నిహితమై 
యుండును. వేదాధ్యయనపరుడు నిరంత ౮ మీ (బహ్యయందు జరించుచు 
(బహ్మదచా' యై (దిహ్మాచర్య నియమములతో సీ రెండు 
నిధులను సంరంకి.చు చుండును. వేదార్డ రహాస్మాభిజ్ఞా డగు 
విద్వాంసుడు _ వాగర్తి రూపములగు నీ రెండు నిధులనుదర్శించితు వకు 
అధిష్టానభూత-నిష్ప్రపంచ - (బ్రహ్మరూపమననే యా వాగర్హరూప విధిద్వయమును 
సాఇెత్కరించుకొనును - అని యర్థము. ఈ మంత్రము వేదము యొక్క 
యనూచానత్వమును, దాని లక్యమును నియమపూర్వకముగ దానివి సంరడీంచు 
విధానమును, తాను, స్వ(ప్రతిపాద్యవస్తువు _ రెండును నిధులగుటయు, నిధి సా 
త్యారము నొందు అధికారి యొక్క స్వరూపమును కాంతాసంమిత ముగ 
వివరించినది, 


26 | 


162 భారతీనిరు క్రి 


త్ర ఊ౭ర్వ్వమ్‌” “ఇవి మ్యంతములు, ఇకమీద కల్పము” అనుచు తనయండలి 
నుం ్రభాగమాను కల్పభాగమును వేజుపజచి చూపుచున్నది, కాన నేది నేడు 

కాజ భాగ మని (వసిద్ధు యున్నదో యదియు మంత 9 శ్రాహ్మణాత్మ కడు యగుట 
ప్టము ము.'మం(త బ్రాహ్మణ యోర్యే వనా మదేయమ్‌” అవి చేదలక్‌ ణము ఎమం౦త |జ్రాహ్మా 
అశాత్మఎము లగుటచే, (వాహ్మణ _ ఆరణ్యక _ ఉపనిష్‌ రూపములగు (వాహ్మణ 
భాగము లందును ఈ వేఎలక్షణము సువ్యవస్టిత మగుచున్నది, ఇట్లు మంత 


థు 


(శాహ్మజాత్మకమై చె వదలకేణలక్షీత మగుట చేస్తి, (గ్రాహ్మాణము తనను_బహ్మ( వేదము 


యని కీ ర్రించుకొనుట యుపపన్నమే. పషడ్వి-శ [గ్రాహ్మాణము గూడదనను ము క్త 


కంఠముగ వేద మని కీర్తించుకొనినది, 


“య ఏతం చేవ మనుబూతే యదా వో ఏఠం చేద మను 
|బూక్కే అథ హెనం శృణ్వ న్యసా వన_వోచకేతి 


ఈ [గ్రాహ్మాణము తనను “వేది నుని కీ రించుకొనుట సృ్తషము. ఇకే యో 
అజాన్‌ లు 7 

MA) Jy? డా ద Sy ఫాం WH 

(దై శ్రణము ముజీయొకచా నోట మ చ్రాం శ్రే 

క్‌ రించినది. 

pan.) 


మోషధీభ్య శ్చ వనస్పతిభ్య శ్చ గోభ్య శ్చ పళుభ్య 
శ్చాదిత్యాచ్చ (బ్రహ్మ ణ శ్చ (బ్రహ హ్మకా సం నయంతే। 
తస్మాక్‌ సాంనాయ్యస్య సాంనాయ్యత్వమ్‌' _-షడ్వింశం్రా. 5-6-5 
“బహ్మ మం(శ్రాద్యాత్మకో వేదః, తస్మాత్‌" సా. భా 


సం[ప్రదాయ (పవ గ్రకుల వాక్యములు నీందుకు (ఇమాణము. 


తథాచ న్యాయవఏదాం స్మర ణము... 


(బబహ్మా 168 


. “కుర్యా (క్కి యేత కర్తవ్యం భవే త్స్యాదితి పంచనుమ్‌ | 

ఎత త్స్యా త్పర్వ వేదేషు నియకం విధిలక్షణము ॥ ఇతి 
శం. భా. (ద. సూ. 3. 4,22. 
1. కుర్యాన్‌ (చేయవలయున్సు 2. (క్రియేత (చేయబడ వలయున్సు, 
లి కర్తవ్యం (చేయవగినద్యి, 4, భవే? (కావలెను, గ, సాక్‌ (ఉండును. 
లేక ఉండవలెను) అనునవి యైదును సర్వ వేదము అంచును (స సిద్ధము లయిన 
విధిలకీణములు -- అని న్యాయచే తల యభిపాయము. _వేదములందు సామాన్య 
ముగ గన్నట్టు, లిజ్‌, తవ్య [పత్యయాదులు వేద వాక్య విధిత్వ జ్ఞాప౩ములు 

అనగా నివి విధివాక్కము లని తెలియజేయునట్టవి _ అని తాత్పర్యము. 

(వాహ్మాణ మనగా వంతభిన్న మయిన త తత్కర్మ విధాయక మగు 
వాక్యము _ అనగా ఏఫివాక్య జాత యునకు (బాహ్మణ సుని పేరు, అట్ట విధి వాక్య 
జాతమును న్యాయవఏదులు వేడ మని వ్యవహరించుట పై ల్లోకమున గాంచనగును, 


(బహ్మయుజ్ఞః = యూ - (జాహ్మ ఇసి. $= 


తె తిరీయారణ్యకము నందును శతపథ[బాహ్మణము నందును (బహ్మ 
యజ పళంన గలదు. ఈశ్వరాను.గ్రహముచే బుమలు బ్రహ్మాయక్టమను దర్శించి 
నట్లు (కె. ఆ, 2-9-1) పూర్వము వివరింపబడినది. (చూ, బుషిశబము), 
లొ యు ం 
(బహ్మయజ్ఞ మనగా స్వాధ్యాయము. నిత్య దునుష్టింపవలసిన వేదధనుంత్ర జప 
యజ్ఞము _ అని (శ్రుతి యిట్లు వివరించుచున్నుడి . 


“య దృచో ఒధ్యగీషత తాః పయ ఆహుశయో దేవానా 
మభవన్‌, య ద్యజూంషి ఘృతాహుతయోో య త్సామాని 
సోమా హుతయో, య దథర్వాంగిరసో మధ్వాహుకయో, 
య (దృాహ్మణానీతిహాసాన్‌ పురాణాన్సి కల్పాన్‌ గాథా 


160 భారతీనిరు కి 


(బ్రాహ్మణ శద్దిములచే గ్నీర్తింపదిడినారు. ఇట్టి యీ సంప్రదాయము లౌకిక ' వ్యవ 
హోరమున గూడ ననుగత?: నది. 


ఇర ఒడ్డి ననీ ల 

సమానార్జా వేతి (బ్రహ్మన్‌ కట్టి (బాహ్మణశబ్దశ్చ। ఆతశ్చ 
సమానార్గొ। ఏవం హ్యాహ -కుతో ను చరసి (బ్రహ్మన్‌, 

కుతో ను చరసి (బ్రాహ్మణ! ఇతి” .....మహాభాష్య. సా. సూ, 


కాన నీ శబిముఇ భిన్న (ప్రవృత్తినిమి తములు గలవి యగుటచే నాకే 
0౧ —ీ తీ 
వస్తువునకు వాచకిములు కాజాల వనుట యుక్తము గాదు. మటియ (బాహ్మణమే 
తసను (జహ్మ యని కీ రించుకొనుచున్నది.. 


“యచ్చ [దిహ్మ యచ్చాబహ్మ 1 అంత (రహ్మాన్‌ (పతిష్పితమ్‌ 1” 

(ఈ మర్మకార్థ మింతకు పూర్వమే _ వివరింసబడినది) ఈ (బ్రాహ్మ 
ణము ఈ వాక్యమును జెప్పుటకు బూర్వము' బుచో యజూంష్‌ సామాని అథ 
ర్వాంగి రస శృ యె” _ ఆని చతుర్విధ మంత్రజాతమును బేర్కొనినది. అందు నీచే 
వాక్యమున గల “హ్మ్‌” పదము మంతపరము గాదు. మం[తపరమగుచో పున 
రుక్తి యగును. అందుచే దీనివి కృత్స్న వేదపరముగనే (గహీంపవలసి యున్నది, 
భాషక్య రలు నల్లి (గరాంచిరి. కనుక నిట “(బహ్మ” పదము మంత (బ్రాహ్మ 
జాత్మక  కృత్స్న వేదపరము. 


ఇంతేకాదు. ఈ (బ్రాహ్మణము తనను (బ్రహ్మ యని కీ ర్తించుకొనుచునే 

పర్‌ కీముగా దనకు గల (బాహ్మణత్వము నిట్లు వివరించుకొనినది. కర్మజానము 
౧ a 
కచ్చోట (ప్రతిష్టితము అయి యుండునో యది (బహ్మ, ఆటు కొని పొరుషేయ 
వాబ్బయము అ(బహ్మ, కాన, కర్మజ్ఞాన (పతిష్టితత్వము (బహ్మరూప (మంత్ర 
(బాహ్మణాత్మక) వేదలకణముగా నీటి సూచికమగుచున్నది. ఇట్లి లక్షణము 
అ 

నాది యని స్ఫురింపజేయచు బాగ హ్మణము తనను (బహ్మయనీ యిట 
కీ ర్రించుకొను చున్నది, మణియు దనకు గల  (బహ్మత్వమును 
స్ఫురింపజేయుచు నీ తై త్తిరీయ బాహ్మణము “టఅహ్మ్మ సంధతమొ అనుచు 
(బహ్మాశద్దిముతో (బివృ త్తమైనవ. (చూ, సా, భా ఈ (బాహ్మణభాగములే 


(బ్రహ్మ 161 


కొన్నియెడల దమయందలి మం(త్రముల వాఖ్యానించు పట్టున “అథ [బాహ్మణమ్‌” 
అనుచు సొగిపోవుచుండును. ఇంతవజకు (బ్రహ్మ (మం(త్రభాగము ఇకమీద 
(బాహ్యణము అని యర్హము. అందుచే నీ వేదభాగమునకు (బహ్మ (బ్రాహ్మణ 
నాఎ యము లర్యాచీన కల్పితములు గావు, 


ఈ [(బాహ్మణభాగమును వ్యాకరణాది దర్శనములు పురాణేతిహాసాదులు 
(బ్రహ్మ (బ్రాహ్మణ శబ్రములచే బలుచోట్ల గీ ర్హించియున్నవి. 


ఇంతియే కాదు. సంహితాభాగము కంటె భీన్నమెన వేదభాగమునకు 
(నాహ్మణ మని సామాన్యముగ (ఇచిద్ది, ఈ వేదభాగముస “(బాహ్మాణముల్కు 
ఆరణ్యకముబ్కు ఉపనిషత్తులు? అని మూడు ఆవాంతరభాగములు గలవు. ఈ 
మూడింటికి కలిపి (బాహ్మణభాగ మని వ్యవహారము. కాన్సి “(దాహ్మణమనగా 
సంహితాభాగముకం"బె భిన్నమైనది? _. యనునీ లక్షణము సర్వ(త్ర అనుగతము 
కాదు. కృ షయజు ర్వేదీయ సంహితయందే కొంత (బాహ్మణ భాగము గూడ 

కా 
కలదు. అట్లున్నను మొ తమునకు నంపొత యనియె (ప్రసిద్ధి, సంహితయందలి 
బ్రాహ్మణ మేగాక, మరల తె త్తిరీయశాఖికు (బత్యేకముగ బ్రాహ్మణము గలదు, 
అందుకే సంహిత కంపె భిన్నమైనదియె (బాహ్మణము _ అనులక్షణము వ్యవస్టిత 
మగుట లేదు. ఇటు వ్యవసిత ములు గాని లకణముల నన్నిటిని కాదని, బుగ్వేద 

a) (య, 
భాష్యభూమిక యందు శ) సాయణులు “మం త్రవ్యతిరి క్రభాగములు (బాహ్మణములు" 
అని జై మిన్యాది మహారులు జూపిన సం(పదాయము ననునరించి నిర్ణ యించిరి, 
కాన వంత్రవ్యతిరి కభాగము (వబాహ్మణము. అనగా సంహితలలో గాని, (బ్రాహ్మ 
అారణ్యకో ఎని షత్తులలో గాని కన్సట్లు మంత్రములు మం(త్రభాగమనియు, తద్చిన్న 
ములు (బాహ్మణభాగ మనియు అరము. 
అ 


(బ్రాహ్మణము గూడ నచ్చటచ్చట “అథ బ్రాహ్మణమ్‌?” ౬ “ఇకమీద 
(దాహ్మజమూ అనుచు తనయందు గల య.తకు పూగ్వభాగము మంథ్రభాగ మను 
విషయమును స్ఫురింపజేయుచునే యున్నది. ఇంతేగాక “ఇతి మం(శ్రాణ; కత్పోఒ 


158 భారతీనిరు క్రి 


మం|క్ర(పవ ర్తకుడును, పాలకుడును, అందుచే వాక్సతియు నగు బృహ 
స్పతి బుగ్వేదమున (బ్రహ్మచారి యని కీ ర్రింపబడినాడు, 


“బహ్మచారీ చరతి వెవిషద్విషః స దేవానాం భవ త్యేక 
మజమ్‌। తేన జాయా మవిందడ్‌ బృహసృతిః నోమెన 
a 


సీతాం జుహ్యం న 'దేవాఃి వాము, 10. 'ర090=5, 


పరాదేవతయు చేపవీప్పరాణము (45 అధ్యా. న _దిహ్మచారిణ్‌ యని 
కీ రింపబడినది,. 
తీ . 


“వేదేషు చరతే యస్మా _క్రెన సా (బ్రహ్మ చారిణీ” 


(చూ, వాచస్పత్యము? 


(బ్రహ్మ - (బాహ్మ ణమ క 


ఇట్టు కృత్స్నా వేదరాశీకిని (బ్రహ్మ యను నామము గలవని దర్శించితిమి. 
ఇట నోక విషయము దిరిశీలింపనగును, _ వేదములో గోంతభాగమునకు (వొహ్మణ 


మని పేరు. (బ్రహ్మ లనగా మృుక్రముణు. (బ్రాహ్మణము తడ్వ్యాఖ్యాన పము. 


ఇట్లు (ఉహ్య్మ్యసంబంధి యగుబజేసి యూ భాగమునకు (బాహ్మ్‌ణ 
మనిపేరు. అందుచే సీ బొహ్మజ మమ నామము మం(తము 


లకు గల (బహ్మత మును నిరూపించుచున్నదీ గాన మంత ములు 
(బహ్మశద్ది వాచ్యముము గావచ్చును. కోని _దబహ్మభిన్న మగు [భబాహ్మణభాగము 
నకు (బహ్మయను నామ మెట్లు పొసగును ? ఒకవేళ నున్నదని యనినను ఈ వేద 
భాగమునకు “(బదిహ్మ - బ్రాహ్మణ" నామములు రెండు నుండుటలోని సామంజస్య 
"మేమి ? ఈ విషయముమ జూతము. 


(బబహ్మ 169 


సరమెశ్వరునకు గల యనేక నామములలో (బ్రహ్మ, (వాహ్మణ శబ్ద 
ములు గూడ గలవు, 


“ బహ్మణోో (బహ్మకృళ్‌ (బహ్మో (బహ్మ (దిహ్మ వివర్థన 81 
బ్రహ్మ విద్‌ బాహ్మణో _బహ్మా” విష్ణుసహస్రనామ, 


తస్కె నమో (బహ్మజ (వాహ్మణాయ” భార, 12-270-17 


ల = 


“బాహ్మణాయ _బహ్మపివభిన్నాయి __సీలకంఠః. 


(బ్రాహ్మణు డన (బహ్మవిత్స్వరూపు డని యర్థము, “జ్ఞాన త్వాతె్యెవ 
మే మతమ్‌' _అను గీతావచనము నీ యర్థమును స్ఫురింప జేయుచున్నది. 


(బ్రహ్మీ - (బాహ్మణశబ్దములచే జెప్పబడు నర్గము వేటు గావచ్చును కాని, 
శెండు నొకే పరమేశ్వరునకు నామములై యా దేవునియందలి విభిన్నమహ తత్త్వమును 
'దెలియజేయుచున్నవి. అందు దుజేపర మేశ్వరుడు,బహ్మయు దాంహ్మణుడు గూడ నగు 
చున్నాడు.కానబ స్యా, (దాహ శణశబ్ద్టముల(ప్రవృ త్తి తి నిమి త్తములు భిన్నము లయిననునా 
రెండుశబ్దములొకే తత్త్వమును బోధించునఏ,. ఈ సంపదాయము (శతిసిద్ధ మై మెన దే. 
ఒకే యగ్ని శుతుల యందు (బహ్మ (బ్రాహ్మణళబ్రములచె గీర్పింప బడుట గౌంచ 
నగును, 


"ఉత నో 1బహ్మ న్నవిష ఉ క్రెషు బు, 918-6. 
“త్వం (బ్రహ్మా రయివిక్‌ (బహ్మణస్ప తే” బు, 2-18. 
ఈ మం(త్రములయం దగ్ని (బహ్మ యని కీ ర్పింప బడినాడు, 


“అగ్నే మహా నసి (బ్రాహ్మణ భారత” _- త్రై సం, 2-59-1. 
జల్ల | అట 
ఇట అగ్ని (ద్రాబ్యాణ శబ్బముచే గీ ర్తింపబడినాడు. 


కనుక నొకే యగ్ని (ఎహ్మయు (వాహ్మణుడు నగుచున్నాడు. ఇంతే 
గాదు, యజ్ఞమును నిర్వ ర్తించెడి బుత్విజులు (కుతులయందు బలుచోట్ల (బహ్మ 


164 భారతీనిరుకి 


నారాశగ్‌ంపీ ర్మేదాహుతయో దేవానా మభవన్‌, .... తై. ఆ.2=$-1. 
కొలది మార్పులతో ఈ మంత్రము శతపథ బ్రాహ్మణము నందును (11-0-[-3నుండే 
రి గలదు. ఇచట బుగ్యజుస్సామాథర్వణ మంత్రములతో పాటు (బ్రాహ్మణ భాగా 
ధ్యయనము కూడ విధింసబడి మొత్తము మంత (బాహ్మణాత్మకమైన వేదము 
యొక్క యధ్యయనము (బ్రహ్మయజ్జ మనియు, స్వాధ్యాయ మనియు చెప్పబడినది. . 
కాన నుంత్ర(బాహ్మణాత్మక వేదరాశకి బ్రహ్మ యను (ప్రపిద్ధి సర్వ వేదళా ఖాసమ్మత 
మగుట స్పష్టము. 


ఈ కారణములచే [బాహ్మజణభా గమునేకు, “(బహ్మ ఆ (బాహ్యాణి నామ 
ములు రండును (శు తిపసిద్ధములై యొప్పును. ఈ విషయ మింకను “భందిస్‌” 
శబ్దమున వివరింపబడును, 


(బహ్మ జ (పత్యా క్‌ు 


వేదమునకు “(ప్రతీష్ణ' యనీయ నామము. ప్రతిష్ణౌ శబ్ద. నేక ఆలంది 

నము లేక ఆభధోంమూ ఆని యిర్హము సవ్య పోణులకు ఆధారచూత మగుటచే 

పృధివికి “ప్రతిష్టా యని పేరు "స ఇమాం (ప్రతిష్టా దువిందక” (కే. టా. 

22-95 ఉత్పతనాదీ (క్రియల కౌలంబన మగుటిచే పక్షికి పుచ్చము (తోక) పతిష్ట 

© 

యగుచున్నది. “ప్రతిష్టా పుచ్చం వయం” (కై. ఈ, 1418) అన సృష్యాది 

(కియలకు ఆలంబన మగుటచే ప్రజావతికి |తయీవిద్మరూప మగు వేదము 

ప్రతిష్టయై యొప్పుచున్నది. ఇట్లు (ప్రజాపతికి (ప్రతిష్టోయాపమై వలయుటచే 

(బ్రహ్మ (వేదము) సర్వమునకును ప్రతిష్ట యగునని శతపథ (బ్రాహ్మాణ మిట్లు 
చెప్పుచున్నది. 


“సో£ియం పురుషః (వజాపతి రకామయత = భూయా 


లహ్మ 185 


తప్యత | న శాంత స్తెపానో బ9హ్మైవ పథమ మస్ఫజత 1 
శ ల జ =, అట య! 

రయి మేవ వద్యామ్‌ 1 బవౌాస్ము సృతిషా౭.భవ్‌ ] తస్మా 
దాహుక “బ్రహ్మా స్య సర్వస్య ప్ర తిషా” ఇతి | తస్మా 
దనూచ్య పితితిషతి 1 ప్రతిష్టా హ్యేషా _ య ద్శిహ్మ | 
తస్యాం పృీతిష్టాయాం పితిష్టితోఒతప్యత॥” __ శ. బా) 6-1-18 
నువ త9యీవిద్యా అస్మి పృ జాపతేః సృతిష్టా జాతా, 
ఉత్తరసృ మై రాలంబనం జాత మిత్యర్థః | యతః సర్వస్య 
త9యీవిద్యా ప్రతిష్టా తస్మాక్‌ తయీం అనూచ్య అధీత్య 
అనుషాయ చ పితితిషతి” — సాం భా 

© ౧ 


పె కు9తివాక్యముల వలన పిజావతికి సృష్టికార్య నిర్వహణమున కౌలం 
బనే మగుటచే వేదమునకు సితిష్ట యని సార్తళనాఏ నగుట తెలియును. ఇంకియ 
గాక ప౦తిస్టారూప వేదము నధ్యయనము జేసినవారున్కు తదనుగుణముగ ననుష్టించు 
వారును ఆ 'పితిషః యందు పితిషితు అగుదురు. అనగా తదూపు ( వేదరూప్ప) 

ఇ అ 

లగుదు రని భావము, పిజాపతియు. తయీోఎద్యా పృశిష్టితుడై సృష్టవిగూర్చి 
యా లోచీంచి యందు పితిష్టితుడయ్యెనని శ్రుతి పితిపాడించుచున్నది. అందుచే 
బ్రస్మా(వెదము) సర్వమునకు ప్రతిష్ట 


పతి షాశబము నకు బిహ్మయనియు నరము. కళ్చితవసువు అధిషాన 
© యు వ అవనీ g 
వస్తువు నందే లయము చెందును. భాగింతిచే రజ్జువునందు కల్పితమైన సర్పము 
అధిషానమగు రజువునందే లయము ఇందును. ఆపే బహ్మయందు అవిద్యాకల్పిత 
న ta ౧ 

మైన జగతు బిహ్మాయందే లయము చెందును. (పితితిష్టత్సి కాన జగత్తునకు 
స్త అలి త్ర అవ 
బృహ్మ పితిష్ట యగుచున్నాడు, 


29) 


166 భారతీవిరుక్త్తి 


“ఇ9ిహ్మ పుచ్చ౦ పృతిషా” ఆనందవల్లి ॥ 
“సర్వస్యావిద్యాపరికల్పిత స్య అవత స్యావసాన భూత 
మ ద్వైతం బ్రహ్మ పృతిష్టా” జజ శం, భాం 


పిజ్జా పతిషా సృజ్ల్ఞానం బిిహ్మ — లి, ఉ గీంరీ, 
ద ఆద Cc | అ ల్‌ అల్లో y 
పై సందర్భమువలన వేదమునకును, తతర్పితిపాద్య మగు ది హ్ముకును “ప్రతిష్టా 
యను నామము శ్రతిప్రసిద్ధము, సార్టకము నగుట దర్శించితిమి. 


షజాపతికి సృష్టికార్య నిర్వహణమునం డాలంబన మగుటచే వేదమునకు 

“పితిష్ట” యనునది సార్గకనామ మగుట శతపథశుితి వలన దెలిసినది. అంతియే 

గాదు. బృహ్మవిద్యాపా పికి సాధనము లేక ఆలంబన మగుటవలనను వేదమునకు 
(ప్రతిష్ట యను నామ మన్వర్థమగుట కేనోపనిషత్తు వలనను దెలియచున్నది. 


తసి తపో దమః కర్మేతి (ప్రతిష్టా వేదాః సర్వాంగాని 
<< © 
సత్య మాయతనమ్‌ |” — కేన. ఉ. 45, 


(ద్రిహ్మా చర్యాది తపస్సు, దమము ఆగ్నిహో(శాది కర్మ, చతుర్వేదములు తదంగ 
ములు సత్యము-అన్నియు (దిహ్మవిద్యకు (పతిషాభూత ములు. 
(ల 
ఏ'తేషు హీ సత్సు (బాహ్మ్యుపనిష (త్పతిష్టితా భవతి, వేదాః 
చత్వార అంగాని చ సర్వాణి; (పతిషే త్యనువ రకే* 
© న! 


—_ శం. వాక్య. భాష్య, 


ఇచట వేదములే గాక వేదాంగములున్కు వేదవిహితములయి. బహిరంగ 

సాధనము లయిన యజ్ఞాదికర్మలును, అంతరంగ సాధనము లయిన ' శనుదమాదు 

లును గూడ (ప్రతిష్టా శబ్రముచే జప్పబడుచున్నవి, ఇవి యన్నియు “బహ శ్రి" శబ్ద . 

వాచ్యములై యొప్పినశ్లే (దిహ్మవిద్యాపా ప్తి సాధనములై “పతిష్టా యను నన్వ రం 
నే గ 

నంజ్ఞత' గూడ నొప్పుచున్నవి, ఇట కేనోపనిషత్తుచే సంగ్రహముగ వివరింవబడిన 


(బహ్మ 187 


యీ విషయమును శె త్తిరీయారణ్యకము (10-67) ఆభ్యాయికారూసమున విపుల 
ముగ వివరించినది. “కం భగవంతః వరమం వదంతి" - ఓ(ప్రజాపతీ ! పూజ్యాలు 
మోత్షసాధనములలో వేనిని ఉత్కాష్టములు (వరమముల్ఫుగా జెప్పుదురు? అని 
జిజ్ఞాసువులై తనకడకేతెంచిన యారుణికి (ప్రజాపతి యిట్లు మోకేసాధనముల నుప 
దేశించినట్లు అందు గలదు, 
1) “సత్యం వాచః (ప్రతిష్టా । సత్యే సర్వం (ప్రతిష్టితమ్‌ । 
తస్మాత్‌ సత్యం పరమం వద ని”, 
2) తపసి సర్వం (ప్రతిష్టితం తస్మాత్‌ తపః సరమం వద ని! 
గ్ర) దమె సర్వం (ప్రతిషితం తస్మాత్‌ దమః పరమం వదనన్ని 
శ్ర శమె సర్వం (పతిష్టితం తస్మా చృమః పరమం వదన్తి। 
ర్స్‌ దానే సర్వం (ప్రతిష్టికం తస్మా ద్దానం పరమం వదన్తి। 
6) ధర్మో విశ్వస్య జగతః (ప్రతిష్టా....ధర్మే సర్వం (ప్రతిష్టితం। 
తస్మా ద్దర్మం పరమం వద ని. 
71 ప్రజననం వై (పతిష్టా....తస్మా శ్పజననం పరమం వద ని, 
ర) ఆగ్నయో చై త్రయీ విద్యా.... తస్మా డగ్నీన్‌ పరమంవదన్ని। 
9) ఆగ్నిహోడ్రగ్‌ం సాయం ప్రాత రృహోణాం నిష్కృతిః..., 
తస్మా దగ్నిహో త్రం పరమం వద ని! 
10) యజ్ఞే సర్వం (ప్రతిష్టితం తస్మా ద్యజ్ఞం పరమం వదన్ని। 
11) మానసే సర్వం (ప్రతిష్టితం తస్మా న్మానసం పరమం వద ని! 
12) న్యాస ఇత్యాహు ర్మసీషిణో (బహ్మాణం....త స్మాన్న్యాన 
మేషాం తపసా మతిరి క మాహుః।” 


ఇట మోకేసాధనములు 12 ఉపదేశింపబడినవి అందు మొదట “సత్యం 
వాచః (ప్రతిష్టా! సత్యే సర్వం: (ప్రతిష్టితమ్‌” అని మొదటి సాధనముగ జెప్పబడినది. 


168 భారతీనిరు క్రి 


తైఎకాలిక సత్య మగు (బ్రహ్మయే సత్యము. ఈ సత్యమే వాక్కునకు. పతిష్ట 
(ఆధారము; లక్యము. "(దహ్మాయం వాచః పరమం వ్యోమ “యావ దృ్రహ్మ 
విషితం తొవతీ వాక్‌? ఇత్యాది వచననులు నీ యర్థమునే వివరించుట దర్శించితిమి, 
అ శ 
వాక్సఏతిష్టారూప మగు నట్టి సత్యమును లేక _బహ్మను బొందుటకు సత్యవాక్సాల 
నము మొదటి సాధనముగ నిట బేర్కొానబడినవ, పివప క్రమముగ తపో, దమశమా 
దులు, ఆగ్నిసో[త్రాదులు బేర్కొన బడి తుదకు న్యాసము( సంన్యాసము) సర్వోత్క్బృష్ట 
సాధనముగ జెప్పబడినది. వేదవిపాతములై న నివి యన్నియు (గమముగ (బహ్మ 
విద్యా(పొ ప్తి సాధనము లగుచు (ప్రతిష్టా శద్దవాచ్యము లగుచున్నవి, ఇట్లు (బహ్మ 
విద్యాప్రా ప్తికి సాధనములు గానియపుడు వేదములకుగాని, వేదవిహితము అయిన 
యీ సాధనములకు గాని “(పతిషా?” అను నీ నానుము అన్వరమె యొప్పదు. 
అ Cn 


మజియు (ప్రతిషా శబ్దము ఆవిచ్చిన్నమె అనూచానమెన సితిని బోధించు 

© bo Mm = 4G 
నడి (అశమహి గాధ ముత (వతిష్లాం నమో దివే బృహతే సాచనాయ దబు, క 
417. చూసా. భా; ముద్గల, భా. ఇట్టి స్టితి గలవాడు తై కాలిక సత్యరూపు 
డగు (బహ్మ+ అందుచే (బ్రహ్మ, “తిప్పా? శద్దిలకీతుడై నాడు, ఇక వేదమ్యు 
అనాది. సర్వజ్ఞాడగు సరమెశ్వరుడు పూర్వకల్పీయ వేదమును స్మరించి హిరణతి 
గర్భున కను(గ్రహించుట పూర్వము వివరింపబడినది, ముడ ఇట్లు వేవగూ ఆవిచ్చి 
న్నమై యనూచానమైన స్థితి గలది యగుచున్నది, అందుచేతనే శతపథ శుం 

డం డు న్నే 

తక ధవ అరల ఇదం ఆద అదన్న మె $9 Ws <n 

(బహ్మాస్య సర్వస్య (పతిల్జా - ఇతి” వెదమే సర్వమునకు (ప్రతిష్ట యని కీర్తిన 
చుటయు నుపసన్న మగుచున్నది. 


1 అదలా మా ఆద | స న్‌ (a శ్‌ శి వ 
ఇట్టి (ప్రతి ష్లాస్ఫూ ర్తిలక్యము నుద్భొధించుటకో యనునట్లు (శ్రీ వదా 
మాయణ మహాకావ్యరచనమునకు మూలకందమై.___ 


మా నిషాద (ప్రతిష్టాం త్వ మగమః శాశ్వతీః సమాః। 
య (తౌగ్రాంచమిధునా దేక మవదీః కామమోహితమ్‌ ॥* 


దిహ్మ _ 169 


ఆని ఛందోమయి యగుచు సరస్వతి (ప్రతిషాశబి నుసంఘటితమె 
అ £ ఉల 
మహార్షి ముఖమునుండి యావిర్శవించినది, 


ఇట్లు (పతినాళశదిము తక్సితిపాద్య మగు [బహ్మాకును, తద్విహత 

"ఇన్‌, © ౧ 4 న 

ములై (బహ్మవిద్యా(ఫా ప్తికి సాధనము లయిన పై సాధనములకును వాచకమై 

వెలయుచు వేదము యొక్క లక్ష్యమును, అనాదిత్వమును తెలియజేయుచున్నది. వేదమే 

యిట్లు “ప్రతిష్టా? నామము ద్వారా తనకు గల స్నుపతిష్టితత్వమును వివరించు 

కొనుచుండ, అదికాదని వేదములు మానవరచితము లనియు ఆందు బాహ్యచర్శ 
నమే కాని యాంతరదర్శనము లేదనియు జెప్పుట (శ్రుతిసమ్మతము కాదు, 


(బహ్మ . ల్రీ కా 


(బహ్మ యగు వేదము సర్వ(వతిష్టారూపమై వెలయుట  దర్శించితిమి. 
బుగ్యజుఃసొమాత్మకమైన యీ (బహ్మను “శ్రీల అని (తతి కీ రంచుకొను 
చున్నది. . 


“*ఆఅహీా బుధియ మంతం మె గోపాయ। యమృషయ 
స్రయివిదా విదుః! ముచః పామాని యజూగ్‌ంషి।; సా హి 
శ్రీ రమృతా సతామ్‌ ॥” ___తై. (బా, 1-21-26, 


అహ బుధ్నియ - ఆని యిట ఆవసథ్యాగ్ని సంబోధింవ దిడుచున్నాడు. 
నాశరహితుడు, జగదాదియం దుత్చన్నుడు నగు అగ్ని _ అని యర్తము. అట్టి మః 
యగ్నీ! వేవత్రయాభిజ్ఞాలు, అతీందియద్రష్టలు నగు బుషులు ఏ మంత్రమును 
ణా వ! 
(వేదమును బుక్‌ _ యజాస్‌ _ సామాత్మకముగ దెలిసికొనిరో యట్టి నా యీ 
మంత్రమును రక్షింపుము. అదియే సత్పురుషులపాలిటి యమృత రూపిణి యైన 
సిరి (శ్రీ) -అని యర్థము. 


170 భారతీనిరు క్‌ 


లౌకికప గు ధనము వినాశశీలము గలది, బుగాదిమం తరూప మగు 
ధనము అటిది కాదు; మరణధర్మము లేనిది, అనగా అవిచ్చిన్నమై యనూ 
లు ర 
ని పతిష స మల కొ శయణీయమె 
చానమే బతి ((పతిష్ట్ర గలి సత్పురుషుల 5 
అగుచున్నది. అని తాత్పర్యము. 


న! 


అహే, బుధ్నియ. యని యగ్నికి గల విశేషణములు అధియజ్ఞముగ 
ఆవసథ్యాగ్నిని, ఆధిదై వికముగ స్కా గదియం. దావిర్భూత మైన హారణ్యగర్శ్భాఖ్య 
వగు మహాగ్నిస్తి తన్మూలభూత మగు పంచ్‌ కోతిని, ఆధ్యాతి “ముగ శరీరాంత ర్లత 
మగు జ్యోతిస్సును ఉపలకింప జేయుచున్నవి, అట్టి మహాగ్నిని సంబోధథిం చెడి 
మంత మగుటచే వేదవాణి యొక్కయు తద్విహిత యజ్ఞాదికర్మల యొక్కయు 


ఆనూచానత్వము సూచిత మగుచున్నది మజీయు [తయీవిదులగు మహర్షులు 


ఏ మంత్రమును (వేదరాశిని దర్శించిరో యా మంతిమునే నే నుచ్చరించు 
చున్నాను; దానిని రక్షింపుము ఆని యనుటచే చేదమంత్రములు పురుషబుద్ద్ధి 
కల్చితములు కాననుబయు, మంత్రము లనూచానము -లనుటయు స్పష్టము చేయ 
బడుచున్నది. 


“సా హి శ్రీః అవ్శతా __అనుటచే బుగ్యజుఃసామాత్మక మగు 
(త్రయీవిద్యయే శ్రీవిద్య. ఈ శ్రీవిద్యయే (బిహ్మవిద్య యని (ప్రసిద్ధము. 
(బ్రహ్మావిద్యారూపిణి యగు పరాడేవతయే “శ్రీ* రూపిణిగా బుగ్వేదమున (శ్రీసూక్త 
ముచే కీర్తింపబడుచున్నది (చూ. ఖిలకాండు, 

షడ్వింశ(వాహ్మణమున సర్వదేవాత్మకము, సర్వవేదాత్మకము నగు 
“'సుబహ్మణ్య” సామస “బహ్మ శీలా అను నామము గలదు. 
“ బహ్మ(శీ ర్వ నామైతత్‌ సామ యక్‌ స్ముబహ్మణ్యా 
—షడ్వింశ. బా 1-210. 
“ఆయం సుబ ర్మాణ్యనిగదో (బ్రహ్మ శ్రీరై ఏ, (దిహ్మణా 
వేదేన (శ్రీయకే (బహ్మ వేదం (శ్రయతీతి వా, (బ్రహ్మశ్రీ రెవ” 


— సొ. ధా. 


(బహ్మా 171 


“బహ్మ శ్రీః” అనెడి నానుముగల యీ సుుబహ్మణ్యనాము (బ్రహ్మీ 
(వేద సార భూత ముగుటచే “సు బహ్మజ్య” యగునని ఐత రేయ(బ్రా స్యాణము 
చెప్పుచున్న ది. 


“త దాహుః కిం సుబ్రహ్మణ్యాయె సుబహ్మణ్యాత్వ మితి, 
వాగే వేతి (బూయాశ్‌, వాగైై (బహ్మ చ సుబహ్మ చేతి ॥ 


_--2ఐ, (బౌ. 6-0-1. 


(బహ్మ వేదో, వా als వాగాత్యక ఏవ తస్మి న్నపి 
ద జట ఆల్‌ ఒల్లో ఎర్త్‌ 
దె సుష్టు (బహ్మ సొరభూతం౦ వేదవాక్యం త(దూ బయం 
వాగ్గేవతా } తస్మాత్‌ సారభూతస్య సిగదస్య సుబహ్మణ్మ్యతి 
నామదెయమ్‌ి _-సా. ఖా. 


ఈ సు[బహ్మణ్యసామ సు[బహ్మణ్యదేవతాకము. అనగా ఇం[దదేవ 
తాకము. *ఇం(దాగచ్చ'” యని యిందు డాహ్వావింపబడును, 


“హ్హాన్టనం (బహ్మా సుబహ్మ వేదః, తస్మై హిత్మ సు[బ్రహ్మణ్య 
ఇం( దః” తై. అ. 1-12. , సా, భాం 


అని సుబహ్మణ్యశ ద్రి నిర్వచనము. సుబహ్మ యనగా కల్యాణ(ప్రద 
మగు వేదము. అట్టి చేదవాణికి హితు డగుటచే ఇం నకు సుబ్రహ్మణ్యుడని 
యన్వర్థ నావుము, ఈ సిర్వచనము పూర్వము తెల్పిన “(బహ్మాణం (బహ్మవాహ 
సమ్‌” -_- ఇత్యాది బుక్క తిపాదిత మైన యర్థము నే యనువదించుచున్నది. కాన 
యనంత వేదశాభావాహనుడై తత్పృతిపాద్యుడై వెలయు పరమేశ్వరుడే సుబహ్మ 
ణ్యుడు = అని యర్థము. తత్రతిపాదక విద్యారూవ మగుటజేసియ్సు త దాహ్వాన 
మునకె_ చేదముచే నా[శయింపబడు టజే సియు సుబహ్మణ్య సామకు' ద్రహ్మశ్రీ 
అని యన్వర్థనా మము, 


172 భారతీనిరు కి 

నేటికిని (బహ్మణ్యులున్కు పూజ్యులు నగు వారిని “(దహ్మ(శ్రీ వేదమూ 
రులు అని సంబోధించుట శుత్యనుగుణమైన సం్యప్రదాయముగ వచ్చుచున్నది, 
(బహ్మచే (వేదముచే) నాశ్రయణీయు లగుటచేతను లేక (బహ్మను (వేదమును 
ఆ(శయించువా రగుటచేగూడను, వేదమూర్తులగు (బహ్మణ్యులు (బ్రహ్మా (శ్రీ శబ్ద 
వొచ్యులని శాత్సర్యము, 


_ ఇట్లు (బిహ్మా శబ్దము వేదరూపార్థమునను, పరమేశ్వర రూపార్టమునను 
(శుతిస్మృత్యాదులయం దే గాక దైనందిన వ్యవహారమున గూడ బిహుళ 


(ప్రశన 
గాంచియున్నది. 
అల్ల 
(బల్కోంజలి వ్‌ 
“పారే (బహ్మాంజలి;; పారే విప్రషో (బ్రహ్మాబిందవఃో అమర 
'బహ్మణే వేదాయ అంజలిః (బ్రహ్మోంజలిః; [బహ్మాణీ వేదపాఠే 
బిందవః (బహ్మాబిందవః _- గురుబారిపటోధికా 


వేదపాఠమున (మొక్కుటకే ఘటేం చెడి యంజలి |బహ్మాంజలి. చేదా 
ధ్యయన సమయమున వెడలెడి నోటి తుంపురులు (బహ్మబిఎదువులు అని యర్థము. 


బ్రహ్మవ ర్చః 


“సాక్‌ (దహ్మవర్చసం వృక్ర్తాధ్యయనర్పీః " 
. అహ్మటో వేదస్య. తపసో వా వర్చఃే 


ఎఖ అ మవ్‌ కీ, 


_ వేదాధ్యయనము లేక తపస్సు వలన సెద్దించెడ్‌ కేజమునకొ | ?(బిహ్మా 
వర్చః అని పేరు, 


(బహ్మసూ తమి ల 


(బహ్మాణి వేదగహణకాలే ఉచితం సూతమ్క్‌ (బహ్మనూ[త్రమ్‌ 

(బహ్మపతిపాదకం సూతం (బహ్మ సూూతమ్‌ (శారీరకసూూ తమ్‌) 

---వాచస్పత్యమ్‌ 

“(దిహ్మణః। సూచకాని వాక్యాని (దిహ్మసూ|త్రాణి శర, భౌ. (త.గీ.18-4.) 

ద్రహ్మసూూత మనగా (1) వేదగహణకాలోచితమగు యజ్ఞోప 

పీతము. (ఏ (అహ్మ(ప్రతిపాదక శారీరకస్యూతములు (క్రై (బ్రహ్మసూచకము 
లగు వేదవాక్యములు అని యర్థము. 


(బహ్మ స్థలి ఎ 
© 
అగ్ని షే ష్వగ్నిళాలాసు తథా (బహ్మాస్థలీమ చ। 
సరీసృపాణి దృశ్య న్నే హవ్యేషు చ పిపీలికాః 1” రామా, 6_10_16 


సీతాపహగణ మనెడి యపచారము వలన లంకయం౦దు గన్లినదుర్నిమి త 
ములను విఖీషణుడు నిండు కొలువులో. రావణునకు వివరించె డిపోక మిది, 


* ఘహారాజా 1 నుహోనసముల (పాకగృహముల్స యందును, ఆగ్ని 


89 |] 


174 భారతీనిరు కి 


ములు గన్నట్టుచున్నవి: దేవతల కొసగెడి ఆజ్యపురోడాశాది హవ్యములయందు 
పురుగులు గోచరించుచున్నవి _అని యర్థము, 


ఇట బేర్కొనదడిన పవి త స్టానముల లో (ఒహ్మస్టలులును గలవు, రాజు 
కామోపహాతుడై చేసెడి యసచారముల వలన దేశమున గల పవిత్రములు, (వశాం 
తములు నగు స్థలములయందు గల్లెడి సంక్షోభ మిట విభీషణునిచే వివరింపబడినది. 


ఇట్లు (బహ్మశబ్దమున కనుమానముగ స్మృతిపురాజేతిహాసన కావ్యాది వాజి 
యమునందును దైనందిన వ్యవహారమునందును (బసిద్ధములై యే యర్లములు 
గన్పటుచున్నవో బుగాదివేదరాశియందు నిటి యరములే (పసిదములె 
ర్‌ A] టు ఆ (nen 
యుండుట _ దర్శించితిమి. అందుచే సీ శబ్దముయొక్కి యరము విషయమై 
అ can 
(కమపరిజతి గల దనెడి చార్మితికుల యూహ (శుతిన్మ త్యాది సం(పదాయ 
విరుద్ధము. పై (గంథసందర్భము ననుసరించి చూచినచో పరమేశ్వరునకును వేద 
మునకును గల (ప్రతిపాద్య - (ప్రతిపాదక భావసంబంధము నుపలక్షింప జేయుట కే, 
వేద బుషి శబదిముల వలెనే (బహ్మ _ (ప్రతిషా శబములుగూడ పరమేశ్వరున 
౧ © దు 
కును వేదమునకుసుగూడ వాచకములె (దిసిద్రమిు అయినట్లు స్పష మగును కాన 
వూ య జ 
ద్రైహ్మ యనగా వేద మనుట నిర్వివాదము. ఇది యత్యంతపవ్నితము. అందుచే 
నిరంత రాధ్యయనాభ్యాసాదుల ద్వారా తరతరములనుండి నం (పా పమెనయీ (బహ్మా 
వృక్షము విషయమై యనాదరము వలదు; రక్షించుకొనుడు; తతృలముల నాస్వా 
దింపుడు_ఆని మహాభారత మిట్టు _పబోధించుచున్నది. 


“బహ్మవృక్‌ రక్యమాణో మధుహేమ చ వర్షతి। 
అరక్యుమాణ;ః సతత మకు పాపం చ వర్ణతి॥” 


ధార, 12.73.14. 


ఇట్లు నిరంత రాధ్యయనాభ్యాసాదులచే రక్షింపబడునది యగుటచే వేదము 
నకు ఆమాయః అని పేరు, ఇక వేదముయొ.క ఆమ్నాయ శద్రమును జూతము, 


ఆన్నూ యః ఎ (శంతిః 


గురుశిష్య పరంపరావభాసాం 
(శవణామ్నాయ సమాహితా ముదారామ్‌ । 
ఆవిలంఘ్యపదాం కు హేతువాదై 8 
శుతి మాద్యాం కలయే హారిపియాం తామ్‌॥ 
అంగైరు పాంగై సృముపాస్య మానా 
యజ్ఞాది కర్మ స్వమ వర్తతే యా। 
వల ఠీ 
సనాతసీ నిత్యనవా భవ నీ 
జవానీ 
సా వేద మాతా౭ వతు దేవమాతా॥ 


(శుతిః;, అఆమ్నాయః _- అనియు వేదమునకు నామములు, 
(శ్రుతిః ప్రీ . వేద ఆమ్నాయః” _- అమరకోశము 


నియమపూర్వకముగ మరల మరల నావృ త్తి చేయబడుచు నభ్యసింపబడునది యని 
< జ < = శ కాం. 6 

ఆమ్నాయశబ్దారము, (అ _ మ్మా = అభ్యాంణ - కర్మణి ఘజ్‌; ఆమ్నాయః 
సమ్యగభ్యాసః సమ్యక్‌ పాఠళ్ళ - అభ్యాసస్య సమ్య క్ష్వం చ నియమ ధారణ 
పూర్వకత్వం, గురుముఖి (శ్రవణ పూర్వకత్యం చ - ఆమ్నాయస్య క్రియార్డ" త్వా, 
- జై. సూ, (వాచస్సత్యమ్‌.) 

పె యర్భమును బరిశీలించుచో ఆమ్నాయపదముచే, వేదము గురు 
ముఖోచ్చారణానూచ్చారంణ రూపమున శ్రూయమాణ మగుచు ననాది కాలమునుండి 


Cy 

Gn 
2 
ల్రో 


176 భార క్‌ 


నేటినజకును గురుకిష్యపరంసరా!ప్రా పమె నిలిచి యుండుట _ తెలియచున్నది" 
వాల్‌ మ 

కావుననే యీ వేదవిద్య సం్యపదాయవివ్య యని (ప్రసిద్ది జెందినది. “అథామ్నాయః 
సం(పదాయళి (అమరళి అని ఆవమ్నాయపవము సంప్రదాయము - అను నర్భమున 
'బసిద మగుటయు నిందుకు దార్మాణము. కట్టు సంప్రదాయానుగత మై 

న (య ఓ? 
(శూయమాణమై వర్తిల్లునది యగుటచే చేదిమునకు (శ్రుతి యనియు సార్ధకనామము. 
(శుతి యనియే గాదు; వృతా అన్నుశవ, _ ఇత్యాది నామములు గూడ (బసిగములు 


(శుతా వ్‌ 


“గిరః (శుతాయాః పుష్పిణ్యాః” ఎట ధొగ. 425. 
“ శుతాయాః వేదవాపాయాః” __ (శ్రీధర 


“అభూ నృపో విబుధసఖః పరంతపః శత్రాన్వితో దశరథ 
ఇత్యుదాహృత ౩” .= భట్టి 1-1, 
(శూయన్త ఇతి (శ్రుతాన్సి వేదాదీని, తైరన్వితః .... జయమంగళం 


అన వ$ క్ష+* 


“అన (గ్రవిక ఏవ నొ కశ్యప ఇతి” we తై. ఆ, 1-78 


గురూపదేశ మను (శూయత ఇశ్యనుశ్రవో వేదః త శె 
es) 
వావగతః ఆను (శఏకః, ఎఎ సొ, భా. 


“దేవానాం గుణలింగానా మాను, శవిక కర్మే” — ధా. 2-9 52 


ఆమ్నాయ [కు తిః 177 


“గురో రుచ్చారణ మను |శూయాత ఇత్యను.శవో వేదః; 
తద్విహితమాను.శ్రవికం -- శ్రీ ధరః 


“ఆనుసృత్య అవిచ్చిన్న పాఠపరంపరా (శూయత ఇత్యను(శవో వేదః, 
తద్విహిత మాను శ్రవికమ్‌” — వీరరాఘ వీ యవ్యాఖ్య, 


“ఆను శ్రవిక” పదము సాంఖ్య, యోగాది దర్శనములయందు సీ యర్హ 
మున నత్యంత (ప్రసిద్ధము; 


ఈ (శ్రుతి, శుతా అను[శ్రవ, ఆమ్నాయ - శబము లన్నియు వేదముల 
శ శ A 4 లి, 
యొక్క ఆవిచ్చిన్న గురుశిష్యసరంపరా,ప్రొప్తిసి దెలియజే యునట్టివి. అనగా నీ నాడ్రు 
గురుముఖమునుండి వేదము శష్యునిచే నెట్లు (ప్రాప్త మగుచున్నదో, యనాది 
నుండియు న'్లే గురుముఖమునుండి (ప్రా ప్ట్లనుగుచు వచ్చినది. 


వేదస్యాధ్యయనం సర్వం గుర్వధ్యయనపూర్వకమ్‌ । 
వేదాధ్యయనసామాన్యా దధునా౭ధ్యయనం యథా ॥” 


అను నీ మీమాంసకన్యాయము “శ్రుతి - ఆమ్మాయి శచ్దారముల దలపింపజేయు 
చున్నది. ఈ శబ్దార్థ పర్యాలోచనల ననుసరించి వేదములు మానవ రచితములును 
లిఫితములును గావనియు లిధితవేదవఠనము సంప్రదాయ విరుద్దము (కుతి _ 
ఆమ్నాయ శద్రతాత్పర్య విరద్ధము అనియు నర్హములు స్ఫురించుచున్నవి. 


గంతర్షి ౬ శుత్కర్ణః 22 


పరమేశ్వరునకు ఏకర్షి, ముఖ్యర్షి యను నామములవళె నే (చూ. బుషి 
కబ్దము (శుతర్షి యనియు నామము గలదు. 


“శతర్షి ముగ్ర మభి మాతిషాహమ్‌"' ల తై. (వా. ఓర! 


173 భారతినిరు కి 


*శుతర్షిం బుషిషు మం(శతేషు ఇం(ద్రసూ క్తౌదిషు 


శూయమాణం ఎ సా, భౌ, 


శుతిరూపము లగు సుతుల నాదరముతో వినుచుండు వాడగుటచే 
అగ్నీ ౦(ద్రాదులకు శుత్కర్తః' ఆని “పేరు. 


కుక్‌ స్తుతిః సమ్యక్‌ శృణ్వన్‌ కర్ణః (క్రొ తేన్దియం 
యస్య సాం. భా1 0-140-0. 


ఈ యన్నీం(ద్రాది నామములు మానవకల్పితములు గావు. [శుతిచోదితములని 
యనుచు తనకు గల [శ్రుతిత్వమును (కుతి యిట్లభివ్య క్రము జేయుచున్నది. 
౧౧ అటో 


“షదో య త్వం పరమ ఆ జనిస్టాః పరావతి [శుత్యం నామ 
బి(భ్రత్‌ * 2 ము. రీ=80=5, 


ఈ మం(్రమున సర్వోన్నతు డగు నిం్యదుడు [శుత్య మగు నామమును ధరించి 
యెల్లెడల నభివ్య క్త మగుచున్నట్లు చెప్పబడినది, శుత్య మనగా (క్రుతిసిద్ద్హమె 
యజ్ఞమున శస్త్ర - స్తో(త్రాదులయందు (శవణీయ మగు నామము ((శుతిః స్తుతిః 
తత్ర భవం ,శుత్యమ్‌ = సా. భా. బు, 1-117-28) అని యర్హము, 


పూర్వ్యం బ్రహ్మ ఏల 


వేదవిద్యయొక్క యనూచానత్యమును [శుతియే స్వయముగ నిట్లు జెప్పి 
కొనినది. 


“యుజే వాం (ఐహ్మ పూర్ణ్యం నమోఖిఃకి — ము 10-18-1 


అ. వే, 188.84; వా. నం. 115; తె నం. 1-12 


ఆమ్నాయ (శు తిః 179 


“పూర్వం పూర్వస్మిన్‌ కాలే భవం అనాదికాలప్రవృతృ 
మిత్యరం 1 ఏవంభూతం బ్రహ్మ మంత్యమ్‌ ” ఎ. సోం భ్కొ 
అ 


ఈ మం|త్రమున గల  'పూర్వ్యుం బ్రహ్మి అను పదములు వేదమనాది 
కొలసివృ_క మగుటను స్పష్టముగ దెలియ జేయుచున్నవి. 


సత్త = సనజా - పూర్వా :-- 


ఇట్లనాదికొల పవృ త్త మనియే కొక, పితృపరంపరాపాొ_ప్రమై సనా 


తనమై యలరారుటయు (శ్రుతి యిట్లు వివరించియున్నది. 


“దివశ్చిదా పూర్వ్యా జాయమానా వి జాగ్భవి ర్విదథే 
శస్యమానా భద్రా వస్తాణ్యర్జునా వసానా "సేయ మస్మే 
సనజా పిత్రాధీః 11” ఎం ము, 3-892 


ఈ మం(త్రమున ఇందు నదే శించిన స్తుతిలక్షణ మగు వాక్కు_యొక 
స్వరూపము వివరింపదిడుచున్నది్‌. స్తుతిరూపమైన యీ వే వాక్కు (పిత్యా పితృ 
(కమాగత్కా అతఏవ సనజా పురాతనీ సతీ ధీః తవ స్తుతిర్భవతి” _నా.బా.) 
పిత్భ(క్రమాగత మగుచు, అందుచే పురాతనమైనది యని యర్థము. మజియు స్రీ 
వేదవాక్కు. యజమున వినియుక్త మగు నపుడు (విదథే శస్యమాన్సా జాగరణ 

ఖు ఎవి 
శీలయు, ఆనగా స్రోత వ్యుడగు నిందుని (పబోధించునదై (జాగ్భవిః స్తుత్యస్య 
తవ జాగరణం కుర్వాణా), కల్యాణకర ములు దోషుహితములు డఓవ్య'తేజఃసం, 
పన్నము లగు వస్త్రములను అనగా తేజస్సులను దాల్చినదై (భ(దా కల్యాణాని 
అర్జునా శుక్ల వర్ణాన్సి వస్త్రాణి యోగ్యతయా తేశ్రాంసి, వసానా), వెలయునని యిట 
వివరించబడినది. మలి యు డివశ్చిల్‌ ఆజాయమానా పూర్వా అని యనుటచే 
దివముకంచెనుగూడ పురాతనమై యావిర్భవించినది యను నర్థమును (పతీత మగు 


180 భారతీనిరు క్రి 


చున్నది. (ద్యులోకమునుండి యావిర్భూతమె పురాతనమైనది _ద్యులోకాక్‌ ఉదీ 
యమానా పురాతనీ __అని, వేం. మా, భాం). 


ఈ మంత్రము ననుసరించి వేదవాక్కు అతిపురాతనము; అందుచేసనాత నము; పితృ 

పరంపరా(ప్రా స్తము.; యజ్ఞాదికర్మలయందు వినియు క్రమగునపుడు దేవతా _పబోధకము 
అనగా దేవతాత త్త్వ పకొళశక మగు వేదమై వెలయును; _దివ్యతేజఃసంపన్నమె 
యొప్పును; లేనిచో నక్షరరాశిగ మాత మే కనుపట్టును-అను విషయ మిట సూచితము. 


మతియు సీ మంత్రము నందలి “సనజా పిశ్యా; పూర్వా విదథే 
శస్యమానాి” ఇత్యాది పదము లర్భవంత ములు ఏనివలన వేదమం(త్రములు 
మానవరచితములు గావనియు ఈ వాక్కులకు అనాదికాలమునుండియు యజ్జాదిక ర్మల 
యందు మాత్రమే వినియోగము; _ దేవతాత త్త (ప్రకాశనమునందే లత్యము 


లౌకికగంధములకు వలె లౌకికసంఘటనల వర్షించుటయందు తాత్సర్యము లేదను 
టయు సూచిత మగుచున్నది. 


అనాదికాల[సవృ తమ, పిత్ళపరంపరాప్రా ప్త్రము__ అగుటచేనన్యభాష, 
యందును రచనలయందును కాల్యక్రమానుగతములై కన్సత్తైడి పరిశామము లి 
వై దికవాణియందు దొరలియుండ లేదనుటయు స ష్టమగుచున్నది. కాన, భాషా 
పరిణామ భాషా సామ్యాది సిద్దాంత ముల బురస్కరించుకొని వెదభాగములకు పౌరాష 
పర్యమును గల్పించుటయు చరిత్ర కల్పనల జేయబూనుటయు (శ్రుతి సంవతము 
గాదు. ఒకే వేశనట్లు చేయబూనుచో నపుడీ వేదవాక్కునకుగల పూర్వా. పిత్యా, 
సనజా, విదథే శస్యమాన్నా జాగ్భఏః _ఇత్యాది విశేషణము లుపపన్నము అగుట: 
యెట్లు ? 


కాని యీ పదములగూర్చి చరి త్రకారులిట్లు చెప్పుచున్నారు 


Old Poems were inherited and refurbished by mem- 


bers of the composers’s family, but the greataim of the 


ఆమ్నాయ (శ్రుతిః [181 


singers was to produce new and approved hymns, ltis not 
till the time of the Brabmanas that the composition of the 
hymns appears to have falien into disuse, though Poetry 
was still produced, for example. in the form of Gathas, 
which the priests were required to compose themselves 


and sing to the accoman.meni of the lute at the sacrifice.” 


(Vedic Index _ చూ, బుషిశబ్దము) 
(ల) 


“బుగేషవకాభిమున మంత్రకచయికలు (బుషుల్రు  పితృపరంపరగా 
దనుకు సంక్రమించిన పద్యముల (Pం08mకను తమ కుటుంబసభ్యుల సాహాయ్య 
ముతో మెజుగులు దిద్దెడివారు, కాని సర్వామోదమును గాంచగల నూతన మంత్ర 
ముల (hymns) అచించుటయందే వారికి దృష్టి హెచ్చు, (నాహ్మణముల కాల 
మున నూత్న నుంత్రరిచనోద్యమము సన్నగిలినది అయ్యును పురోహితులు గాథా 
రూపములగు పద్య ముల రచించి యజ్ఞములందు వానిని ఏజమీద గానము చేయవలె 
ననెడి నియమము రూపొందినది.” -ఆని యము. మజియు బుగ్వేదమున. 
గొన్ని యెడల “పూర్వ, పూర్వ్య్య నవ, నవ్య ఇత్యాది విశేషణములు మంత్రము 
లచే చేయబడు సో(తములకు" గలవు, 


“తాన్‌ పూర్వయా నివిదా హూమాటా” బు, 1-89-9. 
“ఇయం తే వూష న్నా ఘృణే సుష్పుతి రేవ వవ్యసీ” 
వ్‌! ణు 
ము, 8.62.7 


ఇట పూర్వమం(తమున 'పూర్వయా నివిదాా అనియు, రెండవ మంత్ర 
మున 'నవీయసీ సుషుతిః? అనియు సుతివిశేషణములు గన్నట్టు చున్నవి. ఇట్లు, 
ర — థు ్‌ ౧ 


81 |] 


182 భారతీనిరు క్తి 


పూర్వయా, నవీయసీ'__ ఇత్యాది విశేషణములు గన్పట్టుట వలన బుగ్వేవము 
గొొన్నిమంత్రములు సూర్యములు పితరులనుండి రచయితలకు సం[కమించినవి 
మఖికొన్ని నవ్యములు _నూకనముగా రచ మకలచే రచింసవఐడినవి _ఆని చారి 


కులు చెప్పుచున్నారు, ఇందలి పాడంజస్య యును జూతము, 
నవ = నవ్య - ననయప్‌ := 


లోక్రవ్యవహారమున నవ నవ్య నవీయసీ___ ఇత్యాది పదముల! 
నూతనమైనది యను నము (ప్రసిద్ధము. ఈ యర్ధమున మాత్రమే (గహిం 
చారిత్రికులు మంక్రార్థఏవరణమునకు బూనిరి. ఈ పదముల కర్ణ మింతియేకాద 
ఇంతియే యగుచో నీ క్రిందిమం(త్రముల కర్పము పొసగదు, 


“తం త్వా వయం సుధ్యో నవ్య మగ్నే* ఎటు, 6l- 

'తంత్వాను నవ్యం సహసో యువన్‌ వయమ్‌” అబు. 1-141-1 
ఈ మర్యతములయందు అగ్నికి 'నవ్యంి” అను విశేషణము గలదు" 

“ఆవిద దతం మి(తో నపీయాన్‌” ఎటు. 6-44 

“శర్ధంతం శిమ్యు ముచథస్య నవ్యః” భి, ₹-1రీ._ 


ఈ మం్యత్రములయందు ఇం(దుడు “నవీయాన్స నవ్యః" అని కీ రిం 
దిడినాడు. చాఠ్మితికుల వాదము ననుసరించి ఇ ౫ దుడును, అగ్నియున్తు ఆరి 
లనెడివారి కత్య త (ప్రాచిన దేవతలు గదా! వారు నవ్యు లని కీ ర్రింపబడ 
యెట్లు ? బౌరి వాదము ననుసరించియు నిట నవ్య-నవీయః పదములకు నూతను 
(59 త్తవాడుు అను నము పొసగదు. అందుచే శ్రుతి తాత్సర్యానుగుణముగ 
యగ్నీం(దాదుల నెవ్యత్వ మెట్టదో దర్శించి తదనుగుణముగ మంత్రము 
లేక సిన తముల యొక్క నవ్యత్వమును దర్శింపవలసియున్న &ి. 


ఆమ్నాయ్నళు తిః [0 


“నూయతే సూయతే ఇతి నవః ణు స్తుతి” _అమరసుధా, 


పై నిర్వచనము ననుసరించి “నవి శబ్దమునకు స్తుత్యుడు, లేక స్తుత్యము_ 
ఆని యర్హము,భాష్యకారులు నీ యర్హమునే (గహించిరి, ఉదా॥ 
(a థి 


“(ప్రాతా రథో నవో యోజి సస్నిః” బు 2.18.1]. 


“రథః రంహణా (దథో యజః, సచ నవః। నూయతే నూయతే 

2(శేతి నవః స్తుతిమాన్‌। సస్నిః స్టా శౌచే శుద్దః। ఏవంవిధో 

యజః (పాతఃకాలే యోజి అయో జ్యస్మాభిఃి సా. భా" 
న్‌ా | 


“స్తుత్యము, పరిశుడము నగు యజ్ఞమనెడి రథము (ప్రాతఃకాలమున ఆయ 
తము చేయబడినది _అని యర్థము. నిరంతరము రంహణశీలిము (గమన శీలము 
గలది యగుటచే నిట యజ్ఞము రథముగా గీ.ర్తింపబడినది. నవ మనగా స్తుత్యము. 
నిరంతరము స్తుత్యమై పరిశుద్ద మగుటచే నా యజ్ఞరథము నవః” సస్నిః -అని 
కీ ర్రింపబడినది. ఈ యజ్జరథ మతి ప్రాచీనము. ఆయ్యును నిరంతరస్తుక్యమై 
(ప్రతిదినము (ప్రాతఃకాలమున (ప్రాతః సవనముతో (బవ _ర్టీత మగుచుండును. 
ఆందుచే నిత్యనూతనము నయియు నొప్పును,. సూర్యచం(దు _లతిప్రాబీనులు. 
ఆయ్యును (ప్రతిదినము నువయించుచు నిత్యనూతనములై యొప్పుదు రని (శుతియిట్లు 
కే ర్తించుచున్నది. 


“నవో నవో భవతి జాయమానఃి అము. 10=805-109. 


కాన్స “నవః* అను సదమునకు స్తుత్యుడు నూతనుడు _ అనెడి యర్హ 
ములు రెండును (గాహ్మ్యాములు. 
నవ శబ్దమునకు గల యీ రెండర్ధ ములను కొశిదాసమహాకవయు నిట్లు 
వ్య కము చేసినాడు, 
“సంచానా మపి భూతానా ముత్క-ర్షం పుపుషు ర్గుక్రా 8 


నవే తస్మిన్‌ మహీపాలే సర్వం నవ మివాభవశ్‌” -ర్లఘు, 4.11 


184 భారతీనిరు క్తి 


దిలీపానంత రము రఘుమహారాజు సింహాసనము నధిష్టించినంపనే పృథి 
వ్యాది పంచభూతముల యొక్క, గంధాదిగుణము లుత్కంర్షతో ___అపూర్వమ హత్త్వ 
ముతో___ విరాజిన్లినవి ఆ రఘువు నవభూపాలు డయినంత నేయిట్లుసర్విము నవ 
మయినటు తోచెను. పూర్ణ మేభూతజాత ముంజెనోయదియేపూజ్యుడుు స్తుత్యుడు 
నగు రసుపు నూతనముగ రాజపచమునదిష్టించినత రువాత ను గలదు, కాని యపుడది 
యపూర్వ గుణ సంపత్తి బన :స్రార్వమై (ప్రశసమై నది(స్తుత్యమైనదిి వోలె నొప్పెనని 
తాత్పర్యము. ఇట జమతా్యారముగ నవశజమునకు గల రెండరములును నభివ్య కము 

ణల డ ం — 

జేయబడినవి, 


ఆగ్నీం(దాదిడేవత లకి ప్రాబీనులియ్యును (పతిదినమును యజ్ఞము లందు 
లేక కర్మానుష్టానములందు స్తూయమానులై యావిర్భవించుట జేసి నవ్యులగుదురు, 
అనగా “స్తుత్యులు__ నిత్యనూతనులు” __అగుదురని యము కావుననే, 
భాష్యకారులు నీ పదముల నిట్లువ్యాక్యానించిరి. 


“ఇం(దః నపవియాన్‌, నవతరః కల్యాణః, సుత్యః॥' 


సా భా, బి. 614417, 


“ఉస స్ట, నవ్యఃస్టుత్యో య ఇంద" _స్కాభా,1, 6113. 
“నమసా నవ్యో అరైః” — ము, hill. 


కళ 
a: 


టా ఇం(ద అర్క స్త్రరూ సెః మంతెభః, ననుసా 
నమస్కా_రేజ, యః త్యం నవ్యః స్తుకో, భవసి” —స్మా భా 


చె మంత్రముల ఐరిశీలించినచో ఇందుడు లేక ఆగ్ని సోత్రములనే 
స్లూయమాను డగుటచె “నవ్మః, నపసియాన్‌” ఆని కీ ర్రింపబడుట స్పష్టము. 
ఆః మంత్రము లన్నియు ఆగ్నీం[దాదలయొక్క_ సార్వకాలినస్తుత్యత్వ మును 
“నవ్య” పదముచే దెలియజేయుచున్నవి, అందుచేతనే అగ్ని “సదానవః”____ 


అ మ్న్‌ య (కు తిః 180 


(బు, 811115.) అనికీ ర్లింపబడినాడు, _నిరంతరస్తుత్యుడని యర్థము. అత్యంత 
పాదీను డయ్యును నిత్య నూతను డని తాత్పర్యఘు.ఈ విషయమునుబుగ్వేద మే 
యిట్లు జెప్పుచున్నది. 


“యః పూర్వా్యాయ వెధసే నవయసిొ ది. 1-150-2. 


“పూర్వ్యాయ పూర్వకాలీనాయ నిత్యాయేత్య్వః- వేదపే వివిధ 
జగత్కం రే, నవీయసే నిత్యనూతనాయ, అత్యంత రమణీయా 
(యో 


యత ర్థఃొ -సా, భాం 
“*దియో రథేష్టా మజరం నఏయో” అటు, 62114 


ఈ సిం ఇంద 1 త్వాం హవ నే హసయంతి, కీద్భశమ్‌ . 
రభసా రథే సతీం, అజసం జరారహితం, నవీయః 


నపీయాంసం నవతరమ్‌” సా. భా 


ఇట నీ పై రెండు మంత్రములందును పరమేశ్వరుడు పూర్వ్యుడయ్యును 
నవ్యుడు _ నిత్యనూతనుకు - అత్యంత రమణేయుశు అని క్షీర్తింపబడినాడు. అనగా 
నిత్యు మ, నిత్యస్తుత్యుడు నని తాత్పర్యము. పరమేశ్వరునకు జెప్పబడెడి 
“పూర్వ్యు నవ్య ఇత్యాది విశీేషణములే, బుగేషచమున మంతమునకును, 
మం్రములచే నొనర్చబడు స్తుతిరూపమగు పేదవాక్కునకును గూడ జెప్పబడినవి, 
యజ్ఞమెట్లు పాచినమై నవ్యమో, యజ్ఞదేపుడగు అగ్ని (పరమేశ్వరుడు యెట్లు 
పూర్వుుడై నవ్యుడో, యశ్షే యజ్ఞమునందుపయు కృ మయ్యెడి వేదవాక్కు. గూడ 
పూర్వ్యమై నవ్యము సగును_ ఆనగా ౬ నిత్యము, స్తుత్యము నగును. అందుచేత నే 
పె నుదహరించిన “పూర్వయా నివిదా? యను పదములను శ్రీ సాయణు లిన్తై 
వ్యాఖ్యానించినాధు. 


“పూర్వయా పూర్వకాలీనయా నిత్యయా నివిదా వెదాత్మికయా వాచా 


ta6 భారతీనిరు క్తి 


ఇట నొక యాకేపము, వేదవాక్కు పూర్వ్యమై నవ్యమగు ననియు. 
అందుచే నిత్య మనియు జెప్పుట తగదు. స్తుతిరూపనుగు మంత్రజాతము యజ్ఞము 
లయందు నూతనముగ నుత్పన్న మగునని బుగ్వేదమున జెప్పబడుచున్నది, 


ఉదా 3. 
1. “నవం ను సోమ మగ్నయే దివః శ్యేనాయ జీజనమ్‌” 
యిం 710.4, 
“అగ్నయే నవం నూతనం స్తోమం జీజనం జనయామి” 
సొ. భా, 


అగ్నికొజకై నూతనమగు స్తోమమును జనింపజేయుచున్నాను -అని 

యరము. 
(ద 

2. “శుచింను సోమం నవజాత మద్యేందదాగ్నీ పృతృహణా 


బజుషేథామ్‌” 


బి. 7-981, 


heey ఇన దాన్నీ ! కుచిం కుద్ధతి సిరవద్యం, నవజాత ఇదానీ 
ముత్చన్నఠి సోమం ఆస్మదీయం సోత్రం, ఆద్య అస్మిన్‌ కాలే, 


ను ష్మిపం జుషేథామ్‌ సే వేథామ్‌” _సా. భా 


ఓ ఇం(దాగ్నులారా ! ఇపుడు నూతనముగ నిష్పన్నమైన మా యో 
స్తోత్రము శుద్దము _ నిద్దోషము, దానిని మీరు (గ్రహింతురు గాక యం యసము . 


8, “శుష్ట్యగ్నే నవస్య మేస్రోదున్య ప్స్‌వ విశ్చ తే” 


బి. 8.28.14. 
హేఫీర 1 విశ్చతే అగ్నే నవస్య ఇదానీం (కియమా ఇత్వా 
న్నూతనం, మే మపీయం, స్లోమస్యసో శ్ర శసా౨దికం (శ్రుష్టి 
(శుత్యాి సా. భౌం 
ఖీ యగ్నీ | 


ఇపుడు మాచే జేయబడిన యీ నూతన స్రోమమును 
(స్టో తక స్రాదికమున్ఫు విని .... అని యర్థము, 


అమ్నాయ కు తిః 187 


ఇట్లు పె మం(త్రములందు సో తములు నూకనముగ నుశ్చ్సన్నము లగుట 
చెలియును. కాన వేదవాక్కు. నిత్యమని యనుట యెబు ? 


ఈ యాక్షేపము సరికాదు. ఇట నూతనముగ నుత్సన్నము లగు నట్టు 
చెప్పబడినవి సో తములు; మంత్రములు గావు, మం(త్రములు వేటు; పోత 
ములు వేజు. కాస సంప్రదాయము సనుసరించి సోత్రస్యమాపముశు దర్శింపవలసి 
యున్నది. పూర్వ సిద్ధము అయిన వేణి గిలి పుష్పములతో మాలలను (గుచ్చు 
చురు ఇట పుష్పములు స్వికలితములు గావు, హోరములు మాత్రమే నవజాత 
ములు . నూతనముగ సిష్పాదితములు, అ యజ్జ్ఞమున జేయబడు సో(తములు 
నవజాత ములు. ఈ స్లోతములందు గూర్చబడెడి మంత్రములు నవజాతములు 


గావ పూర్వసిద్దములు, 


శస్త్రము, స్తోత 9 ము_ అని యజ్ఞమునందు జెయబడు స్తుతి రెండు 
విధములు, బుజ్మం(తములచే హోత యను బుత్విక్కు చేయు శంసనమునకు 
“శస్త్ర” చునియు “పుష్టి” యనియు పేరు, ఈ విషయమును బుగ్వేదమే 
యిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“బుచాం తః పోష మా స్తే పుపుష్వాన్‌” యు. Hill, 
పోతృనా మక ఐక యుత్విక్‌ యజ్ఞ కాలే స్యకీయ చేదగతానాం 

బుచాం పుష్టిం కుర్వ న్నాస్తే! భిన్న(ప్రచేశే ష్వామ్నాతానాం 

బుచాం సంఘాత మేకత సంపాదె తావ డివం శస్త్ర మితి 


క్ష ప్తిం కరోతి; సేయం పుష్టికి" —-_సనాయణ బుగ్వేద భా ష్యభూమికొ. 
ఈ ప్పిక్రో హోతృగామకః బుత్విక్‌ తత్త విషకీర్ష'త్వే నాధీతానాం 


బుచాతి యజ్ఞానుష్టానకాలే సంఘీభావ మాపాద్య వుష్టీం 
© ఆ) 
కుర్వన్నా స్తే _-సాయణ సొమవేదభా ష్యభూమికౌ, 


188 భారతీనిరు క్రి 


యజ్ఞానునష్టాకాలమున హోత యను బుత్విక్కు స్వకీయ వేదగత ము 
లయిన బుక్కులకు బుష్టిని కూర్చుండును. తా నధ్యయనము జేసిన వేదములో 
భిన్న(ప్రచేశముల యందు బఠితము లయిన బుక్కు.లను హోత యజ్షానుషాన 
జ్‌ 9 
కాలమునం దొక సంఘాతముగ రూపొందించును. ఇట్లు కూర్చబడిన మం(త్రసము 
దాయమె శస్త్రమ్కు ఇదియే పుష్టి _ అని యర్థము, కాన నిట్లు శస్త్రములు హోతచే 
నిష్పన్నములు చేయబడుచుండును; రా గావు, పూర్వసిద్రము అయిన 
అవ్‌ ఇ కాది 


మంత ముల చతన భిన్న భిన్న సవనములందు ((పాతఃసవన, మాధ్యందినసవన్న 


నా చేనత చం . 
తృ తయసవనములంద్భు భిన్న భిన్న ఉవత ౨ నుదేశించి భిన్నభిన్నశస్త్రములు నిష్బ 
న్నము అగు చుండును. 


ఇక సోము “సామ్నా స్తువీత* _సా ఏలచేత నే సోత్రము చేయబడ 
వలె” నని (కుతిాసనము (చూ. జె నూ, క్రీ 31. కాని సామలచే. చేయవఐడు 
స్తుతికి సె సోత్రమని పేరు సాను యనగా గానము. బుక్కులయందీ సామలు 
గానము చేయబడును. *బువి అధ్యూఢం సామి ___ (ఛాం, ఉ, 1-6-1): (బుచి 
సామ గీయతే” శ, (బా. 8-10-0 అనుచు 


వివరించుచున్న ది. 


శతి యీ సత్షపదాయమును 
కాన్న యజైస సమయములందు బుకుుులయందు బదేయబడు గాన 
మునకు, సామ యని పేద. 


కన్నియడల సామయొక బుక్కూునందే గాను 
జేయబడును, 


దానికి, 'ఏకర్చగాన* మన పేరు. మజీకొన్నియెడల “ఏకం సామ 
తృచే క్రియతే స్లో త్రీయమ్‌” అను నియమము ననుసరించి యొకే సాకు 


ముక్కుల యందు గానము జేయనలెను. 


మూడు 
కొన్నియెడల నొకే సామ రెండు 
ముక్కుల యందే గానము జేయవలెను. ఆట్టమయెడ పై నియమము ననుసరించి 
యా 60కు బుక్కులను మూడు బుక్కులుగ [పగథనముజేసి సాఏ గానము జేయ 
వలసి యుండును, డీనికి “వగాథ' మని శేరు. 


బు క్రయము నందు జేయ 
బిడెడి సామ గానమునకు 'తృచగాని మని పేద, 


ఇట్లు ఈ సామగాన రూపుడు 
స్తోత్రము సవన _ దేవతా _ ఛందో భేవముల ననునరించి 


వివిధగతుల మార్చు 
చెందుచుండును, 


బుత్విజులు తత్కాలమున (శుత్యు క(పకౌరము సీని నూపొంచి 


ఆవమ్నాయకు తిః 100 


చేయవలసియుండును, కాన, సో తము గూడ యజ్జకాలమున నూత్నరూపముల 


టై ఆ 


నిస్పన్న మగుచుండును. ఈ విషయమును బుగ్వేద ముట్టుచెప్పుచున్నదడి. 


“గాయం తో గాయతి ॥ క్వకీషు” మి, 10౧211, 


“ఉదాతృ్మ నామక ఏక బుత్విక్‌ గాయత శబాభిధేయం సోత్రం 
MO టె అల్‌ 

శక్వరీశద్దాభిధయాసు బుతు గాయతి ధాతూనా మనికార్థత్వెన 
స్తుత్మికియా వాచినో గాయతి ధాతో రుత్పన్నో గాయత్రశజః' 


—_సాయణ. బుగ్వేదభాష్యభూమికా. 


ఉదాత యను బుత్విక్కు_ శక్వరీనామకము అగు బుక్కులయందు గాయ 
(తమను పేరు గల స్తోత్రమును (సామన్సు గానము చేయుచున్నాడు_అని యర్హము, 
కాన (కత్వనుగుణముగ నా యా బుక్కులయందు సామనూహించి గానము చేయు 
సొంప దాయ ఘీ మంత్రము వలన దెలియును. ఇట్లు శస్త్ర-సో త్రము అనునవి 
పూర్వ సిద్దము లయిన మంత్రముల చేతనే తత్కాలమున (శుతిపో క్రవిధముగ 
బుత్విజులచే యజ్ఞములందు గూర్చు బడుచుండును. ఇందు శస్త్రముల గూర్చెడి 
బుత్విజుని“ఉ(క్రభక్‌ "అనియు, సామల (సో తముల గూర్చెడి బుత్వి జూల 
“సామభృగ్‌ _ అనియు బుగ్వేద మిట్లు కీర్తించుచున్నది. 

'ఉక్షభృఠతం సామభృతం బిభర్తి. 78114. 

“ఉక్షభృతం శసాణాం సః ఖకారంగసామభ్యతం ఉద్గాతారం"” _స్కాభ్రా 
(శస్త--సా మస్వ రూపము, తద్దాననియటూదుల వివరణము సాయణ బుక్‌ 
సామ వేదభా ష్యోపక(మణికలయందును, తాండ్య సుహా(బ్రాహ్మణోపోద్దా కాదుల 
యందును గాంచనగును) 'పె్యగంథనం దర్భము ననుసరించి “గానయు క ఎ౨౦త్ర సాథ్య 
మగు స్తుతి సోత్యముు గానరహిత మం(తసాథ్య మగు స్తుతి శస్త్రము"-అనితెలిసినది 
ఈ పిషయము సాయణులచే స్పష్టముగ నిట్లు చెప్పబడినది. 


82 1] 


190 భారతీనిరు కి 


“అ(పగీకమం(త్రసాధ్యా స్తుతిః శస్త్రమ్‌, (పగీత మం(త్రసొధ్యా 
స్తుతిః హోత్రమ్‌” సా. భా, తె. సం 8హాగాని 
అందుచే బుక్సొమాత్మకములై కూర్చబడెడి శస్త్ర - పోత్రములు (శ్రుతి 
(పో కములై (పాచీనము లయ్యును నేవజాతము లగుచుండునని ఆతి కీర్తించుట 
యు కమే. ఈ విషయము '“హరియోజని శబ్రి పరిశీలనము వలనను స్పష్టమగును, 


హరియోజనః ;. 


ఇం|దుని యళ్వములకు “హరీ? యను పేరు (శుత్తులయుదు (బసిద్ధము 
ఇలద్రుడు యక్ఞార్యమై యేతెంచునపుడు హరులనెడి యీ యశ్వేద్వయము రథమునకు 
యోజనము చేయదిడును. కాన నిం[ద్రునకు “హరియోజనః' అని (ప్రసిద్ది. ఇందుని 
యీ రథాశ్వము లేవియో పరిశీలింకము, 


“బుక్సామే వా ఇందస్య వాదీ” 


తె. సం, రీ. 2 ఐం (బా 224 తె. (ధా, 168-9. 
మబుక్కౌమే వై హరీ” _శ్క(చ్రా 48.6. 


“బుక్సామ వేదాత్మకా విం(ద్రస్యాశ్వ” _స్కా (బ్రా తై సం, 1-429-10. 


బుక్సాను వేదము విం|ద్రుని యకశ్షములని యర్ధము, బుతిష జూలు 


(కత్వనుగుణముగ దత్కాలమున నూహించి చేసెడు శస్త్రముల వలనను సో(త్రముల. 
2 


వలనను బుక్సామాత్మకములగు వేదము లిందుని రథాశ్వములుగ రూపొందు 
చుండును, 


క జహ్మణా శే (బహ్మయుజా యుగబ్మి హరీ” బ్ర 9-50-4. 


ఆమ్నాయ [శు తిః 19 1 


శే తవ హరీ అక్వా (బహ్మణా సోతేణ, యునబ్మి 
రథ సంయోజయామి” సా బ్రా, 


ఇట నిం(వాశ్యములు “(బహ్మాముశాి అని సే5 ,- నబడినవి 
(బహ్మచే (మంత్ర చూపస్తోత్రముకే యో క్రవ్యముణు. కాన్న [బహ్మాచే (సో(త 
ముచ్చే యోజన చేయబడుచున్న బ్లు చెప్పబడినది. 
“యజ్ఞం విమాయ కవయో మనీష 
బుక్సామాభ్యాం (ప్రరథం వర్తయ ని” యము 10-1146. 
“ఛందాంసి గాయ (త్ర్యాదీనితత కసాఫదిరూపేణ 
ధారయ నః, కవయః, మనీషా_మనీషయా బుద్దా, ఏవం 
యజం విమాయ నిర్మాయ, రథం రదునే 2_(లేతీ రథో యణః 
క అదొ ఖా 
తం రథం యజం, బుక్సౌమాభ్యాం (పవ రయని (ప్రకరణ 
ఖా వీ య 


డీ 


సంపొదయ చి” సొ భా 


బుకిజాలు తమ బుద్ధితో వివేచన జేసి స్తోత - శస్త్రముల జేయుచు 
బుక్సామలచే యజ్ఞ :థమును (దైవ ర్హింప జేయుచున్నారు = ఆని యర్థము. 

కాన మొతము మీద వేదమంత్రము అలతి (ప్రాచీనములు, శస్త్ర 
సోశ్రములు బుత్విజులచే తత్కాలమున [క్రత్వనుగుణముగ  ((వాహ్మణ _ కల్ప. 
అనుసారముగ) నూహించి రూపొందింపబడుట స్పష్టము. ఇట్లు, దేవతాహ్వాన 
స్తుతిసాధనములై న వీనిని "నవ్యము” లన్స్కి బుగ్వేదము పలుచోట్ల నిట్లు కీర్తించినదిం 


“నవ్య మతక (దృహ్మ హరియోజనాయ”. ==. 162.13. 


“హరియోజనాయ ఇం(దాయ నవ్యం నూతనం (బ్రహ్మ 
ఏతత్సూ క్ష రూపం సో(తం ఆతక్షశత్‌ .ఆకరో్‌ి స్కా భాం 
“ఇం(దయ్తె నవీయసీం గిరం మందా పజీజనక్‌” 

అము. 8-90-5, 


192 భారతీనిద 


క్రి 
an | 
“హా ఇం[దః యః యజకూానః నపీయసీం నవతరాం పునః 
షృనః కియడూ అతయా, మం[దాం మదకరీం, గిరం స్తుతి 
లకేకాం వాచం తే త్వచం అబీజనత్‌ ఉదపీపదర్‌ అకార్షీ 


దిత్యర్షఃి సాం ఫొ, 


కట స్తుతిలక్షణమగు వేద దవాక్కు యజ్ఞ మున బుత్విజులచే పునః స్పనః 
కియామాణ మగుటచేతను, డేవతాహ్వాన స్తుతి సాధనమై స్తుత్యమై (పశ స్తమై 
యొప్పుటచేతను “నవ్య_నపియసీ” యని కీ ర్తింపబడినది, 

ఇట్లు నిరంత రాధ్యయనా భ్యాసాదుల చేతను, యజ్ఞాదికర్మలయందు శస్త్ర 
స్తో తాదిరూపమున పునః పున రావ ర్తీతమై యామ్మాతమగుచు నిత్యనూత నమై ఏల 
సిల్లుటిచేకను (కుతికి “ఆమ్నాయి మని సార్హకనా మము, శుతుఖయుందలి “నవ్వ 
నవ్య ఇత్యాది పదములు (కుతి యొక్క ఆమ్నాయత్‌ క్రో ద్ప్చోధకములు ఈ పదముల 


తము నిట్లు దర్శింపక, పని నాధారిము జేసికొని బుగే ఎదకొలమున నూత్నమంత 

అహా! 

రచనోద్యవుము గలదని చెప్పెడి చార్మితికుల కల్పన యు కిసహము కాదు; 
టి 


పైతి కాత్చర్యానుగుణమును గ 
చస mi (ప్రణవః ఇ. 


ఇంతవబకును చేవతలు, మంతములు, రో తములు పూరః గనక 
ఇత్యాది పదములచే గీ ర్రింపబిడుట గాంచితీమి. ఈ శబ్దములు “స్తుత్యా 
(పశ _స్తము, నిత్యనూతనము, నిత్యము అను నిర్ధముల బోఫించుటయు జూచికిమి 


అందుచేత న సర్వ దేవాళ్ళతుడు, సరు చేదాత్మకుడు నగు పంమేశ్వరుని బోఢించెడ్‌ 


Taw 
సర్వ వేదాత్యకము, చేదమూల యోతము నగు ఓంకారము గూడ “(వణివః” అను 


సారకనామచేయముతో నొప్పినది 
"i 


సూయతే ఇతి (పణవః 


అభి జ్య 3 గ్‌ 
“ను యే (పస్తూ అమ రనుధా. 


సు 
సె 


ఆ 


ఆవనమ్వూయ రి 192 


అతిశయించి, మర్ల దుకల సూయమాను డగపటచే పర శవ లనకు (పణవశబము 
లీ లు 
వాచకమైనది. 


“తస్య వాచకః ప్రణవః” _-యోగ.సూ, 


లి 


నిరంతరము స్తూయమాన మగుట చే ఓంకారనునకును “(పణవః” అని 


“సణా రితి (పజవ$ః, త స్మాదోమితి (పణొతి ఇతి (శుతేొ 


ఈ (ప్రణవ నామొచిత్యము నుహాభాష్యమున నిట్లు చెప్పబడిన, 


“ పణవ మే” చై 


పబవ ఇత్యుచ్యుతే। క్రి (ప్రణచో నామ ? పాదస్యు వాడి 


రర్చస్య వాష న్య క్ష ముపసం హ్మత్యా త వాద్యాక్షర 


శేషన, సానే ఉమా మోంకెలం (తీటూ త 'మోంకొారిం 


bh 


వా విదధతి తం (పణవ ఇత్యాచకతే।” _--మహాభాష్య, 


యజ్ఞకర్మణి కు (పణవః ఆచేళో భవతి ఇత్యాది” 


2. రాలీరో 


యజ్ఞకర్మ యందు Boe గాని, యర యనం 
చివర 'టీ* భాగమునకు కుధింపబడెడి తిమా(త్ర గు ఓంకారము లేక ఓకా 
జనము ఉదా :-. 
“అపాం రేతాంసి జిన్వ తోజమ్‌” 
“దేవాన్‌ జిగాతి సువమ్నయోజమ్‌” 
ఇట్లు యజకర్మ యందు మరల మరల (పపహాయమాన మగుటడేసి 
లా 6 న్‌! 
“ఓం? కారమునక్కు లేక “ఓ కారమునకు (ప్రణవ ఒనెడి సార్ధకనాముము. సిద్ధించి 


భం 


194 భార రతీనిరుకి 


జాతో 
నట్లు మహాభాష్యవచనము వలన (గ్రహింపనగును,. ఈ సం(ప్రదాయము నేటికి! 
యజములందు గాంచనగును. శస్రముల చివర (పజవోచ్చారణము నాంతరీయ! 
జ 

శై ళు 

మని (శుకి యిట్లు చెప్పుచున్నది, 
“వజవైః శస్త్రాణాగ్‌ం రూపమ్‌” వా. సం, 1927 
ప్రణవః ఓంకారై ౩ శస్తొణాం రూప మాప్యలే 


__ఉవట మహాధరోౌ,. 


యజ్ఞాదులయం సె గాదు. పెదాధ్యయనాదులు, వేదనుం(తో దాారణము. 
ఏనినెపుడు జేసినను నాద్యంతముల యందు (ప్రజణవోచ్చారణము చేయవలె నని శకి 
సంప్రదాయము. 


_-తె. ఆ. 10-10-9. 


ఇట్లు ఓంకారము వేదాధ్యయనాదుల యందును, యజ్ఞాదికర్మల యందును 
పునఃపునరావ ర్రితమె (ప్రసూయమాన మగుచు, నిత్యనూతన మగుచు (ప్రశ స్తమై 
ద లు అవే — రు 

శ; ఒర ది వ | ' wa a 
(పజవ" రూప మగుచున్నది.  యజ్జ్ఞాదికర్మలయందు ఆగ్నియు (పరమేశ్వరుడు) 
పు3౩పునః (ప్రసూయమాను డగుచు నిత్యనూతను డగుట చేకనే “సదా సవఃి (బు. 
8-!l- అని బుగేషదమున కీ ర్రింపబడినాడు. ఈ సదానవత్వ ము (పణవత్వము, 
ఇపె (ప అవస్వ్రవాప పరిశీలనము వలనను నవ శబము “స్తుత్యము, పశ సము, 

ల ౧ జాం జాన 
నిత్యనూ౭నిము' ఆను నర్హముల బోధించుట స్పష్టము, కాన (శుతులయందు గల 
“పూర్వ = నవ్యా ఇత్యాది పవములచే గీర్హింపదడెడి చేవవాక్కు.  'స్తుక్యము, 
ప్రశ సము, నిత్యనూతనము, అందుచే నిత్యము" నవి (గ్రహించుటయే సం(ప్రదా 

భివుతము, కావుననే, 


“వాచా విహప నిత్యయా” ఒకు. 8-76-6 


ఆమ్నాయ శు తిః 196 


యనుచు బుగ్వేదమే “వేదవాక్కునిత్యము” _ ఆని ము క్రకంఠముగ 
క్రీ ర్లించినది, కాన, “బుగ్వేదకాలమున మం(త్రరచనోద్యమము సాగినది; 
(బాహ్మణములకాలమున సన్నగిల్లి నది" - యనెడి చారిత్రికుల కల్పన నిచ్మూలనమై 
పరా స్రమగుచున్నది. ఇక “వాహ్మణములకాలమున మంత్ర రచన సన్నగిల్సినను 
పురోహితుడు గాథారూపములగు పద్యముల (మం(త్రముల) రచించి యజ్ఞము 
లందు వానిని గానము చేయవలె ననెడి సయమమేర్పడినది” _యనెడి చారిత్రికుల 
కల్పన యందలి సామంజస్యమును జూతము, 


స్వయింకృత గాథా గానము [కుతులు :. 


అశ్వ మేధయాగమున స్వయంకృతములై న గాథలను వీణ మీద గానము 
చేయు సంప్రదాయము (శ్రుతి సిద్దము. కాని యిది పురోహత (బుత్విక్‌) కృత్యము 
(The priests were required to compose and sing .... ...at 
the sacrifice) అని యనుట (కుతి నం(పదాయవిరుద్దము. గానము నందును 
గద్య = పద్య - రచనమునందును కౌళలము గల యొక (వాహ్మణుడును, నొక 
కతియుడును నీ కృత్యమును నిర్వ ర్రింపవలె నని (శ్రుతి యిట్లు చెప్పుచున్నది, 

“త-స్యె ప్రయాజేష తాయమానేషు (జ్రాహ్మణో వీజాగాథీ 

దకీణత ఉ తరమం(దా ముదాఘ్నాన్‌ త్మిస్తః స్వయం 

వంభృతా గాథా గాయతి” ఇత్యయజత, ఇత్యదదా దితి" 


—శ, (బా. 18.4_2.8 


“అథ సాయం ధృతిష హూయమానేమ రాజన్యో వీణాగాధి 

దక్షీణత ఉ తరమం(దా ముదాఘ్నున్‌ తిసః స్వయం 

సంభృతా గాథా గాయతి, ఇత్యయుధ్యత, ఇత్యముం 

సం(గామ మజయదితి” శం (బా, 19-48-6. 


198 భార తీనిరదు క 


దివా [దాహ్మానా గాడ్‌ |, న కగ్‌ం రాజన్య౭....” 
| అటే 


. | జా 
ఇత్యదదా ఇచస్టయజథా కౌ్యపచ ఖతి (బాహ్మణి  గాయే్‌” 


“జఇత్యజినా ఇత్యయుధ్యథా దః క్యముగ్‌౦ స-[గాచము పు పుహన్నితి 
రాజన3ః” == తే లౌ 39-14-2, 3 
న్‌ = ఈ 
జం చ హోమ అన మున al 
అకంమిధయాగమున సగలు (పయాజ సమయమున (బాహ్మాణు 


డును సాయంహోమ సమయమున రాజన్యుడును “ఉ తరమం(్రో యనెడి 
ఏణ మీద స్వయంకృత ములయిన మూడు గాథలను గానము చేయవలెను. అందు 
(వాహ్మణుడు = “యజ్ఞదీక్షీతుడగు స రాజు ఇట్లు యజ్ఞము చేసెను; ఇట్లు దానము 
చేసెను ఇట్లు కాఃపాకాదుల వండించెను” -అని వర్తించుచు స్వకీయమైన గద_ 
పద్య రచనముతో గానము చేయవలెను. ఇక క్షతియుడు _ “ఈ రాజిట్లు యుద్దము 
ఇసెను; ఇట్లు సంగ్రామమున శ్యతుప్త్పల సంహరించెను: ఇట్లు జయించెన్స్క్యు 


అని వర్తించుచు స్వకీచుమైన గద్య పద్య రచనలతో గానము చేయవలెను -అని 


ఈ (వతి వాక్యముల బరికిలించుచో గద్యపవ్యముల రచించి. గానము 
పురొహాత (ముళ్చి ) ధర్మము గావని స్పష్టము. ఇటు రచింప 
య 


క్‌ 
బడి గానము చెయబడిడి గాథలు చెజె ఇటు అశ్వ మధయాగము లందు, 


'వెటే న్‌ యు 


దిడితులయినే రాజాల _దికంసంచుచు, పెజే ము i గాయకులచే, వేజ్వేజు కాలము 


రి పదె శ్చ గాయేడ్‌.... 
య్‌ 


వెశ్చ రాజన్యో గాయేన్‌ _శె, (మాం 
ఇట్లు ఈ గాథలు (రచనలు ఎప్పటింప్పుడు మాజిపోవుచుండును. 


కావున నివి మంత్రములు గావనుబ స్పష్టము. మంత్రములకు మ మార్పు ఉండదు. 


ల్‌ 
లే 
Es 


౨ కృతాభిః” అను విశేషణముచే గాయకులచే నివి స్వయంరచితము లని 


కల జడుటడే సీ గాథలు మం(తములు గావ. అని శుతియే స్పష్టము చేయుదున్నది. 


ఆ మ్న్‌ యశుతిః 197 


మజీయు నిట్టి గాథలు స్వయంకృత ములని ఏప్పబడుటచే బుత్విజులచే యజ్ఞమున 
వివియోగింపబడెడి తదితరమం(త్రములు “స్వయుకృతములు గావు: పురషరచిత 
ములు గావు; అపొరుషేయములు గావు; అపొరుషేయమునూ” -ఆను విషయము 
గూడ నిట |కుళిచే స్పష్టము జేయబడినది. కాన (వాహ్మణముఆ కాలమున గాథ 
లనెడి మం(తజాతమును పురోహితులు రచింపవలెనను నియమ మేర్చడిన దని 
జెప్పెడి చార్మితికుల కల్పన శుతిసంపదాయ విరుదము, ఇటి యీ పదముల 
9 a 
నాధారము జేసికొని మంత్రములు మానవరచితములని చెప్పబూనుట యుక్రముగాదు 


కాన పూర్వోదాహృుతము లయిన  1శుతి, (శత, ఆను(శవ్క పి(త్యా 
సనజా, పూర్వా నవ్య నవజాత - ఇత్యాది సదిములు (శుతి యొక్క ఆనూచా 
నత్వమును, ఆమ్నాయత్వము నుక్ఫోదించునవియే యగుట స్పష్టము. ఇంతేకాదు 
అనుశాసన, అనూచానాది పదముల వలన నీ విషయ మింకను తేటపడగలదు. 


అనుగశాసనమ్‌ = 


ఈ వై దికవాణి నియమ పూర్వకముగ గురుముఖిము నుండియే (గ్రహింప 
బడవలె నను సం్యపదాయమును (శుతియే __ 


* పేద్ద మనూచ్యాచార్యో2- నేవాసిన మనుశా స్తీ __ శికెవల్లి, 


ఇత్యాద్యనుశాసనముణ ద్వారా తెలియజేయుచున్నది. తనను అభ్య 
సించు విషయమై కుతి యిట్లు అనుశాసించు "పేమి ? 


1. వేదమం(తోచ్చారణ విషయమునన్కు 2, మంత్ర వినియోగ 
ఏిషయమునను 8. ఆర్థావబోధ విషయమునను ___ పరంపరా(ప్రాపమెన 


88 ) 


198 భారతీనిరు క్తి 


సం|పదాయములను సంప్రదాయ పరినిషైతుడైన యావావ్యని ముఖము ను 
(గహింపవలెనని (శ్రుతి తాత్పర్యము. ఆట్లుఆచార్యుని ముఖము ను( 
(గహింపక లిఖిత పాఠాది (గంథ సాహాయ్యమున నెవరికి దోచిన యట 
వార అధ్యయనము జేయ బూనుచో పురుష బుద్ధిగత (భమ (పమాదాది దోషః 
లచే నవయత్నముగ నే యుచ్చా౭ణాదులయం ను వైషన్యుము సంభవి౨చు 
సహజము, సం(ప్రదాయానుగతమైన యర్హావగతి గలుగక విపరీతార్థ (ప్రతితిం 
గలుగుట సంభవమగును. అట్టిచో (శుత్యుద్రిష్టమెన లక్ష్యము నెఅవేందు. లిక్షి 
(గంథాది సాహాయ్యముచే నుచ్చరింపదిడు వాక్కుగాని దానిని యథో చితమ 
సనువదించి కల్పించెడి చరిత కల్పనగాని (ప్రిక్యము, సనాతనము పూర్వ్యుమ 
దేవతా జాగరణ శీలము కాజాలడు, అంచుచే నాచార్య ముఖమునుండి నియ 


పూర్యకముగ నుచ్చారణానుచ్చారణ రూపమున (గహింపబడవలెనని (సుతి య 
శాసించుచుస్నది. 


వాకః = అసువారః “* అనూచాన;ః - అనూ కమి ._ 


చె తైత్తిరీయ (కుతి వాక్యమున “వేదం అనూచ్యి” ఆను పదము: 
వేదాధ్యయన మనగా వేదానువచనము ___ అను విషయమును వ్యక్తము చేయ 
చున్నవి. 'త మేతం వేదాను వచనేన (బాహ్మణా వివిదిష ని? __ ఇత్యా 


శ్రుతి వాక్యములును వేదాధ్యయనమునకు గల వేదామ వచనత్వ (్రసిద్ధిని దృ 
ప అచుచున్నవి. 


భరద్వాజుడు ఇం(దాను గహామువే (త్రిపురుషాయుర్దాయమును బడ 
వేదాధ్యయనము జేసెను. ఆయన జేపిన అధ్యయనము గురుముభోచ్చారణా నూచా 
రణరూపమే ___ అనగా వేదానువచన రూపమే __ యగుట ఇంద్ర వాక్యవ 
వలన చెలియచున్నది, 


ఆనమ్నాయ [కుతి 199 


“స హోవాచ । భరద్వాజే త్వామ'న్ల్ర | వేదా వా ఏకే। 
అనంతా వై వేదాః। ఏత ద్వా ఏతై స్రీభి రాయుర్భి 
రన్వవోచథాః తె. వా. 810-114. 


| నాష్‌ థి, శ డ్‌ క, అభ 
త్వ బృతే నస్రీఖి రాయుర్భిః ఎత న్ముష్టి తయ పరిమితం 
వెదజాతం గురూపదేశ మన్వధీతవా నసిి సా, భా. 


ఇట్క “అన్వవోచథాఃి ఆను పదముచే వేదాథ్యయనము “అనువచన 


రూపము” యను సం_పదాయమును (శుతి తెలియజేయునున్నది. ఇటి సంప 
రు 


దాయమును (కుతి యడుగడుగున అనూచ్య, ఆన్యవోచక్‌ = ఇత్యాది (క్రియల 
ద్వారా చాటుచునే యున్నది, శతవధథ(శుతియు వాక్‌తై 9విధ్యము నిట్లు చెప్పు 


చున్నది. 


చున్నది 


“ధీరసి దక్షిణాఒసి (వా. సం. 4-29) ఇతి; ధియా ధియా 
హ్యాతయా మనుష్యా జుజ్యూష సి అన్మూశైనేవు 
(పకామో చ్యేనేవ, గాథాభి రివ, తస్మా దాహ _దీరసీతొ 


— శ, (బా, 9-24.16, 


“ధియా ఇతం వదిష్యా మీతి బుద్ధ్యా చివ దధివడన రూపేణ 
కర్మణా వా। ధీరితి కర్మ నామ। జుజ్యూష ని జీవితు మిచ్చ ని 

టో టీ —_ 
మచుష్యాః। లం అనూ _క్రైన అనువచనేన వేదాధ్యయ నే నేత్యర్హః। 
(పకాసూద్యం ఇచ్చయా లౌకిక భాషణం। గాథా గద్యపద్యగీత్యా 
ద్యాత్మికా 1 సర్వత ఇవ శబ్దో వాక్యాలంకారార్థః | ఎవంవిధై 
ర్వాగ్ని శే షెర్యతో జీవితు మిచ్చన్తి అతో థీరసీత్యు క్రమ్‌” ౬ సా. భా. 


స్రోదుక్రయణీరూపిణి యగు ధేనువు వాగూపిణిగ నిట సుతింపబడు 
(వ్యాగూపాధ్యారోపకల్పనయా సోమ(క్రయణీ గొః సూయతే _ ఉవట్క 


200 భారతీనిరు క్రి 


మహీధర. భా). ఇట్లు చెప్పెద నని మొదట బుద్దిచే నిశ్చయించి యా యర్థము 
తరుపాత వాక్కు_చే బకాశంపచేయబడును, ఈ వాక్కు లోక వ్యవహారమునకు 
మూలము. అట్టి వాక్కు. “అనూక్తము - (ప్రకామోద్యము _ గాథి యని మూడు 
విధములు. అనూక్త మన అనువచనము _ వేదాధ్యయనము (ప్రకామోద్యమనగా 
'స్వెచ్భగా నొనరించెడి లౌకిక భాషణము. గాథ యన గద్య పద్య గీత్యాది. 
రూపము, ఇట్టి వాగ్విశేషముల చేతనే మానవ జీవితము నడుచును. సోమ 
కయణి యగు ధేనువు తివిధవాగూపిణి; వాక్కు థీరూపము. అందుచే 
“ధీరసి” యని స్తుతింపబడినది _ యని యర్థము, 


ఇట బేర్కొనబడిన |తివిధవాక్కులలో నొకటి ఆనూక్షము (వేదాధ్య 
యనము) చెప్పబడినది, ఆందుచే నిడి తదితర లౌకిక భాషణ, గాథా రూపములగు 
వాక్కు.లకంపటె విలక్షణ మగుట స్పష్టము. అనగా అనూవ్యామానత్వ మను 


ధర్మము వేదవాక్కునకే గాని తదితర వాక్కులకు లేదనెశు విషయమిట స్పష్టము 
చేయబడినది. 


ఇట్లు అఆనూచాననుగ ఆనూచ్యమాన మగుచుందుటచే వేదమునకు 
“అనూవొకః ఆనూచాఃి ఇత్యాది నామములును (పసిద్ధములె నవి, 


నువాకు = వాక = 
“అనూచ్యతే (అను _ వచ్‌ _ ఘజ్‌్‌ ఇ గోన ళూన్యే బుగ్వీ శేషే 
బుగ్యజు ఃసమూ హే శ స్ర్రనామ్నా ఖ్యాతే వేదాంగ 


ఈ నిఘంటువు ననుపరీంచీ ముగ్యజాస్యమోూహారూప వేదమునకును 


శస్త్రరాప _ వేదభాగమునకును “అనువాకః" అని ప్రసిద్ధ్దీ యన్నట్లు తేలీయ 


ఆ మ్న్‌ య (శు తిః 201 


చున్నది. కొని మహాభారతము ననుసరించి కృత్న్న వేదపాఠమునకు “ఆనువాకి 
మని పేరున్నట్లు తెలియుచున్నది, 


“ శో తియస్యేప తే రాజన్‌ మందకస్యావిపశ్చిత 8 | 
అనువాకహతా బుది రె షా తతాారదర్శినీ [1 
స్తు కా అవత 0 


—_ భారత. 3-30_19. 


“అనువాకః గురూ క్తి మనువచనమ్‌, తేన హతా ఆర్షజ్ఞాన 
శూ న్యస్య వేదాకరమా (తా భ్యావినః” —_ నీలకంఠ 


ఈ వివరణము ననుసరించి ఆనువాక మనగా గురుముభోచ్చారణ 
అనూచ్చారణఠూపమైన వేదాధ్యయనము; గురూపదేశము ననుసరించి యథా 
తథముగ మరల మరల నావృ త్తి జేయబకు వేదమం[త్ర పాఠము అని యర్హము. 


మహాభాంతమున నింకొక యెడ వాక, అనువాకి శబ్దముల (పయోగ 


చుటు గలదు, 
ట్‌. 


“యం వారే ప్వనువాశేషు నిష త్ఫ్యూపనిషత్సు చ। 
గృణ ని పత్యకర్మాణం సత్యం సత్యేమ నామనసు ॥” 


— భారత. [247.26 


“వాకేషు మం(త్రేష సామాన్యశః కర్మ పకొశకేష్స్కు ఆనువాకేషు 
ద్‌ గ అగ జ ఆప అస 
మంత్రార్హ వివరణభూ తేషు (దాహ్మణవాక్యేషు, నిషత్సు కర్మాం 
గాద్యవబద్ర దేవతాదిజ్రానవాక్షేషుు ఉపనిషత్సు కేవలాత్మజాపక 
(a wy ఖా 
వాకేషు _ గృణ స్ర్తి ధ్యాయ ని, సత్య౦, అబాధిత 0, సత్యేమ. 
అవాధితా ర్రేషు, సామసు జ్యేష్ట సామాదిషు, _-- నీలకంఠః 


202 భారతీనిరు క్తి 


వాకము అనగా సామాన్మముగ గర్మల (బకాళింపచే సెడి మం్మతములు 
అనువాకము లనగా దుం తార్డ వివరణ రూపములగు (బాహ్మాణ వాక్యములు, 
నిషళు అనగా కర్మలకును, తదంగములకును సంబంధించిన దేవ తాదిజ్ఞానమున 
జాలీ / 
బోధించు వాక్యములు ఉపనిషత్తు లనగా శేవలాత్మ జ్ఞాపక వాక్యములు ___ అన్‌ 
యరము, 
© 
భారతము నసురించి యనువాక మనగా “వేదానువచనము। ఆనునర్ధము 
పూర క్రోకమున తెల్పజడినఎ, ఈ శ్లోకమున మం తార్థ వివరణ రూపము 
లగు [బాహ్మణము లని యర్థము తెల్చబడినది. మొత్తముమీద ఆనూచ్యమాన 


ధర్మము గలవి యగుట జేసి బుగాది మంత్రములకును అనువాకము అని పేరు, 
ఇంకే కాదు. 


అనూభానః = నిధిః కా 
"పె కారణములశేతనే చేనములకు “అనూచానః* అను నామము శ్రుతి 


“అథ యదేవా౭ఒను. బువీత _ నేన బుషిభ్య బుణం జాయే 1 
తద్ద్మేభ్య ఏత్రక్‌ కరోతి ___ బుషీకాం నిధిగోపః - ఇతి 


హ్యనూచాన మాహుః 1” అ కం (బా 17-2-83. 


"అశెతి అనుబుపీత ఆనువచనం కుర్యాత్‌ అధీయే తేత్యర్థ rl 
నిధిగోప ఇతీతి | ఉపభుజ్యమానో2పి యో న వినశ్యతి స 
నిధిః | తాదృశ; బుషీణాం సంబంధీ యో వేదాఖ్యో నిధిః 
తస్య గోపయితా ఇతి వేదం ఆనూచ్యమానం ఆహం? బుధాః 1 


ఆత స్తేషాం (ప్రవచనం ధన మితి గమ్యతే ॥' — సొ, భాం 


ఆ మ్నా యు తిః 203 


ఎంత యనుభవించినను నేది తఅుగదో యది నిధి, వేదము అట్టి 
నిధి ముషులు దీర్హ తపఃసమాధిలో దర్శించి యను. గహ బుద్దితో లోకమున 
కొసగిన పెన్నిధి యది. కావున నది బుషినిధి. నియమపూర్వకముగ నధ్య 
యనముజేసి బుషి బుణమును తీర్చికొనవలెను. అట్లు బుషిబుణమును తీర్చి 
కొనెడి వేవరక్షకులకు "నిధిగోపాఃణి అని పేరు, అనూచానముగ బుషిబుణ 
విముక్సికె యనూచ్యమాన వగుటజేసి పదమును “అనూచాని మని చెప్పుదురు 
అట్టి రకకులకు ప్రవచన మే ధనము-అని(శుత్యర్హము, పై శుతివలన వేదమునకు 
'అనూచానః “అను పేరు (ప్రసిద్దము. _'"అనూచానః (పవచనేసాంగేఇ-ధితీ' యని 
యమనసింహుని వచనము. కాన, షడంగసహితమగు అనూచానము ( వేదము) 
నధ్యనయనముజేయు వారును' అనుచానాః'అని చెప్పబడుదురు, యే వా అనూచానాస్తే 
కవయః,ఐ ((బ్రా.2-25 2-86) అనుచు (కుతి కవులను "అనుచానాః“అని కీర్మించినది 
“అత కవిశబ్దేన అనుచానాః షడంగసహిత వేదాధ్యాయినఉ ౦చ్యం తే,_అని యనుచు, 
@) సాయణుడును షడంగ వేదాధ్యయనపరుజ అనూచానులు; వారే.కవులని వివ 


రించినాడు. 


మణియు వేదము ఒక నిధి; త్యత్నతిపాద్య మగు [బహ్మ రెండవ నిధి; 
వేదాధ్యయన పరుడు (బ్రహ్మచారి యగుచు తపస్సుచే నీ నిధుల రెంటిని కాపాడు 
చుండు నని యథర్వణ(శుతి (ఆ వే. 1-5.10 చే పూర్వము వివరింపబడినది, 
(చూ. _బహ్మశబ్రమ్యు. అక్షయ వేదనిధి స్వరూపుడు సం్యపదాయ (ప్రవ ర్తకుడు 
నగు గురువుగా నారదుడు శిశుపాల వధ దముహాకావ్యమున నిట్లు (ప్రశంసింనబడినాడు, 
“సదోపయోగే౭_పి గురు స్త్వ మక్షయో నిధిః (శ్రుతీనాం 

ధనసంపదా మివ” — శిశు. 1.28. 


ఈ(పమాణముల ననుసరించి చేదాధ్యయన మనాదినుండి బుషిబుణ 


ఎక్‌ [| ల్‌ అ లా గ ధో 
విముకి కె చయబడుచ్చుబుషు లొనగిన యీ 'పెన్నెఫని యథాతథ యు$ గాసాడుట కె 
OD మం * 


యుద్దశింపబడినవని తెలియును. 


208 


భారతీనిరు క్తి 


దేవ బుషి, పితృబుణ విముక్తి నొందుటకె యే విధముగ నియమ 
పూర్వక వేదాధ్యయనము జేసి విహిత కర్మానుష్టానపరు లగుచు నిధిరక్షకులు 
గావలెనో [కుకి స్మృతి పురాణేతిహాసాదులు పెక్కురీతుల నాదేశించినవి. 


"oO 
అ 


నో 


విద్యా హ వై బ్రాహ్మణ మాజగామ గోపాయ మా శేవిధి షే 
2ఒహ మన్మి; ఆసూయకా యాన్ఫజవే ఒయతాయ న మా(బూయా 
వీర్యవతీ తథా స్యామ్‌ ॥ 


య ఆతృణ త్యవిత థేన కరా వదుఃఖం కుర్య న్నమృతం 

Ea 
సంప్రయచ్చన్‌ ॥ తం మన్యేత పితరం మాతరం చ తస్మె న 
(దుహ్యేత్‌ కతమ చ్చ నాహ ॥ 


అధ్యాపితా యే గురుం న్నాదియ స్త విిపా వాచా మనసా 
కర్మణా । యథ్థ్రెవ తేన గురో ర్భోజనియ సధైెవ తాన్న 
భున క్తి శుతం తత్‌ ॥ 


య మేవ విద్యాః శుచి మ(ప్రనుత్తం మేధావినిం (బహ్మా 
చర్యోపపన్నమ్‌ । య స్తేన (ద్రుహ్మేత్‌ కతమచ్చ నాహ 
త్మ మా (బూయా నిధిపాయ (_బహ్మాన్‌ 1” 


సంహితో పనిష్మద్బాహ్మణమ్‌ 85 నిరు 24 విష్ణు. స్మృ. 10, £0. అధ్యా; 


వౌసిష్ష, స్క. 2-68; మను, స్కృ. 2.114, 115, 145. 


“బుకౌని తీ జ్యపాకృత్య వునో మోక్షే నివేశయేత్‌ | 
అనపాకృత్య మోక్షం తు సెవనమానః (వజ త్యధః॥ి 


ఎ నును, 6-80ర్‌, 


ఆవమ్నాయ [శ్రుతిః 205 


పూర్వో క్ష (ప్రమాణముల ననుసరించి దేవద త్రము, బుషి[ప్రోక్తము, 
పిక్స పరంసర్నాపసాప్తము నైన నిధి యగుటచే, దేవ _ బుషి - పికృ బుణ 
విముక్తి నందుట్మకె యీ వేదము అధ్యయక, అధ్యాపన్క కర్మానుష్టానముల 
ద్యారా తరతవముఐబుగ సంరంక్షింపబడుచు వచ్చినదని తెలియును. అందుచే 
వేదమునకును లేక వేదాధ్యయమునకును, అనువాక, అనూచానాది నామములు 
సొర్టకములై యొప్పుచున్న వి. 


ఆమా ప యూంబుధివథనమ్‌ జ అమృత సానప్‌ం [= 


ఆమ్నాయ పద _ లక్షితార్థము గూడ నిదియే ఆమ్నాయ మనగా 
నిరంత రా భ్యాసపూర్వుకముగ నధ్యయనము జేయబడునదీ _ ఆని యర్థము. అధ్య 
నము లేక యభ్యాసమనగా కేవల శబ్దరాశని కంఠస్టము చేయుట. కంఠస్థము 
చేసి మరల మరల నావృతము జేయుట మాతమే యర్హము గాదు ఆ 
మంత్రముల నాయా కర్మలయందు వినియోగపరచుటయు మామే గాదు, 
అంతియే యెనచో నది తత్ర్వార్హదర్శిని కాజాలదు. “నై షా త త్తార్హదర్శిసి యని 
మహా భారత శ్లోకము హెచ్చరించుచున్నది. ఆ యభ్యాస స్వరూపమును మను 
స్మృతి యిట్లు వివరించుచున్నది. 


౫ 'వేడాభ్యాపేన సతతం శౌచేన తపసెవ చ । 

ఆ(దోహేణ చ భఖూతానాం జాతిం స్మరతి పౌర్తికీమ్‌ | 

పౌర్వికీం సంస్మరన్‌ జాతిం (బహ వాభ్యస్యతే పునః । 

(ద్రిహ్మాభ్యాసేన చాజ(స మనంతం సుఖ మళ్నుతే Ta 
మను. స్మ. ‘4.148, 149. 


శౌచ-సంతో షములు, తపస్సు భూత స్నేహము - వఏీనితో గూడిన 
వేదాభ్యానము వలన _ వేదవిదుడు జాతిన్మరుడై (పూర్వజన్మస్కృతి గలవాడై ) 
(బహ్మాభ్యాసము చేసి యనంతసుఖమును బడయగలడు___అని యర్హము, 


తత ఏ) 


208 భారతీనిరు కి 


ఇందలి (బహ్మాభ్యాసపదమును వ్యాఖ్యాత లిట్టు వివరించిరి, 

“సంసారే ' విరజ్యన్‌ (బ్రహ్మైవ ఆజస్ర మభ్యస్యతి (శ్రవణ మనన థానే 
స్పాకొత్య-రోతి.” వేదము (బహ్మశబ్రివాచ్య మగుట సోపప త్తికముగ పూర్వ 
శీర్షికయందు వివరింపబడినది. ఇట కేవలమం[తపాఠా భ్యాసము వేదాభ్యాసమనియు, 
(క్రమముగ విర క్తుడై తత్వజిజ్ఞాసతో జేయు శ్రవణ, మనన, ధ్యానరూప మగు 
అభ్యాసము (బహ్మాభ్యాస మనియు, నధికారిభఖేదము ననుసరించి యభ్యాస స్వరూప 
మీ శ్లోకములందు వివరింపబడినది. కాన ఆమ్నాయ మనగా కేవల మంత 
పాఠాభ్యాసమె గాక త త్వదర్శక మగు (బహ్మాభ్యాస మసియు నర్గము (గహింప 
వలెను. “(బ్రహ్మాణం (బహ్మవాహసం. ఇత్యాది ముక్కుల పరమార్థము 
“ఆమ్నాయ, పద పరమార్థమును (గహించినపుడే సాధ్య మగును. 


సుధృథమైన భక్కితో _నర్జానుసంధాన పూర్వకముగ ' మంత్రముల 
మననము జేయుచు నందు నిగూథమె యున్న యమ్ముతము నాస్వాదించుట 
“ఆమ్మాయి ల క్యెర్థముగా శ్రీ శంకర భగవత్సాదులును రూపక _ విన్యాసమున 


నిటు వివరించిరి. 
య 


“ఆమ్నాయంబుధి మాదరేణ సుమనస్పంఘా స్పముద్య న్మనో 
మంథానం దృఢభ త్త క్తి రజ్ఞాసహితం కృత్వా మథిత్వా తత; । 
సోమం కల్పతరుం సుపర్వసురభిం చింతా మణీం ధీమతామ్‌ 
నిత్యానందసుధాం నిరంతర రమాసౌభాగ్య మాతన్వతే॥” 


— శివానందలహరి. 


సుమనసు లనగా దేవతలు, విద్వాంసులు గూడ సుమన శృబముచే 

. ది 
చెప్పబడుదురు. దేవతలు క్షీరసాగరమును మధించి చందుడ్కు కల్పవృక్షము, 
కామదేనువు, చింతాపుణి మున్నగు వానిని బొందినట్లు మననకీలురగు విద్వాంసులు 
శాస్త్రార్థవిజ్ఞాన కుశలమైన మనస్సు అనెడి కవ్వమును దృఢభ క్తి యనెడి (త్రాటితో 


ఆన్నూయ [కు తిః 207 


బిగించి ఆమ్నాయ మనెడి యంబుధిని ఆదరముతో మధించి, మధించి యందు 
భక్తుల పాలిటి కల్పవృతము, కామధేనువు) చింతామణియు నిత్యానందసుధా 
స్వరూపుడు, మోక్షలక్ష్మీ సౌభాగ్యస్వరూపుడు నగు సోముని (ఉమాసహితుడగు 
పఏమేశ్వరున్సి పొందుదురు అని యర్థము. 


ఇట జెప్పినట్లు ఆమ్నాయమును భక్తిపురూసరముగ నాదరముతో 
మధించు కొలదియు మొదట అకరరాశకిగ, అనగా ఆకరరూప సమ్ముద ముగ 
మాత్రమే గన్సశైడి వేదవాణి గ్రమముగా (బ్రహ్మవిద్యా స్వమాపిణి యగుచు తన 
నారాధించెడి సుమనసుల పాలిటి కల్పలతయై, కామధెనువై , చింశామణియై, తుదకు 
ఉమా ((బహ్మావిద్య్భా సహితుడ గుసో మి నిపొందింపజేయు ననెడి భావము గూడ 
లక్షిత మగుచునే యున్నది, “సాహి శ్రీ రమృతా సతామ్‌”' అని పూర్వ ముద 
హరించిన శుతిచే లక్షిత మగు నర్గేము గూడ నిదియే, 


"ఆమ్మాయి పచముచే నుద్దిష్టమైన నిరంతరాభ్యాసమే మధనము. అదియే 
పె శ్లోకమున (ప్రబోధింస బడినది, ఇట్టి మధనముచే లభించెడి యమృతము 
దేవతాదులకు గూడ దుర్గభము; ఆచార్యోపదేశై క లభ్యము ఆని పరమగురుస వ 


య్‌ 


పమున శ్రీశంకరభగవత్సాదు లిట్లు వివరించిరి, 


పజా వె శాఖ వేధకుభిత జలనిదే ర్వేదనామ్నోఇఒ౦తరస్సం 

క లా థ 
భూతా న్యాలోక్య మగ్నా న్యవిరతపనన(గ్రాహ ఘోరే సము దే | 
కారుణ్యా దుద్దధారామృత మిద మమరై ర్లుర్లభం భూత హేతో 
ర్య స్తం పూజ్యాభిపూజ్యం పరమగురు మముం పాదపాతె 


ర్నతో౭స్మి | = గౌడపొదకారికా - అ, శా. (పకరణమ్‌. 
ఘోరమగు సంసారసాగరమున బడి యీోడలాొడెడి జనుల నుద్ర 


రించుటకై కరుణతో, వేదసాగరమును మధించి, దేవతలకు గూడ దుర్లభమైన 
నీ యద్వెత తత్త్యామృతము నుర్రరించి (విమ్లవు . దేవతలకు వోలె సుమన 
క్‌ కీ ఇ ణు 


208 భారతీనిరు క్రి 


స్సంఘములకు బంచి యిచ్చిన పరమ గురువులు, పూ జ్యాభిపూ జ్యులు నగు 
శ్రీ భగజద్గెడపాదాచార్యులకు సాష్టాంగ (ప్రణామము _ అని యర్గము, 


కొన (1) ఆమ్నాయముయొక్క పరమ తాత్పర్యము మోక లక్ష్మీ 
స్వామాజ్యమే యనియు. (2) అట్టి యమృతపానము సుమనసస్పంఘమునకు 
మాత్రమె లభ్యమనియు. (క వారికిని గూడ గురూపదేశాదుల ననుసరించి. 
అనగా సంప్రదాయమార్గమున, మధించిననేగాని లభ్యము కాదనియు పై శ్లోకముల 
వలన దెలియనగును. 


ఇపుడు (కుతి, ఆమ్నాయ శబ్దారముల బరిశీలించిన చో ' ఆమ్నాయఃి 
అను నామము (శ్రుతి యొక్క. (శుతిత్వమృ్హు అశ్తై (శ్రుతియను పదము ఆమ్నాయము 
యొక్క ఆమ్నాయత్వమును అన్య నిరపేక్షముగ పరస్పరము నిరూపించుకొను 
చున్నవని తెలియనగును. 


సమావమ్నాయః 


_ _అర్జానుసంధానపూర్వకముగ అధ్యయనము జేయబడు ఆమ్వ్నాయమే 
సమామ్నాయ మనియు జెస్పబడుచున్న ది, 


“ఏత దంతః సమామ్నాయో యోగః సాంభ్యో మనీషిణామ్‌ | 
త్యాగ స్తపో దమః పత్యం సముదా౦ంతా ఇవొపగాః ॥“ 

ఆజం భాగ. 10ఎ4టశలిల్‌, 
“ఏషః మనోరథః ఆంతః సమౌ పీ ఫలం యస్య సః సమామ్నాయః 


వేడి (__ (శ్రీధర, సమామ్నాయము యొక్క అనగా వేదము యొ క్క 
అత్యము మోక్షమని భావము, 


విద్య ఇ ఆమ్మాయ రయోగవంం = 


ఇట్లు ఆమ్నాయ, అనువాక్క వాక్క అనూచాను ఆను(గవ, సమా 
మ్నాయ, (కుతి, (శుతా, (శస, అనుశవ, పి త్యా, సనజ్యా పూరాక్ష్య, నిధి = 
ఇత్యాది పదములన్నియు సార్గకములై, వేదము అనాడి యనియు, బుషి(ప్రోక్త 
మనియ్క పిత్ఫ పరంపరా(ప్రాప్త మనియు తలుగని నిధి యనియు నం(ప్రదాయము 
ననుసరించి నిరంతరాభ్యాసాదిరూప మథనము జేయుకొలదియు సుమనసులకు 
నమృతము నావిర్శవింప జేయు క్షీరసాగరమనియు దెలియ జేయుచున్నమవి. 


అందుచే సీ వేదములు వేజే కలు రచయితల రచన అనియు, నిందు 
పౌర్వాపర్యము గలదనియు, ఆంతరదర్శనము లేదనియు లౌకిక దృశ్య సంఘట 
నాదులి వర్ణన అనియు, ఆసంబద్ధ (పలాపము లనియ్క జెప్పుట తగదు, అట్టు 
జెప్పుచో వేదవాణి స్వరూప స్వభావాదుల దెలియజేయుటకి (ప్రవృ తములయిన 

gaan వీ 
యీ సదములు సొర్టకములుగాక నిరర్ణకములే గావలసి వచ్చును. అట్లగుట (కతి 
సంమతము కౌదు గదా: అందుచే శుత్యుక్తము, సంప్రదాయానుగతమునె'న 
దృషితో మాత్రమే, అనగా నామ్నాయాది శదారముల గు రెజిగి యీ యామ్నా 
లి En) వాట 

యాంబుధిసి మధింప బూవినపుడే యందలి పదములు సార్హకములైే +, సుమననులగు 
శంకరాదులకు వలె, నమృత (ప్రా పీకి దోహదకారులగును. లేనిచో గావ ___ అవి 
అమ్నాయాదీ శబ్ద తాత్సర్యము. 


వాల్మీకి మహర్షియ భంగ్యంతరముగ ఆమ్నాయముల యొక్క ఆమా 
యక్వము నిట్లు వివరించినాడు. 


“తస్య సందిదిహే బుద్ది ర్ముహు స్పీతాం నిరీక్య తు | 
అవమ్నాయానా మయోగేన విద్యాం (ప్రశిధిలా మివ ॥ 


210 భారతినిరు కి 


దుఃఫేన బుబుధే సీతాం హనుమా ననలంకృతామ్‌ ! 


సంస్కా- రేణ యథా హీనాం వాచ మర్జాంత రం గతామి 1” 
—_ రామా, 5 10-88,39. 


ఆమ్నాయ మన నిరంతరాభ్యాసము; అది (శ్రవణ నునన నిదిధ్యా, 
రూపము. అట్టి ఆమ్నాయములు లేని విద్య _సంస్కారహీనమై, (పఃిధిలమై 
“అదియే యివి యని గుర్తించుటకు శక్యము గాక యుండును, అట్ట విద్య వళి, 
సంస్కారహేీన మై ఆనలంకృతయు యున్న సీతను జూచి “సీత యీమెయాఃి యని 
హనుమంతుడు సందేహించెను తరువాత నెట్లో యతి కష్టము మీవ*3: మె సీతయేః 
యనియు, సంస్కారహీనమైన వాక్కు. విపక్షితార్థమును గాక విపరీతార్థము బొంది 
యుండురీత్సి నీ మెయ సంస్కారహీనమై యవశయై రావణుని యధీనమున నున్నది 
యని తెలిసికొనెను__అని ఆర్థము. 


ఇట శ్లోకములలో విద్యా వాక్‌ పదములచే జెప్ప బడిన విద్యగాని వాక్కు 
గాని యేది? హనుమంతుడు కిషింంధకాండయందు “నానృగ్వేద వినీతన్య 
నాయజు ర్వేదధారిణః। నాసామవేద విదుషః శక్య మేవం [(పభాషితుమ్‌” (4-3-28) 
ఇత్యాది శ్లోకములచే వేదవి దృగేసరుడుగ (శ్రీరామునిచే గొనియాడబడినాడు 
అట్టివాని దృష్టిలో విద్య యన వేదవిద్యయే యగును. [శుతులయందును పురాణా 
దులయందును విద్య యన (త్రయీవిడ్యయే ఆమ్నాయావశ్యకత (త్రయీవిద్యకు జెప్ప 
బడినల్లుగ మజీ యే విద్యకును (బసిద్ధము కాదు. అట్టి ఆమ్నాయావశ్యకత గలది 
యగుట చేతనే యా విద్యకు అమ్నాయత్వ ప్రసిద్ది వచ్చినట్లు పూర్వము వివరింప 


ధర్మ, (బహ్మ రూప పుదుషార్టముల దెలియజేయునది (వేదయత్సి 


యగుటచే వేదవిద్యకు విద్య యని సార్థకనామము. అట్లు దెలిసికొనుటకు “కేవల 


వేదమం[త పాఠ్యాభ్యాసము చాలదు, ధర్మ జిజ్ఞాన జేసి ధర్మస్వరూపమును, 


ఆ మ్నాయనశు తిః 211 


(శవణమననాదుల ద్వారా (బిహ్మ స్వరూపమును దెలియవలసి మున్నది. కర్మ 
వినియోగమునకును, పరమార్దదర్శనమునకు నుప మోగపడని కేవల వేదరాశియందు 
వి ద్యాత్వము నామమా(త్రావశిష్టమె యుండి “నిజముగ నిది విద్యయా? యని 
యాపాతముగ సందేహామునకు దాపు గల్లుచుండును. 


ఇక సీతవిషయము, రావణాంతఃపురములో రూపవతులగు - శ్రీల 
నెందజినో హనుమంతుడు గాంచియుండెను. అందే యొకరియందును తన 
మనసున (ప్రతిష్టితమై యున్న సీతాదేవియొక్క. రూపముగాని, వైగిష్టము గాని 


హనుమంతునకు గన్పట్టలేదు. అళోకవనికయం దనలంకృత మై యవశయై 
శోకసమాక్రాన్న యై, స్పష్టముగా నభివ్యక్తముగాని తేజముకో గూడినద్దై యున్న 
సీతను గాంచి హనుమంతు డామెయందు స్వమనఃపట ౫ ముదిత సీతాదివ్య, 


రూపమును గాంచెను. కాని నిజముగ నీమె సీతయా ? సీక యగుచో నిట్లున్న 
దేమి? యని సందేహించెను. 


పర విద్యాన్వరూపిణియగు సీ దేవత. (పశథిలవివ్య వోలె, నిట్లు 

గన్పటు పేమి? - యని సందియవడి హనుమంతుడు విద్యాస్వరూపమున్సు వాక్స్య 
శం 

రూఫము నెజిగిన వాడగుటచే “సంస్కారహీన మైనపుడు వాక్కు వివక్షితార్థమును 

జెప్పక విపరీతార్థమును బొందునట్టు ఈమెయు పతి సాన్నిధ్యము లేక 

యసంస్కృతయై, యవశయై, పరాధీనయై యున్వటుల నున్నది యని సమాధాన 
పడెను. 


ఇట సంస్కారవతియగు వాక్కు. యేది ? వేదవిదుడగు హనుమంతుని 
దృష్టిలో గల సంస్కారవలియగు వాక్కు వేదవాణియే. సంస్కారమనగా 
(ప్రకృతి ప్రత్యయాది సంస్కారము శబ్దవృత్ప త్తి, (ప్రవృత్తి నిమి తములుగల 
వాష్క సంస).ృతరూపిణియై వేవవాక్కే. యగును. అట్టి సంస్కారము అన్య 
వాక్కులకు (బసిద్దము గాదు ఆ (ప్రసిద్ధి వేదవాక్కు-న గలదు. 


212 భారతీనిరుక్తి 


శబ్దవ్యుత ఎ త్తియ్కు ప్రవృత్తి నిమి త్రము 'దెలియని యపుడు ఆ వాక్కు 
ఏదియెని విపరీతార్హమునందు (పవృ త్తమయి యున్నట్లున్నను, తత్సంస్కాా-రాదుల 
నెత్రిగి మననము చేసినపుడు విపకిత మగు సరమార్థమున లకింప  జేయుచుండును. 


“సీత యిపుడు సంస్కారము లేనిదై పరాధీనయై యున్నట్లు గన్పట్టి 
నన్కు వా_స్తవమునకు పరాధీన కాదు పతి సాన్నిధ్యమును బొంది సుసంస్కృతయె 
సహజతేజముతో, తానుద్దేశించిన సీతా రూపమున నలరారగలదు అని యూహించు 
కొని హనుమంతు డిట్లతికప్టముమీద “ఇట్లన్నను ఈమె సీత్రయే గావచ్చు” నని 
కొంత వరకు సమాధానపడినాడు. (దుఃఖేన బుబుధే) ఇ్తే మజికొన్ని యువ 
పత్తుల ద్వారా తర్క- వితర్క-ముల జేసి “యీమె సీతయే” యని తుదకు నిర్ధారించు 
కొనినట్లు తరువాత శ్లోకముల నలన చెలియును. 

పె శ్లోకమువలన (1) శద్దవ్యుత్ప తి, (పవృ తి నిమి తముల యావశ్య 
కతయు (2) అవి దెలిసికొని ఆమ్నాయము జేయవలసిన - అనగా (శ్రవణ 
మననాద్యభ్యాసము జేయవలసిన _ యావశ్యకతయ్సు కాంతాసమ్మితముగా జెప్ప 
బడినది. అట్టు జేయనివాడు ఆ వేదవాక్కు. వివకిత పరమార్తమును గాక, విప 
రీతార్రముల బోధింప గలదనియు నట్టి యెడ నది “ప్రశిథిల. విద్య"యై సంస్కార 
హీనయై నామమాతశ్రావశిష్టమై  వర్థిల్లగలదనియు హెచ్చరికగూడ నిందిమిడి 
యున్నది. 


కాన వేదముయొక్క- ఆమ్నాయత్య మిటిది, వాక్యారజానమునకు 
ల అ 
వదారజానము (శచ్దార్హజ్ఞాననమ్యు. కారిణము. సదారజ్రానము సిధించుటకు స్వర 
యక (న Oly అ 
సంస్కారజ్తానము ఆవశ్యకము. దానిచే శబ్ద (ప్రవృత్తి నిమిత్తముల దెలిసికొని 
జు ది అనో అండి 
యా పదముచే దెలియనగు యావదర్హమును దర్శింపవలెను. ఇట్లు దెలిప్కి ఉప 
(వమోససంహారాది షట్‌_లి ంగములచే సం(ప్రదాయానుగుణముగ వాక్యతాతృర్యము 
నిర్ధ్గయించి, శ్రవణమననాదుల ద్వారా (బహాభ్యాస మొనర్చవలయిను. ఆపుడే 


ఆమ్నాయ [కుతి; 210 


యా వేదవాక్కు అవివక్షిత విరుర్ధార్ధముల గాకి వివక్షిత పరమార్థమును దర్శింప 
జేసి, “విద్య' యను సార్టకనామమున విలసిల్లగలదు -- అని మహర్షి తాత్పర్యము. 


స్వరసంస్కారములు పదార్థ జ్ఞానమును చెలియజేయ  నమర్థములు = 
ఆనెడి విషయము సోవప త్తికముగ యాస్కనిరు క్రము నందిట్లు వివరింపబడినది. 

“త ద్యేషు పదేషు స్వరసంస్కారౌ సమరౌ (ప్రాదేశికేన 

గుణే నాన్వితో స్యాతాం తథా తాని న్మిర్బూయాక్‌"” __ని. 21-1. 

వ్యాస వాల్మీకాదుల యడుగుజాడల లో నడచిన మహాకవి కాళిదాసు 
గూడ కుశలవులతో గూడిన సీతా దేవిని స్వరసంస్కారములలో నొప్పు చెదవాక్కు.తో 
బోల్చుట గమనార్హ ము, 

“స్వరసనంస్కారవత్యా౭_సౌ పుర్రాభ్యా వథ సీతయా । 

బుచే వోడర్చిషం సూర్యం రామం ముని రుపస్టిత। nm 

రఘు, 15-76, 

స్వరసంస్కారాదుల ద్వారా మంశత్రార్థము నెణిగి యజ్ఞమున వినియుక్త. 
మబునప్పుడు (విదథే శస్యమాశా) వేదవాక్కు. కల్యాణకరములు, స్వచ్చములునగు 
దివ్య తేజస్సులతో (భ(దా వాస్త ణ్యనార్డు వసాన్సా విలసిల్లును; జాగలణశీలమై 
వివకిత దేవతార్హ (ప్రజోధక మె ((జాగ్భవిళ యలరారును, అట్లు వినియుక్తము 
గానిచో కేవల శబ్దరాశిగు మాత్రమే గన్ప్సట్టును_ఆను నీ యర్హమును 'దివళ్ళి దా 
పూర్వా (బు 8-89-2) అను బుక్కు_చెప్పుచున్నట్లు పూర్వము వివరించబడినది. 
ఆశ్రుత్యర్ణమే యిటచమత్కారముగ వాల్మికి మహర్షిచే ననువదింపబడిన దనుట 
గమనార్హము. 

ఇట సీతాదేవి వేదవాక్కు.తో పోల్బబడుటచే ఆమె (పసాదముననున్నను, 
అడవియందున్నను, ఆ లంకుతయైనను ననలంకృతమై గన్నట్టినన్కు అనగా పకి 


ట్‌ 





214 భారతీనిరు క్తి 


సాన్నిధ్యమున నున్నను, ఆమె లక్ష్యము వతి యగు (శ్రీరామచం[ద్రుడే యయినట్టు 
'వేదవాక్కుగూడ సంస్కృత మై యున్నట్టనను, నసంస్కృుత మై యున్న ట్లు గన్ఫట్టి 
నను ఆ వాక్కుకు పరమ లక్ష్యము యజైైశ్వరుడగు పరమేశ్వరుడే యగుటయు నిట 
ధ్యనితము. 


వేద శుతిః = 

పరమార్థమే లక్ష్యముగా గలిగి; న్యాయనంసిద్దములగు హేతువులచే 
సుదృథఢముగా 'ప్రతిష్పితమై, కుతార్కికులకు అ ప్రకంప్యమె, యనన్యనిర పేక్షమై, 
యానూచానమై వెలయుటచే నీ యామ్నాయము “(థువా వేదతత్మి* యని (ప్రసిద్ద 
'మైనట్టు పూర్వము వివరింపబడినది (చూ,బుషిశబ్ధము,) వేద్యశుతి యనగా స్వతః 
(ప్రమాణళూతమైన _వతి యనిఅఆర్హము; 


"వేదయతి వేదః, స్వతః (వమాణధూతాం (కుతి మిత్యర్థః” 
_--గోవిందరాజీయవ్యాఖ్య__రామా.8-00.21, 
కాన (శ్రుతి-అమ్నాయ శబ్దముల బరిశీలించుచో__ 


(1) నిరంతరము గురుముఖోచ్చారణానూచ్చారణ రూపమున ననాది 
నుండియు [శూయమాణ మగుచు వరలునది, (2) శూయమాణ మగుటయేగాక 
నియమవూర్వకముగా (ప్రతిదిన మధ్యయనాదుల ద్వారా యభ్యసింప బడుచుండునది; 
యజ్ఞాదికర్మల యందు మరల మరల శస్తస్తోతాదిరూపమున వినియుజ్యమాన మగుచు 
నిత్యనూకనమై వెలయునది; (4) నిరంతర (శవణఘననాదులచే (బహ్మవిద్యా 
ఠూపిణీయై సాక్షాత్మరించు నది_యని వేవవాక్స్వ్యరూపము స్పష్ట మగును, ఇట్టుగురు 
ముఖమున (గహింపబిడకయు, నియమపూర్వకామ్నాయములు లేకయు, కరల్మయందు 
వినియుక్త ము గాకయుంనిరంతర (శవణ మననాది రహతమై యీ వేదవాణి యెవరి 
కడ నుండునో, యది సంసా గ్రారహీనమై లంకలోనున్న సీ సీకాచేవివలె, (పశిధిలవిద్యయై 
యొప్పును. అందుచే నట్టి వేవవాక్కు వివక్షితార్హ్యపతిపాదకము. గాక, య)ఎవక్షితార్హ 
(వతిపాదనశీల వల గన్పట్టును. అయ్యును వాస స్తృవముగ దాని లక్ష్యము. 
పరమార్దమెయగుననియు. దెలిసినది. (శ్రుతి. _అమ్నాయన్వరూవ మిట్టిది, 


ఇట్టే ఆమ్నాయమె స్వాధ్యాయము. ఇక స్వాధ్యాయ శబ్దమును 
_ జూతము. 


స్వా ధ్యా యు; 


స్వాధ్యాయ సింధు మధనాత్‌ క్రమకేచ యా శ్రీః 
సంమోహ్య కామ్యనిరతాన్‌ కృత భేదవాదాన్‌ | 
చ త్తే సుధాం స్వపద మార్షణ దీక్షీకేభ్యః 

వాని ౧ - 
సంసౌామి శోభనవిధాం హరిరూపిణీం తామ్‌ ॥ 


బుషిం త్వాం వేదం త్వాం సువిమలతపోజాం (పథమ జాం 
(త్రయీం స్వాధ్యాయం త్వాం భిషజ మనమషమం (బహ్మ పరమమ్‌। 
స్వతః (పామాత్యాం త్వాం సురగిర మధామ్నాయ మహితాం 
స్వయంజాతాం దివ్యాం హరిహృదయలక్ష్మీం హృది భజే 


_--వేదమాతృస్త వి 
అధ్యాయః = వెదః 


అథ్యయనము లేకయభ్యాసము నన నెట్టిటో యామ్నాయళబ్దిమున వివరింప 
బడినది. అథ్యయన మనగా (బహ్మయజ్జములేక వేద-వేదాంగాధ్యయన మనియే 
సామాన్యముగా (బిసిది, -. 
(హు 


“అధ్యయనం (బహ్మయజ్జః స్యాత్‌  ఆధిధానచింతామణి, 


210 భారతీనిరుక్త్తి 


అధ్యయనము జేయదగినది యగుటచే వేదమునకు అథ్యాయః అని 
"పేరు, 


“అధీయ న్త ఇత్యధ్యాయాః వేదాః” __-విజ్ఞానేశ్వరీయ (యాజ్ఞ. 1-212.) 
అనా స్మ్రృళిచం[దైిక (సంస్కారకాండ లా ఉపాకర్మ. 
ఇంకేగాక ిస్వాధ్యాయఃి ఆనియు వేదమునకు నామము (వసిద్దము, 


స్యాధ్యాయః వేదః :- 


“స్వాధ్యాయో 2 ధ్యతవ్యఃి అత, ఆ. 2.16; శ, (= 11.5.6-9. 


స్యాధ్యాయమున్సు అనగా వేదము నధ్యయనము జేయవలెను -అని (శ్రుతి 
విధించుచున్నది. ఇంతేగాక 

“బాహ్మణేన నిష్కారణః షడంగో వేదో = ధ్యేతవ్వో జేయశ్చ"” 
యనియు సాక్షాత్తు వేదవదిము నుచ్చరించుచు షడంగసహిత _వేదాధ్యయనముసు, 
తదర్గమీ మాంసను జేయవలె ననియు (శ్రుతి శాసించుచున్నది. 


Lh “నష్ట జ్వలన సంపాతా (పశాంతా(ధ్యాయ 'సత్కధథా! 
తిమిరేణాభిలి.పేవ తదా సా నగరీ దిభౌ” __ రామా. 2-48.34. 
“అధ్యాయః వెద!) సత్క-థా పరాజాదిః; నివృ త్త వేదాధ్యయన పురాణ 
పా శేత్యర్థణ _- గోవిందరాజీయవ్యాఖ్య. 
“నేతి (పతిషేధార్జీయో భాషాయామ్‌ | ఉభయ మన్వభథ్యాయము” 
క సరు. 1-9 
“వతిషేధార్టియ ఉపమార్జీయ శ్చేత్యుభయ మన్వధ్యాయమ్‌ ఛందసి 
(పపిద్ధమ్‌” — ముకుంచళల్మ వ్యాఖ్య, 


స్యా ధ్యా యః 217 


“క్వితీయం (పాప్యానుపూర్వ్యాగ్‌ జన్మోపనయనం౦ ద్విజః । 
వసన్‌ గురుకులే దాంతః బహ్మాధీయోత వాగ్యత ౩” 


—ధాగ, శే లిం 


ఇట “(బ్రహ్మి పద ముచ్చరింపబడి వేదాధ్యయనము విధింపబడినది. 
కాని 'పె(ప్రమాణముల ననుసరించి స్వాధ్యాయ = వేద - (బహ్మప దములు సమా 
నార్భకము లగుట (శుతి స్మృతి సంమతము, కౌన్సి యీ విషయమై కొన్ని యాకేవ 
ములు గలవు, 


స్వాధ్యాయి శలార్రము ఇ వూర్వపక్ష ముల :- 


1) స్వాధ్యాయపదమునకు 'న్వశాఖారూప మగు వేదము (స్వః స్వ 
శాఖారూపః అధ్యాయః వేదః”) -అను నర్థము కూడ సం(ప్రదాయానుగతమై వచ్చు 
చున్నది. కాని. యీ యర్హమును మాత్రమే (గ్రహించి కొందలు పె (శుతివాక్యము 
నకు “స్వళాఖారూపమగు వేదము నధ్యయనము జేయవలెను? _అను నర్జమును 
మాత్రమే చెప్పుచున్నారు. అట్టి తటి కృత్స్న వేదాధ్యయనము [కుతివిహితమా ? 
లేక స్వశాఖాధ్యయనము మా(తమే (శ్రుతివిహితమా ? 


2 కృత్స్న వేదాధ్యయన మే [శుతిసంమత మగుచో “అధ్యాయోఒధ్యేశవ్యః 
అని చెప్పిన జాలును గదా 1 సాధ్యాయః అని యనుచు “స్వ పదమును గూడ 
జేర్చుట లోని తాత్సర్య మేమి ? 


అందుచే “స్వాధ్యాయో 2_ధ్యేతవ్యః” _అను వాక్యము యొక్క యర్హ 
విచారము జేసి (శ్రుతి స్మృత్యనుగుణముగ “స్వాధ్యాయ” స్వరూపమును దర్శింప 
వలసి యున్నది, 


స్వాధ్యాయ మనగా స్వళాఖారూప వేదమే _ యని చెప్పినచో నధ్యయ 
నము జేయువారికి తదితరళాఖలు స్వాధ్యాయములు కాకపోవలసివచ్చును. అనగా 
తదిత్తరళా ఖా ధ్యయనేష్లు వీథివిహితము గాకపోవలసి వచ్చును, అందుచే 


౨16 భారతీనిరుక్తి 


నొక వేళ నితరశాభాధ్యయనమును గూడ నెవరేని జేసినచో వారు విథిచోదితముగాని 
యద్యయనము జేసినవారే కావలెను అదియును గాకొస్వశాథాధ్యయనము విధి 
విహిత మనినంతమా(త్రమున నన్యశాఖాధ్యయనము నిషిద్ధము గాదు; అందుచే నితర 
శాఖాధ్యయనము గూడ జేసిన జేయవచ్చు” _నని యనుటకును వీలులేదు. అన్య 
శాభాధ్యయనము (శ్రుతినిషిద్దము గాదని యనినచో నది విధివిపొత మగునా ? కనుక 
సీ యర్గమునే యనుసరించుచో నన్యశాఖాధ్యయనము స్వాధ్యాయము కౌజాలదు* 
అన్యశాఖ లెట్లయినను స్వళాఖలు కానేరవు గదా | 


అట్లని యితర వేధశాఖాధ్యయనముతో నిమి తము లేదని యనుటకును 
వీలులేదు. “ఆథా౭కో ధర్మజిజ్ఞాసా” “ఆధాతో (బ్రహ్మ జిజ్ఞాసా” -యని జై మినిబాద 
రాయణ మహర్షులు వేదధ్యయానంతగము ధర్య-(బిహ్మ జిజ్ఞానల జేయుట (శ్రుతివిహిత 
మనుచు, నధికారిభేదము ననుసరించి, కర్తవ్యము నువదేశించి యున్నారు. ధర్మ 
జిజ్ఞాస గాని, (దిహ్మజిక్ఞాస గాని స్వశాఖామా(త్ర పరిమితజిజ్ఞానలు కానేరవు 
అందు అధికరణమర్యాదా పురఃసరముగ కృత్స్న వేదార్థపరిశీలనము జేసి ధర్మ 
(దిహ్మజిజ్ఞాసలు శేయబడినవి. స్వశాఖయందుగాని, యన్యశళశాఖలయ-దుగాని, యే 
వేదమందై నను విధివిహితమైనదేదియో యది ధర్మము. 


“వేదో 2ఒఖిలో ధర్మమూలమ్‌”* —_మను, 26. 


కాన, ప సూత్రముల తాత్పర్యము బరిశీలించిన కృత్స్న వేదళాకొధ్యయ 
నావశ్యకత తేటపడుచున్నది, 


స ్రతులు ఆ కృత J ఎ వెదాధ్యయనము $= 


“షట్రింశ దాబ్లీకం చర్యం గురౌ 9 వేదికం (వతమ్‌। 
తదర్గికం పొదికం వా (గహణాంతీక మేవ వా ॥ 


వేదా నధీత్య వేదౌ వా వేదరి వా౭-పి యథా(క్రమమ్‌ | 
అవిప్తుత (బహ్మచర్యో గృహస్థాశ్రమ మావ సేత్‌ -॥" మను. 31,2. 


స్వాధ్యాయః 219 


తపోవిశేషె ర్వివిధై (ర్వతె శృవిధిచోదితైః | 
వేదః కృతో్న్నో 2థధిగంత వ్యఃసరహసో్యో ద్విజన్మనా ॥” 

మను. 21605, 
“* తతి వేదం (బహ్మచర్యం ద్వాదశాబ్దాని పంచ వా | 
(గహణాంతిక మిత్యేకే కేశాంత శ్చైవ షోడశే[” __యాజ్జ, 286. 
“చేదం 'వేదొ తథా వేదాన్‌ వేదాం శ చతురో ద్విజాః। 
అధీత్య గురవే దత్వా దక్షిణాం చ భవే ద్రహీ॥” 

సౌర. పు, 17.4. 
“ఏవం వేదం వెదొ వేదాన్‌ వా స్వీకర్యాల్‌ , తతో 
వేదాంగా నిం” విష్ణు, పు. 28. 
“వేదం వేదౌ తథా వేదాన్‌ వేదా న్యా చతురో ద్విజః। 
అధీత్య చాధిగ మ్యార్ణఆ తతః స్నాయా ద్విజోత్సమః॥” -కూర్మ. 


వసే ద్వాదశవర్షాణ చతుర్వింశతి మేవ వా। 
షట్తింంశతం వా వర్షాణి (ప్రతిచెదం (వ్రతం చరేశ్‌ 1” యమ. స్కృ 
(పతి వేదం \బహ్మచర్యశి ద్వాదళాబ్లాని పంచ వా।ః” 

న యోగీశ్వ యాజ్ఞవల్క్య, 
చేదాన్‌ కృత్స్నాన్‌ (ద్రాహ్మణః పాప్ప్నుయాళ్‌” 
భార. 19.20.81. 
అధీత్య వేదా నఖిలాన్‌ గురుకుకూషణే రతః । 
గురూణా మనృణో భూత్వా సమావ _ర్తేత యజ్ఞవిక్‌ |”. 

భార, 12.2348. 

“ ద్వాదశవర్షా ణ్యేక వేదే (బహ్మచర్యం చరేక్‌; 
(పతిద్వాదశ వా సర్వేషు; (గ్రహణాంతం వౌ.... 
==గె, ధర్మ, సూ, 1-2-51, 52, $8. 


చిలీ 


220 భారతీనిరు క్రో 


“వేద మదీత్య స్నాయాకో _- ఆప. గృ. సూ. ర్‌. 


“వేద మిత్యవివ&ీత మేకవచనమ్‌ 1 వేదం వేదొ వేదాన్‌ వౌ 

అధీత్యి _-హరద త్తః, 

వేదం మంత్ర [బాహ్మణలక్షణం ఏకవచనం జాత్యభిపాయమ్‌” 

“ద్వాదశ వర్ణాణి వేద బహ్మచర్యమ్‌” “| గ్రహణాంతం వా” 

_-అశ్వ. గృ 1225ల, 

“వేద గహ ౩0 కధమ్‌ ? ఎకై కస్య ద్వాదశ వర్షాణి (బహ్మచర్యం 

స్యా తి | తేన ద్వయో శృతుర్వింశతిః త్రయాణాం షట్‌ 

(తింశత్‌ 1 చతుర్జా మష్టాచత్వారింశత్‌ ? -నారాయణవృత్తిః. 

"పె వచనముల ననుసరించి కృత్స్న వేదాధ్యయనము విధింపబడుచున్నటుల 
చెలియను, అంతియే గాదు. సామర్ధ్యమును బట్టి "వేదములు నాలుగు గాని, 


మూడు గాన్ని రెండు గాని తుదకొకటి గాని యధ్యయనము జేయదగు నని (శ్రుతి 
తాత్సర్యము వివరింపబడినది. . 


పాండవులు. నిఖిల వేదాధ్య మనము చేసినట్లు మహాభారతము వచించు 


pon 


చున్నది, 


'త్రే2_ దీత్య సకలాన్‌ వేదాన్‌ శాసాఏణీ వివిధాని చ। 
న్యవసన్‌ పొండవా స్తత పూజితా ఆకుతో భయాః॥” 
భార. 11.81. 
చతుర్వేదవిదులగు వ్నప్రులు వేలకొలది యున్నట్లును మహాభారతము 
వలన 'దెలియుచున్నది.. 
తత్ర సహసం విపాణం చతు ర్వేదవిదాం తధా। 
గవాం సహ్మసే జై కెకె కం వాచయామాస మాధవః॥” 


భార. 12.038. 


స్వా ధ్వా యః 221 


శ్రీకృష్ణుడు” సాంగ నిఖిల వేదాధ్యయనము గావించినట్లు శ్రీమద్భాగవత 
మిట్లు చెప్పుచున్నది, 


“ప్రోవాచ వేదా నఖిలాన్‌ సాంగోపనిషదో గురుఃకొ -భాగ. 10-45-8, 


(శ్రీమ్మ్యదామాయణము గూడ (శ్రీరామచందుని సాంగ నిఖిల వేదవెత్తగ 


వరించినది. 
(3) 


“సమ్య గ్విద్యావతస్నాతః యధావత్సాంగ వేదవిక్‌ ” -2.1-20. 

“అధీత్య స్నాయా దితి విధ్యు క్రరీత్యా సమ్యగ్వేదా నధీక్య 

(వతాని చ కృత్వా కృత సమావ ర్తనఃి అని వ్యాఖ్యాతలు వివరించిరి, 
భరతుడు చిత్రకూటమునకు వచ్చినపుడు “కచ్చి త్తే సఫలా వేదాః” అని శ్రీరామ 
చంద్రుడు భరతుని యడుగుచున్నాడు.  ఇంతేగాదు రామాయణ రచనానంతరిము 
దిని నెవరి కుపదేశించుటయా ? యని వాల్మీకి యాలోచించు సమయమున 


కుకలపు లేతెంచిరి, వారు నిఖిల వేదముల యందు పరినిప్పితు లయినట్లు రామాయ 
అము వరి ంచుచున్నది. 
లం 


కన్య తు మేధా వినౌ దృష్వా వెడేమ పరిఏస్టితె 1 రామా. 1.4_6. 


“వేదేషు బుగ్‌ యజుః సామాధ్యరణ లక్షణేష చతుర్లు 


విషయే .... అ. పరిష్టితౌ” గో విందరాజీయమ్‌, 


202 భారతీనిరు కి 


ఉ తరరామచరితమున గూడ కుశలవులు అన్వికక్యాది విద్యలతో పొటు 
[త యీవిద్యయందు బరినిష్టితు లైనట్లు చెప్ప బడినది. 


“నిర్బృ త్త చౌలకర్మణో స్రయీవర్ణ్ల మితరా _స్తిసో విద్యాః 
సావధానేన పరినిష్తాపితాః సమనంతరం చ గరైకాదశే 
వరే కొ తేజ కల్పే నోపనీయ (తయీవిద్యా మధ్యాపితౌ” 


2. ఆంక, 


మిథిలాధిపతియగు జనకుడు సర్వవేదములయందును, శాస్ర్రము లందును 
బరినిష్టితుడు. అట్టి మహనీయుని నీవే స్వయముగ నాహ్వా?ించి యశ్వ మెధయాగ 
మునకు గొనితెమ్మని దశరథునితో వపిషు డిట్లు జెవ్పుచున్నాడు. 


“మిధిలాధిపతిం శూరం జనకం సక్యవి(క్రమమ్‌ | 
నిషితం సర్వళా స్తేషు తధా వేదేషు నిషితమ్‌ ॥ 
అ తావో © 
త మానయ మహాభాగం స్వయ మేవ సుసత్క్భతమ్‌ 1” 


రామా. 1-1-1820, 2] 


ల! 


స్వాధ్యాయాధ్యయ వున కృత ఎ నెదాధ్యయనమే or 


పె ప్రమాణముల ననుసరించి స్వాధ్యాయాధ్యయన మనగా నిఖిల వేదాధ్య 
యన మని (శుతిమ్మతమైన యభిపాయముగ జెప్పవలసియున్నది. వాల్మీకీ 
మహర్షికి శ్రీ రామచరితము నుపదేశించిన నారదుడు “తపః స్వాధ్యాయ నిరతః .... 
వాగ్వివాదాం వరః” అని శ్రీమద్రామాయణము మొదటి శ్లోకమున 
బేరో్కోనబడీనాడు. ఇట “స్వాధ్యాయ నిరతః అను . పదముజబే 
నారదుడు న్వశాఖభాధ్యయనమా్శాత నిరతుడు _ ఆని చెవ్వుట సమంజసము, 
కోదు, ఏలయన, నారదుడు నిఖిలవేదాధ్యయమునపరు డగుట (ప్రసిద్దము. 


సాక ధ్యా యః 223 


“సదోపయోగే2పి గురు స్య మకీయో 
— 


నిధిః (శుతీనాం ధనసంపదా మివ 1" తిరు. 1-26. 


ఇట నారదుడు అతయ నిఖిల వేదనిధి స్వరూపుడు, సం(పదాయ(వవరర్త 
కుడునగు గురుపుగ కీర్తింప బిడినాడు, ఛాందోగ్య శుతియు నారదుడు సాంగ 
నిఖిల వేదాధ్యయనపరు డని తెల్పుచున్నది. 


“బుగేషదం వగవో౬ ధ్యేమి, యజుర్వేదం సొమ వేద 
మాథర్యణం చేతి” భాం. ఉం. 1-1-2. 


కాన, నారదుడు నిఖిల వేదాధ్యయనరూప _ స్వాధ్యాయ, నిరతు డగుట 
పె రామాయణన్లోక తాత్సర్యము.వాభ్యాతలు నిస్తే వివరించిరి. 

సో౭ధెష వేదాన్‌” భట్టికావ్య. 1-2 

Se) ల 

సః (ధశరథః) 'వేదాన్‌' అధ్యిష్ట ఆధీశవా నితి స్వాధ్యాయ 

ఉక్తః ---జయమంగళ వ్యాఖ్య 
ఇట దశరథుడు నిఖిలవేదాధ్యయన మొనర్చిశట్లు భట్టికావ్యము చెన్పుచున్నది. 
అట్రధ్యయనము గావింపబడిన చతు ర్వేదములను స్వాధ్యాయముగా జయమం౦ంగళ 
వ్యాకాకానము వివరించినది. 

ఛందో లోక మగు [(బహ్యలోకమును బొందగోరు న్నైప్టిక (దిహ్మచారి 
యధిక నియమ (వత పరాయణుడై, స్వాధ్యాయార్దమై. తన దేహమును గురువున 
కర్పింపవలెనని, అనగా తనదేహమును గురుక్యకూష కొజకు మాత్రమే వినియో 
గించుచుండ వలెనని భాగవత మిట్లు చెప్పుచున్నది, 

“యద్యసౌ ఛందసాఠ లోక మారోక్యున్‌ బహ్మవిష్టపమ్‌ | 

(| గ _ on ల ” 
గుం వే విన్యసె ధైహం స్వాం గ్టయార్థం బృహద్వ్య్ర్వతః |] 


భా. 11-17-80 


224 భారతీవిరు క్తి 
ఈ శోకము నందలి 'స్వాధ్యాయార్థంి ఆను పదమునకు అధిక స్వాధ్యా 
యారంి ఆను పదమునకు “అధిక స్వాధ్యాయారం -ఆని వ్యాఖ్యాతలు వివరించిరి. 
@ a 


అట్లు చెప్పుటడేతను స్వశాఖాధ్యయనము మాత్రమే గాక యధికముగ జేయబడు 
నితర వేదశాకొధ్యయనము గూడ స్వాధ్యాయాధ్యయనమె యగుట తెలియును. 


“న చ తస్మిన్‌ శయనే స్వాధ్యాయ మధీయీత” _గౌ. ధ. సూ.8-97 


“తస్మిన్‌ శయనే నాధీయీత, స్వాధ్యాయ్యగ్రహణాత్‌ వేదమ్‌' 


“న తస్మిన్‌ పేద మధీయీత' _-హరద త్తవ్యాఖ్య 

పాన్సునందుండి స్వాధ్యాయాధ్యయనము జేయగూడ దను నియమ మిట 
జెప్పబడుచున్నది. 

తస్య వా ఏతస్య యజ్ఞస్య దా వనధ్యాయౌ 


యదాత్మాఒళుచి ర్య దేశః” -తె. ఆ. 215-1 


తాను ఆశుచిగా నున్నప్పుడును. దేశ మశుచిగా నున్నపుడును, స్వాధాయ 


ధ్యయనము చేయరాదు _ అను నియమమును (కుతి చెప్పుచున్నది. 


ఇట్ట పై వాక్యముల ననుసరించి స్వాధ్యాయాధ్యయనము చెయరాదన? 
“స్వళాఖావ్యయనము చేయరాదు; అన్యశాఖాథ్యయ ము చేయవచ్చును” -అని చెప్పు! 
యుక్తము కాదు గదా |! కావుననే, వ్యాథ్యాతలిట “వేదాథ్యయనముచేయరాదు” . 


అను నర్భమునే వివరించిరి, కాన నిటి స్వాధ్వాయ పదము స్వశాఖారూప వే, 
మా(తపరము గాక నిఖిల వేదపరమని _గహింపక తప్పదు. 


కోశవంంలరు * స్వాధ్యాయపదము ఆ 


కోశములును వేద, స్వాధా్యయ శబ్రములను పర్యాయపదములుగ 
బేర్కొనినది. 
“స్వాధ్యాయో జప ఇత్వుకో వేదాధ్యయన కర్మణి” 
---శద్రరత్నావ? (వాచసృత్యమ్‌) 
“స్వాధ్యాయో వేదతపసోః* __వై జయ స్తీ. 
స్వాధ్యాయః (శ్రుతి రామ్నాయ శృందో వేదః” ._అభిదానచింతామణి. 


“స్వాధ్యాయో జప వేదయోః' -నాశారరత్నమాలి. 


(గుతులు ఆ వేదాధ్యయన సంపదాయవలు ఏల 


ఇక (శుతులయందు వేదాధ్యయనమును గూర్చిన సం్యపదాయ మెట్లు 
న్నదో దర్శింతము.. 

"శతధార ముత్స మక్షీయమాణం విపశ్చితం పితరం 

వక్వానామ్‌ | మేళిం మదంతం పి(్రో రుపస్టే తం రూదసీ 

పిప్పతమ్‌ ॥” అబి, 4-209. 

ఈ మం[తమున విశ్వామి(తుడు తనకు విద్యాదాతయైన యాచార్యుని 
(దిశంసించుచు, నభిమత ఫలముల నిచ్చి తన యాచార్యుని రక్షింవపలసినదిగా 
దేవతల (బార్జించుచున్నాడు. విశ్వామి(తుడొెనర్చిన _యాచార్య(ప్రశంసావ్యాజమున 
నాచార్య లక్షణములను (కుతి యిట బేరొ-నుచుచున్నదీ. విశ్వామిత్రుని 
యాచార్యుడు._ 


226 భారతీనిరు క్తి 


1) అక్షీయమాణ బహుముఖి నదీ (ప్రవాహము వలె నవిచ్చిన్న, జహా 
నుఖవాగ్హ రీ సమేతుడు. (శతధారం అపరిమిత జలధారా యుక్తం ఆకీయమాణం? 


న కదాపి విచ్చిన్న పవాహాం, ఉత్సం ఉత్స/ మివ సతత (ప్రవాహో పేతం (స్రోక 
ఇవ అవిచ్చిన్న వాక్సరణీ సమేతం), 


2) సకల శానా 9భిజ్ఞాడెన మేధావి. (విపశ్చితం మేధావినం సకల 
శాస్తాంభిజ్ఞం).. 
జాలీ & 


$) విధ్యాశరీర (పదాత; _పాలకుడును, (పితరం శిష్యాణాదో విష్యం 
దేశేన పాలకం) 


4) నానా (థుతిశాభాగతము అయిన వాక్యముల నేవైక లత్యేమగు పురు 


షార్థము నందు సమున్ణియపటఅచి జోదించువాడు, (వక్త్యానాం వ కృవ్యానాం "వేద 


వాక్యానాం, మేళం మేళకం నానా శాఖాగతానాం వాక్యానాం ఏకస్మి న్న సంక లయ్య 
వకారం. 


క్‌ పితరుల సన్నిధిలో అనగా _ద్యావాపృథువులయొక సన్నిధిలో 
జ్ఞానాతిశయముచే నిర్భరానంద సరవశుడు; కావుననే సత్యవాది. (పి(తో ౩ద్యావా 
పృధథివ్యోః ఉపసై మదంతం జ్షానాతిశయేన హృష్యంతం ఆతఏవ  పత్యవాచం 
అజ్ఞాతార్జాభావాక్‌ పర్యప్రతారణే చ కారణాభావాక్‌ నక్యవాదినం సా. భా) 


(శుతిచోదితమైన పె యాచార్యలక్షణముల ఐరిశీలించుచో నాచార్యుడు 


మేధావియ్రై సకలళాసా)భిజ్జుడె నిఖిల వేదశాభాగత వాక్యముల నొకే లత్యమునందు 
సమన్వయము చేయగల మహావిద్వాంసుడు- అనితెలియు చున్నది. తత్తు 
సమనక్రయాత్‌” అని మహర్షి బాదరాయణు డుద్రెశింప నిఖిల (శుతివాక్య సమన్వయ 
మిట్టిదె, కాన నిభిల వేదాధ్యయనము గూడ | (శ్రుతిసంమత మయిన సంప్రదాయము- 


అని [గహింపనగును,ఈ సంప్రదాయము ఛాందోగ్య(శ్రుతి వలనను నిట్లు తెలియును. 


“ఆస హ ద్వాదశ వర్ష ఉపేత్య చళుర్విగ్‌౦శతి వర్షః సర్వా న్వేదా 
నదీత్య మహామనా అనూచానమాసి _స్తబ్ది ఏయాయ” 


_=భాందో, ఊ.6-2. 


స్వాధ్యా యః 227 


'యావ చ్చతుర్వింగతివర్డో బభూవ తావత్సర్వాన్‌ వేదాన్‌ 
చతురో2_స్యధీత్య తదరం చ బుద్వాి _ళం. భా, 
ఫి ణి 


శ్వేతకేతువు పండెండు వత్సరములు గురుకులవాసము జేసినాలుగు 
వేదముల నధ్యయనము జేసినట్లు ఈ (శ్రుతివలన దెలియును. నారదుడు చతుర్వేదా 
ధ్యయ:.ము జేసినట్లు ఈ శుతియే మ తియొకచోట(1-1-క) వివరిం చినది, 


నిఖలగాఖాధ్యయునము ఆ ఏకశాఖాధ్య యనము y= 


“స్మర్యతే చ వై శంపాయనః సర్వశాఖాధ్యాయీ” కఠః పున 
రిమాం కేవలాం శాఖా మధ్యాపయాంబభూ వెతి। సబహు 
శాఖా ధ్యాయానాం సన్నిధా వేక్రశా భాధ్యాయీ అన్యాం శాఖా 
మనధీయానః _శాబరభాష్యృ జై. సూ, 1-1-80. 


వైశంపాయనుడు సర్వ వేదశాఖాధ్యాయి. ఇట్లు బహుళశాఖాధ్యయనము 
జేసిన వారెందతో యుండగా కఠుడొచే శాఖ నథ్యయనము ” జేసెను, ఇతరశాఖల 


నధ్యయనము చేయక యా శాఖినే (ప్రవచించెను_అనియర్థము. ఇట్లు సర్వశాఖా 
ధ్యయనము, ఏకళావాథ్యయనము-_అను ర6& సం[పదాయములు నున్నట్లు మ్‌ 
మాంసాదర్భనము వలన చదెలియును, 


వెదశాఖాధ్యయనము = సంప్రదాయము క 


నిఖిల వేదాధ్యయనముగూడ (శ్రుతి స్మృతి నంమత మని యింతవరకును 
వివరింవబడినది. ఇట నొక నొక విషయము గమనింపదగినది, నిఖిల వేదాధ్య 
యన మనగా స్వశాఖాధ్యయన పూర్వకమైనయిత రస్వళాఖాధ్యయన మనియే (గ్రహింప 
, వలెను. స్వశాఖను విడిచి యన్యశాఖాధ్యయనము జేయుట దోషముగ గూడ 
బరిగణింపబడినది. ఈ విషయము పరాశరమాధఏయమున నిట్లు వివరింపబడినది. 


228 భారతిని ఠు}క్త్‌ 
“జ దాహ వసిష్షః__ 
“పారంపర్యాగతో యేషాం వేదః సపఠిబ్బంహణః।ః 


తచ్చాథాకర్మ కుర్వీత త చ్చాఖాధ్యయనం తథా[గొ ఇతి. 
స్వశాభా పరిత్యాగం స ఏవ నిషేధతి, 


“స్వయళాఖోజ్జి తా యేన (బహ్మ తేనోజ్ఞి తం పరమ్‌! 
దైహ్మ'హెవ న విజ్లేయః సద్భి ర్నిత్యం విగర్హిత 1” ఇతి, 
స్వశాఖాధ్యయనపూర్వకం తు ఆన్యశాభాధ్యయనం తేనై 
వోంగీకృత మ్‌, 

“అధీత్య శాఖామాత్మీయాం పరశాకాం తతేః పఠేత్‌ ఇతి” 


__ఆచారకాండ. 1-05, 


దీని ననుసరించి స్వశాభాధ్యయనము జేసియే యితర శాభాధ్యయనమును 
జచెయదగు ననెడి సర్యపదాయము స్పష్టము, న్వశాఖ యన నేది? 


“యద్య ప్యేకై కన్య వెదస్య బహ్మ్య్యః శాఖాః। ఏకతింశతిధా1 
దిహ్వ్య్యూచః, ఎకకతం యజాఃశాఖాః, సహ స్రవర్మా 

సామ వేద, నవధాషఒథన్వణో వేద ఇతి; తథాపి తత త్యత 
వేచే పూర్వక రధ్యయనానుష్టానాభ్వా పరిగృహీతా యావతీ 
కాఖా తావ త్య(త్ర వేవళజ్దైన వివక్షీతా। య ఏకం వేద 

మధీతే స ద్వాదశ వర్షాణి గురుకులే బ్రహ్మచర్యం చరేళ్‌। 

య స్తు చతురో వేదా నవ్యధ్యేతుం శ కః శ (పతిద్వాదశ 

పతి వేదే ద్వాదశ వర్షాణీత్యర్థః। యుదాహ ఆప స్తంబః- 

“ఉ పేత స్వాచార్య కులే (బహ్మాచారివాసో ౭.షచత్వారింశ 
ద్వర్షాణే'తి। యావతా కాలేనై కో వేదో ద్య వౌ (గహితుం 
కక్యా స్తావంతం కాల మితి కేచిత్‌ ॥ 

--హరద త్తమితాకురా, గౌ, ధ. నూ. 1.251, 62. 50. 


1.ఇటహరదత్తు ననుసరించి ముష్పదియొక్కశాఖలవి తెలియుచున్నది. కాని మహ 
చరణ వ్యూహాది (గంథముల ననుసరించి బుగ్వేదశాఖ లిరువది యొకటి యని దెలి 


స్వా ధ్యా యః 229 


ఒకొక్క వేదమునకు అనేక శాఖ లున్నవి. బుగ్యేదమునకు శాఖలు 
ముస్పదియొక్క-టి. యజుర్వేదమునకు శాఖలు నూటజఒక్కటి. సామవేదము 
సహస్రశాఖభాత్మకము, అథర్వణ వేదమునకు శాఖలు తొమ్మిది. ఇట్లు బహుళాఖ 
అతో నొప్పు వేదముల నాల్లింటి నెన డధ్యయనము చేయగలడో యత డొకొ-క్క- 
వేదమునకు 12 సంవత్సరములచొప్పున నలుబది యెనిమికి వత్సరములుగాని లేక 
యెంతకొలమావశ్యకమో యంతవరకు గాని గురుకులమున నుండవలెను. 
అట్లు కృత్స్నవెదము నధ్యయసము చేయజాలనివాడు  మూడుగాని 
రెండుగాని, తుదకొకటిగాని వేదము నధ్యయనము చేయవలెను. ఏ యొక వేడమున 
కైనను సెక్కు. శాఖణగలవు ఆశకు డన్ని శాఖిలతో నొప్పు వేదము నధ్యయ 
నము చేయలేక పోవచ్చును. అట్టి యతడు తనపూర్వులచే నం్యవదాయానుగత ముగ 
నే శాఖ లేక యే శాఖ అధ్యయనము జేయబడుచు వచ్చినవో వాని నధ్యయనము 
జేయనలయును. పరంపరాగత శాభాధ్యాయాధ్యయన మగును, (చూ మస్కంరి 


భాష్యముగూడ్చ. 


పరంపరాగత శాఖనే గాక యన్యశాఖలను గూడ నధ్యయనము చేయగల 
శకి సంపన్నుడు సైతము స్వశాఖను విడచి మొదట నన్యశాథా ధ్యయనమును చేయ 
రాదు; స్వశాబాధ్యాయనము జేసిమే యన్యశా భాధ్యయనము నకు గడగపలెను_అని 
పె (ప్రమాణముల వలన తెలియచున్నది. 


కాసి “స్వశాభాధ్యయనము మా(తమే స్వాథ్యాయాధ య నము, ఇతర 
శాఖా ధ్యయనము స్వాధ్యాయాధ్యయనము కాదు_ఆను నిషేధము గాని,నిర్ణయము గాని 
యీ వచనముల వలన గన్పట్టుట లేదు, 


రి] 


20 భారతీ నిరు క్తి 


ఈ విషయమును వివరించుచు భాట్టచింతామణి యందొక విశేష _మిష్లు 
చెప్పబడుచున్నది, 
“యే కులంపరయైైవ ద్వివేడిన స్ర్రీవేదినో వా తేషా 
' మిప్యేకశాభాధ్యయనం నిత్యం, అన్య దభ్యుదయార్హ 
మైచ్చిక మీతి ద్యోతనార్హత్వేన సార్దక్యాగ్‌ 1 తేన వేదా నధీశ్య 
వేదౌ వా వేదం వాఒపి యథ్యాకమ మితి స్మృతే రియ 
మేవ కుతి ర్మూల మితి (దృవ్యమ్‌।” 


_-భాట్రచింతామణి 1-1; భాటదీపికా వ్యాఖ్య. 
బట ఆ 


కులపారంపర్యము ననుసరించి కొందు చతుర్వేదులు అశ్షే మజీ 
కొందయి త్రి వేదులు, ద్వి వేదులు,ఏక వేదులును గావచ్చును. అట్టివారికి గూడ నేకశాఖాధ్య 
యనము నిత్యము, తదిత రశాఖాధ్యయనమైచ్చికము, అభ్యుదయార్హము నని .తెలియు 
టకే “స్వాధ్యాయి పదము నందలి “స్వ” శబ్ద ముపాత్తము న్వశాఖనే గాక 
యొకటి గాని, రెండు గాన్హి మూడు గాని వేదముల నధ్య యనము జేయ నగునని 
చెప్పెడి వేదా నరీత్య వేదౌ వా వేదం వాషపి యధథా(క్రమి మిత్యాది స్మృతివచన, 
ములకును “సె  ధ్యాయో౭. ధ్యేతవ్యః” ఆనెడి (శుతియే మూలము _ అని యర్థము, 


పె సంప్రడాయములను దృష్టియం దిడుకొనిమే (శ్రీ సాయణాచార్యులును 
స్వాధ్యాయో=ర్యేశవ్యకి ఆను వాక్యము నిట్లు వివరించిరి. 


తస్మాక్‌ అథ్యాపనన్య విధి రేవ నా స్తీతి సిద్దమ్‌। తదభావేన 
స్వవీధ్యిపయు క్తతైవ అధ్యయనస్య। సచ "అధ్యయన 
సంస్కృ తేనైవ స్వాధ్యాయేన అర్థం దానీయాత్‌” ఇతి 
విధత్తే ఇతి కృత్స్నస్యాపి వేదరాశేః వివక్షితార్థత్వేన 
స్వతః (ప్రామాణ్యాక్‌ తదంతగ్గతస్య (అథర్వ వేదస్య 
వ్యాఖ్యానం కర్తుం యు క్రమే వేతి సిద్దమ్‌1” 


జా అథర్వణ వేద !భాష్యభూమిక 


స్యా ధా్య యః 281 


అధ్యయనసంస్కృుత మయిన స్వాధ్యాయము (వేదముచే నర్జమును 
గహింపవలె నని (శ్రుతిచే విధింపబడుచున్నందున “కృత్స్నా వేదము? నధ్యయనము 
జేసి తదుపరి యర్భమును (గహింపవలె నని స్వాధ్యాయ (శుతి తాత్పర్యము-అని 
యర్తము. శ్రీ సాయణులు అశక్తుల విషయమున నిట్లు చెప్పిరి. 
అ జో పూ 


“తేషాం చ వేదానాం సర్వేషాం ఆన్వతమస్య వౌ నగపజాను 
్ర వపజ్జాను. 
సారేణ ఆధ్యయనం ఉపసీతేన కర్తవ్యమ్‌! తథా చ యాజ్ఞ 
వల్య్యాః స్మర తి- వేదా నధీత్య వేదా వా వేదం వా౭పి యథా 
(కమమితి- ఏః వేదపక్షే పితృపితామహాది పరంపరా (ప్రా ప 
ఏవ వేదో ఇఒధ్యేతవ్య ఇత్యభి పేత్య స్వాధ్యాయో 2_ధ్యేతవ్య 
ఇతి స్వశబ్ర ఆమ్నాత 8” _బుగ్వేద భాష్యభూమిక, 


ఉపనీతుడ గువాడు. వేదములన్నిటిని గాని లేక వానితో నొకటి, గాని తన 
శ్‌ ననుసరించి ఆధ్యయన మొనర్పవలెను. యాజ్జ్ఞవల్క్యున్మృతియు నీ విషయమె 
చెప్పుచున్నది. ఏక వేదపకేమున మ్యాత్రము పితృపితామహాది పరంపరా(ప్రా ప్తమగు 
వేదమునే యధ్యయనము జేయవలె నని తెలియజేయిట కే “స్వాధ్యాయో౭_ధ్యేత వ్యః 
అను (శ్రుతియందు “స్వ శబ్దము ఆమ్నాతమైనది _ అని యర్థము. 


కనుక శ్రీసాయణు ననుసరించి ఏక వేదపకము, బహు వేదపకము-అను 
రెండు పకములును “స్వాధాయోఒధ్యేతవ్యః” అను [శ్రుతి తాత్పర్యము ననుసరించి 
సిద్దము లగుచున్నవని తెలియుచున్నది. 


ఇట్లు రెండు పతము లున్నట్లు తం్యత్రవార్రికమునందును, త ద్వాఖ్యయగు 
న్యాయసుధ యందు నిట్లు జెప్పబడుచున్నది.. 

“యో ఇల్చేన కాలేన బహూన్‌ వేదా నధ్యేతుం సమర్హ స్తం 

(ప్రతి బహు వేదవకో 2_సమర్హం (వత్యల్పవేదపక ఇతి సామర్థ్య 

మంగీకృత్య గార్హస్ట్యాశ్రమాయోగ్యం (పతి. బహు వేపక్‌జ 


232 భారతీనిరు క్రి 


తద్యోగం (ప్రత్యల్మ వేదపకు ఇత్యాశ్రమ యోగ్యత్వ మంగీ 
కృిత్యా'పేక్ష్యైత న్మనునోచ్యత ఇత్యర్థః 


-భాట్దసో మేశ్వరః _న్యాయసుధా (తంత్రవా ర్థికవ్యాఖ్యా) 1-8-4 


కావున (1) బహు వేదాధ్యయనము (౨) అశక్తుల విషయమున స్వశాభ్యా 
ధ్యయనము _ రెండును 'స్వాధ్యాయో=ధ్యేతవ్యః” అను శ్రుతి ననుసరించిన సంప 
దాయములే. ఇంతియే కాదు, అశకుల స్వాధ్యాయమును గూర్చి మీమాంసా 
దర్శనకారుల యఖ ప్రాయ మిటున్న ది. 


“జాతే చ వాచనం న హ్యవిద్వాన్‌ విహితోజ సి సి 


జె. సూ, 9.818. 


“తత హోమమా శే చోదితే వేదాధ్యాయీ శక్త ఇత్యధి 

క్రయ, నావిద్వాన్‌ కియతా పున ర్విదితేన విద్యా నధి 

క్రియత ఇతి; యావతా విదితేన శకో భవతి యథోక్తం 

(కతు మభినిర్వ ర్రయితుం తావ ద్య|ో వేద స శేన గ్రతునా౭. 
ధి క్రియతే! నను వేవ మదీయీశేతి వచనా త్క్యృాతో్నో 

వేదో 2౬ధ్యేతవ్య ఇతి భవతి, న వేదా వయ వేనాధిక్రియత 

ఇతి। ఉచ్యతే। క్రతూనాం జ్ఞానార్తెం వేదాధ్యయనం 

కార్యమ్‌। త(త్రాన్యస్మిన్‌ (క్రతౌ క క ర్రవ్య 2-న్య(కతుజ్ఞానం 

న దృష్టాయ భవతి! తస్మాణ్‌ (క్రత్వంతరజ్ఞానం ఆధీకారే 

నా2-2-వ ర్రవ్యమ్‌। (కత్వంతర జ్ఞానాయ కత్వంతర(గంథః। 

సర్వే ఆతవః కథం జ్లాయేరన్‌ పృథ గ్పృథ గితి కృత్స్నస్య 

వేదన్య అధ్యయనం (శూయతే! తస్మాత్‌ న్వపదార్ధజ్ఞో 

ఇ-ధి[క్రియేతేతి! తేన అన్వపదార్థజ్జస్య కరై వన్మా స్త్‌! 

కథ దుస వాద్యేత। తస్మాగ్‌ సాధ్వభిధీయతే జ్ఞ ఏవ 

వాచయితవ్య ఇతి" ఎఎళశౌదిర భాస్యమ్‌, 


స్వా ధ్యా యః 238 


“యద్యపి స్వాధ్యాయ్యగ్రహణేన సకలో వేదః పరిగృహీత 
_సథా౭పి దర్శపూర్ణమాసా కుర్వాణస్య జ్యొతిష్టామిక 
మంత బ్రాహ్మణం న క్వచి దుపయజ్యత ఇతి, అసదపి 
నాధికారం వ్యావ ర్రయతి, ఇష్టి వేచనైవ యోగ్యతాయాః 
సిద్దత్వాత్‌ | తేన త ద్యాజినః శావా నేవ స్వాధ్యాయః।..... 
కామశ్రుత్యపరి[గ్రహా చ్చ సర్వై రనారభ్యవాద విధ్యధీతో 
వేదో 2_పేకిత ఇత్యవశ్యం (బహ్మచర్యకాల ఏవ సమసో 
వేదో 2_ధ్యేతవ్యః। యది తు కశ్చి దశకో నాదీకే ఫకలం, 
అగ్నిహో(త దర్శపూర్ణమాత్రం కథంచి దథిగచ్చతి న 
తన్య త(త్రానధికారః। ఏవం చ సతి వాహ్యజ్ఞానం దూర 
వి(పకృష్ణ మేవ। యత్తు ఆత్మజ్ఞానం తేన వినా (పవృ త్తి 
"రేవ నాస్తి, ఆత; సర్వక ర్మార్ట మంగే కర్తవ్యమ్‌ 1” 


కంత వా ర్టికమ్‌, 


'స్వాథ్యాయో 2.ద్యేతన్యః, వేద మధీయీతి _ ఇత్యాది వచనములచే 
సకల వేదాధ్యయనము విధింపబడుచున్నది, కొని యాళక్తుడగు నత డగ్నిహోడ 
దర్శపూర్ణమా నాది కర్మల ననుష్టించుట క యా కర్మభాగమునకు సంబంధించిన 
వేదభాగమును మా(త మెల్లో యధ్యయనము జేసి యా కర్మలయందు (బవృత్తుడు 
గావచ్చును. అట్టి వాని విషయమై యత డొనర్చిన యా వేదభాగాధ్యయన మతనికి 
స్వాభ్యాయమే (శేన తద్యాజినః తావా నేవ స్వాధ్యాయ) యగును. ఆనగా నా 
యా (క్రతువులకు సంబంధించిన 'వేదభాగమునైన నియమపూర్వకముగ ముంద 
ధ్యయనము జేసి తర్వాత నా కర్మలయందు (బవృత్తుడు గావలయును, శక్తుడగు 
వాడు (బహ్మచర్య కాలముననే కృత్స్న వేదము నధ్యయనము జేయవలెను. ఇట్లు 
జేతియు “స్వ' పదార్గజ్ఞాడు గానిచో వానికి గర్మలయం దధికారము లేదు. “స్వి 
పదార్ధ జ్ఞానమనగా ఆత్మజ్ఞానము; దేళాతిరి క్సుడె కర్త్హయు, కర్మ ఫల భో క్తయున్గె 
విలసిల్లు ఆత్మను గూర్చిన జ్ఞానమని యర్హము. ఈ జ్రానములేనిది కర్మలయందు 


284 భారతీనిరు కీ 


(దివృత్తియే యుండదు కొన ఆత్మజ్ఞానము సర్వకర్మార్గ మంగీ కర్తవ్యము - 
ఆని పె వచనముల తోత్సర్యము. | 


దీనివలన 1) ఐహువెదపక్షము 2 ఏకవేధపక్షము మాత్రమే గాక 
8) ఆత్వర్తమె నియమపూర్వకముగ నధ్యయనము జేయబడు వేదభాగముకూడ 
నా క్రతుయాజికి 'స్వాథ్యాయి వగుబయు దెలియనగును. ఈ మూడును సంప 
దాయములే, అందుచే ఏకవేదసక్షమున, (శ్రీ సాయణులు. చెప్పినట్లు, స్వాథ్యాయ 
పదము నందలి స్వ" శబ్దమునకు “స్వశాభారూపమగు వేదము? అని. యర్షమును 
సంకోచము చేని: చెప్పుట యు క్షమే, 


కాని యిట. నొక విషయము పరిశీలింపనగును. మహర్షి వేదవ్యాసుడు 
వేద విభాగము చేసిన తరువాత నా యా శాఖా ప్రవ ర్రకుల ననుసరించి న్వళాఖా 
ధ్యయనము సం(ప్రదాయానుగత హయినట్లు! పురాణాదుల వలన దెలియుచున్నది. 
కావున వేదవిభాగాద్యనంతరము స్వాధ్యాయ మనగా స్వశాఖారూప వేదాధ్యయన 
మనెడి యర్థము సరప్రదాయానుగత మైనట్లు కొందజు చెప్పుటయు గలదు. 
అట్టికో చేదళాభాది విభాగమువకు బూర్యము (శ్రుతియందలి “స్వాధ్యాయ” పదము 
లోన “వ్వ శబ్బ్దమున కర్ణ మేమయి యుండును ? 


. అంతే. కాదు. _ స్వాధ్యాయ పదమును ' వేదవర్యాయవా చకముగా 
. గ్రహింపక, “స్వః అధ్యాయః అని వి్మిగహమును జెప్పి స్వశబ్దము స్వశాఖాపర 
“మని చెప్పుతో బిహు వేదాధ్యయన పక్షమున స్వాధ్యాయపదము నందలి “న్వ” 
. శబ్రమున కర్త మేమి ? లేక స్వా ధ్యాయశబ్దము వేదసామాన్యమునందు గాక 'స్యశళాఖా 
భూవ వేనము” అను నర్దము నందే రూఢమా ? ఈ విషయముల బరిశీలింతము. 


ళా 


. పరాశరమాధవీయక్‌ అచారకాండ, 120; భాగ. 126; విష్ణు. 


“Eat; వాయు. 1-60. 25 అగ్ని, 150-271; కూర్మ, 1.౧2౦ నాథద, 
"i; బ్రహ్మాండ, 1-88-5. 


స్వాధ్యాయము యొక్క స్వాధ్యాయత్వము 


మహాభాష్యమునందు స్వాధ్యాయ శబ్దమును గూర్చి యిట్లు చర్చింప 
బడినది, 


“కః పున రర తి స్వాధ్యాయశబ్దం .ద్వారాదిషు పరితుమ్‌ + 

ఏవం కిల పర్యేత _ “స్వ మధ్యయనం స్వాధ్యాయ ఇతి” | 

తచ్చ న। సుషవా౭ధ్యయనం స్వాధాయః | శోభనం వా 
2.ధ్యయనం స్వాధ్యాయః । అథా౭_సి స్వ మధ్యయనం 

స్వాధ్యాయః | ఏవ మపి న టోషః ! అచా మాదే రితి 

వర్తత ఇతి” __మహాభాష్య-ద్వారాదీన) చంపా, సూ. 7-14. 


ఇట మహాభాష్యమున మొదట “సుష్టవా 2_.ధ్యయనం స్వాధ్యాయః 
శోభినంవా ఒభ్యయనళ స్వాధ్యాయః” అను వ్యుత్పత్తులు (ప్రదర్శింపబడినవి. 
తుదకు “స్వ మధ్గయనం స్వాధ్యాయః' అను ప్యుగ్బ తిని జెప్పినను రూపనిష్ప త్తి 
యందు దోషము లేదని 'చెవ్పబిడినఏ. దీనిని బట్టి పె మూడు విధములగు 
వ్యుత్పత్తులును భాష్యకారోభిమతములే యగును. “స్వాధ్యాయి పదము న్వశాఖా 
రూప వేదమునందు మాతమే రూఢమై యున్నచో ఛాస్యకారుడు మొదటి రెండు 
'వ్యుత్సత్రుల నట్లు (ప్రదర్శించి యిండకు. -కాన స్వాధ్యాయ, పదము “స్యశాఖారూవప 
వేదము అను నర్గము రూఢము కాదనుట స్పష్టము. 


. భాష్యకారు ననుసరించియే ఆమర సుథాకౌతాదులను రెండు విధములగు 
వ్యుత్పత్తుల (బదర్శించిరి, . 


236 భారతీనిరు కి 
వూ 


1) సు అతీవ ఆవృత్య అధ్యయనమ్‌ _ యజ శ్చ ఆ ఘల్‌, 
= పొ. నూ. శిఎకింలి! 
2) స్వార్థం అధ్యయనం వా =... అమరీసుధా, 


1) సు ఆ అధి ఇజః భావే షుజ్‌ 
2) స్వః స్వకీయత్వేన విహితః అధ్యాయః .... వాచస్పత్యమ్‌. 


1) స్తు సుకృతాయ ఆవృత్య ఆధ్యాయోః౬ దీతిః స్వొాధ్యాయః 
2) సుష ఆవృత్య ఆధ్యాయః వేదాధ్యయన మితి గ ద్దికల్బ (దుమః, 


ఇట్లు రండు వ్యుక్పత్తులు గూడ (బదర్శింప బడుచుండుటచే “స్వాథ్యాయి 
పదము స్వశాభారూపవేదము అను నర్భమున మ్యాతమే రూఢము గాదనుట స్పష్టము, 


ఇఠదు మొదటి వ్యుత్పత్స్యర్భము ననుసరించి నిరంతర మావృతి జేసి 
చక్కగ నధ్యయనము జేయబడు వేదము “స్వాథ్యాయ * మగుచున్నది. ఆట్లు 
నిరంతర మభ్యసింపబడని, లేక మననము జేయబడని వేదము. స్యాథ్యాయము 
గాదనియు భావము. ఇట్టు చెప్పినచో స్వాథ్యాయశబ్దము పైన జెప్పిన 
ఆమ్నాయశబ్దికత మును వివరించిన దగును. 

ఇక అమరసుదాకారుని రెండవ వ్యుత్పత్తిని జూత.ము. “స్వార్ధ మధ్యయన 
“స్వాద్యాయఃి _ ఆత్మార్థమగు, అనేగా అత్మస్వరూపప్రాపి కొట'కె న, లేక పరమప్ప 
రుషార్థము కొజృకెన, యధ్యయనము వేదము ఆని యర్ధము, ఆట్లుగాక తనకొ అకు, 
అనగా తన యశస్సు కొఅకో లేక ధనలాభాదికము కొజకో చేయ బడెడి యధ్యయనము 
“స్వాథ్యాయ' మని చెప్పరాదు. అట్లుచెప్పిన “'బాహ్మజేన నిష్కారణః షడంగో 
వేదోఒథే తవ్యోజైయ శృయనెడి (శుతివాక్యముతో విరొధము సంభవించును 


కాన ఆత్మార్హమైన్క అనగా అత్మస్వరూపావ గో దార్థమై. యధ్యయనమే “స్వాధ్యాయ 
మని-యర్హము జెప్పుట యుకృతరను. 


సొ ధ్యా యః 297 


నిఖిల వేదములకు సాక్షొత్తుగ గాని పరంపరగ గాని యాత్మ స్వరూప 
మును దర్శింపజేయుటయే లక్యు మని “వేద, బుషి, (బ్రహ్మాది శబ్రవిచారమునందు 
వివరింపబడినడి. అటులే వేదమునకు గల యీ స్వాధ్యాయ మను 'నామముగూడ 
వేదమయొక్క- లక్ష్యము పరమ పురుషార్థదర్శమే _ యని _తెలియజేయుచున్న దని 
గహిొంపన గును. 


శ్రీసాయణాచార్యాదులు, భాష్యకారుడు 'వదర్శించిన మూడవ వ్యుత్పత్తి ననుసరించి 
“స్వః అధ్యాయః స్వాధ్యాయఃి అని చెప్పినట్లు గన్పట్టును, “స్వః అద్మ్యాయణ= ఆను 
పదములకు (ప్రకరణము ననుసరించి” స్వశాభారూపమగు వేదము అను నర్హమును 
జెప్పినను, మైన జూపిన వ్యుత్పత్తి ననుసరించి యనుగతమైన యర్హమును గూడ 
(గహింపవలసి యున్నందున “స్వం ఆత్మవిషయకం ఆధ్యయనం స్యాధ్యాయఃి 
ఆను నర్భమును గూడ అధికారిభేదము ననుసరించి (గహంపవలసి యుండును. 


(శ్రీ శబరస్వామియు 'తస్మాక్‌ స్వవదార్ధజ్లో ఇధి కియే తేతీ, తేన అస్య 
పదార్థజ్ఞన్య కర్త్మెవ నాస్తి" (జై. సూ. శీ-8-18) __ “న్వి పడార్హజ్ఞుడే కర్మల 
యందధికృతుడు; “స్య” పదార్లజుడు గానివావికి కర్మయే లేదు? __ అనుచు, 

యఖ 
కర్మలకు “స్వ పదారజ్రానము శాంతరీయకము: కర్మానుషాన సమయమున సూల 
డడ © ' డు 
దేహాతిరిక్తుడును, కర్మఫలభో_క్రయు నగు ఆత్మను ('స్వి .పదార్హమునుు గూర్చిన 
జ్ఞానము, ఆవవ్యకము _-_ అని చెప్పుచు స్వాధ్యాయము యొక్క. ఆత్మపరతక్షమును 
(స్వపరత్వమునుు నిషుణముగ చెలియజేయుట దర్శింపనగును. 


(శ్రీ కుమారిలభట్టపాదులును పె శబరవాక్యమును _ “యత్తు ఆత్మ 
జ్ఞానం, తేన వినా (ప్రవృత్తి రేవ నాసి, ఆతః సర్వకర్మార్థ మంగీ కర్తష్యమ్‌"__ 
ఆని ఏవరించుచు స్వాధ్యాయము కత్వర్థమైనను దానికీ గల ఆత్మ వరత్వమును 
విస్మరింపరాదని హెచ్చరించుటియు గమనార్హము, 


88 ) 


మ భారతీనిఠు కి 


(శ్రీకమారిలభట్టపాదుల హృదయమును భట్టసోమేశ్వరుడును న్యాయ 
సుధయందిట్లు వివశించినాడు, . 


“శరీరాది వ్యతిరికాత్మ (పతిపాదక వాక్యానాం తరి కర్మజ్ఞానా 
నువయోగార్‌ సగుణోపొసన వాక్యవచ్చాభ్యుదయ ఫలత్వా 
. భావాళ్‌ నిరుణోపాసవ వాక్యవద్వా2-పవగ ఫలత్వాభావాత్‌ 
క ' fs 
_అనర్థక మధ్యయనం స్యా దిత్యాశంక్యాహ యతి్వితి" 
శరీరాతిరి క మ ఆత్మ జ్ఞానమును బోధించెడి వాక్యములకు సాకెత్తుగ 


గ్రతువున వినియోగము లేకపోయినను, అ యాత్మజ్ఞానము లేనిది (క్రతుచే లేదు; 
కనుక స్వాధ్యాయము (కత్వర్థమైనను దానియొక్క ఆత్మ పరత్వము గుర్తించుట 
యత్యనావశ్యకము _ అని తాత్నర్ణము, 

లా లీ ఎఖ 


పైన బేర్కొనిన “యద్యసౌ ఛందసాం లోకంి అను భాగవత శోకము 
(11-1-80) నప్పిక (బహ్మచారి యొక్క స్వాధ్యాయమునకు (కృత్స్న వేదా 
ధ్యయనమునకు) లత్యము ఛందోలోకమైన (బ్రహ్మలోక మని చెప్పుచున్నది. 
ప్వాధ్యాయమునకు గల యీ యర్ధమును (ఆత్మను లేక (బిహ్మను గూర్చిన 
యధ్యయన (గ్రహించినవుడే భాగవకతోద్దిషమెన లక్ష్య ముసపన్నమగును. 


“వేదా. ద్రిహ్మాత్య విషయా స్రీకాండ విషయా ఇమే” (భాగ. 11-86); 
వేరై శ్చ సరై రహ మేవ వేద్యః; సర్వే వేదాయ తద మామనంతి; 
'బహ్మాణం (దిహ్మవాహ సమ్‌? = ఇత్యాది (శుతి స్మృతి వచనములందు -బేర్కొాన 
బడిన *(బిహ్మో, ఆత్మా, ఆహమ్మ పరమం పదమ్‌ ఆనునవి స్వాధ్యాయ లత్యుము 
లగుట 'న్వి శబ్దముచే దెలియనగుమ, 


స్వాధ్యాయమె [బహ్మయజ్ఞము 3 


“స్వాధ్యాయో (బహ్మయజ్ఞఃి ఆని శతపధ(బ్రాస్మాణము (1.8.62) 
నందలి (బహ్మ యజ్ఞాధికార (పకరిణములోని వాక్యము. స్వాధ్యాయమే (బ్రహ్మ 
యజ మని యము సాంగ నిఖిల వేదాధ్యయనము లేక అధ్యాపనము _బహ్మ 

ల © 
యజ్ఞ మగును. ఇది (ప్రతిదినము జేయవలసిన పంచ మహాయజ్ఞములలో నొకటి. 
ఇట్లే (బహ్మయజ్ఞమును జేయు సం(ప్రదాయము నేటికిని గలదు. ఇట (ప్రతి 
స్వాధ్యాయ (దిహ్మయజ్ఞ శబ్దముల రెండింటిని పర్యాయపదములుగ (బయోగించుట 
స్పష్టము. 


స్వాధ్యాయ్య _దిహ్మయజ్ఞ శబ్రములు రెండును పర్యాయపదములను 
విషయము ఆప స్తంబ ధర్మసూ(త్రములందు నిట్లు గలదు, 


“అథాపి వాజసనేయ (బాహ్మణమ్‌ - (బ్రహ్మయజ్ఞో హ 
వా ఏష యశ్‌ స్వాధ్యాయః" — 1-438. 


“ఆథాపి ఆపి చ స్వాధ్యాయో నామ య ఏష (దిహ్మయజ్జః 

(బహ్మ వేద తత్సాధనో యాగః। యథా దర్శపూర్హ 

మాసాదయః పురోడాళాది సాధనాః। హ వై శట్రై (వసిద్దిం 

ద్యోశ యత :* — హరద త్రవ్యాఖ్య. 


స్వాధ్యాయమే (బహ్మయజ్ఞ మని వాజసనేయ బ్రాహ్మణము; ఇందలి 
హా, వై శబ్రములు స్వాధ్యాయమునకు గల (బహ్మయజ్జత్య ప్రసిద్ధి నభివ్య క్రము 
జేయునట్టివి. దర్శ పూర్ణమాసాది కర్మలకు పురోడాశాదు లెట్లు సాధనములో 
యీ స్వాధ్యాయ యజమునకు (బ్రహ్మ (వేదము సాధనము = అని యర్థము, 


240 భారతీనిరుకి 


ఇటి హరద త్త వ్యాఖ్య ననుపరించి (బహ్మయజ్ఞ మనగా (దిహ్మా 
(వేదము) సాధనముగా గల యజ్ఞము - ఆని యర్థము సిద్దించుచున్నది. వేదా 
భ్యాసము జేయు (బ్రహ్మచారి విషయమున నిది (బ్రహ్మ[ప్రా పికి - ట్రహ్మరూవ 
వేదళబ్రరాశి (ప్రాప్తికి _ పాధనమని యర్థము. కాని యభ్యాసము జేయుకొలది 
యధథికారి భేదము ననుసరించి యీ స్వాధ్యాయము వేవరూపుడగు (బహ్మయొక్క- 
(ప్రాప్తికి సాధనమగు నను విషయము గూడ నిట నూచితము, “ఏక వేదస్య 
చాజ్జానాత్‌ వేదా స్టే దిహవోఒభవన్‌" _ ఇత్యాది పూర్వోదాహృత వాక్యములు 
ఏక వేద (జ్ఞాన స్వరూపుడగు పరమాత్మను దెలియ జేయుటకే వేదము లన్నియు 
సాధనములె వెలసినట్లు చెప్పుచున్నవి. (శ్రీ సాయణుడును స్వాధ్యాయరూప (బ్రహ్మ 
యజ్ఞము వరమ పురుషార్థ సాధన మని చెప్పినాడు. 


“యస్మాళ్‌ స్వాధ్యాయవ్యతిరేకేణ సుకృతమార్థో న జ్ఞాయతే 
తస్మాత్‌ స్వాధ్యాయో వాధ్యేతవ్యః, (గహణాధ్యయనం 
(బ్రహ్మయక్ఞాధ్యయనం చ కర్తవ్యమ్‌ | తచ్చోభయం పరమ 

పురుషార సాధనమ్‌” _- సా, భా, తె. ఆ. 215. 


కాన స్వాధ్యాయము యొక్క పరమలక్ష్య మదియే యని *స్వాధ్యాయో 
(దిహ్మాయజ్ఞికి అనుకు తివాక్యము దర్శింపజేయుచున్నటుల (గహింపనగును. 


స్వాధ్యాయము (బ్రహ్మయజ్ట మని యింతవరకు దర్శించితిమి. 
ఇంతేకాదు, | 


(పణవజపము ఆ స్వాధ్యాయము $ఇ 


అధికోరిభేదము ననుసరించి స్వాధ్యాయ మనగా (వజవజవము__ 
అనునర్ధము గూడ సంప్రదడాయసిద్దమై గన్పట్టుచున్నది.. 


స్వా ధ్యా యః 241 


“తపః స్వాధ్యాయ ఈశ్వర ప్రణిధానాని [కియాయోగః” 
యోగ, సూ, 21, 
“స్వాధ్యాయః (పణవౌది పవిితాణాం జపః మోడీ శాస్తా ధ్యయనం వో” 
_-- వ్యాసభాష్య. 


రాజు సంతోష తపః స్వాధ్యాయేశ్వర (పణిధానాని నియమాః” 


యోగ. నూ, 2-82, 


“స్వాధ్యాయో మోక శాసాఫత్రా మధ్యయన ౦, (సణవజపో వౌ 


—వ్యాసభా ష్య. 


పె వ్యాసభాష్యమును వివరితచుచు శ్రీవాచస్నృతిమ్నిశుడు తన తత్త్వ 
వైళారదీ వ్యాఖకియందు యోగళాస్త్రమున బేర్కొనబడిన యీ యమనియమముళే 
విష్ణుపురాణము (6-7ఆధ్యా )గూడ వివరించుచున్నట్లు ఈళ్లోకముల నుదహ 
రించినాడు, 


"”(దిహ్యచర్య మహింసాం చ సత్యా స్తేయాపరిగహోన్‌। 
సేవేశ యోగీ విష్కామో యోగ్యతాం స్వమనో నయన్‌॥ 
స్వాధ్యాయ శౌచ సంతోష తపాంసి నియతాత్మవౌన్‌। 
కుర్వీత (బహ్మణి తథా పరస్మిన్‌ (పవణం మనః॥ 

ఏతే యమాః సనియమాఃపంచ ప చ (ప్రకీర్మితాః। 
విశిషఫలద్యా కామ్యాని ష్కాామాణాం విముకిదాః॥ 


వి పు. 6-7-86, 87, 38. 


కాన స్వాధ్యాయ మనగా “(పణవజపము లేక మోకళాస్తాధ్యయని మనియు 
సర్గము లుండుట స్పష్టము. స్వాధ్యాయాది యమ నియమములు ఫలాభిసంధి 


242 భారతీనిరు కీ 


గలవారికి విశిష్టఫల(ప్రదములు; ఫలాభిసంధిలేని నిష్కామయోగులకు మోక్షసాధనము 
లనీ విషపురాణము వణనను దెలియుచున్నది, 
౬ 


_ ధర్మశాస్ర్రములందు మునికి స్వాధ్యాయము విధింపబడినది. ఇట స్వాధ్యాయ 
మసగా (ప్రణవజప మనియే యర్థము. 


“అనగ్ని రనికేతః స్య దశర్మా 2ఒశరణో మునిః; 
స్వాధ్యాయఏవోత్సృజమానో వాచం (గ్రామే (పాణవృత్మిం 
(పతిలభ్యాజ-నిపో2.నమ తశ్చరేకొ “జా ఆప ధసూ. 221.10. 


“స్వాధ్యాయః (ప్రణవౌది పవితాణాం జపః అత బౌధాయన; - 

వృకమూలికో వేదసంన్యాస్కీ వేదో వృక్షః తస్య మూలం 

(ప్రణవః, (పణవాత్మకో వేదః; (పజవో (బహ్మఘాయాయ 

కల్పత ఇతి హోవాచ (ప్రజాపతి రితి | (బోధా. ధ. నూ. 21020 
నుండి 88 వరకు) 


తతెవ వాచం విసృజేళ్‌ ఆన్య|త మౌన(వతః స్యాక్‌ * 


ఎఎ హారదత వ్యాత్యు. 


“అనగ్ని రవికేతః స్యా దకర్మా౭_శరణో మునిః | భై కార్డీ 

గామ మన్విచ్చేజ్‌ | స్వాఛ్యాయే వాచ ముత్సృళజే, డితి 1” 
(బోధాయన ధ, సూ. 2.10.26, 28, 27) 

“స్వాధా్థాయః (పణవః, సమ న్త వేదో వా” (గోవిందస్వామి వ్యాఖ్య 


పావమును ఛేదించునది యగుటచే వేదము వృక్షము (వృతో (వశ్చనాత్‌) 
పాపన్యఎ వేద వృక్షమునకు మూలము (ప్రణవము, ఆందుచే వేదము (సణవా 


స్వాధ్యా యః 249 


త్మకము. ముని యగువాడు చేయవలసిన స్వాధ్యాయ మీ (ప్రణవ జపము _ అని 
ధర్మశాస్త్ర వచనముల తాత్పర్యము. 


ఇట గమనింపవలసిన యంశము గలదు, కృత్స్న వేద (పనితిధిరూష 
మగు (ప్రణవము స్వాధ్యాయ మని చెప్పబడుటచే. స్వాధ్యాయపదము కృత్స్న 
వేదమునకు వాచక మగుట. స్పష్టము. మటియు పరమేశ్వర వాచకమగు సీ 
(వణవము స్వాధ్యాయ మగుచో నప్పుడు స్వాధ్యాయపదము లోని ' “స్వ“* శబ్ధము 
ఆత్మ లేక పరమేశ్వరసరముగనే (గ్రహింపబడవలసియన్నది. ' - ప్రణవజవ 
మొనర్చెడి ముని విషయమున 'స్వశాభారూవ వేదము" అను నర్హమునకు (బన క్రియ 
ee ఎ వీ 
యుండదు, 


స్వాథ్యాయము మోక్షశాస్తాధ్య యనసనము: 


బ్రహ్మ జిజ్ఞానయం దధికృత్వులగువారు. గురువుకడ జేసెడి మోక్ష 
శాసాంధ్యయనమునకును స్వాధ్యాయ మని "పేరు. 


“స ఆవృణో తి ృతం సం|పయచ్చం స్మృస్మ స (దు హ్య 
త్క్బృత మస్య జానన్‌ గురుం శిమో నిత్య 
మభివాదయీత, స్వాధ్యాయ మిచ్చే చ్చసదా జ(ప్రమ తః 1” 
= సనత్సుజాతీయమ్‌, _8, 


పరమ పురుషార్థసిద్ధి యాచార్యాధీన మని యిట _ జెప్పబడుచున్న ది, 
పూర్ణానంద స్వరూషుడగు (బహ్మకు “అమృ్మత"* మని పేరు. ఆ (బ్రహ్మయే 
ఆత్మ. ఆచార్యుడు శిష్యుని కీ యమృతము నొసగుచు నిరంతర మాతనిని తత్స 
రూపమున నిలుపును. (ఆవృణోతి ఆపూరయతి అమృతం పూర్ణానందం (బహ్మ 
ఆత్మశ్వేన సం(ప్రయచ్చన్‌ - శం. భా; నత్యేన చిదాత్మనా ప్రకరణ ఆవృణోతి 


244 భారతీనిరు క్రి 


సబాహ్యాభ్యంతరం వాస మతి | ద్వైతోత్త భయనివారణేన పాలయ తిత్యర్థః = నీల 
కంఠః అటు శిష్యుని తత్స్వరూపమున నిలిపి జడము, అసత్యము నగు ద్వైత 
(పపంచ వాసనల వలన గలిగెడి భయమును వారించి పాలించుచుండును. అమృత 
(ప్రదుడగు నా గురువు విషయమై యెట్టి (ద్రోహమును దలపెట్టరాదు; (పణిపాత 
న! అ టు 
పూర్వకముగ నిరంతరము గురువుకడ న(ప్రమత్తుడె స్వాధ్యాయపరుడు _ (శవణ 
మననాది పరుడు ౬ గావలెను. (స్వాధ్యాయ మిచ్చే చ్చ [శవకాదిపరో భవేత్‌ _ 
(శం. భా.) - ఆని యర్థము, 


ఇట (బహ్మజిజ్ఞాసయం దధికృతుడైన శిష్యుడు గురువుకడ జేసెడి 
స్వాధ్యాయము వేదాంత వాక్య (శ్రవణ మననాది రూపమని (శ్రీ శంకర భగవత్పాద 
భాష్యము వలన 'దిలియుచున్నది. 


ఇంతియే కాదు, స్వాధ్యాయ మన వేదవాకోచ్చారణ సం(పదాయా 
భీజాడె కుశలుడై చేయు ఆధ్యాసనము అను నర్థము గూడ సరిపదాయాను గతము. 
బృహదారణ్యక (శుతిని వివరించుచు శ్రీ శంకరు లీ విషయము నిట్లు వివరించిరి. 


“మంత్ర శ్చాయం స్వాధాక్టయా రో జపార్ట శ్రి? 


— శం. భా. బృ. ఉ. 2-6-0, 
“స్వాధ్యాయః స్వాధీనోచ్చారణక్ష మక్వే సత్యధ్యాపనం, 


జపస్తు (ప్రత్యహ మానృ త్తి రితి భేదః” —_ ఆనందగిరి. 


బృహదారణ్యక (శుతి యందలి మధుకాండవంశ బాహ్మణాత్మక మగ 
మం(తముగూడ స్వా ధ్యాయార్గము_జపార్దము నగును. స్వాధ్యాయ మనగా అధ్యా 
పనము (స్వాధీనోచ్చారణ క్షమ త్వే సత్యధ్యాపనమ్‌్‌ - అవి యర్థము, 


పాతంజల నుహాభాష్యమున స్వాధ్యాయ మన వేదాభ్యాస మనియు నర్హము 
జిప్పదిడినడి, 


స్వాధ్యా యః 245 


“చతుర్భి శృ (పకారై ర్విద్యోపయుకా భవతి । ఆగమకా లేన 
_ స్వాద్యాయకాలేన, (ప్రవచసకాలేన, వ్యవహరకాలే నేతి” 


“ఆగమకాలః _ (గహణకౌలః, స్వాధ్యాయకాలకి. = అభ్యాసకొాలః 
(పవచనకాలః _ అధ్యాషనకాలః. వ్యవహారః యాజే కర్మణి” 


లా త యటిః, 


అగమకాల వున వేదగ్రహజణకాలము, స్వాధ్యాయకాల మన అభ్యాస 
కాలము (పవచనకాల మన అధ్యాపన కాలము. యాజ్జకర్మ లయందు విని 
యోగించుట వ్యవహారకాలము, ఇట్లు విద్య చతుర్విధముల నువయు క్రమగు 
చుండునని యర్హము. 


కాన స్వాధ్యాయన మన వేదాభ్యానము, వేదాధ్యాపనము ౬ అను నర్భము 
లును గ్రాహ్యము లని తెలియును. 


పె (గ్రంథ సందర్భము నంతయు బరిశీలించినచో స్వాధ్యాయ మనగా 
(వకరణము ననుసరించియు నధికారి భేదము ననుసరించియు (1) నిఖిల 
వెదము తదధ్యయనము (2) స్వశా ఖాధ్యయనపూర్వకముగ యథాశక్తి జేయ 
బడెడి యన్యవేదధ్యయనము (శ్రీ) స్వశాఖాధ్యయనము (4) (కత్వర్పమైన 
వేదభాగాధ్యయనము (5) అధ్యావనము (6) వేదా న్లవాక్య (శ్రవణ మననా 
దికము (7 మునిజేయ (ప్రణవజపము - అను నర్హములు సంపదాయాను 
గతములయి సిదము లగుచున్నవి. ఇట్లు ఈ యర్హము అన్నియు (గాహ్యములే, 

9 య («= 
ఆయ్యును, వీని యన్నిటియందు ననుగతమై యొస్పెడి స్వాధ్యాయత్వమును 
దిక్శించుట (ప్రధాన కర్తవ్యము. అది యెద్ది? 
| ర యణ 


రఫి ) 


246 భారతీనిరు కీ 
pa) 


(కత్వర్థమై వేదములో నే కొంతభాగము నధ్యయనము జేసినను లేక 
స్వశాఖాధ్యయనమును జేసినను, లేక శక్తుల స్వశాఖాధ్యయనపూర్వక నిఖిల వేదా 
ధ్యయనము నొనర్చినన్కు లేక జిజ్ఞాసువులై శ్రవణమననాదికము నొనర్చినను లేక 
మునియై (వపణవజపము నొనర్చినను _ వీవి యన్నిటి సరము లత్యము (బ్రహ్మయే 
లేక ఆత్మయే _ యని తెలియజెయుటయే స్వాధ్యాయము యొక్క స్వాఢ్యాయత్వము 


స్యాధ్యాయ (పశంస = 


శతపథశ్రుతియ ' స్వాధాయాధ్యయనమును విధించి, స్వాధ్యాయము 
యొక్క యనితర సాధారణ మహిమాతిశయ సంపన్నత్యమును జక్కగ వివ 
రించుచు, “తస్మాక్‌ స్వాధ్యాయో =ఒధ్యేతవ్యః” _ ఆని సలుమాజులు చెప్పుచు 
స్వాధ్యాయావక్యకత నిట్లు ప్రబోధించినది. 


“ఆధాతః స్వాధ్యాయ(పశంసా । (ప్రియే స్వాధాకాయవవచనే 

భవతః। యు క్రమనా భవతి | అపరాధీనో = హరహ 

రర్గాన్‌ సొధయశే |! నుఖం స్వపితి | పరమచికిత్సక ఆత్మనో 

భవతి | ఇంద్రియ సంయప శ్చ । ఏకొ రామతా భవతి ! (వజ్జొ 

వృద్ధిః। యళో లోక క్తిః | కశ, బా 11-507! 


ఇట శ్రుతి స్వాధ్యాయ ప్రశంస నారంభించుచు 1) స్వాధ్యాయ, 
(పవచనములు రెండును (పియములు - అని పేర్కొనినది; (పియములనగా అను 
కూల వేదనీయము లని యర్దము, వాస్తవముగ స్వాధ్యాయాధ్యయనము గాని, 
ఆధ్యాపనము గాని రెండు నత్యంత శ్రమసాధ్యములు. (శమసాధ్యములై నను 
పీనియందు వైముఖ్యము కూడదు, ఏదేని యుత్క్బృష్టఫలము నాశించి చేసెడి 
గమ యంతయు, ఆశించిన ఫలము దృష్టియందుండుటచ్చే శమ యనిపించదు. 


సాగ ధ్యా యః 247 


ఫల ప్రా హ్యనంతరము తాను పడిన (శ్రమ పియమయియే యొప్పును. అ(పియము 
కాదు. ఇట్లు లౌకిక ఫల్బప్రాప్టికె చేసెడి (శమయే (పియమై యొప్పుచుండ, 
ఆనన్యలభ్యమగు మహోత్క్బృష్ట ఫలములు సిద్దింపజేసెడి స్వాధ్యాయాధ్యయనము 
గాని అధ్యాసనము గాని ప్రియములై యొప్పుటలో నాశ్చర్యము లేదు. కావున నివి 
(ప్రియములు “అనుకూల వేదనీయములు' అని (శుతి (ప్రబోధించుచున్నది, 


2) “యుక్తమనా భవతి ___ స్వాధ్యాయనమునకు గాన్ని అధ్యా 
పనముకు గాని యేకాగత యావశ్యకము అది లేనిది యీ రెండును సిద్దింపవు. 
స్వాధ్యాయ (ప్రవచనములు చేయుచో చేయ కొలది యేకాగ్రతయ ననుగతమై 
య్మపయత్నముగ సిద్దించుచుండును. కావుననే (శ్రుతి యట్టివాడు “యుక్తమనా 
భవతి" ఏకా(గ్రచిత్తుడగును అని కీర్తించినది. 


8) “ఆపర5ాధీనో ఒహరహ రర్హాన్‌ సాధయతే” __ స్వాధ్యాయ 
(పవచనపరుడై యేకా(గ్రత సిద్ధించిన 'వేవవిదుడు పరాధినుడు గాకయే, యనన్యా 
పేక్షముగ చైనందినము ధర్మాద్యర్హముల సాధించుకొనగలడు,. _ స్వధర్మ 
పతిష్టితుడై యోగ్యార్గసాధకుడగు నని యర్థము, 


“సుఖం స్వపితి __ స్వథర్మనింతుడై యా వేదవిదుడు సుఖస్వాపము 
చెందును, అనగా నిర్విచారుడై సుఖముగ నుండు నని భావము, 


ల్‌ “సరను చికిత్సక ఆత్మనో భవతి” ___ 
“ఆత్మనః స్వస్య వరమచికిత్సకో భవతి | అన్యే హీ భిషజ 
కౌషధాదినా శరీర ప్యైవ తాత్కాంలికీ మేవ ఉదర శిరోరోగాది 
పీడాం నివర్తయంతి | విద్వాం స్తు దేహవ్యతిరి క్తస్యాత్మనః 
4 కేన స్వాధ్యాయేన పున ర్మృత్యుప్రా పి పి రూపొం పీడాం 
సర్వదై వ నివర్హయతీతి పరమచికిత్సకత్వం త స్వ్యేత్యర్లకి 


— స్మా థొ. 


248 భారతీనిరుకి 


వైద్యులు జొషధాదులచే శరీరమునకు దాత్కాలికముగ గలిగెడి యుదర 
శిరోరోగాది బాధలనే నివర్తింప జేయదురు. వేదవివు డట్లుగాక యీ స్వాధ్యాయ 
మనెడి దివ్యాషధముచే దేహాతిరిక్తడగు ఆత్మకు (జీవునకు) సంసారపునరావృ శ్రి 
రూప మృత్యువనెడి పీడను శాశ్వతముగ నివర్తింప జేసికొనును. కావ్వన 
స్వాధ్యాయపరుడు ఆత్మకు పరమ చికిత్సకుడుగ పేర్కొనబడినాడు. 


(0) ఆత్మచికిత్సాపరుడగు స్వాధ్యాయపరు డనర్హ 'హతువు లగు 
విషయములనుండి యిం|డియముల మరల్చి సంయమియె, యాత్మారాముడై వెలయు 
ననియు, నట్లు వెలయు కొలది, (పజ్జావృద్ధి కలి (కాంత దర్శియై, యశసన్సంపన్ను డై 
క్‌ అరా డి 
ల్‌ కప్రతిష్టితుడగును = అని (కుతి తాత్సర్యము. 


ఈ శతపథ|శుతియందు స్వాధ్యాయ (వశంస యింకను గలదు. ఇట 


(వతి యొనర్చిన స్వాధ్యాయ (వశంస భూతార్లవాదము. అనగా యధా సితార 
ళి © ౨ 
కథనము; రాజాది(ప్రశంసవలె గతిశయో క్తి గాదు. 


దేహాతిరిక్తుడగు ఆత్మయొక్క. చికిత్స స్వాధ్యాయముచేత నే. సిద్దించును 
గాని యన్యసాధనములచే సిద్ధింప దనెడి యజ్ఞాత విషయమును దెలియజేయట కె 
స్వాధ్యాయ |వశంస యిట నారబ్గిమెనది. 


ఇట్లు ఆత్మ చికిత్సక మని చెప్పబడుటచే స్వాధ్యాయాధ్యయనమనగా 
శబ్దరాశిని కంఠస్టము జేయుటయే కాదు; యోగ్యత ననుసరించి ధర్మ (బ్రహ్మ 
జిజ్ఞాసల నొనర్చి (కుతి (ప్రతిపాదికార్ణముల నవగతము జేసికొనుటయే ఆత్మకు 
జేయబడెడి చికిత్స యగును. అట్టి చికిత్స వలన గలిగెడి యిందియ సంయ 
మాదుల ద్వారా లఅభించునదియె ఆత్మరామత్వము. అదియే స్వాధ్యాయ లక్ష్యము 
అవి పె స్వాధ్యాయ(ప్రశంసా(శుతి తాత్పర్యము, 


కొవున -- స్వం ఆధ్యయనం స్వాధ్యాయః _- ఆను మహాభామ్యో క 
విర్వచనము ననుసరించి స్వం ఆత్మ విషయకం ఆధ్యయనం స్వాధ్యాయః ఎ ఆత్మ 


స్వా ధ్యా యః 249 


విషయకమైన యధ్యయనము స్వాధ్యాయమని [(గహింవనగును. అట్లు (బ్రహ్మా 
(ఆక్క) విషయక _ న్మరణ హేతువగుటచేత (తత్పతిపాదక (గంథమునకును 
“స్వాధ్యాయః' అని పేరు. కనుకనే స్వాధ్యాయపదము (దిహ్మాతాత్చర్యక “వేది 
పదమునకు బర్యాయపదముగ (బసిద్దమై నిఘంటుకారులచే గూడ (గ్రహింపబడినది. 

ఇట్లు స్వాధ్యాయశబ్ద పరిశీలనమువలన వేదములు “సి పరములు 
కాని లౌకిక చారిత్రిక విషయ బోధనతత్పరములు గావు. అట్లు “స్వి పరములుగ 
దర్శించి యధ్యయనము చేసినపుడే వేదము స్వాధ్యాయమె వెలయ గలదు అవి 
స్వాధ్యాయ (శుతి తాత్పర్యము. 


స్వాధ్యాయాము > చరి తకారులు న్‌ 


SVADHY AYA (reciting to one selfy in the Brahmanas 
denotes the study or repetition of the Vedic Texts. 
—Vedic Index : A. 4 Macdonell & A. B. Keith. 
“స్వాధ్యాయ పదమునకు “స్వయముగ (తనకు దాను) వల్లె వేసి 
గా 
కొనుటి యని యర్హము. (బాహ్మణములలో నీ పదము వైదిక సంహితా భాగము 
లను చదువుట లేక ఆవృ త్తి చేయుటను తెలియజేయును” ___ అని యర్థము. 


దీనినిబట్టి యీ చరిత్రకారులు స్వాధ్యాయ మనగా “వేదము? అను 
నర్గము (గ్రహించినకే కన్సట్టదు. మజియు (దాహ్మణములలో గన్పట్టు స్వాధ్యాయ 
దపము “వేదము? ఆను నర్భమును బోధించుటలేవనియు పై వాక్యముల వలన 
దెలియుచున్నది. అది యుక్తము కాదు. 


 “స్వాధ్యాయో ౭ ధ్యేతవ్యఃి శు నా 1156-8. 
“(పియే స్వాధ్యాయ (పవచనే భవత $ి — శ, (దా. 11-57-1. 
“అహ రహః స్వాధ్యాయ మధీకే = __ శబా 115.6 


250 భారతీనిరు క్రి 


ఇత్యాది [బాహ్మణవాక్యము అన్నియు స్వాధ్యాయపదమును వేద 
పర్యాయవదముగనే (గ్రహించినవి, ఈ పదము కుతి స్మృతి, వురాణ, కోళాదుల 
యందు వేద పర్యాయ వాచకముగ సు(ప్రసిద్ధము. కాన (బ్రాహ్మాణములలో సీ 
పదము “వెదిక సంహితల జదువుట లేక యావృ త్తి జేయుట __ యను నర్ధమును 
మాత్రమే బోధించుచున్న దనుట తగదు. 


మజియు స్వాధ్యాయనదము “తనకు దాను వల్లెవేసికొనుట! ” __ యను 
నర్థము మా(తమే చెప్పుచున్నదనుబయు సంగతము గాదు. కృత్స్ను వేదా 
ధ్యయనము, అధికారిభేదము ననుసరించి చేయబడెడి స్వశాఖాధ్యయనము, [కత్వ 
గమె చేయబకు వేవభాగాధ్యయన ము మజియు [బ్రహ్మ యజ్ఞము తుదకు (ప్రణవ 
రొజూ చో 
జపము, మోక్షశాసాంధ యనము ___ అన్నియు స్వాధ్యాయవవ వాచ్యములగుట 
గతి, స్మృశత్యాది ప్రమాణ సిద్ధము, 


స్వాధ్యాయపదమునకు ('శనకు తాను అవృ్తి జేసికొనుటి యను 
నర్దముగూడ లేకపోలేదు. కాని యా సదమునే చెలియవలసిన తాత్పర్యచుంతియే 
కాదు. అంతియే యగుచో నమర కోళాది (గ థములను భౌతిక శాస్తాాదు 
లను, ఇతర పారాయణోపయు క్త గంథములను లేక (గంథధాగములను, 
కంఠస్తము చేసి యావృత్తి జేసికొనెడి యాచారము గలదు కాన్సి వానికి 
“స్వాధ్యాయి మన్ము(ప్రసిద్ధి లేదు. అందుచే స్వాధ్యాయ మన “తనకు దాను 
ఆవృత్తి చేసికొనుట” అని మాత్రమే జెప్పిన చాలదు. దేనిని ఆవృత్తి జేసికొన 
వలెను ? ఎందుకు ? ఎట్టు? ___ ఆను నాకాంకెపరిపూ ర్త యీ చర్నితకారుల 
యర్దనివరణము వలన సిద్దించుట. లేదు... స్వాధ్యాయాధ్యయన స్వరూపమును, 


1 న్వయంవర్‌నా__వై దికకోశ _ సూర్యకా న. (మాగ్గొనెల్‌, కీత్‌ 
గ జాలి యె 
పండితుల వేదిక్‌ ఇండెక్సును ఆధారముగ జేశికొనిన హిందీ వై దిక 
కోశము, 


స్యా ధా యః 251 


స్వాధ్యాయ (బాహ్మణములే చక్కగ వివరించియున్నవి. అందుచే (బాహ్మణ 
విహిత మయిన స్వాధ్యాయాధ్యయన స్వరూపము దెలియవలసి రమున్న ది, 


స్వాధ్యాయో 2_ ధ్యేతవ్యః - అనునది నియమవిధీ యని సం(ప్ర 
దాయము. అధ్యయనము విషయమై యొక విశిష్ట నియమమును బోధించునది యని 
యర్హము, కావున స్వాధ్యాయము నధ్యయనము జేయవలె ననగా. కేవల శబ్దరాళిని 
కంఠస్థము జేయుట యని యర్థము కాదు. అధ్యయన సంస్కృత మైన స్వాథ్యా 
యము ( వేదము చేతనే యర్థమును (గహీ౧పవలె నను నియమమును (శతి యిట 
విధించుచున్నది (తస్మాత్‌ ఆధ్యయన సంస్కృ తేనై వ స్వాధ్యాయెన అర్థం 
జానీయాక్‌ ఇతి విధ త్తే). 


(సాయణః, అథర్వ వేద భాష్యభూమికా) 


నియమ పూర్వకముగ, పితృపరంపరా(ప్రా ప్తమెన విధముగ, వేదమును 
గురువు నొద్ద నధ్యయనము జేసి సం(ప్రదాయాను గుణముగ ధర్మ - (బహ్మరూపార్ణ 
ముల (గ్రహింపవలె నని యీ నియమ తౌత్చర్యము ఆంతియేగాని లిధితపాథ _ 
భాషాంత రీకర జాద్యధ్యయనాదుల ద్వారా యర్శజ్హానమునకై యత్నించుట స్వాథ్యాయా 

Org ఈ... 

ధ్యయనము గాదని స్వాధ్యాయ (శుతి తాత్పర్యము. ఈ విషయము మీమాంసా 
శాస్త్రమున విపులముగ జర్చించి వివరింషబడినది. (చూ. జిజ్ఞాసాధికరణము, శాస్త్ర 
దీపిక, భాట్టదీపిక మొ. చూ, కామతీ. (బ. నూ. 10-84 మొ 


అందుచే “స్వాధ్యాయ వదము తనకు దాను వల్లించుట” యను నగ్గమును 
మా[త్రమె. చెప్పుచున్న దనుట (శ్రుతి విరుద్దము.  స్వాథ్యాయాధ్యయనమనగా 
“(వవణమననాద్యభ్యాసరూప మగు నధ్యయనము”" అనియు నర్థము (బాహ్మణముల 
వలన దెలియును. 

“స హోవాచాహ మ ప్యేత న్న వేద, సద స్యేవ వయం 

స్వాధ్యాయ మధీత్య హరామహే య న్నః పరే దద 

త్యేహ్యుభౌ గమిష్యావ ఇతి“ — కొషీ, ఊఉ 1-1. 


252 ధభారతీనిరు క్తి 


గార్జ్యాయణి యగు చిత్రుడను నాతడు (రాజు) యజ్ఞమును జేయగోలెను, 
ఆ యజ్ఞమును (దివ ర్తింప చేయుటకై ఆరుణి యను బుత్విజుడు వచ్చెను, కాని 
యట చితు డడిగిన (బహ్మాతత్త్వవిషయకము లయి నిగూఢము లయిన (వశ్నలకు 
బదులు. చెప్ప లేక యింటి కేగి యాచార్యుడగు తండి నడిగను. తండి యపుడు 
కుమారునితో జెప్పిన వాక్యము లివి. 


“నాయనా! ఇది నాకును దెలియదు. సదస్సు (నభ నందే మనము. 
స్వాధ్యాయాధ్యయనము జేయదము. చితునివలన సీ విషయమును దెలిసి 
కొందము. రమ్ము, పోదము." _ ఆని పె (శుతి వాక్యముల కర్ణము, 


పిదప సమిత్సాణులై. యేగి వారు చితుని వలన విద్యోప దేశము బొంది 
నట్లు గలదు. ఇచటి స్వా ధ్యాయాధ్యయనమనగా దనకు దాను వల్లించుకొనుట 
యను నర్హము పొసగదు. గురువును జేరి చేయ వేదార్త విచారరూపమగు నధ్య 


యనమే యిట _ స్వాధ్యాయాధ్యయనము __ ఆత్మత త్వ్వ(ప్రతిపాదక వేద వాక్య 
(కవణ మననాదిరూపము, 


“స్వాధ్యాయ మధీత్య। ఏత దర్భ(వతిపాదకం చేదభాగం సార్ట్‌ 
మధిగమ్య చితాత్‌ గార్యాయణేః పహరామహే 2_ధిగచ్చామః” 


అనియే శ్రీళంకరానందులును ప్రై (శ్రుతివాక్యముల కర్షమును వివరించిరి. 
ఏ యర్థము ((బహ్మ్రను గూర్చి సందియము గలిగినదో యా యర్థమును (బతిపా 
దించెడి స్వాధ్యాయమును (వేదభాగమునుు) గురుముఖమునన్సే సభలో, నర్భజ్ఞాన 
పూర్వకముగ 'దెలిసికొందమని యర్థము. కాన స్వా ధ్యాయమనగా 'శబ్దరాశిని 
(సంహితాభాగమును) తనకు దాను వల్లెవేసికొనుటి యను నర్గమే (బాహ్మణము 
లందు | బసిద్ద మనియెడి చార్నితికుల యర కల్పనము (శుతివిరుద్దము. ఇట 
స్వాధ్యాయ మన “ఆత్మవిషయకమైన అధ్యాయ (వేద మనియు నర్హస్ఫూూర్తి గలుగు 
చున్నది. 


స్వా ధా యః 268 


కాన స్వాధ్యాయ మనగా అత్మచికిత్సకొ అ కై న యభధ్యయనము, దేహా 
తిరక్తుడు, కర్తయు, భోక్తయు నైన ఆత్మయొక్క చికిత్స మొకట వేదాధ్యయన 
ముతో నారంభమై, వివిధ “కర్మాను ష్టానాదలయందును వ్యా స్ట ప్తమె, స్వధర్మ (పతిష్టితుని 
గావించి, (గ ముగ నధికారము సిద్రించుకొలది (శవణ మననాథ్యభ్యాసరూపమ గు 
నధ్యయనముద్వారా ఆత్మారా మతము సిద్దింసజేసి నివృత్త మగును, ఇట్లు స్వ 
(ఆత్మ చికిత్స కొణక్రైన యధ్యయనము (స్వార్థం అధ్యయనం) స్వాధ్యాయము, 


స్వాధ్యాయాధ్యయనము వలన ధశ్మా-(బహ్మావబోధము  కలుగుటయు 
అభ్యుదయ నిః్యశేయస (ప్రయోజనములు సిద్దించుటయు శ్రీ వాచస్పతి మి_నిచే 
నిట్లు పివరింపబడినది. . 


“దృషశ్చ స్వాధ్యాయస్యాధ్యయన సంస్కారః | తేన హి 
పురుషేణ స ప్రాప్యతే. (పొప్త శృ ఫలవత్కర్మ (దిహ్మావ 
బోధ. మభ్యుదయ నిః(శేయస(ప్రమోజన ముప జనయతి ... 

, యదా చాధ్యయనసంస్క తేన స్వాధ్యామన ఫలవ త్కుర్మ 
(బహ్మావబోధో భావ్యమానో 2భ్యుద య నిః|శేయస 
(వయోజన ఇతి స్టాపితమ్‌, తదా యస్యాధ్యయనం త స్మెవ . 
కర్మ(బహ్మావబోధో 2.భ్యుదయ నిఃశ్రేయస ప్రయోజనో. 


నాన్యస్య...” ---భామతీ (బ.'సూ, 18 84, 


మతియు (బాహ్మణములందు గల యీ స్వాధ్యాయపదము సంహితాభాగ 
ములను జదువుట, ఆవృత్తి జేయుట యను నర్జమును_ తెబ్బు చనెడి చారి తికుల 
వివరణము సరియైనది కాదు. సంహితలే గాదు; అనుశాసన. విద్యా వాకో వాశ్య, 
ఇతిహాస, పురాణ గాథాడిరూప మగు (బ్రాహ్మజభాగముగూడ నిత్యము నధ్యయనము 
జేయుటయే (బహ్మయజ్జ్ఞ మని స్వాధ్యాయ (బ్రాహ్మణములు విధించుచున్నవి. 


తధా హుకయా హ వా ఏతో దేవానాం యదనుళాసనాని 


విద్యా వొకో వాక్య మితిహాస పురాణం గాథానారాశంస్యః। 


407] 


254 భారతీవిరు కి 


నయ ఏవం విద్యా ననుశాసనాని విద్యా వాకో వాక్య 
మితిహస పురాణం గాథా నారాశుసీరితి అవహారహాః 


స్వాధ్యాయ మధీశకే। మధ్వాహుతిభి రేవ తధ్రేవాం స్తర్బ్పయతి" 
కే, (కా. 11.561: 


"తశ బుగాదో్టైః 8 మంత్రభాగ స్వాధ్యయనం (పతిపాదితమ్‌ | 


అధునా 'వాహ్మణభాగస్యాద్న్యయనం (పతిపాద్య శే” సౌ, భౌ 
శె త్రితీయ శుతియందు స్వాధ్యాయ[బ్రాహ్మణము బుగాడిమర్మ తాధ్యయ 
నము విధించి తర్వాత (బాహ్మణభాగాధ్యయనమును గూడ నిట్లు విధించినది. 


“య ద్బాగిహ్మణా సీతిహాసాన్‌ పురాణా నికల్పాన 
గాథా నారాశగ్‌ంసీ ర్మేదాహుతయో దేవానా నుభవన్‌.... 
(బ్రహ్మణః సాయుజ్యం బుషయో ౭.గచ్చన్‌ క --లై. ఆ. 29.1. 


కర్మ(బ్రహ్మబోధక మగు మంత(బాహ్మణాత్మక వేదరాశి నధ్యయనము 
జేయుట స్వాధ్యాయరూప (_బహ్మయజ్జ మనియు, (బ్రిహ్మజ్ఞానసిద్ధిద్వారా బ్రహ్మ 
యజ్ఞము ము క్తిసే హేతు వనియు పై (బాహ్మణముల వలన 'దెలియును, 


“బహ్మాజ్టోనోశ్చాదన ద్యారా ము క్తి హేశుత్వం (ిహ్మాయజ్ఞిన్య 
యుక్త కమ్‌ ఎాసొ. భౌ, 


అందుచేత నే. 'యజ్ఞానాం (బహ్మయజ్లో౭_హమ్‌' భాగ, 11-16-28) 
ఆవి పరమేశ్వరుడు తనను (బ్రహ్మయజ్ఞిన్వరూపనిగ గీర్తించుకొనినాడ్డు 


స్వాధ్యాయరూప బ్రహ్మయజ మిట్లు ఆత్యంత ముక్క్యూష మెనడి గను 
Uy Cnt] (a) ములు 

కనే యెంతటి దుర్భలుడై నను తుదకు “అ ప్యేకం దేవపదం మధీయీశై. వ, .. డేవతా 

తత్వ్య(పకాశక మగు నీ స్వాధ్యాయపదము నొక్క-టియైన నధ్యయనముజేయ 


స్వా ధ్యా యః 255 


వలెను గాని యూరకుండరాదు అని శత పథ(శ్రుతి (బహ్మాయజ్ఞ పకరణమున నత్యంత 
దుక్భలువి గూడ హెచ్చరించుచున్న ధి. 


స్యాధ్యాయః “త్రప := 


తె తిరీయ (శుతియు పురుషార్గసాధనో పాయములను మత భేదోపన్యాన 
వ్యాజమున పెక్కు. (పదర్శించి తుదకు స్వాధ్యాయ (ప్రవచనము లే పురుషార్థసాధ 
నము లని (పవచించినది, 


“బుతం చ స్వాధ్యాయ [వవచనే చ సత్యంచ స్వాధ్యాయ 
వవచనేచ | తప శ్చ ప్వాధ్యాయ(ప్రవచనే చ। దమ శ్చ 
స్వాధ్యాయ ప్రవచనే చ। శమ శృ స్వాధ్యాయ పవచనే చ। 
ఆగ్నయ శృ స్వాధ్యాయ (ప్రవచనే చ। అగ్నిహోతం చ 
స్వాధ్యాయ (ప్రవచనే చ। అతిథయ శ్చ స్వాధ్యాయ(పవచనే 
చ। మానుషం చ స్వాధ్యాయ (పవచనే చః [వజాచ 
స్యాథ్యాయ(పవచ నే చః (పజన శ్చ స్వాధ్యాయ పవచనే 

చః (ప్రజాతి శృ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ। నత్య మితి సత్య 
వచా రాఫీతరః। తప ఇతి త పోనిత్యః పౌరుశష్టిః। 

స్వాధ్యాయ ప్రవచనే ఏవేతి నాకో మోద్గల్యః తద్ది తప 


సరి తపః। ఎల. ఊఉ. 10.1, 
= ౦0 = 


ఇట (శుతియందు బుతము, సత్యము, తవము, దమము శమము, 
అగ్నులు, (ఆధానము చేయవగినవి, ఆగ్నిహో(్రము, అతిధినత్కారము, 
మానుషము (లౌకిక వ్యవహారదక్షత్స, సత్సంతానదు, నియమబద్ధ _గార్హస్థ్యము, 
పుతోత్స శ్రీ - ఇందు గొన్నిటిని గాని లేక యన్నిటిని గావి సాధించుచున్నను, 
లేక సాధితిచిననుగూడ స్వాధ్యాయ్యసవచనములు, రెండును (ప్రయత్న పూర్వకముగ 


258 భారతీనిరుకి 
చీ 


ననుష్టింపవలసిన వని తెల్పుటకే యందలి (పతిమొక దానితో గూడ స్వాధ్యాయ 
(పచనములు చేర్చబడినవి. స్వాధ్యాయ [పవచన ములు యధావిధిగ జేయుచో 
బైన బేర్కొనిన శమ దమాదులన్నియు ననుగతములే యగుచుండును. కనుక 
స్వాధ్యాయ్యపవచనములే పురుషార్థ సాధక మగు తపస్సుగా నిర్దేశింప బడినది. 
“తపో హి స్వా వ్యాయః (కె. ఆ, 2.9 y 


స్వాధ్యాయము _ పరమోత్క స్రష్షశమ :- 


"మే హ చె కే చశ్రమాః। ఇమే ద్యావాసృథివీ 

అంత దేణ। స్వాధ్యాయో హైవ తేషాం సరవమతా కాష్టా। 

య ఏవం విద్వాన్‌ స్వాధ్యాయ మదీతే। తస్మాత్‌ స్వాధ్యాయో 
2. ధ్యేతవ్యః;” - వానే, [బా 11-57-2. 


భూమ్యా కాశిములమధ్య, లోకమందు, ఎన్నియేని (శ్రమలు = (శ్రమ 
సాధ్యములగు తపస్సులు _ గలవు. (శ్రమసాధ్యములగు నీ కపస్సులకు పరాకాష్ట 
స్వాధ్యాయ హపమగు తపస్సు. ఇట్టి దీని యుక్కృష్టత నెజిగి యవధ్యయనము 
జేయువాడే విద్వాంసుడు, అతడే తత్పలావ్యా ప్తి పి నొందును, కాన స్వాధ్యాయము 
నధ్యయనము జేయవలెను _ అని యర్థము. 


లోకమున నేదియేని సుఖము గాని . ఫలము గాని సాధించుటకై దీక 
బూనెడివా రెంతటి త్రమక్రై న వెనుదీయరు. ఫలము సిద్ధించువణకు నిదింపరు. 
అగాధము లగు సముద్రముల జొత్తురు, ఉత్తుంగపర్వత గఖరా(గ్రముల నధిరోవాం 
తురు అనంతాకాశపథమున దూసికొని పోదురు. ఇట్లు దీక్షగా నేదియేని పనిని 
నిర్వహించి కృతార్లుడెనమ్స లేక విఫలుడై నను 'దీనికె తపస్సు ధారవోసితి' ననుట 
రోకసహాజము. ఇవి శ్రమసాధ్యములై న తపస్సులే. ఇట్టివి సుఖ దాయకములు 
గమ కీ ర్తిదాయకములుగను గన్నట్టుచు మగల మరల నుద్యమింప జేయుచుండును, 
ఇట్లీ శ్రమలు నిరివధికముగ సాగుచునే యుండును. కాని యువి సుఖదుఃఖిమి శ్రి 
తములు; అభిలషితమైన నుఖముతోపాటు ఆనభిలషణీయ మైన దుఃఖమును గూడ 


స్వా ధ్యా యః 257 


దెచ్చి పెట్టుచు, మనస్సును వ్యామోహసటజచి, సంసారబుధమున బిక్కుపడ జే ముచు, 
ఆత్మకు సుఖశాంతుల సీయజాలవు. 


ఆత్మకు యథార్థసుఖశాంతుల నీయగల విద్యయే విద్య, అట్ట విద్యలలో 
నత్యంత ముక కాష్పమైనది. తపోరూపమైన స్వాధ్యాయము. అత్మ చికిత్సాకర 
మగుచు, _పవ్మత్తినివృత్తిరూప ధర్మదీకితుల నొనర్చి సుఖళాంతుల గూర్చుటయే 
స్వాధ్యాయత పస్సు యొక్క యత ్మష్షత, 


హుశేన శామ్యతే పాపం స్వాధ్యాయెః శాంతి రుత్తమా” 


అని యనుచు మహాభారతము (12-101-0 గూడ నుత్తమ శాంతియే 
స్వాధ్యాయఫల మని చెప్పుచున్నది. పరమాత్మదర్శనమే స్వాధ్యాయము యొక్క 
పరమ ([పయోజన మని విష్ణుపురాణముగూడ నిట్లు చెప్పుచున్న ది, 


“స్వాధ్యాయసంయమాభ్యాం, స దృశ్యతే పురుషోత్తమః I 
త|(త్సా ప్తికారణ౦ (బహ్మ తదేత దితి పఠ్యతే॥ 

స్వా ధ్యాయా ద్యోగ మాసీత్ర యోగాత్సాాధాాయ మావ సేన్‌, 
స్వాధ్యాయయోగ సంపత్య్యా పరమాత్మా (వకాశశే॥ 
తదీకణాయ స్వాధ్యాయ శ్చక్లు రోగ _స్టథా పరమ్‌! 

న మాంసచకుషా దమం (బహ్మభూత స్ప శక్యతే॥” 


విమ. పు, 6-6-1, 2. 3. 


స్వాధ్యాయము, యోగము - ఈ రెండిటివలననే పరమాత్మ దర్శింప 
బడును, పరమాత్మయే పురుషోత్తముడు = బహ్మ, (బహ్మ(పా పిసాధనము 
లగుటచే నీ స్వాధ్యాయ -- యోగములకును “(బ్రహ్మి యని (ప్రసిద్ధి. స్వాధ్యా 
యము వలన యోగమును, యోగము వలన ప్వాధ్యాయమును ఉపాసి ౦పవలెను, 
ఈ స్వాధ్యాయ - యోగసంప త్తి చేతనే పరమాత్మ (పకాశించును (దర్శింపశక్య 
ను గును, అతీం్యదియుడు, 'సర్వకారణకారణుడున సు పరమాత్మను మాంసచక్తు 
స్పుతో (స్టాలదృష్టితో) దర్శింప శక్యముకాదు. ఆ (బ్రహ్మాను దర్శించుటకు 
యోగ్యములై న నేత్రములు స్వాధ్యాయ యోగములు అని యర్హము, 


268 భారతీనిరు క్షి 


ఇట యోగసంపన్నమగు స్వాధ్యాయమునకు పర్భబహ్మ సాక్షిత్కారము 
పరమ|వ్రయోజనము; బ్రిహ్మ(్రా ప్టిసాధన మగుటచే విట్లి స్వాధ్యాయమునకు 
(దహ్మా యని (ప్రసిద్ది = యని చెప్పబడుచున్నది కాన నాత్మచికిత్సక మగుచు, 
నాత్మను దర్శింపజేయుటయే ఫ్వాధ్యాయముయొక్క_ స్వాధ్యాయత్వ మని 
తాథ్సర్యము.  యాజ్ఞవల్య్యస్మృతియ నీ విషయము నిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“ఇజ్యాచార దమా 2ఒహింసొ దాన స్వాధ్యాయ కర్మణామ్‌ ॥ 
ఆయం త్తు ఫరమో ధర్మో యద్యోగే నాత్మ దర్శన మ్‌॥ —- lf. 


“ఇజ్యాదీనాం కర్మణా మయ మేవ పరమో ధర్మః య ద్యోగేన 
బాహ్య చిత్తవృ త్తివిరో ధేనాత్మనో దర్శనం యథాతథ్యు జ్ఞానమ్‌” 


___విజానేళ్వరీయమ్‌, 
ఖా 


బాహ్యచి త్తవృ త్తి విరోధమునకు యోగ మని పేరు. ఇట్టి యోగముచే 
నాత్మను దర్శింపజే విటయే యాగ - ఆచార - ధమ = అహింసా - దాన స్వాధ్యా 
యకర్మలకు పరమధర్మము (ఫరమ ప్రయోజన మొఎఅని యర్హము, యోగసంపన్న 
మగు స్వాధ్యాయ మాత్యదర్శనసాధన మగు ననెడి పూర్వోక్తారమే యిట వివరింప 
దిడుట స్పషము, 

అ 


"వేదములు మానవరచితములే యయి, వానికీ లౌకికదృ శ్యములను 
మణియ నొకనాటి పొంఘిక సంఘటనలను వర్షించు టియందే వరమతాత్చర్య 
మగుచో నివియ నితర (గంథముల వలెనే చూడబఐడెడివి. వానిని యావజ్జీవము 
(వళిదినము (బవ్మాయజ్ఞమాపమున నధ్యయనము జేయవలసిన యావశళ్యకతగావి 
యజ్ఞాదికర్మలయందు నిరంతరము వినియోగింపవఠలనిన యావళ్యకత గాని యుండెడీది 
గాదు. - ఒక తపస్సుగ నధ్యయనము జేయవలనిన యావశ్యకత్క నియమము, 
సంప్రదాయము స్వాధ్యాయమునకు గలవు. “తద్ది తప సద్ది _స్పపఃి_అనుచు (కుతియే 
స్వయముగ స్వాధ్యాయమానమ ముఖ్యతసస్సుగ వేయిోళ్ళతో కీ ర్తించినది. 


స్వాధ్యా యః 259 


స్వాధ్యాయ మట్టది. అట్టి ముఖ్యతపోరూప స్వాధ్యాయమే తవః 
స్వాధ్యాయము. లేక స్వాధ్యాయ తపము కావుననే మహర్షులు తపః స్వాధ్యాయ 
నిరతులుగ పృరాణేతిహాసాదులయందు దొజచుగ గీ రింపబిడిరి, 


స్తు దేవాన్‌. (పీణాతి స్వాధ్యాయతపసా మునీన్‌” 


యై 
యై 
షు 


ధార 1-120-10, 


“గందాం న్యధీత్య ధర్మేణ త పఃస్వాధ్యాయ సత యుత $” 
—ధాగం 12.8.7. 


నారదు డట్టి తపఃస్వాధ్యాయ నిరతుతు. తపఃస్వాధ్యాయ విరతత్యమును 
ప్రబోధించుటకో యనునట్లు “తపఃస్వాధ్యాయనిరత' పదముతో (శ్రీమద్రామాయణ 
మహాకావ్యారంభము మహర్షిచే గావింవబడినది. 


స్వాహా స్వధా వషట్‌ శబ్దములు గూడ స్వాధ్యాయ తాత్సర్యమును 
వివరించు వేదనామములు. ఇకనా శబ్రముల జూతము, 


సాహో 


అసం 'సేవ్యాం దానై రినధిగ మనీయాం బహుధనెః 
అనాస్వాద్యాం రాగ్గె రనుపసరణీయాం శతమఖె 8 । 
ఆఅగ౦తవ్యాం తర రనుదిత విపకొం యుగకళతె 8 


స్వధాం సాాహాోం దేవీం హరిహృదయలక్ష్మీం హృది భజే॥ 


(ప్రజాపతే ర భువనస్య భర్తుః 
న్వకీయవాగాహ సరస్వతీ యా। 
ద్‌ ఆబ తి 
స్వాహెతి నామ్నా (శుతిషు (పసిద్దా 
హరిప్రియా రకీతు వేదమాతా॥ __- వేదమాతృ స్తవః. 


స్వాహాశ్చుము వేదవోచకవుగునా := 


స్వాధ్యాయ పదమువలినే స్వాహావదము కూడ వేవవోచక మని చెప్ప 
బడినది. కాని స్వాహాళజ్ఞము వేదవాచక మగునా ? ఈ శబ్దము సామాన్యముగ 
హోమార్థము లయినె మం(తముల తుదిని వినవచ్చుచుఎడును, ఆందుచే నిది 
పోమసూచకమైన సాంకేతీకపదముగ (గహింపబడుచుండును 


“స్వాహాకారో హోమారళ మం(క్రాంత జాపనారఃో 
థి ఇ అ 


శం. భా; తె. ఉ. కీ, 


స్యా హా 261 


ఈ పదమునకు స్వాహాదేవి యనియు, హామ్మిష్పృదాన యనియు హవి 
(స్పదాన మనియు రెండర్హములు కోశముల వలన దెలియును. 


“ఆథాగ్నాయీ, స్వాహా చ హుత భు క్రియా” - __అమరకోశము. 
“న్యాహాగ్నాయో (పియా=-స్య చ _ ఎంఎ అధిధాగచింతామణేి. 
“స్వాహాగ్నాయీ చ తృత్చియా” __ వై జయంతి. 


“స్వాహా చేవహనిరానే (శౌషట్‌ వషట్‌ వషట్‌ స్వధా” 
(aa 
అమరకోశము. 


“శౌషట్‌ వషట్‌ వషట్‌ స్వాహా స్వధా దేవహవిర్లుతౌ” 


__ఆధిధానచింతామణి. 


స్వాహాకబ్దమువలెనే న్వధాశబ్దముగూడ హోమసూచకమయిన సాంకేతిక 
పదముగ (గహింపబడుచుండును, దేవతల నుద్దేశించి “స్వాహా” యనియు హవిస్సు 
లీయబడుచుండును. కాని వైదిక నిఘంటువునందు మాధవీయ బుగ్వేద([క్రమణిక 
యందును స్వాహాపదము వాజ్యామములలో బఠింపబడియున్నది. 'వాక్‌' పదము 
కొన్నియెడల వాగిందియారి రూపమున గన్పట్టినను, వేదములందు సామాన్యముగ 
వేదవాక్కు, వేదమం(త్రము లేక వాగ్లేవశ _ యను నర్భము లందు (బ్రసిద్ధము. 
ఎట్లయినను హోమసూచకమై సాంకేతిక (బసిద్దమయిన స్వాహాశబ్దము వాజ్నామను 
లలో బఠింపబడుట యెట్లు ? అనగా నిది వేదవాచకమగుట యెట్లు ? వేద 
వాచక మగుచో నే యర్గమును బోధించును ? 


వె దీకనిఘంటువున వాక్కునకు శ్లోకాది బేకురాన నామములు ఏబది 
యేడు గలవు. మాధవీయ బుగ్వేదానుక్రమణిక యందు స్తుతి నామములు ఎనుబిద్రి 


419 


262 భారతీనిరు క్రీ 


గలవు, ఇన్ని నామము లున్నను, నిత్య నెమిత్తిక కర్మలు యాగాది (క్రియలు 
నన్నియ స్వాహాకార పూర్వక మగు నాచమన్నకియతో నారంభ మగుచున్నవి, 
సాహో స్వధాకార వివ ర్లీతము లయిన హో మములు సామాన్యముగ నుండపు, 
కొనే మిగిలిన పాజ్నా మములకేరి"టె స్వాహా సాధా శబ్దములర దొకవే వె లకుణ్య మున్న 
మ్‌ల గన్బట్టును, అది యేది +? 


స్వాహా స్వధా _ వైశిష్ట్యము := 


స్వాహ, సశ్షధా యను సీ రెండును మహిమాన్వితము లయిన మంత 
ముని దేవీ భాగవక మిట్లు పేర్కొ నాచున్న డి. 


"స్వాహ స్వధా నామ దును పభావైః 

తృస్య సి దేవాః పీతర సథ వ! 

యక్తేషు సేర్వేష ముదా హర న్లి " 
యన్నామయుగ్మం (కుతిభి- ర్మునీ: (దాః॥” దేవీ, భా. 8-20, 


అన్నిర్మలయందును వేద పం్యత్రములకు జవర స్వాహా న్వధా యను నీ 
మం(్రద్వ యమును జేర్చి. హ విర్దానిము జేసినపుడే యా మం(త్ర దష్రయ. వభావముకే 
దేవతలును పితరులును దృష్తి నొందెకరు _ అని యర్హము కాని ము తములీకు 
పేవర స్వాహా స్వఢా పదముల చేర్చు "ఏందుకు ? తను ప్రశ్నకు సమా ధానముగా 
దేవతల జీవనము స్వాహశ _క్యధీనమ నియు దేపీభాగవతో మిట్లు చెప్పుచున్నది. 


యజ్రైషు దేవి యద్‌ నామ న శే వద ని 

స్వాహ వేదవిదుషో హావనే కృశేశ.వి | 

న (పొప్నువంతి సతతం మఖభాగధేయం 

దేవా _స్వమేవ విబుధేప్వపి వృ తిదాఒ-సి॥” — 1.7.45* 


స్యాహా 268 


ఓ డేవీ! స్వాహా యను నీ నామము నుచ్చరించక, వేదవిదులు యజ్ఞము 
లందు హోమ మొనర్చినను, దేవత లా యజ్ఞభాగముల నొందలేరు. కోన 'సివ్లే 
స్వాహా యను నామముద్వారా దేవతలకు జీవనదా|తి (వృ త్తిద్రా వగుచున్నావు-ఆవి 
యర్థము. కాన “స్వాహా” స్వధా యను నీ రెండును దేవతా(ప్రీతికరములు, దేవతా 
జీవనహేతువులు నగు మహిమౌాన్వితములగు మంత్రము లగుట సంప్రదాయ మని 
సెక్కు పురాణముల వలన దెలియుచున్నది.* ఈ సంప్రదాయము శుతిసిద్దమైన 
దగుట యీ [క్రింది బుక్కు వలన దెలియనగును. 


“స్వాహ ప్రోమన్య వర్థనా' భి, రీ-ర-5, 


ూా అశ్వినౌ, స్వాహా స్వాహాకృతొ, స్వాహాకారేణ సమ్య 
గిషా సన్స్‌, యద్వా స్వాశే హొతి వాజ్నామ, స్తుతిరూపయా 
వాదా స్తుత వాచా స్తోమన్య స్తోత! (ప్రవర్ధకొ” స్కా భా, 


అశ్వీనులు స్వాహకారముచే బాగుగ నఠ్చింపబడీనవ్నారై ర్కె లేక స్తుతిరూవ 
మగ్గు వేదవాక్కుచే స్తు స్తుతింపబడినవారై, యీ వాక్కుతో స్టోోత్రము జేసెడి సోతన్ను 
సర్టి న్లిజేయునట్టివారు - అని యర్థము. 


ఇచట స్వాహా పదమునకు (1) స్వాహోకారపూర్వక మయిన 'హవిర్లో 
నము (2) స్తుతిలక్షణమగు వేవవాక్కు. _ అను రెండర్ధములు జెప్పినను “స్వాహా? 
పదోచ్చారణముచే దేవతలు (ప్రీతినొందుబయు, అట్లు పీతినొందిన దేవతలు 
సోత్రము చేయు సోతను వరిల్లజేయటయు జెప్పబడినవి. ఇట సోతను వరి 
జావ క ఆగ అట ఎగ 


1, త్వన్నామోచ్చార్య మం(త్రాంతే యో దాస్యతి హావి ర్నరిః। 


సు రేభ్యః త(త్వాప్నువంతి సులాః స్యానందపూర్వకమ్‌ ॥ వై పు. 


264 భారతీనిరు కి 


జేయుట యనగా సోతయొక్క_  వేవమం(త్రరూవమెన వాక్కులో నొకవిధమగు 
నతిశయమును (ప్రభావమును చేకూర్చి యొద్దరించుట యని భావము, కాన వైన 


దేవీభాగవతవచనములు నిట్లి (శుత్యర్హము ననువదించుచున్న వనుట స్పషము. 
| వ ఇం జ 


ఇక |కుతీయందు స్వాహ శబ్దమునకు గల సం(పదాయానుగతము 
లయిన యర్ధముల జూతము, కేశవాయ. స్వాహా; ప్రాణాయ స్వాహాాఇం[ద్రాయ 
స్వాహాసూర్యే జ్యోతిషి జుహోమి స్వాహా ఇత్యది సలముల యందు స్వాహా 
పదమునకు సామాన్యముగ “స్వాహుతమస్తు, సుహుతమస్తు” ఆనగా తత్పద్ధేవతో 
దిషమైన హవిస్సు సుహుత మగుగాక్క లేక స్వాహుతి యగుగాక-యను 
బం. | 
నరము తజిచుగ గన్సట్టుచుండును, ఇచట సుహుత మగుట యననమిః అగ్ని 
యందు (ప్రకీప మగు ఆజ్యాదిద్రవ్యము స్వయముగనే దగమగును, అపేలోనిన 

జాలి ణా ళం 
(గహించెడి జలాదికము గూడ స్వయముగ నే. జీర్ణ మగును, ఇట్లు అగ్నియందు 
సమర్చింపదిడు (ద్రవ్యము (ప్రత్యక్షముగ దగమె, లేక జీరమె, రూపలుచుండనిక 
ay El 

దేవతలకును, _ పితరులకునుజెందునేదేమి ? _స్వాహాకారముతో (ప్రయోజన మేమి 
యనశంకలు సామాన్యముగ గలుగవచ్చును, కనక (శుత్యుదిషమె 


అదె 


స్వాహుతి స్వరూపమును దర్శించి సాహాశబార్థమును దర్శింనవలసి యున్నాము* 
ఎ 


"వేదము సనాతనమైన శాస్త్రము ; శాస్త్రము అజ్ఞా తజ్జ్ఞా సకము (వేదయతి 
ఆనగా లోకసిద్ధము లయిన య్య్వుములను మరల యనువదించి 
(దివృత మై నది కాదు 


చెప్పుటకు 
అటు చెప్పుచో దానికీ శాస్ర్రత్వమేయుసపన్నము గాదు. 
అందుచే లోకసిద్దములుగాని యతీం(ద్రియము లయిన యర్హముల దర్శింపజేయుటకు 
(వృత్త మెనది-యని పూర్వము వివరి_పజడినది. కాన స్వాహుతి యనగా 
వస్తువుల నగ్నీయందు జిక్కగ దగ్ధము జేయుట, లేక జీర్ణ మొందించుట మాత్రమే 


స్వా హో 265 


తుతీతాత్సర్యమని (గహింపరాదు, యజ్ఞా ది క్రియలు, వానికి సంబంది. చిన పరి 
క రములు ఆన్ని యందా యా (ద్రవ్యముల నర్చించుట-మున్నగునవన్నియు (ప్రత్యక్ష 
గోచరములయి లౌకికములుగ గన్ఫట్టవచ్చును. ఇందు ఆరాధింపబడెడి యగ్ని 
వాయ్వాదులును గూడ భౌతికములుగా (జడపదార్గములుగ) గన్పట్టవచ్చును. కాని 
చెదికదృష్టి వేటు, 


" అస్త్యుత్తరన్యాం దిశిదేవతాత్మాహిమాలయో- నామ నగాథిరాజః” 


ఇది కుమారసంభవ మహాకావ్యము నందలి హిమవంతుని వర్లనము ఇట 
కొశిదాసమహాకవి "దేవతాత్మా__నగాథిరాజఃణి అను రెొడుపదముల ద్వారా హిమ 
వంతునష దేవతాశరీరము, ఖౌతికళరీరము రెండును గలవని దేవతావిషయకమైన 
వైదికసం వపదాయమును వివరించినాడు అశ్లే అగ్నిమీదే_ఇత్యాది మంత్రముల సూక్ష్య 
ముగ బరిశీలించుచో ఆగ్ని వాయ్యాదులకును దేవతాళరీరములు, భౌతికశరీ్ణంములు _ 
రెండు నుండుట _శుతిసమ్మతమైన సం్యపదాయముగ _ దెలియను కానిదేవతా 
స్వరూవ మతీం(దియ మగుటచే కర్మానుషా నసమ యమున నా యా. చివ్యరూసముల 
నారాధించుట కా యా దేవతల భౌతికరూపముల నాలంబనముగ (గహించుటయు క్తి 
సహము, (శ్రుతిసమ్మతము గూడ, ఇంతే కాదు. 


ఆహుతులు అగ్ని = యజమాన - దేవయోనితము :- 


"అగ్ని రె౪ దేవయోనిః సో౭_గ్నే ర్రేవయోన్యా ఆహుతిభ్య 
న్నంభవతి-ఇతి" ఎవి. బా.4_0[22, 
ఆగ్నేః 'దెవయోనిత్వ (పసిర్ధ్యర్థో వై శబ్రః ।అగ్నేః 


కర్మణి....దేవరూ పేణ జాయమానత్వాన్‌ సా (ప్రసిద్ది 
రగిష్టవ్యా! .నైవ్యప్రసిద్దిః సో౭_గ్నేరిత్యాదినా స్పష్టకి గుతే। 


266 భారతీనిరుక్రి 


స యజమానో దేవాయోనిరూపా దగ్నే రనుష్టి తాభ్య 


అ హుతిభ్య శ్చ దేవతారూపః సంభవత్యుత్పద్యతే.” నొ, థా, 


ఈ మం(త్రమువలన (1) కర్మానష్టానసమయమున ఆగ్ని సర్వ చేవ 
తాత్మకుడై, డేవరూపుడ్జె యావిర్భవించుటచే అగ్నికి *దేవయోని* యను సార్థక 
నామము సిద్ధించుటయు, (2) డేవయాని యయిన యా యగ్నివలనను, ఆ యా 
దేవతల నుద్దేశించిన యాహుతుల వలనను యజమానుడు దేవతా రూపుడు (దివ్య 
శ్థీసంపన్నుడు] అగుటయు డెలియనగును. ఇంత్తే కాదు, 


“బుజ్మయో యజార్మయః సామమయో వేదమయో 
్రహ్మమ యో౭ఒమృతమయః సంభూయ దేవతా 
అ ప్యేతి య ఏవం వేద య శైవం విద్యా నే తేన 


యజ్ఞ _యజక్షతునాతే” వి. (టా. శీఎర్‌-22, 


పె "అగ్ని వై దేవయోన్నిః అనెడి (శ్రుతి ననుససరించి యగ్ని 
యొక్క దేవితాత్మత్వమును, అశ్లే యజమానునకు గల్లెడి దివ్యత్వమును నెవరు 
తెలిసికొనగల్లుదురో, తెలిసికొని యనుష్టింతురో యట్టివారికి సర్వ వేదమయత్వ ము 
సర్వ దేవమయత్వము, [క్రమముగ నమృతత్వము సిద్ధించునని యీ శ్రుతి తెలియ 
జేయుచున్నది (వేదయతి), మజియు కర్మాను స్రానసమ యమున నగ్నియొక్క 
చెవయోనిత్వము, యజమానునక్షును సిద్ధించైడి దివ్వత్వవను దెలిసికొనుట యత్యం 
తావక్యకము (య ఏవం వేద. అనియు. నిట (వతి హెచ్చరించుచున్నది. ఇట్టి 
ఇట్ట దేవకాత్మవిజ్రానముచే సుసంస్కృృతుడయిన యజమానునకు స్వాహాకారమొన 
ర్చుచు మం(త పూర్వకముగను, దేషళాహ్వాన పురఃసరముగను ఆగ్ని (పాణాగ్ని 
మొ") యందు సమర్పించునదియే ఆహుక్కి లేక హవిస్సు, లేక హవ్యము అగు 


చున్నది. ఇట్టి క్లూ ఫ్టూత్తల్లువ్యన శ్రజ్లూనున్లకు కరము సిద్ధించునని (శుతి 


తాత్పర్యము. ఈ “ఆహుతి” యొక్క స్వరూసమును యుతి యిట్లు వివరించు 


జడ 


చున్నది. 
(గిల 
మ్ల రద 
అగ Gs త్రి 
హుతి = అహితి; దేవతల పరోక్ష | (సియత్త్యము వ ఫ 
ఆతం -దిల్టిడయ 


భో ఖ్‌ భోగ్య స్వరూపము క 


“ద్వయం వా ఇదమ్‌ _ అత్తా చైవాద్యం చ తద్‌ యదోభయోం 
సమాగచ్చతీ. అ తెవాఖ్యాయతే | నాద్యమ్‌ స వె యః 
హా రు 
సో౭తా- అగ్ని రేవ సః। తస్కిన్‌ యతి _౦చ అభ్యావధాకీ- 
అహితయ ఏ వాస్య తాః 'అహితయో హా చ తా త్ర 
ఆహుతయ ఇత్యాచక్షతే పరోక్షమ్‌। పరోత్షకామా హి దేవాః 
క. (దా 1622, 
oe . {he 
"అత్తా - . అద్యము, అనగా భో కృ = థోగ్యము" అని జ్ఞ తృఢస్టిన్సథమ్లు 
భో కృ భోగ్య ర రూప మగు నీ జగత్తు ఏక సూత మ గునపుడు క్షం ల్సెచడ్రింటేవి 
గలిపి 'అత్తా యనియే, అనగా భో క్త యనియే వ్యవహారము. భోగ్యము అను 


పక 


ముగ (ప్రాణము (ప్రాకాగ్ని) అట్టి యగ్నియ దు స ఏం త్రకముగ నుంచబడెడి 


ఆజ్యసోమ అన్నాదిహవిస్సులకు “ఆహితయఃి అని పేరు. జ్ఞానగా,నగ్నియందా 


జూ 


ర 

ధానము చేయబడునవి (ఆధానా దా తయః _ సా, భా) యని భరమ. ఇట్లివి 

వా_సవముగ 'ఆహితయః” అని చెప్పబడవలనియున్నను, పర్ణోక్తముగ “ఆహుకయః 
| j= సెట్ల డయ 

(ఆహుతుల్ఫుఅని చెప్పబడుచుండును, అ శ్లేల చెప్పబకజ్లలెను స్ఞద్రేవ్‌తలు పథ పరోక్ష 
ః టాం తథ ఆ 


'పియులు, ఆందుచే నశ్షే చెప్ప బడవలిను- ఆని శుతితాత్నర్యోము?ి 


268 భారతీనిరు క్రి 


ఇట ఆహుతులయందు పరోక్షముగ, అనగా నిగూఢముగ, నున్న “అహి 
తత్వమును (కుతి దర్శింపజేయుచున్నది ఆటీ యచాది కర్మనామముల యందును 
య ళా 
అగ్ని - ఇ౦(దాది దేవతనామముల యందును పరోక్షముగ నిగూఢమై యుండెడి 
యర్గముల బరిశీలించి దర్శింపవలె నని తెలియజేయుటకే (శ్రుతి యడుగడుగున 
“సరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః “దేవతలు పరోక్షప్రియులు' అని హెచ్చరించు 
చున్నది. ఇట భో క యని చెప్పదిడిన ఆగ్ని యెవరు ? | 


అగ్నిః జ అ ౧ రజ 


“న యదస్య సర్వస్యా(గ మస్ఫజ్యత తస్మా దగి ర వై 
త మగ్వి రిత్యాచక్షతే పరోక్షమ్‌ |” 


ళు ద్రాం 61.1115 చూ శ బా. 2 2 4 2. 


అగ్నికి “అగ్రి? అనునది (ప్రత్యక్షనామము. సర్వమునకు అ(గమున 
(పూర్వమాన) సృజింపబడినవాడు_అని యర్హము, “అగ్నిః” అనునది పరోక్షనా మము. 
ఆస్తే ఇం(ద్రశబ్దమును బరిశీలింతము, 


అంధదః= అంధః ౬ భో కృ లి భోగ్య స్యరూపవయ్య. 


“*ఇంధో హ వె నామెష యో౭యం దక్షిణే౭_కక్‌ పురుష స్తం 
వా2.ఎత మింధగ్‌0౦ నంత మింద ఇత్యాచకేతే పరో౭క్షే 

జైన పరోక్ష పియా ఇవ హి* దేవాః (పత్యక్షద్వేషః। 

ఆశైత ద్వామేజక్షణిపురుషరూస మేషా౭.న్య పత్నీ విరాట్‌ 


స్వా హో 269 


తయో రేష సగ్‌ంస్తావో య ఏషో౭ న్తర్హృదయ ఆకాళో 
౭_ధెనయో రేతదన్నం య ఏషోఒ నర్హృదయే లోహిత 
పిండః * = ద్భి, ఉం 4-22, 8. 


ఆదిత్యమండలాంతరత పురుషుడే ఆధ్యాత్మికముగ దక్షిణనే(త్రమున 
విశేషముగ నభివ్య క్రమగుచుండును. దకీణాక్షిగత పురుషజ్యోతికి - ఇంధః అని 
పేరు. దీప్తిగుణాతిశయముచే నీ జ్యోతి కిది (పత్యక్షనామము, ఈ ఇంధుని 
పరోక్షముగ ఇంద్రుడని వ్యవహరింతురు. వామనేత్రమునగల పురుషార్థ ప్రకాశము 
నకు “ఇం(దాణి” యని పేరు, ఈ ఇం[దాణియే విరా డ్రూపమునను, . భోగ్య_. అన్న 
రూపమునను నొస్పును. భో క్రయగు నిం(ద్రుడున్కు భోగ్యమాపయగు నిం(దాణియు . 
హృదయపుండరీకాంతగ్లతాకాశమున పరస్పరతాదాత్మ్యభావనతో మిథునీభావము జెంది 
వినోదించుచుందురు ఈ మిథునము జాగరితమున వై శ్వానరనామమునను, స్వప్న 
మన తెజసనా మమునను బటగుచు జాగరస్వప్నావస్టలయందు పుత్ర, మిత, 
బంధు దర్శనాది రూప క్రీడల సలిపి సలిపి యలని విశ్రాంతి జెందును. ఇట్ట 
విశ్రాంతికి సుషుప్తి యని పేరు, ఈ స్టితియం దీ మిథునము “*పాజ్ఞ నామమున 
బరగుచు, స్వస్వరూపానందమున (బ్రతిప్పితమై యుండి తిరిగి హృ వయదేశమును౦డి 
యూర్హ్వముగ. .(బ్రసృతమగు 'సంచకణీ" నాడీ మార్గమున జాగదవస్థ నొందు 
చుండును. (చూ, శం, భా.) 


పె (శ్రుత్యర్హమునే శ్రీ శంకరభగవత్సాదు లిట్లు శతిల్లోకియందును వివ 
రించిరి. | 


“ఇం(దేందాణ్యోః (వకామం సురతసుఖ జు షోః స్యా'(ద్రతాంతః 
సువ పిక, తస్యామానందసాం(దం పద మతిగహనం య త్స 
ఆనందకోశః | తన్మి న్నో వేద కించి న్నిరతిశయ సుఖభాభ్యంత రే 


42 ఏ 


§7( ధారతీనిరు క్రి 


లీయమానో, దుఃఖీ స్యా ద్భోధీతః సన్నితి కుళలనుతి 
ర్వోధయే న్నెవ నుపష్తమ్‌ | ఆ తల్లో కీ. 65. 


ఇట్లు (కుతి యగ్మీం [దాదులయొక్క (ప్రత్యక్ష పరోక్ష నామముల నుప 
దేశించి యా యా దేవతాతిత్త్యమును. దెలియజేయటయే గాక, యతీంద్రియమగు 
“భో కృ-భోగ్య' న్వరూవమునుగూడ వివరించుచున్నది. 


న్టూరిశరీరాతిరిక్తుడగు జీవుడు భోక్త ఆతని యపభోగమున కయిన 
వస్తుజాత మంతయు భోగ్యము, జగత్తు ఇట్టి భో కృ వా భోగ్యాత్మకమని పూర్వ 
మం(త్రమున జెవ్పఃడినది భోగ్యపదార్హము భో క్రచే (గ్రహింపబడి, భో క్తతో 
నేకీభూత మగునపుడు ఆది భో క్రరూపముననే హ్యవహరింపబడచుండును. కావుననే 
ఖో క్రృభో గ్యాత్మకమగు శరీరముతో తాదాత్యముచెంది జీవుడు 'అహమ్‌” అని 
(భోకరూపమున నే వ్యవహరించును,. ఆవగా ప్రాణాగ్నియందు ఆహిత మై, 
ఆహుతిమూపమై, భోగ్యవస్తుజాత మంతయు [పాణాత్యకుడును, భో కయ నగు 
జీవుని రూపముననే వ్యవహరింపబడుచున్న ది. ఇట్టి జీవుడు జాగద్దశయందు 
ఎైశ్వ్యానరుడ్కు స్వప్నమున శైజసుడ్కు సుషు పియందు (పాజ్జుడు = ఆను రూషముల 
బిరగి ఏల సిల్లుచుండునని (శ్రుతి చెప్పుచున్నది. - ఇంతియే కాదు. భో _క్షమై (పసిద్దు 
దిన జీవుడు “ఇం్యద--ఇ౦(దాణీ 'దేవతామిథునరూప్పడు” అనియు (కుతి చెప్పు 
చున్నది. అందును మజల ఇంద్రుడు భోక్త; ఇం|దాణ్‌ భోగ్యవిరాడన్న రూపిణి, 
ఈ చేవతామిధథుసీభావమే జగద్యా(త్రకు మూలము భో కృ భో గ్యరూపమగు ఈ 

వతామిథున మే భో క్రయగు జీవరూపమున (బ్రసిద్ధమ గుచున్న ది. 


(సౌొణము స్త స్వరూపము న 


శతపథ్యవాహ్మణము మతీయొకచోటగూడ (10-6.ఒ1) నిశ్తే ఇం_దేం 
డ్రాణీ దేవశామిభునన్వళూసము వివరించినది పిదప నా యక్షి వురుషుని ముఖ్య 
ఓఉపాణన్వరూప్పనిగ జిష్పి స్వవ్న న్వరూపునిగ గూడ నిట్లు వివరించినది. . 


స్వాహా 271 


“ఏష ఉ ఏవ (ప్రాణ ఏష హీమాః సర్వాః (ప్రజాః 

(పణయతి | తస్మెతే ప్రాణాః స్వాః ౯ స యదా స్వపితి - 

అధెన మేతే ప్రాణాః స్వాః అపియ ని! తస్మాక్‌ 

'స్వాహ్యయః । స్వావ్యయో హ వైతం స్వప్న ఇత్యాచక్ష శే. 
వరోక్షమ్‌ | పరోఒతక్షకామా హీ దేవా శ (బా. 10-5-14. 


ఈ యక్షిపురుషుడే (సూర్యమండలాంతర్షత పురుషుడే (ప్రాణము, 
ఇతడు సర్య(పజలను (పణయనము జేయును. అనగా లోకాంతరము నొందీం 
చును. కాన “ప్రాణి శబ్దవాచ్యుడు. (చఛణజయతి, లోకాంతరం [పావయతీతి 
(పొణః = సొ, భా) (పాజణరూపుడగు అక్షిపురుషునకు (పాణాపానాదులును, 
ఇం(దియములును స్వకీయములు ('స్వాః). ఆ యక్షి పురుషుడెప్పడు నిదు 
రించునో యప్ప డీ యిం(ి యా డి(పాణ ములును ఆ పురుషునే పొందును (అపి 
య న్ని, ఇట్లు 'న్వకీయుల అవ్యయము (లయము) గలవాడగుటచే నా పురుష 
నకు “స్వాప్యచుఃి ఆని పేరు. ఇది యా పురుషునకు ప్రత్యక్షనామము కాని 
దేవతలు పరోత, పియలు, అందుచే 'న్వహ్న' మనునది పరోశనామ మైనది 
అని (శుత్యర్థిము. 


ఇట్లు దేవతాత త్వమును 'దిలి'పెడీ (ప్రత్యక్ష పరోక్ష నామములు బెక్కులు 
గలవు. వానిని దెలిసి, దేవతాత త్త్వమున్తు భో క్రృళోగ్య స్వరూపమును, 
ఆహుతి ప్వరూపమును, యజ్ఞాది [(కీయా సమ్మగ స్వరూపమును గమనింపవలసి 
యున్నది. 'అగ్నియందు ఆవాతమెనది, అనగా ఆధానము జేయబడిన హవిస్సు. 
_ ఆహితి; దీని పరోతనానమము ఆహుతి _ యని (శుతి కెల్పుచున్న ది, అఆధియజ్ఞము 
గను, అధిదై వికముగను, ఆధ్యాత్మికముగన్కు హవిర్భో క్రయగు “అగ్ని” యొక్క 
న్వరూపము నిట్లు (శుత్యనుగుణముగ దెలిసిననేగాని “ఆహుతి” యొక్క ఆహి 
తిత్వము స్పష్టము గాదు. అట్టి యగ్నియం దు సమం(త్రకముగ నాధ్గానము చేయ 
బడు హవిస్సు “ఆహుతి” యని యింతవరకు దెలిస్తినది, (శ్రుతి యింకను ఆవ తి 
స్వరూపము నిట్లు ఏవరించుచున్న ది. 


ఆహుతి దెవతాహ్వానరూపము ఏ, 


“ఆహూతయో వెనానైతా యదా హుకయ ఎతాభి ర దేవాన్‌ 
యజమానో హ్వూయతి తదాహుతీనా మాహూతిత్యమ్‌ 1” 


రూ, (టా, l-22. 


“ఆహుతులు? ఆని యేవి చెప్పబడుచున్నవో యవి ఆహూతులు, 
యజమానుడు వీనిచే దేవతల నాహ్వానించును, కాన నీ యాహూతులకు ఆహూ 
తిత్వ ముససన్న మగుచున్నది. అందుచే ఆహూతు లన దేవతాహ్వానరూపములు 
(హ్వయ త్యాభి రితి త ద్వ్యుత్ప త్తిః । జుహోతి ధాతో రుత్సన్నః శబ్దః పూర్వం 
(పసిద్దః | ఆయం తు హ్వయతి ధాతో రుత్సన్న ఇతి విశేషః ___ సా. భా 


ఆహుతి యనగా దేవత నుద్దేశించి హోమము జేయబడునది యను 
.నర్భము మ మాత్రే మ గాక “దేవతాహ్వానరూ పము అను వి శెషార్థ మిట (ప్రదర్శింప 
బడినది. అందుచే భాష్యకర్త రలు ఆహుతి శబ్దమున క్రీ రెండర్భములను (గ్రహించిరి, 
ఇంతే గాదు, ఆహుతి యాహ్వాన రూపమగుటను శతపథ్యశ్రుతి యింకొక విధముగ 


ఆహుతి యజమానాహ్మా నరూపము = 


క రధ్ధ యా చేతా మాహుతిం జాహోౌత్తి | ఏషా హ 
' అస్యాహుతి రముష్మిన్‌ లోక ఆత్మా భవతి; స భుదెవం వంవి 
దస్మా ల్ల లోకాత్‌ “పెితి । అధైన మషిఒ౬హతరే క తస్య 


స్వాహా 2783 


పృ సై సత్యాహ్వాయతీ | ఏహి, అయం వై త ఆహాత్మాఒ 
తి । త ద్యదాహ్యయతి । తస్మా దాహుత్రి' ర్నామ।” 


శ దా. 11-2-26. 


యజ్జములయందు న్వాహాకారపూర్వకముగగాని, వషట్కారపూర్వకముగ 
గాని యొసగబిడెడి యాహుతి స్వర్గలోకమున హవిర్షాతయగు ' యజమానుని 
యాత్మయై, అనగా శరీంమై, 'యోప్బును.. అహుతిస్వరూపము నిట్లు తెలిసికొనిన 
యజమానుడు స్వర్గమున శకేగినపు డాతని వెనుక నిలిచి యీ యాహుతి “ఇటు 
రమ్ము; నీ యొక్క ఆక్కనై నే నిట నున్నాను” _ అని యా యజమాను నాహ్వా 
నించును. ఇట్లు “ఆత్మ” రూపమున నొప్పి యజమాను. నాహ్వానించు నట్టిది 
యగుటజేసి “ఆహుతి” యని సార్ధకనానుము _ ఆని యర్థము, ఇట్లు ఆహుతులు 
యజమానాహ్వానరూపము లగుట ఆథర్యణీక[(్నళుతి వలనను దెలియును, 

"ఏహేహీతి త మాహుతయః సువర్చసః సూర్యస్య 

రళశ్మిభి ర్యజమానం వహి (ప్రియాం వాచ మభివదన్నో2_ 

రృయ_న్ష్య ఏష వః పుణ్యః సుకృతో (బహ్మలోకః nm 

== ముండక, ఊఉ, 1-2-6. 

ఈ [కుతి వచనముల వలన ఆహుతులు స్వర్గాది సుకృత లోకములందు 
యజమానునకు ఫలభో గసాధనశళరీరము లై, అనగా మూ[రిమంతములె యొప్పి, 
యజమానుల నాహ్వానించునట్టివి యని తెలిసినది. 


ఆహుతులు స్వాహార్భృతములు 3 


ఆహుతులు స్వాహాకార, వషట్కార పూర్వకముగ ఆగ్నియందు 
ఆహితము ((ఆధానము చేయబడినవి) లయినపుడే ఆహుతిత్వమునొంది యవి పైన 


21 భార తీని.థు క్తి 


దెల్పినటుల డేవతాహానరూపములు. యజమానాహ్వాన రూపములు నయు 
యొప్పును, లేనిచో గావు. 


“ప్వాహాకృతో హుతి లేతు దేవాన్‌” __ తె. దా. 8-711-1 
“నహ వై తా ఆహుతయో దేవాన్‌ గచ్చన్తి యా 


_అవషట్క్భతా వాఒస్వాహాకృతా వా భవ న్టి 1“ 
= కొం (దాం 1224; శ (బా. 03614, 
స్వాహాకార వపట్కార పూర్వకములుగాని యాహుతులు దేవతలకు 


చెందనే చెందవని యర్థము, ఇట్లు స్వాహకారపూర్వకము లగుటచేతనే హవిస్సు 
లకు .సాహో కత ములను నామము వేదమున (దిసిద్దము 


“స్వాహాకృతాన్యా గహ్మ్యుప హవ్యాని పితయే”ి 
టు, 1142.18. 

"అన్య హోతుః (పదిక్ణృతన్య వాచి స్వాహాకృతం హవి 
రదను దేవాళి బు. 10-110-11ఏ నిరు. 6-21. 
“స్వాహాకృతం స్వాహాకొరబలాత్‌ మం(కేణ పకీప్తం హవిః" 

— దుర్గాచార్యభాష్య. 
“స్వాహాకారేణ సంస్కృతం హవిః" — సె భా, 
స్వాహాకృతములగు నిట్టి హవిస్సుల స్వీకరించు వారగుట జేసి దేవతల 

కును “స్వాహాకృతయఃి” అని పేరు వేదమున (ప్రసిద్ధము. 


“తదాహుః కాదేవతాః ? ప్వాహాకృతయ ఇత్సి విశ్వేదేవా 
ఇతి (బూయాక్‌, తస్మాత్‌ స్వాహాకృతం హవిరదసు 
దేవ్యా ఇతి యజంతీతి, ఇతి” సం లి, (బా. 0-15-5. 


స్వా హో 2% 


ఈ (శతి వచనములవలన దేవతలందణజును “స్వాహోకృతి' నామకోలని 
తెలియును, — 


r 


స్వాహాకారము ఎ (శతి యాదేశము &. 
స్వాహాకార మొనర్చియే హవిర్ణానమ చేయుడని శ్రుతియ పెక్కుచోట్ర 
థి ut) 
నా దేశించుచున్నది, 
“స్వాహా గాయ(త్ర వేప శే హవ్యు మిం్యదాయ క ర్రనో 
.. భు. 114212. 


సర్వ చేవాత్మకుడు: సామరూప్పుడు (గాయ[్రవేపస్రే నగు ఇందునకు 
హవిస్సు నర్చించుటకై స్వాహోకారము చేయుడు _ అని యర్దము. 
“స్వాహాయజ్ఞం కృణోత నేందాయ యజ్వనో గృహే” 
ఎ ము 1-19-12. 


యజమానుని గృహమున ఇంద్రుని (ప్రీతికొజికె స్వాహాయజమును 
ఓ... & 
చేయుడు _ స్వాహాకార సంస్కృతమూలైన హవిస్పులతో యజ్ఞమును నిర్వ ర్తింపు 
డని భావము. 


వేదనాక్‌ - స్వాహాకార --యజ - అవినాభావ సంబంధిము §. 


_ఇంతవరకును పె (ప్రమాణములచే (1)  స్వాహాకారముయొక్క 
వెశిష్ట్యము (2)  అగ్నియొక్క దేవయోనిత్వను, యజమానుని దేవతారూవ 


276 భారతీనిరు క్తి 


త్వము (క్ర) అ హుతియొక్క ఆహితిత్యము, ఆహూతిత్వము, (4) భోక్ట్మ 
భోగ్యన్వరూపము (ఫ్ర) హవిస్సుల స్వాహాకృతత్వము (క) దేవతల స్వాహా 
కృతిత్వము (౧) స్వాహాకార విషయమై (శ్రుతి యాదేశము, (8) అందుచే 
స్వాహాకారపూర్వకములగు హవిస్సులకే స్వాహుతిత్వము - మున్నగు విషయ 
ములు స్నష్టము అయినవి, వీనివలన స్వాహాశబ్ద్రమునకునుు వేదవాక్కు-నకును 
యజ్ఞాదికర్మలకును ఆవినాభావసంబంధము గఆదనుటయు స్పష్టమైనది. శతి యీ 
సంబంధము నిట్లు స్పష్టికరించుచున్న ది, 


“అథ యక్‌ _ “స్వాహా స్వాహా ఇతి కరోతి; యజ్లో వై 
స్వాహారారః। వాగ్వై యజ్ఞః | యజ్ఞ మేవై రదాత్మన్‌ 


హెచం యచ్చతి | వౌగ్య్ణ యజః। యజ మేవెత దాత్మన్‌ 
యా గ కః యా. 
ధత్తె 1” ఒ శం (బా, 8-1-8.27, 
“యజ్ఞో వై స్వాహాకారః | యజియ య మేవైత ది డిద౦ సకన్‌ 
సర్వం కరోతి |" శు (దా, 7-29.44 
“వాగి యజ శ, (వౌ 3. | (ఐల 
ము ఖా Uy 
“అథ వాచం యచ్చతి | వాగ్వె యజః | అవికుబో యజం 
(an ణా > by 


విత పశ 


తనవా ఇతి |” _ . శ బా” వ 


“అథ యద్దీకితః బుచం వా యజుర్వా సామ వా వ్యాహరతి- 
అభిసిర మఖిసిర మేవెత ద్యజ మారభతే।[తస్మా దముతై 
ఢా (a చా ఖా ఓ... 
వొంగుళీ . ర్యచే దముత దాచం యచ్చేగ్‌। 
భా 
అథ య ద్వాచం యచ్చాతి వాగ్ర్వై యజ్ఞః। యజ్ఞ మెవైత 
దాత్మన్‌ ధత్తెో ాశంటా 8, 18 88. 


యజ్ఞము హవిస్తాగాత్మకము: హవిస్తాగము. స్వాహాకొారపూర్వకము,; 
స్వాహాకారము. హవిస్తాగాదికమునుసర్వమును యజ్ఞియ మొనర్చును. కావున 


స్వా హః 277 


స్వాహాకారము యజ్ఞాత్మకము; యజ్ఞము స్వాహాకారాత్మకము నగుచున్నది, 
మటియు యజ్ఞము బుగ్యజాఃసామాత్మక వేనమం[త్రసాధ్యము3 కావున 
యజ్ఞము వేవవాగాత్మకము  యజ్జదీకీతుడగువాడు ఇట్టి వాక్కును తనయందు 
నియత మొనర్చుకొనుటచే యజ్ఞమునే తనయందు _ ధరించినవాడగుచున్నాడు. 
కావుననే దీకితుడై న యజమ నుడు న్యక్నాంగులియై (గుప్పిలివట్టి, చేవకానంబంధ 
రహిత మగులౌకిక వాగ్య్వ్యవహారమును మాని,దై పీవాక్కు.నే అనగా సంస్కృత భాషనే 
యాగశ్రయించుచు యజ్ఞనిర్వహణ మున కావశ్యకములగు బుగాది మం(కో చ్చారణ 
సేయుచు, యజ్ఞమ నాత్మయందు ధరించియుండును __ అని తాత్పర్యము, (చ్వ్యూక, 
(బ్రా 1-2-1కావున వేదమం(త్రరూపమగు వాక్కునకును, యజ్ఞాదికర్మకును స్వాహా 
కారమునకు న వినాభావసంబంధము, 


స్వాహాశము = సార్థకత :. 


ఇట్లు మహిమాన్వితముగగీర్హింపబడెడి స్వాహాళబ్దము హోమ సూచక 
మైన సాంశకేతికపదము మాత్రమే కాదు; సార్థకమగు వాజ్నామ ము. చీని సార్దకత 
యాస్కనిరు క్రమున (8-20) నిట్లు వివరింవబడినది, 


(1 స్వాహే శ్యేతక్‌ నుఆహేతి నా (ను ఆహ్వా 


(2) స్వా వాగాహేతి వా టా వాక్‌ ఆహ 
(8) స్వం (పాహేతి వా, ల. (స్వం ప్రాహ) 
(4) స్వాహుతం హవి ర్లుహోతీతి వా లం (న ఆ జహోత్సి 


. భాష్యకారు 'లందజు యభోచితముగ స .యర్హముల సన్నిటిగ్రహించిరి. 
(చూ స్కాభా.బు, 10-110=11ఏఅ వే,2-16.1 మొ ) 


13 7 


978 భారతీనిరు కి 


ఈ వ్యుత్చత్తుల నన్నిటిని బరిశీలించినచో స్వాహాన్వరూపము శే టపడగలదు. ఈ 
వీర్వచనములలో నొక వైశిష్యముగూడ గాననగును, అందుచే నాలవ వ్యుత్సతి,ని 
| బాట ౧ ఆవి 
మొదట జూతము. 


1) స్వాహుతం హవిర్దాహోతి (సు ఆ జుహోతి) 


డీనిని వ్యాఖ్యాత లిట్లు వివరించిరి, 
ల ళ్‌ 


“య దనేనై వ హవి ధ్లుహోతీతి తదేవ సుష్ట్వాపాద్య యథాభిధాన 
మగ్నొ జుహోతీతి హవి&(పధానో2 త్ర 'నిర్రేశః“__దుర్గా, భాష్య, 


"యదనేన స్వాహాకారేజ జుపోతి తదేవ సుమ మర్యాడయా 
ఉం © 
జాహోౌొతీతి" -నిఘంటువ్యాఖ్య. దేవరాజయజ్వ. 


- స్వాహాకార పూర్వకముగనే పావిస్పును హోమము జేయుట యనగా 
పౌష్టవమును(దివ్యత్వమును) ఆపాదించి - యేధావిధీగ హోమము చేయుట, లేక 
హవిస్త్యాగము చేయట__ఆని యర్థము, -'ఆగుచో నీ దివ్యత్వాపావన మెవరికి ౩ 
ఎట్లు? వాగ్ర్వై యజ్ఞః, యజ్లో వై స్వాహాకారః ఇత్యాది (శుతుల ననుసరించి 
యజ్ఞము _వెదవాగాత్మకము, స్వాహాకారాత్మకము. అట్టే యక్షాది కర్మానుష్టాన 
సమయమున అగ్ని దేవయోనియై యావిర్భవించుటయు దేవయోనియగు నా యగ్ని 
నలనన్సు . స్వాహాకృతములగు నాహుతుల వలనను యజమానుకు దై వీసంపదతో 
నొప్పారుబయు పైన వివరించబడినది. “స్వాహా సోమస్య వర్ణనా” ఇత్యాది (శ్రుతి 
వాక్ణములవలన. స్వోహాకారముచే, లేక స్వాహారూవ వేవవాక్కుచే అభిష్టుతులు 
ఆక్చితులునగు దేవతలు స్రోత్రమునం దొంవిధమగు: నతిశయము (దివ్యత్వము)ను 
ఆ గౌదెంచిస్తోతనువర్డిల చేయుబయు పెన వివరింపబడినది కాన స్వాహా యనగా 1) 
అగ్నియందును (వ యఎమానునియ-దును (4) వేదవాగాత్మకమగు స్తుతి యఎదును 


స్వాహా 279 


(శహవిస్సునందును__ సౌష్టవమును _ (దివ్యత్వమును) ఆపాదించునది యని 
తాత్పర్యము. ఇట్టి (శ్రుతితాత్సర్యమునే “స్వాహుతం హవి ర్థుహోతి యను 
వ్యుత్సత్కి ద్వారా యాస్కుడు (ప్రదర్శించినట్లు (గహింపనగును. ఈ వ్యత్స్పతి వలన 
స్వాహా” యనునది 'దివ్వత్వా పాదక శక్కిరూపి మగుట దెలియన్సు దీనియందలి 
యీ నె శిష్ట్యము మిగిలిన మూడు ప్యుత్పత్తుల వలన (గమముగ గాంచనగును. 


2) స్వా వాక్‌ ఆహ -*స్వాహా” వేదవాక్‌ ;- 


(శుతియే యీ వ్యుత్స త్త్యర్థము నొక యాభ్యాయికౌారూపమన నిట్లు వివ 
రించినది, 


“(పజాపతి రగ్ని మసృజత 1 తం (ప్రజా అన్వనృజ్య స్ప | 

త మభాగ ఉపా స్ప। సో౭స్య (వజాభి రపాకానున్‌ | త 
మవరురుత్సమానో 2ఒన్వ్వైత్‌ | త మవరుధ న్నాశక్నోల్‌ | స 
తపోఒకప్యత | సోజగ్ని రుపారమతాతాపి వె న్య (ప్రజాపతి 
రితి; స రరాటా దుడమృష్ట 1 


తద్‌ మృత మభవత్‌ | .... | త దగ్నొ (పాగృప్ష్హోళ్‌ । త 
ద్వ్యచికిత్సత్‌ । జుహవానీ శి మహౌషా కి మితి! త 
ద్వి చికిత్సాయ జన్మ, ఇతి | య ఏనం విద్వాన్‌ విచికిక్పతి । 


వసీయ ఏవ చేతయత్తే, ఇతి) త౦ వా, గభ్యవద జ్ఞాహంధీతి | 
సోఒదబఏక్‌ | క స్త్వ్వమసీతి | _స్వైవ తే షా గిత్యా'దివీత్‌ । సో 
ఒజుహొళ్‌ స్వాహేతి | త త్స్వాహాకారస్య జన్మ, ఇతి | 

య ఏవగ్‌ం౦ స్వాహాకారన్య జన్మ వేద | కరోతి స్వాహాకారేణ 


280 భారతీనిరు క్రి 


వీర్యం, ఇతీ | యృస్యవం విదుషః స్వాహాకారేణ జుహ్వూతి | 
భోగాయైవాస్థ హుతం భవతి, ఇతి |” 


— తె. దా 212.5 23 8% 4 


“పజాపతిచే నగ్నియు, నగ్ని తో పాటు (పజలును నృజింపబిడిరి, 
అగ్ని కొంతకాలము (పజాసతి నుపానించుచు యజ్ఞభాగరహితు డైనందున (ప్రజా 
పతినుండి _పజలతోపాటు తొలగిపోయెను. ఆ యగ్ని నడ్లగించుటకై (ప్రజాపతి 
యాతని వెన్నంజెను, కాని యడ్రగింపలేకపోయెను. అంతట (ప్రజాపతి తప 
మొనర్చగా నగ్నియు విడిచిపోవుట మానెను. తపస్సంత ప్పుడెన (ప్రజాపతి తన 
లలాటమునుండి. స్వేదజలమును తుశిచెను. అది ఘృతమై యావిర్భవించెను. దాని 
నగ్నియందు హోమము చేయుటకై (గహించినంతనే __. దీనితో నగ్నియందు 
హోమము చేయటయా ? మానుటయా ?” యను విచికిత్స (వ్రజాపకకి పొడమెను. 
ఇదియే విచికిత్సయొక్క_ జన్మ. లోకమున విచికిత్స యిట్లావిర్భవించినది. 


(ప్రజాపతికి గలిగిన "యీ. విచేకిత్సోత్ప త్రిని గూర్చి తెలిసికొని 
స్వయమాగ నెవడు శాస్తారవిచారము సేయునో యాతడే వస్తుతత మును నిశ్చ 
శీ“ 0 —౨ 0 
యించుకొనువాడు. అనగా వన్తుత త్త్వ్వవిషయక నిశ్చయాత్యకజ్జ్ఞానము - కలుగునని 
భాపము, 


అట్లు విచికిత్సాపన్నుడైన (ప్రజాపతి నుద్దేశించి యశరీరిణియగు నొక 
వాక్కు “జాహుధి_ హోమము చేయము'___అని పలికెను, నీ వెవరవు ?అని 
(పజాపతి యడిగెను. నీ స్వభూతమైన వాక్కే నేను (స్వైవ కే వాక్‌ ఆని యా 
యదృశ్యవాణి పలికెను, అంతట *(పజాపతి “స్వాహా'యని యుచ్చరించుచు హొమము 
జేసెను ఇట్లు “స్వా__ఆహిఅను రెండు పదముల్మ చేరికచే స్వాహాకారమావిర్భవించి 
నది స్వాహాకారోత్స తీని(సారాతను* లేక న్వరూవమును) ఇమైవరు తెలిసికొందురో 
వారే స్వాహాకారముచే వీర్యమును (సౌష్టమున్సు లేక 'దివ్యత్వమును) ఆపాదింతురు. 


స్వాహా 281 


ఎవరిట్లు శేలిసికొనినవారై స్వాహాకారపూర్వకముగ హోమము చేయుదురో ఆ 
యాహుతి స్వాహుతి యగుచు తద్భోగమునకే యగును, ఆనగా నభీష్టసిద్ది నొపగు 
టకు సమర్ధమగును”__అనికుత్యర్హము. 


ఈ (శుత్యరమును బరికీలింతము:. 
౧ " 


ఇచట యజ్ఞభాగవివరితు డగుటచే అగ్నియు, అగ్నితోపాటు (ప జయు 
ఖా జ 
మొదట (పజాపతికి దూరమయిరి. కాని తప మాచరించిన యంతనే అగ్ని 
తిరిగి యావిర్భవించెను. అనగా అగ్నికి నెవరు భాగము కల్పింపరో వారి 
కగ్నియు, అగ్నితో పాటు (ప్రజయు దూరమగుదురు, అట్లుగాక నియ వ్యవత పరా 
యణులై (కుతిచౌదిత కర్మను స్టానతత్పరు లగును నెవరు తపః సంపన్నులగుదురో 
యజివారికి ఆగ్ని దేవయోనియై యావిర్భవించును = అనెడి “అగ్ని 3% దేవయోనిః 
లు షా వూ 
ఇత్యాది పూర్వోక (శుత్యుకారము ఇట సూచితము, 
దీ ~—౨2 0 


తవఃసంపన్నుడై న (ప్రజాపతి . లలాటభాగమున పొడమిన స్వేశము 
నగ్నియందు హోమము చేయుటకై (గహింప నదిఘృతి మయ్యెను. ఘృత 
మనగా నేయి యని సామాన్యముగ నర్భము. ఘృతమును “తేజో? రూపముగ (శ్రుతి 1 
పెక్కుచోల్ల కీర్మించినది. కాన విట హోమమునకు (గహింపబడిన ఘృతరూప 
హవిస్సును-తపసంభూత (బ్రహ్మ'తేజో రూపముగ(గహింపనగును తపస్సంపన్ను 


1. ఘృతస్వ నామ గుహ్యం యదస్తిజిహ్వా దేవానా మమృతన్య నాఖీః” 
బు, 4-68.1,235 వా సం 178900; తె.అ. 10-10-2. 

శతేకో2_సి శుుకమ స్యమృత మసి థామ నామాసి। (ప్రియం దేవానా 
మనాధృష్టత దేవయజన మసిః___వా.సం.1=81;*.బా 1_ళి1-18=. 
“ఘృతం తేజో మధుమ దింద్రియమ్‌ | మయ్యయ మగ్ని ర్షధాతు” 
— శె, ఆ. 811-8 


282 భారతీనిరు క్తి 


లగువారు (బహ్మతేజో విరాజితులగుట (గసిద్దమే. కాన కర్మానుష్టాన సమయమున 
దేవయోనియై యావిర్భవించెడి యగ్నియందు [వేల్చెడి ఘృతమును (ప్రజాపతి 
యొక్క (బహ్మజోరూపముగ (దై వీసంపద్విలసితముగ) దర్శింప నగునని 
తాత్పర్యము, 


ఆట్లావిర్భవించిన ఘృతమును ఆ యగ్నియందు హోమము చేయు 
టయా? మానుటయా? యను విచికిత్స (వివిధస్య _కేతనస్య జానశ్యఇచ్చా 
విచికిత్సా" కోటిద్వయాత్మకః సంశయ ఇత్యర్తః-సా. ధా) (ప్రజాపతికి కలిగెను, 
ఆట్టి సంచేవాము సామాన్యము నందఅణకు గలుగ వచ్చును, కొని యీ 
సందియములు తీజు కెట్లు? (పజాపతికిగల్లిన సందియము గూడ దానియంతట 
నది నివర్శింప లేదు. ఇది యతీందియవిషయము జన్యచే మహాభాగ్యసంపన్ను 
డగుటచే నశరీరిణి మైన యొక వాక్కు.” సంశయింపకుము; హోమము జేయుము 
(జుహుధి," అని (పదటోదించినది. ఆ సందియమును తీర్చిన యదృశ్యవాక్కు 
ఏది? అదిప్రజావతికి న్వభూతమైన వాక్కు(ప్వైవ తే వాక్‌) ఇట్లు (ప్రజాపతికి 
న్వభూతమైన వాక్కు. ఏది యగును? (ప్రజాపతికి స్వభూతయై ' సృష్టిరచన 
యందు నహకారిణిమై విలసిల్లిన వాక్కు వేవవాఠశ్క_-అని పూవ్వము (బపహ్మాబుషి 
(పథమజ్యా తపోజాది శబ్దముల యందు వివరించబడినది. కాన నిట సందియమును 
దొలగించుచు “జుఫూంధి' యవి కర వ్యమును బోధించిన వాక్కు 'వేదవాక్కే 
యగుట (శ్రుతికాత్సర్యాన్సుగుణ మే _ యగును, . (వజావతికి వాకు). స్వభూతము 
అని తాండ్య, కాఠకశుతులును నిట్లు పేర్కొనుచున్న వి. 


“ధ్రజొసత్తి ర్వా ఇద. మేక. _ఆసీక్‌ తస్య వాగేవ న్వ మాసీక్‌! 
ఎ. శాంటా, 20-1425 కాఠునం. 1 27-1. 


'వజాసతి. వాక్పతి _ యగుట (శుతులయుదు (ఐస్తిడము, (చూ. 
ధి 
వాచస్పతి; (బహ్మణసృతి, బృహస్పతి__ళబ్దములు), 


కిచ 


"ఏపజాపతి రెవ ఎాకృృచిః" : ఆశా లీ1.0ఎ2. 
స మనపా వాచం మిధునం సమభవక్‌? ఉబ్బి. 1-24. 


స్వాహా . 288 


కాన (ప్రజాపతికి స్వభూత మైన వాక్కు. _వేదవాక్కే యగుట [శ్రుతి 
తాతర్సర్ణమని చెప్పనగును, మజియు:___ 


స్వయం తేస స్వతి ఆహ = స్వాహా న 


శ్రీభాస్కరమి(శుడు ఆ వాక్కు 'సరస్వతి' యని యిట్లు వ్యాఖ్యా 
నించినాడు, | 


సఃయం సరస్వతీ అహ బుశే“ె బక్షవ 'తే వా గిత్య(బపీక్‌_ 
ఇతి (బాహ్మణమ్‌। స్వయ మెవాహేత్యస్యార్థన్య ద్యోతకో 
2యం నిపాతః। వదేశాంత రేపే. విభక న సముదాయాత్మ 
లీ ది 
నిపాతః స్వాహేతి, సంస్కారవిశేషనవ- ధారిణా * 'నావగృ హ్యపి 


_--.పెఘంటువ్యాఖ్య_-దేప రాజ యజ్వ" 


సరస్వతి యను నామము వాగ్గెవికినీ' వేదవాక్కుసకును బసిద్దము 
(చూ, భారతీశబ్ధిము). కాన (శ్రీ భాన్కరమి_శుని వ్యాఖ్యానము ననుసరించి 
(స్వయం శే నరస్వతీ ఆహ _ స్వాహా ప్రజాపతికి స్వభూతయైన సరస్వతి 
వేవవాణియే యగుచున్నది. (శ్రీ సాయణాచార్యులును స్వాహా శబ్దమునకు బెక్కు 
చోట్ల కీయ సరస్వతీ ఆహి స్వకీయా వా గాహ' అనియే య్యమును 


వ్రాసిరి (మూ త్తై తె, సం. 1-11-91; చితి పన్న మంతములు), 


కాగా ఫజాపతికి గల్గిన - సంచీయమును (పజాపతికి న్వభూత మె మెన 
ఫ్‌ ( 
వేదవాక్కు తీర్చెననుట స్పష్టము. అప్లే యీ వేదవాక్కు. నెవరి కధ్యయ 
నామలద్వారా స్వభూత మగుచుండునో వారికి గల సందియము లన్నియు 
తదనుగహముశే విడివడుచుండు నని తాత్పర్యము. ఇబ్లనుజచే వేదము యొక్క 
వేదత్వము___అనగా ఆజ్ఞోతజ్లావకత్వ మిట సూచిక మగు చుష్నది కాన 
ఇ టా 


284 భారతీనిరు క్రి 


స్వాహావదము అడుగడుగున “కర్మానుషాన విషయమున  నెట్టిసంశయమువలదు; 
యధావిధిగ జేయడు ౬ అని (బహ్మకు స్వభూత మైన వాగెవి యొక్క, 
ఆనగా సరస్వతియొక్క (ప్రబోధమును స్మరింప జేయునట్టిది. ఇదడియుగాకః.._ 


సః సుహిమా ఆహ * స్వాహా యా 


స్వాహాకారోత్పత్తివి గూర్చిన యిట్టి యాథ్యాయిక మై్మతాయణీ సంహిత 
యందును (1-8-1) గలదు. కొలది మార్పులతో నిది శతపథ (బ్రాహ్మణము 
నందిట్లు గలదు... 


శన వ్యచికిత్సళల్‌ జుహవాని 3 మాహౌషా ౩ మితి! తం 

సో మహీమా 2 భ్యువాద। జాహుధీతి ! స (పజావతిః 

విదాంచకారసో వై మా మహిమాహేెతి! స స్వాహే 
ర్యేవాజాహోత్‌_తస్మా దు స్వాహే త్యేవ హూయతేః 


శ, (టా, 2.2.46. 
విచికిత్స నొందిన (ప్రజాపతి తన మహిమయే “*జుహుధి__యని 
చెప్పినట్లు (స్వో మహిమా ఆహ తెలిసికొని స్వాహా యనియే, హొమము 
చేసెను. అందువలన, స్వాహా _యనిర్మే హొమము చేయబడుచున్నది__అని 
యర్థము, ప్రజాపతికి స్వభూతమైన ఈ మహిమ యేది యగును ? యీ మహిమ 
వాక్కే---రోని శ్రతియే స్వయముగ నిల్లు. వివరించినది, 


“వాగ్వా ఆస్య ((ప్రజావకేణ స్కో నుహిమా? ___ళ. (బ్రా. 2-24-4. 


కాన (వ్రజావతికి స్వభూతమైన మహిమ పైన దెల్పిన రీతి చేదవాక్కే 
యగుట ప్పష్టము. వేదవాక్కు స్వభూతమగుచో (అధ్యయనాదుల ద్వారా (పజా 


స్వాహా 285 


పతికి వలెనే మహీమరూపమై యొప్పి సందియముల దీర్చుచుండునని భావము. 
వేదవిదుని మహిమ వేదవాక్కే - యని తాత్పర్యము. ఇంతే కాదు, 


“అగ్నేః సో మహిమా _ ఈ వాక్కే అగ్నియొక్క నస్వభూతమైన 
మహిమ యనియు [శతి స్పష్టము జేయుచున్నది. 


“స్వం మహిమాన మావహ్క ఇతి" __ తై. టా 0501. 


“శ్‌త స్వం మహిమాన మావోఢ్వా ఆహ 1 వాగ్వా అస్య 
(ఆగ్నేః) సో మహిమా। త ద్వాచ మావోఢ్వా ఆహ ॥' 


శ (బా 1-42.17, 


“అస్య మహతో భూతస్య నిఃశ్వసిత మేతశ్‌, పతంగో వాచం మనసా 
భిభర్తి” (బు. 10-117-2) - ఇత్యాది (శ్రుతి పామాణ్యిముచే మొదట పరమేశ్వరు 
నకు స్వభూతమై యొప్పిన వేదవాణియే పిదప వ్రజాపతికిని (హిరణ్యగర్భువ 
కును, పిమ్మట నగ్నికిని (వఏరాడగ్నికి) స్వభూత మై - స్వ మహిమాత్మకమై _ 
విలసిల్లినది. అందుచే పరమేశ్వర, (పజాపతులవలెనే యగ్నియు, వాక్పతి యని 
(ప్రసిద్దుడెనాడు, కాన స్వాహారూపిణియగు సీ వాక్కు “అగ్నాయో” యనియు 
గీ ర్రింపబడుచున్నది. 


"తస్మా దగ్నే ర్వాచ శ్చ సంబంధాళ్‌ ఆగ్నాయీ స్వాహా 
వా గిత్యుచ్య తే” _ నిఘంటువ్యాఖ్య = దేవరాజయజ్వ. 


“స్వాహావరః? అనియు ఆగ్ని (శుతులయందు (బుః 8-6-5) గ్వీర్తింప 
దిడుట గలదు, కాన అగ్నియొక్క స్వాహాపతిత్వము “'వేడవాక్పతిత్వమే” యని 
(గహింపగును, 


41) 


226 ఛారతీనిరు కి 


“ఈ స్వా వాక్‌ ఆహ”, లేక “స్వయం సరస్వతీ ఆహ్క లేక 'స్వో 
మహిమా ఆహా” _ ఆను ఏ వ్యుత్స రుల ననుసరించి _“స్వభూత (న్వకీయ లేక 
ఆత్మీయగా జేసికొనుచో (ప్రజాపతికి వలెనే విచికిత్సల బోగొట్టి క ర్హవ్యమును 
బోధించుడానను? _ అని వేవవాక్కు తన మహిమను తలపింన జేయుచు స్వాహా 
రూపిజిమై యడుగడుగున ప్రటబోధించుచున్నది యని గుర్తింపనగును, 


మజియు “స్వయం తే సరస్వతీ ఆసా” _ (పజాపతికి స్వభూతమైన 
ఇ | | యా 
సరస్వతి యగు పెరవాక్కు చెప్పినది యని సీ వ్యుత్పత్తి వెపవాఎ్యా యొక్క 
స్వతః (ప్రమాజత్వమును గూడ డెలియజేయ చున్నది. 


3) సు ఆహ-స్వాహా ఏ 


“అతీంద్రియ, విషయములందు (దిమాణమై, 'సంశయవిచ్చేదకమ గుచు 
కల్యాణకరమగు నర్జమును .(పురషార్రమును) (బ్రవోధించునట్టిది సేన మంత్ర యూప 
0 కన్‌ న్‌ 3 
Y నో క జస జో np అచ శ్‌ ఛ్‌ 
వాక్కు, శః యర్థమే సు ఆహ స్వాహా” యను యాస్కుని మొదటి వ్యుత్పత్తి 
'చెలియబడుచున్నది. 


“అయ మర్ధః యస్యాన్నే శ్రూయతే స పోమమం(క్రః 
శోభన మర మాహ' నిఘంటు వ్యాఖ్య-డే వరాజయజ్య, 
(శ 
(చూ. దుర్గావార్య, ధా 
ం క్‌ 


4) స్వం ఆహ స్వాహా ; 


స్వం ఆత్మానం ఆహాంఅత్మను గూర్చీ చెప్పునది యని యర్హము. ఈ 
నీరఃచన"ను ననుసరించి యాత సరూప (పబోధకము అని చెప్పుచ్లో. స్వాహాపదము 


సా(ధ్యాయశ బం మును తీ అపీంపంయునద యగును, 
శు (గా 


స్వాహా - వెదశరీరిణీ - పరాచేవతా (పరమాత్మా) :. 


(1) ఇట్లు ఆత్మత త్త్వబోధకము గావుననే, పరదేవత స్వాహోశబ్ద 
(పతిపాద్యయు, స్వాహాకారాత్మికయు నగునని (కుతి చెప్పుచున్నది, 


“*“ఆవగ౦ స్వాహాకారం కరోతి। పరాం డేవతామ్‌। ఏష వై 
స్వాహాకారః। య ఏష తపతి; ఏష ఉ (ప్రవర్ష్శ్యః। త 
దేత మెవైత (ల్పిణాతి; తస్మా దవరం స్వాహాకారం 
కరోతి పరాం దేవతామ్‌ |” జు టా. 11-826, 
“కథం స్వాహాకారస్య పర దేవతాత్మకతా ? ఇతి। త[తాహ। 
ఏష వా ఇతి; య ఏషః సూర్య _స్పపతి। ఏషఃఖలు - 
స్వాహాకార? స్వాహాళబ్ది (పతీ పాద్యః స్వాహాకారాత్మకో వా 


సా. భాం 


పె (శతివలన పరదేవతాన్వరూపుడగు నాదిత్యుడు స్వాహాళబ్ద (ప్రతి 
పాద్యుడు, లేక స్వాహాకారాత్మకు డగుట తెలియును. అనగా చేవ పతిపాద్యుడు 

| సు, “ీవేదె రకూన్య క్రి సు చె 
వెవాత్మకుడు అని తాత్సర్యము దై శూ న వ్రీభ్ని రేతి రూర్యః _సైషా 
(త భయ్యువ విద్యా తపతి య ఏమేఒ న్త రాదిత్యే హిరణ్మయః పురుష” మున్నగు 
(శుతు లనేకము లాదిత్యుడు వేదాత్మకుడని కీర్తించినవి. 


(ఇ ఇంతియే కాదు పరాచేవియగు స్వాహాదేవి యొక్క స్వరూపమును 


వక్నో త్తరరూపమున షడింశ(బాహ్మణ మిట్లు వివరించుచున్న ది. 


“స్వాహా వై కుతః సంభూతా? కస్య దుహితా? కేన 


(పకృతా? క్‌ం గో తా కత్యక రా? కతి పదా ? కతి మాత్రా? 


288 భారతీనిరు క్రీ 


కతి వరా? కత్యుచ్చ్వానా?ః కిం చాన్యాః శరీరమ్‌? కొన్యంగాని? 
(3) 

కాని లోమాని? కతి శిరాంసి; కతి వా చకూంషి? కీ మస్యా 

ఆస్యమ్‌? కీం (ప్రావృతా? కొ బాహూ. కౌ పాదౌ? 

క్వ చ స్టీతా? కిమధిషానా? కథం చ స్వాహోం (పతిగృపహ్పీసి?” 


“స్వాహా వై సత్యసంభూతా। (బాహ్మణో దుహితా। 
(బహ్మ(ప్రకృతా లాతవ్యసగో[త్రాః (త్రీణ్యత్షరాణి। ఏకం 
పద్గమ్‌। (త్రయో2. స్య వర్ణాః। శుక్ష 8 పద్మః సువ ఇతి, 
చత్వరో2.'స్యె వేదాః శరీంమ్‌। షడంగాన్యంగాని। ఓషధి 
వనస్పతయో లోమాని। ద్వే చాస్యాః శిరసీ! ఏకం శిరో౬ 
మావాస్యా। ద్వితీయా పౌర్ణమాసీ। చక్షు శ్చం|[దాదిత్యో। 
ఆజ్యభాగ హుతమ్‌। దకీణా (పావృతా। బృహ(ద్రధంతరమ్‌। 
బుగ్యజుః సామగతిః। సా స్వాహాః సా న్వధా! స 

" వషట్కారః। సైషా దేవేషు వషట్కారభూతా ప్రయుజ్యతే। 
పితృయక్షేషు స్వధాభూతా। శకటీముఫీం పృథివీ మంతరిక్షేణ 
విసర్యేతి। తస్యా అగ్ని దైవతమ్‌। (బాహ్మణో రూపమ్‌ 
యత్కామాస్తే జాహమ స్ప న్నో అస్తు వయం స్యామ 
పతయో రయీణామ్‌। స్వాహేతిి” __ష వి, (బా 5-7. 


ఇట _ స్వాహాదేవివర్షనము విరాబ్బురుషవర్ణనమును బోలియుండుట 
స్పష్టము. షడంగసపాత వేదచతుష్టయ మీమె శరీరము; స్వాహా న్వధావషట్‌ 
కారము లామెయ్మే (బహ్మయొక్క_ దుహితా; సత్యసంభూత; మబుగ్యజుఃసామ 
సంచారిణి; 'వేదవిదుడగు (బ్రహ్మనిషు డామె రూపము_ఇత్యాది వరనలు “స్వాహా 
_ అ చి 
యన వేదాత్మిక యగు వాగేవి మే_ మగుట స్ప్య,ము జేయుచున్నవి. 
(అ ర్‌ 


(శ) “స్వాహాయన పరమేశ్వర వశవ రిని యగు మాయాశ కి యని 
గోపాల పూయ్వతావనీయోపనిషత్తు తు చెప్పుచున్నది. 


స్వాహా 281 


"కృష్ణం సంతం విపా బహుధా యజ ని “గోవిందం సంతం 
బహుధా రస న్లి। గోపీజనవల్లభో భువనాని దధే 


స్వాహా శ్రితో జగ చెజయ త్పురేతాః॥” ఎ 1-8, 
“కేనేదం విశం సంసరతితి। .... .... స్వాహేదం సంసరతీతి ... 
కా స్వా హేతి?....తన్మాయా చేతి!” 1. 


కృష్ణుడు పర్యబహ్మ, తదా(శ్రిత మాయాళ క్తియే స్వాహాదేవి. ఈ 
మాయాశళ కిచేతనే జగత్తు _పాదుర్భవించును - అని యరము. 
= వ అ 


1 లలితాసహ[సనామ సో|తమునందు పరాదేవత స్వాహా స్వధా 
(4) ' రా ్వహ్మా స్వ 
స్వశబ్దములతో బేరొ్మ-నబడినది, 


(5) దేవీభాగవతమునగూడ నీ పరాదేవతయే గాయ్యతి యనియు, 
స్వాహా యనియు, స్వధా యనియు, వేదకళాస్వరూపిణి యనియు నిట్లు వర్ణింప 
బడీనది. 


“గాయ్యత్యసి (థమ వేదకళా త్వ మేవ; 
స్వాహా స్వధా భగవతీ నగుణార్తమా(శత్రా। 
ఆమ్నాయ ఏవ విహితో నిగయో భవత్యా 
సంజీవనాయ సతత౦ సురపూర్వణానామ్‌[” దేవీ భా. 8-4-45, 


ఇం'ేగాక్క వేదములందుగల స్వాహా (ప్రసిద్ధిని, (ప్రశస్తిని దేవీభాగవత 


మీట్లు చెప్పుచున్నది. 


న వేదా స్వా మేవం కలయితు మిహాపన్నపటవో 

యత సే నోచు స్వాం నకలజగధా|త్రీ మవికలామ్‌। 
a. లీ 

స్వాహాభూతా దేవీ సకల మఖహోమేషు విహితా 

తదా తం సర్వజ్ఞా జన ఖలు జాతౌ తీభువగే॥ 


290 భారతీనిరు క్తి 


జనసీ న భువనే శ్వరీ ! సీవు సకల జనధా(తిసి సర్వజ్జత్వాది గుణ 
సంపన్నవు. వైకల్యరహితవు. పరాదెవతవు. వేదములు నిన్ను ఈ రీతిగా వర్షింపక 
పోవచ్చును. అంతమా(త్రమున నిన్ను [బతిపాదించుటకు వేదములు స మర్జములుకాప్త_ 
అని యనుట తగదు. వేదములచే సకల యజ్ఞక్రియా హోమములయుదు. “స్వాహా 
రూపమున నీవి వివింపబడితివి. ఆందుచేత నే _సర్వజ్ఞ జవుగా (త్రీభువనముల యందు 
సిద్ది గాంచితివి-అని యర్థము. 


ఈ శ్లోకమును బరిశీలించుచో నిఖిల వేదములకు లక్ష్యము ఏ పరాదేవతయో 
సర్వజ్ఞయగు నా దేవియే స్వాహాచూపమున నీఫిల యజ్ఞాదిక ర్మలయందు స్మరింప 
బడుట (కుతి తాశ్చర్య మని స్పష్టమగుచున్నది. - కర్మలయందు హొ .ఎవాచకమై 
(హవిర్షానవాచకమైె) (శూయమాణమగు స్వాహాపదము పరచేవతావాచకము _పర 
త త్వప్రతిపాదకము = అని భావము, ఇట్లు (శుతి, పురాణాది గంథ సందర్భము 
ననుసరించి స్వాహాయన “స్వం ఆత్మానం ఆహ._ఆ:్మను లేక పరాదేవతను బోధించు 
నది. యను నర్గము పర్యవసిత మగుచున్నది. 


స్యాహాశము = న్య తుల అగ్రముగతి (a 


వాజ్నామము, లేక వాగ్గివతానామనుగు నీ స్వాహోశబమునకు వ్యుత్చ 
ళా 
కని బివర్మించుటగ్‌ యాస్క మహర్షి యొక. (క్రమగతిని సూచించుచున్నట్లు 
చును, 


(1) అందు మొదటి వ్యుత్స త్తి త్తి “నుష్పు ఆహ స్వాహా” _ శోభన వర్త 
మాహ - అనగా జుంత్రముయొక్క-. కల్యాణార్థ 'బోధక్రత్వయును తెలియజేయునది 
యని యర్థము. ఇది ఎట్లు తెలియజేయును ౩ 


(2) న్యా వొక్‌ ఆహ స్వాహ = ఇని పరమేశ్వుపనకును, [పజాపతికిని, 


అగ్నికిని స్వభాతమైన వాక్కు యొక్క లే; వాగెవత మొక్క (ప్రబోధరూవము, 
కావుననే_ 


స్వాహా 291 


(స) న్వం ప్రాహ స్వాహా _ ఆత్మను లేక పరాదేవతను (పబోధించు 
నది; అనగా అట్లు (ప్రబోధించు పరాదేవతావాచకమగు మంత్రము. అందువే_ 


(4) స్వాహుతం హవి ర్లుహోత్తీత్రి స్వాహా దివ్యత్వము నాపాది౦చు 
హవిర్ణాన వాచకము __ఆగుచున్నది, 


కట్లు యాస్కమహర్షిచే బదర్శింపబడిన పై నిర్వచనములు మాత్రమే 
గాక సం్యవదాయానుగతములై న యితర నిర్వచనములును గలవు 


(') సుమ సూయతే యయా ఇతి స్వాహో 
సా పంచమ (పయాజ దేవతా! _భట్టభాస్కరః (కె దా) 8_ 1.1. 


(2) సుష్పు ఆహ్వాయతి స్వాహా. __క్షిరస్వామి (నిఘంటు వ్యాఖ్య 


(3) (స్వాహా సుహుత మస్తు అథవా స్వస్యాహాన మస్తు! 
హాసం హా న హా ఆహాః స్వస్యాహా ఒపరిత్యాగ ఆత్మనో 
(ద్రవ్యస్య వేతి। __ దేవక్రాత భాష్యమ్‌-అగ్ని హో త్రదం(దికా, 20. 


ఇందు మొదటి వ్యుత్పత్తి ననుసరించి “ఆహ్వానింపబడు దెవత” _యని 
యర్తము, అనగా అగ్నియే స్వాహా, ఇ (దాయ స్వాహా —_ ఇత్యాది స్టలములందు 
అగ్నీం[దాది రూపమున నాహ్వానింపబడు దేవత వస్తుతః పరాదేవతయే _ అని 
భావము. రెండవ వ్యుక్స తి ననుసరించి 'దేవతాహ్వానవాచకము.” ఇక మూడవ 
నిర్వచనము ననుసరించి తనను (యజమానుని తనచె వధిపూర్వకముగ త్యాగము 
చేయబడిన (ద్రవ్యమును ఆ దేవత త్యజింవకుండుగాక? యని యర్థము. అనగా 
స్వాహాకార పూర్వ ఇకముగ హవిట్ప నొసగుచో నా దేవత తప్పక దానిని (గ్రహించి 
యజమానుని విడువవుయుండు ( చేవతాత్వము నా వేశింపజేయు నని తాత్పర్యము, 
ఇది *'సుహుకమస్తు' అ) సామాన్యముగ జెప్పు నర్టమునకు తాత్సర్య ఏవంణాత్య 
కసే యగును. టీ వ్యుత్పబ్తులు భిన్నముచుగ గన్పట్ల్‌నను యాస ముస వారి 

చూపెన ప్వుక్పత్తులలో నంత ర్భావము నొ ఎచుచు నే యున్న వనవచ్చును, 


292 భారతీనిరు క్రి 


రిక శబ్దమున క'నేకార్థము లుండవచ్చును, ఆయా యర్హముల నాయా 
(పకరణాను సారముగ (గహించెడి సంప్రదాయము గలదు. కొని నశ్వ హాళశబ్దమున 
కటుగాక దీనికి (ప్రదర్శింపబడిన యర్హముల నన్నియెడల (గహింపవలసి యున్నది. 
భాష్యకారుల యభిప్రాయము నశ్లే కన్సట్టును ఉదా 3. “ప్రాణాపానా మృత్యో 
ర్మా పొతం స్వాహా” __అ, సం. 2-161. అను మంత్రము నందలి స్వాహా 
పదమునకు శ్రీపాయణాచార్యులు 'స్వాహుత మస్తు అని సొమాన్యముగ నరము. 

అలానా థి 
చెప్పి - స్వాహో ఇతి దేవానాం హవిరానే .... .... అతీరారసు యాస్కేనో కళ” 
లు ఉు టం బాన 

_అని యనుచు స్వాహాశబ్ద్వమునకు యాస్కమహర్షి (ప్రదర్శించిన నిర్వచనముల 
నన్నింటిని జూపినాడు. అందుచే హవిర్దానవాచకముగ సామాన్యముగ (గ్రహింప 
బడెడి యీ సె స్వాహాళబ్రమునకు అతరార్థము నన్నియెడల సి నిర్వచనముల ద్వారా 
(గహింపనగుననియే శ్రీ సాయజాభిమతము. 


కాని యిట నొక విశేషము. మం(త్రాంతమున శూయమాణ మగు 
స్వాహా శబ్దమునకు _పై యర్భము అన్నియు (గాహ్యములే యగును, కాని మంత 
మధ్యపతిత మగు స్వాహా శబ్దము హవిః,_పదానవాచకము గాదు. అట్టియెడల 
హవిర్దానరూపార్థము తప్ప మిగిలిన యర్హములు (గాహ్యము అగుచుండును. ఉదా$ా 


"మనసస్పత ఇమ౦ నో దివి దేవేషు యజ్ఞమ్‌। స్వాహో దివి 
స్వాహా పృథివ్యాం స్వాహా నరికే స్వాహా వాతేధాం స్వాహా॥[”ొ 


అ. సం 7.978. 


NE మనసస్ప శే 1 సర్వభూతానా మంతరాత్మతాయా మని 
సో౭_పి పతే హే దేవ! .... .... నః అస్మధీయం ఇమం 
యజ్ఞం, దివి ద్యులోకే వర్తమానేష దేవేషు అగ్న్యాదిమ 
ధాం పురుషవ్యత్యయః, థాః దేహి స్థాపయ ఇతి, సాహో 
సరస్వతీ, ఆ(బవీ దిత్యర్తః। నుంతమధ్యవ ర్తినాం స్వాహో 
శబ్దానాం ప్రదానార్థత్వాభావాక్‌। వస్తుత శృ స్వాహాళ్దిన్య 


స్వా హో 298 


వాక్క ర్భృక వచనరూ పే=ర్టే నిరుక్తత్వాత్‌ స్వా స్వకీయా 

(పజాసతి సంబంధినీ వాక్‌, ఆహ అ[బవీక్‌ ఇతి స్వాహా 

శబస్య అర ఉ కః। తథాచ తె తిరీయకే వౌక్స ఏజాపత్యో్టో 

(ఇ) 9 వాడో ఉలవ ఎ) 

రుక్తిప్రత్యు క్రీరూపం వాక్యం ఏవం శూయతే తం వాగ 

భ్యవదత్‌ ఎత త్వ్వాహాకారస్య జన్మ" ఇతి। అనంత రం 

ద్యుపృధివ్య నరికలో కేషు అస్మదీయం యజ్ఞం, ధాః 

స్టాపయేతి సరస్వత్యాహేతి। తతః అన్మదీయం యజ్ఞం, 

వాతే సర్వకర్మాధారే ధాః స్టాపయ। యస్మాత్‌ అయం 

యజ్ఞః (ప్రవృత్తః తతై తై ౧వ వాతే స్టావయ। వాతా 

ఇతి (శుశేః। “మనస స్పతినా దేవేన = వాతా ద్యజః 

క 

(పయుజ్యతామ' ఇతి చ (తె, (టా, $_7-4-11 స్వాహా 

ఇదం ఆజ్యం స్వాహుత మస్తు ఇతి అంతిమ స్వాహాశ బ్రస్య 

(పదానార్థతా!” సొ. భౌ, 

సర్వుభూతాంత రాత్మయై మనన్వ్సునుగూడ నియమించెడి యో దేవో! మా 
యీ యజ్ఞమును ద్యులోక మున నుండెడి అగ్నా్యాదిదేవత లయం దుంచుము అని 
స్వాహాదేవి యగు సరస్వతి యా దేశించుచున్నది, అపై పృథిన్య న్తరికద్యు లోక 


ముల యందును, సర్వకర్మాధారభూత మగు వాతమునందును = అనా సర్య పరి, 
స్పందాం శయభూతుడగు పరమేశ్వరుని యందును! -_ స్టాపింప్త వని స్వాహాదేవి 


1. *మనస్పతినా మనసో=పి పాలయి శ్రా పరమాత్మనా దేవేన దీ ప్రీనుతా 
వాతా సర్వపరిస్పందా(శయాన్‌ (పాణాక్‌ ఈశ్వరన్య క్రియాక క రూపాక్‌, 
... రాభట్టభాన్యరః శై. ట్రా, 8-7-11. 
“వాత! వాయుః సర్వపరిస్పందాశ్రయః (క్రియాశక్తి రీశ్వరస్య? 


భట్రాస్కరః -తై (బ్రా. 00-0-12. 


45) 


294 భారతీనిరు క్రి 


యగు సరస్వతి యాదేశించుచున్నది. మనసస్పతియగు నా చేవునికై యీ హవిస్సు 


సుహుత మగు గాక _. అని మం త్రార్హము, 


ఈ మం[త్రమున మం(క్రమధ్యమునందును, మం(తాంతమునందును 
స్వాహోళబ్దము గలదు. మం(తమధ్య పతిత మగు స్వాహోళబ బము హవిర్దాన 
వాచకము గాదు. అందుచే నా స్వాహాపదమునకు సరస్వతి యనియే యర్థము. 
స్వా స్వకీయా (పజాపతికిసంబంధినీ వాక్‌ అహి యనెడి పూర్వో దాహృత (కత్య క్ర 
నిర్వచనము ననుసరించి (ప్రజాపతి స్వభూతమైన వాగ్రెవి లేక వేదవాక్కు. పలికెను_ 
అను నష్థయి యిట (గహింపవలెను. అనగా యజ్ఞమును, పైన చెప్పినట్లు, సర్వ(త 
విలసిల్ల జేయుట సరన్వతి యాదేశముగా (గ్రహింవన గును. మం(తాంతమున 
గల స్వాహా శబ్దము హావిర్ణానవాచకము గూడ నగును. అందుచే సీ హవిస్సు 
సుహుతమగుగాన యని యర్దవివరణము (శ్రీ సాయణులచే జేయబడినది, 


కాన స్వాహోశ బ్రము వాజ్నామములలో బరితపబడుట యు క్రమే, ఇది 
యితర వాజ్నానుముల వలె కేవలము వాజ్నామ మసుటయే గాదు; మహామహిమా 
న్విత్వన యొక మంత్రముగ గూడ నగుచు వఏిలసిల్లినది. అందుచేతనే కొన్ని 
యెడల నే యితర వేదనుంత్రము నుచ్చరింపకయ శేవలము స్వాహామం తోచ్చా 
రణము జేయవలె ననెడి సంప్రదాయము [శుతులయందు గలదు. (వా. సం,7.2; 
మై. సం. 1-6-15 కా. సం. 4.185 ఐ. (బ్రా 71.28; శ. (దా. 221-4 
తె. (దా. 2-1-28 మొ. 


పె గ్రంథసందర్భము ననుసరించి స్వాహా యనగా. 'మంతగత కల్యాణార్హ 
బోధకము, (ప్రజాపతి న్వభూత _ చేదవ్యాక్షటోధరూపము, లేక వాగ్గెవతా(ప్రబోధ 
రూపము, ఆత్మత త్వ (ప్రబోధకము, పరిదేవతావాచకము నగుచు డివ్యత్వము నాపా 
దించు హవిర్దానవాచక మగు మం[తరాజము” అని యర్థము. ఇట్టది గనుగనే 
యెన్ని వాజ్నామము లున్నను నిత్యవై మి త్తికకర్మలు, యాగాదికర్మలు నన్నియు 
స్వాహాకారపూర్వకమగు నాచదున(క్రియతో నారంభ మగుచున్నవి. 


ఇక రతి స్మృత్యనుగుణముగ స్వధాస్వరూవమును బరిశీలింతము. 


స్య థా 


విధానం ధర్మాణాం (ప్రధిత(పణిధానం రసజుషాం 
నిధానం విద్యానాం విమలసరిధానం (కుతవతామ్‌ | 
సమాధానం బుద్వేః ధన మిహ పరం నః (పవిమలం 
స్వధాం దెపీం వందే వినుతగుణధానీం బుధనుతామ్‌ ॥ 


స్వస్మిన్‌ దధానా హ్యభిలం చ విశ్వం 
స్వధాజసి శకి ర్జగతః పితు స్త్వ మ్‌, 
పత్ని పిత్తూణాం వసు రుద్ర సూర్య 
(వభా స్వధా పాహి హరి(పియా నః ॥ 


— వేదమాతృ స్తవః, 


సాహడేవియే _ పితృయజములందు స్వధారూపిణి  యగుభున్నదని 
nl | 

షడ్వింశ (బ్రాహ్మణము చెప్పుచున్నది. (పితృయజైేషు. స్వధాభూత్రా కొన 
స్వాహాశబ్రమువలెనే స్వధాశబ్దము కూడ మహిమాన్విత మని తెలియును. దేవీ 
భాగవతముకూడా “స్వాహా స్వధా నాము మన్న్ముపభావైఃి అను శ్లోకమున 'సీ 
విషయము స్పష్టము చేసినట్లు పూర్వము వివరింపబడినడి. “పితృభ్యః స్వథాస్తు 
పితృభ్యః స్వధా నమః' _ అని పితరుల నుద్దెశించిన. స్వధాకారము చేయబడు 
చుండును, ఇదియే పితరుల మచ్దెశించిన వషట్కారము (స్వధా నమ ఇతి 
వషట్కారః = శ, (బా 2-6-124) అని చెప్పబడుచున్నది. ఇట్ట స్వధా 
“స్వరూపమును బరిశీలింతము, 


స్వథా-= భోగ్య వస్తుజాతరూప (పకృతి. పారమెన్వర న్గక్షి 
(భోగ్య _ భ్‌ క్ష స్వరూపము ) క్‌ 


స్వధా శబ్దమునకు సామాన్యముగ 'అన్నము' అను నరము (ప్రసిద్ధము. 
అన్నమనియు, హవిర్ణకణమగు అన్న మనియు మాత మేగాక్క భోగ్యమగు 
వస్తుజాత మంతయు ఆన్న శబ్దముచే నుపలక్షిత మగుచుండును. ఆనగానా యా 
యిం[దియములచే నుపభోగ్యమగు శబ్ద స్పర్శ భూప రస  గంధాదితూప 
విషయజాత మంతయు అన్నశబ్దముచే నుపలక్షితము. కాన భో గ్యవస్తుజాతమయ 
మగు ప్రకృతి యంతయు “స్వధా యగును ఆండు చేతనే _ద్యావాసృథువులు 
రెండును స్వధారూసములుగ (బసిద్ధములై నవి (బు. 9-86.10). వైదిక 
నిఘంటువునందును "న్వధే, పురంధీ యనుచు ద్యావాప్పుధినీనావములలో స్వధా 
శబ్దము పఠిపబడివది. ఇంతేకాక (ప్రకృతికి. గారణభూతనుగు పారమేశ్వర 
భక్తి క్రి (మాయాశక్తి ఇ స్వధ యని పీరు. 


“తిరశ్చీనో వితతో రశ్మి 'రేషా మధః స్విదాసీ 3 దుపరి 
స్వీదాసీ 3 త్‌ రేకోధా ఆసన్‌  మహిమాన ఆసన్‌ స్వధా 
అనస్తా (తృయతిః పరస్తాత్‌ [1 


బు, 10-128-5; వా. సం, 88-74తై. (బా. 18-85, 


ఇది 'నాస దాసీత్‌” సూకృములోని మం(త్రము, దీనికి బూర్వ 
మం(త్రమాలందు ఆవిద్యా-కౌామ.__కర్మలు సృష్టి హేతువులుగ వివరింప బడినవి, 
వీనిలో కర్మలకు కామము, . కామమునకు అవిద్యయు గారణములు, అనగా 
జగత్సృప్పి హేతువు అవిద్య, ఈ యవిద్యయే మాయాశ క్రి, ఈశ క్తికే “స్వధా” 


స్వధా 297 


అని పేరు స్వధాశబ్ద వాచ్యములైన ఈ మాయా = అవిద్యాది శబ్బములచే చెప్ప 
బడెడి యే పారమేశ్వరళక్సి కలదో యది జగత్తునకు ఆధమమగీ (స్వధా 
ఆనసాక్‌ ) కారణము, అనగా స్వతంత్ర మగు కారణము కాదు, ఈ మాయా 
శకి కి నాధారభూతుడగు పరమాత్మయే (ప్రయతి ((ప్రయతితా భో కాసా, భాం 
బుగ్భాస్య) భోక్కయు, మాయాధ్యతుడు నగు ఈ పరమాత్మయే జగత్తుకు 
నుత్తమకారణము ((ప్రయతిః పరస్తాత్‌ ). ఇట్లు జగత్కారణ భూతు లయిన శక్తిఎపర 

మాత్మలే (పకృతిపురుషు (భోగ్య-భోక్క )లని శాప్రములందు నిర్దేశంపబడుచున్నారు.. 


“ఏవం స్వథాశ బ్రవాచ్య మాయా౭_విద్యాది శబ్దేనాభిధీయమా నా 
పారమెశ్వరశక్తి రవస్తా దధమం కారిణమ్‌। [పయతిః సొ 
థక్తిఃః (పయత తే యస్మిన్‌ పరమాత్మవి సోఒయం శక్తి 
(పయత్నాధారః పరమాత్మా (ప్రయతిః। స చ సరస్తాత్‌ 
సరమ ముత్తమం కారణమ్‌! -తా వేత శ క్రిపషరమాత్మానా 
చేవ జగత్యారణభూతౌ (ప్రకృతిపురుషా వితి శాస్త్రషు 
వ్యపదిశ్యేతే' __సా.ళా.కె (బా. (చూ.వా.సం; ఉవట మహీధర 
భా ష్యములు), 
ఇంతే కాదు. ఈ సూక్రముననే రెండవ బుక్కునందును సర్వ 
జగత్కారణ రూప మాయాళ క్తిగా ఈ స్వధా*జ్తి బేర్కొనదిడినది. 
“ఆనీ దవాతం స్వధయా త దేకమ్‌” 


బు, 10-129-25 తై దా. 28-9-84. 
'న్వస్మిన్‌ ధీయతే (ధియత ఆడ్రిత్య వర్శత ఇతి స్వధా 
మాయా తయా తద్‌ (దిహ్మైక మవిభాగాపన్న మాసీక్‌" 
స్క బా, బుగ్భొష్య, 


(పళయకాలమున స్వధారూపిణి యగు మాయాకకి (బ్రహ్మ నాశ 
యించి ౮నుండీ యా (బహ్మకంటె వేలుగాక, (బహ్మ్యుతో నవిభాగా పన్నమై 


298 భారతీనిరు కి 


యుండెను, అనగా (ఉహ్మాత _త్త్వమును మాయతో నవిభాగాపన్ని మై (పాణితమై 
(ఆసీత్‌ అవాతంి యుండె నని భావము, ఈ్ళకుత్యర్థమే శత ల్లోకియందు 
(శ్రీ శంకరభగవక్సాదులచే నిట్లు వివరింపబడిసది, 


“అ ప్రాణం శుద్ధ మేకం సమభవ దధ త న్యాయయా కర ర్భృసంజ్ఞమ్‌। 
తస్మా దిన్యత్చ నాసీక్‌ పరివృత మజయా జీకభూతం తచేవ॥[ో 


శత శ్లోకి 24 
Fa) 


చె (శుతియందలి *స్వదా శ్జిము “మాయయా _- అజయాి =ను శబ్ద 
ములచే నీట వివరింపచడుట గమనా రము. కినుక ప పె (శుతివాక్యముల ననునరించి 
పరమేశ్వరుడు భో క్రయ, పురుషుడు. ననియు, నధ యనగా జగత్కారణ మగు 
సరమేశ్వరశ క్రి యనియు నంతేగాక తత్కార్యము, భోగ్యజాత రూపము నగు 
(పకృతి యనియు చెలిసినది, 'స్వస్మిన్‌ ధీయతే (ధియత ఆ(శిత్య వర్తత ఇతి 
స్వధా” అను నిర్వచనము ననుసరించి ఆత్మయందు లేక పరిమాత్మయందు అఆ 
యించి యుండునది యని యర్సము దీవి ననుసరించి (బ్రహ్మ ననుసరించి యుండి 
తదభిన్నమై యొస్పునది యనెడి పె (శుత్యర్దమే సం గహముగ నిరూపితమ గుచున్నది, 


స్వధా _ భోక్త లేకపరమేశ్వరుడు :. 


భోగ్యజాత రూపమగు (పకృకిగాని, లేక తత్కారణమగు మాయాశక్తి 
గాని తదధిషానరూపుడును చి చూపుడు నగు ఏ (బహ్మ నాశ్రయించి నరలుచుండునో 
ఆ (దహ్మాయు స్వధాళద్ది వాచ్యు డగుట (శుతులయందు టసిద్దమే, 


గో తిధా హితం పణిభి రుహ్యామానం గవి దేవాసో ఘృత 


మ: ౪వింకన్‌! ఇం[ద ఏకగ్‌ం సూర్యు ఏకం జజానా వేనా. 
దేకగ్‌ం స్వధయా నిష్టతుః 1"  _ తై. ఆ. 10-108. 


స్వధా 289 


“చత్వారి శ్చంగా తయో అస్య పాదాి అనునది దీని పూర్వమ౦ (తము, 
దనిచే ప్రణవము యొక్క స్వరూపమును, ఈ మంథ్రముచే తత్స్రితి పాదార్హ్య, 
మును (పవచింపబడినది, ఈ నం(తమునందలి 'ఘృతి శబ్లముచే స్వ(ప్రకాశాత్మ 
కమగు (బహ్మత త్వము ఛప్పబడుచున్నది. ఆ (బహ్మత త్వ్వము శరీంమున “విశ్వ 
తై జస_ప్రొజ్ఞి రూపమునను, (బ్రహ్మాండమున “విరాట్‌ _ హిరణ్యగర్భ-అవ్యాకృత' 
త త్వరూపమునను ఇట్లు (తివిధముగ విలసిల్లుచుండును ((తిధాహిత ౦). ఇట్టి 
త త్వ్వమును సా్త్వికులై, యంతర్ముఖులై, దివ్యశక్తి సంపన్నులై న పురుషులు 
వేదాత్మిక యగు గోవునందు అనగా వేదవాక్కునందు దర్శింతురు. (గవి దేవాసో. 
ఘృత మన్వవిందన్‌). ఇట్టి (బ్రహ్మతత్త్వరూపమగు ఘృతము దుర్జేయము; స్తోతలు 
లేక ఉప చేష్టలు నగు ఆచార్యులు ఈ ఘృతమును గాపాడుచుందురు (పణ ధీః గుహ్య 
మానం). అనగా గురూపదశ్రైకలభ్య మని యర్థము, 


'ఇం।దుడనగా నిట పరమైశ్వర్యయుక్తు డగు విరాట్పురుషుడు. సూర్యు 
డన నిట హిరణ్యగర్భుడు. వేను డనగా సర్వదుఃఖరహితము కమనీయము నగు 
అవ్యాకృత - ఈశ్వరత త్వ్వము, వీరిలో ఇంద్రుడు జాగరణమునకును, సూర్యుడు 
స్వవ్న మునకున్కు వేనుడు సుషు ప్తికిని గారకులు. కాని యీ మువ్వురును ఈజా(గ 
త్స్వష్నసుషుస్తలకు స్వతంత్రముగా కారకులు. ఇట స్వధా యనే చి(దూపుడగు 
(చెతన్యరూపుడగు (బహ్మ యని యర్థము. ఆల్టీ స్వధచే. చిద్రూపుడగు 
బ్రహ్మచే నావిష్షుడై ఈ యిం(ద-సూర్య-వేనులు జా(గత్స్వప్న సుషుప్తలను 
రూపొందించుచున్నారు (స్వధయా నిషత తః) -అని యర్థము. ఇందలి స్వధాశబి 


మిటు సర్వచింపబడినది, 
లా 


“స్వస్మి న్నేవ ధీయకే 2-వస్టాప్యత ఇత్యాశ్రయాంతర రహికా 
(బహ్మరూపా చిక్‌ స్వధా కబేనో చ్యతే, “స భగవః కస్మిన్‌ 
అల్‌ కామి వావ్‌ కా శ 

ప్రతిష్టిత ఇతి "స్వే మహిమ్ని “ఇతి (శుత్యంతరాశ్‌ తయా 
స్వధయా (బహ్మరూషయా చితా “ —సా,భా. 


$00 భారతీనిరు కి 


కాన పై నిర్వచనము ననుసరించి “స్వధా” యన “తనయందే (ప్రతిష్టితమై 
యుండునది; అనగా ఆ(శ్రయాంత రహితము అని యర్హము. ఆశ్రయాంతరరహాతుడు 
(బ్రహ్మయే. అందుచే స్వధాళబ్దవాచ్యుడై నాడు, “స భగవః కస్మిన్‌ (ప్రతిష్టిత 
ఇతి స్వే మహిమ్ని అను (శుత్యక్తార్హమె యిట స్వధాళబ్ద నిర్వచనము ద్వారా 
(పడర్శింపబడినది. 


ఇట్లు స్వ(పతిప్పితుడగుటచేత నే పరమేశ్వరుడు “స్వధృతః* అనియు 
గీ ర్తింపబడినాడు. “స్వేనై వ ఆత్మనా ధార్యత ఇతి స్వధృతః, “స భగవః కస్మిన్లా 


(ప్రతిష్టిత ఇతి స్వే నుహిమ్మి” ఇతి (శుతేః” 


ఎక ం.భా; విషసహ (సనామసో(త్రమ్‌, 
క షా ఆతి 


కాగా భోగ్యము-భో క్ర (ప్రకృతి-పురుషుడుు లేక శక్తి -ళ& 
మంతుడు. ఇరువురును స్వధారూపులుు లేక స్వధాళబ్దివాచ్యులు నగుదురని తెలిసినది, 
జగత్కారణభూతులగుటిచే “జగతః పితరౌ వందే పార్వతి పఎమేశ్వరౌి - అని 
యీరీతిగ వీరిరువురు జగత్సిత రులుగ (బసిద్దులెనారు. 


న్వధా _ (తయీవిద్య రి 


ఆడ్రయాంకరరహితుడై. జగ(త్రతిషా హేతువైన (బ్రహ్మ స్వధాశద్ద 

డు ” ౧ 
వాచ్యు డయినబ్లు, ఆ(శయాంతర రహొళయె జగ(త్పతిషా హతువై స్యతః(ప్రమా 
ణమె విరాజిల్లు వేదవిద్యలు (చూ. (ప్రతిష్టా శబ్దము) పె “స్వస్మిన్‌ దీయ'కే” _యను 
నిర్వచనము ననుసరించి స్వధాశబ్దవాచ్యము గూడ నగును, 


“యా మైరయం శ్చం(ద్రమసి స్వధాభి = వా, సం, 1-26. 


స్వధా 301 


“స్వధాశబ్బో యద్యపష్యన్నవాచీ, తథాప్యశాన్న హేతుభూతా 
"వేద్శతయీ కథ్యతే। యాం చం[ద్రమసి (బహ్మణా దధుః 
(శ. తా 1-219) ఇతి శ్రుశేః' 


--మహీధరభాష్య (చూ. ఉపటభాష్య, 


ఈ వాజసనేయ శతి యందలి “స్వధాభిః' యనుపదమును శతపథ కతి 
“బ్రహ్మణా” యని వివరించినది. (బ్రహ్మ యన వేదము, కాన నిట స్వధ 
(న్వధాభి యన త్రయీవిద్య యని వివరింసబడినది. (“_బహ్మణా మం(తేణ. 
ఏతఛ్చ స్వధాభి రిత్యస్య వ్యాఖ్యానమ్‌") . స్కా భాం క (బ్రాం 1-25-19. 


2 
కనుక నిట్లు వేదవిద్యయు, త్ర్సతిపాద్యుడగు (బహ్మయ-ఇరువురును 
గూడ స్వధాళబ్దవాచ్ము లగుట గమనార్గము. వేదవాణియు తత్రతిపాద్యుడగు 
(బహ్మయు నిరువురును గూడ వేద, (బ్రహ్మ బుషి, స్వాహా శబ్దవాచ్యులగుటయు 
గాననగును, 


అగ్ని వాయు సూర్యులు (వసు-రుద-ఆదిళ్యులు 
పితరులు; స్వధారూపులు := 

జగత్చిత యయిన పరమేశ్వదు నాజ్జానువరులై లోకయా(త్రను నిర్వ 
హించెడి అగ్ని -- వాయ _ సూర్యులు పితరు లని (శుతులందు (బ్రిసిద్దము. 

“తిస్రో మాత్రా ప్రీన్‌ పిత్యూన్‌ బిభ్ర దేక ఊర్థ్వ _స్తస్టా” 


— యు, 1.16410. 


48 9 


802 భారతీనిరు క్తి 


ఈ బుక్కునందు జగక్పాలకులును, లోక1తయాభిమానులు నగు 
ఆగ్ని - వాయ = సూర్యులు మువ్వురు పితరులుగను, సస్యవృ స్ష్యాదుల బెంపొం 
దింపజేయు భూ ర్భువః సువర్లోకములు మూడును మాతలుగను నిర్రశింపబడినవి. 
ఈ మాయపితరులను అద్వితీయుడు నసహాయుడు నగు పరమేశ్వరుడు భరించు 
చున్నట్లును, అతడీ మువ్వురికంటె నతీతుడై యూర్జ్వముగ నున్నట్లును (బిగ్ర దేక 
ఊర్ల్వ:_సస్రై) ఇట చెప్పబడినది. 


అగ్ని వాయు సూర్యులు కోక్యతయాఖిమానచేవతలు. ఈ విషయ 
మును బృ హదైవత యిట్లు తెల్పుచున్నది. 
” వ్యాహృతీనాం సమస్తానాం దై వతం తు (పజాపతిః : 


వ్యస్తానా మయ మగిం శ్చ వాయుః సూర్య శ్చ దేవతా 1” 
_— ద్భి, దే 9.124, 


| భూః-భువః_స్వ:ః'* = అను సీ మూడును వ్యాహృతులు, సమిష్టిగ సీ 
మూడింటికి (ప్రజాపతి దేవత. వ్యగ వీనికి అన్ని వాయు సూర్యులు (్రమముగ 
దేవతలు లోకిత్రయపాలకు లగుటచే నీ మువ్వురును. పితరులుగ పై బుక్కు 
నందు జెప్పబడిరి పితరులగు నీ అగ్ని వాయ సూర్యులు “స్వధా” లూపులుగను 


బుగ్వేదమున నిట్లు కీ రింపదిడుచున్నారు. . 
౧ మాలీ 


శక ఆ అస “ లారీ 
తకః పవిత్ర రప్పుపో ద్ధ్యర్కం హాదా మతిం జతి 
'రిను (ప్రజాసన్‌ | పర్షిష్టం రత్న మకృత స్వదాభి రాః ద్యావా 


పృథివీ పర్యవకళ్యక n బి. 3.268. 


ఇయ్యది “ఆగ్ని రస్మి జన్మనా జాతవేదాఃి (చూ. వేదశబ్దము) అను 

మం్యతము తరువాతిది పరత త్వమును సాకొత్కరించుకొనిన యగ్ని ముక్త 

వక లాటీ 

పురుషుడైై తన సర్వాత్మకత్వానుభవమును ఆఎష్క-_రించుకొనుట యిట వివరింప 
- డా జో 5 

బడినది, (అగ్న్యదై త వాదిని (తిష్తుప్‌ = మహాధరః. 


స్వ ధా 803 


ఆగ్ని వాయుసూర్యులు జగత్పావనులు, కాన పవిత్రులు, పవితులగు 
సీ మువ్యురికంకునుగూడ వారిచే అర్చనీయుడగు ఆత్మను ఆతి పవితునిగా 
ముక్కపురుమడైన ఆగ్ని దర్శి చెను, ఇట్లు దర్శించిన ఆగ్ని యత్యుత్తమ 
మగు”స్వాత్మరూపమును స్వధారూపులయిన అగ్ని వాయు సూర్యులచే రమణీయ 
నుగ నొనర్చెను (రత్న మకృత స్వధాభిఇ అనగా నగ్ని వాయ సూర్యులు 
ఆత్మస్వరూప మగు జగత్తునందు భోగ్యజాతమును బవర్తింప జేసి రమణీయ 
— "= 
ముగ నొనర్చి రని భావము “యిన్‌ జాతే సర్వం జ్ఞానం భవతి” _ ఆత్మ 
cy అ 
స్వరూపము దెలిసినంత నే సర్వము దెలియబడగనే, ఆ యాత్మయందు (బతిస్టిత 
మైన ద్యావాపృథివ్యాత్యక ముగు (స్తూల సూక్ష్మ) జగత్తు నంతయు స్వాత్మరూపముగ 
నగ్ని దర్శించెను_అని యరము 
మి 


ఈ నుంత్రమున ఆగ్ని వాయు సూర్యులు జగత్సావను లగుటచే 
బవిత్రులుగను, భోగ్యజాతమును (బ్రవర్తింప జేసి ముల్లోకముల ధరించు వారగుటచే 
స్వధారూపులుగను గీరి ంపబడినారు, ఈకారణము చేతన అగ్ని-ఇం(ద్రాదులు 
“స్వధావాన్స్‌ స్వధాపతిః స్వధావః'_అనియీ రీత్తిగ శుతుబయందు (బసిద్ధుల యినారు 
(య. 1.95. 3 11736; 1-58; 1-3612,;6-44-1,9 మొ, 

'స్వధాభిః, "స్వేన లోకాన్‌ దధాతీతి న్వధా, తః 


ఆగ్నివాయుసూ ర్ర్య్యైః” . సొ. భొం 


ఆత్మచ్వే లేక పరమాత్మచే (బేరితులయి లోకముల ధరించువారు- అని 
యర్థము. ఇట్లు స్వధారూప భోగ్యజాతమయ మగు ల్‌ క్యత్రయమును బాలించెడీ 
పితరులగు అగ్నివాయు సూర్యులును స్యధా రూపులుగ (బనిద్దులయినారు, అనగా 
“భోగ్యము _భో కి = ఇరువురును స్వధారూపులు లేక న్వధాశబ్దవాచ్యులగుట గమ 

—0 క్‌ ' a) | 
నా ర్రము, 
బా 

అగ్ని వాయ సూర్యులు వేద తయాత్మకు అగుట (తి (ప్రసిద్దమే 
(చూ. భారతీకబ్దము): ఆందుచేగూడ స్వధారూన వేదాత్మకు అగుటచే గూడ సీ 
. మువ్వురును స్వధారూపు లగుటయు దెలియనగును, 


స్వధా = జీవుని భోగము; భోగాయతనముగు శరీరము మ 


“అపాజ్‌ |పాజేతి స్వధయా గృభఖీతోఒమర్యో 


మర్తే వా నయొనిఃొ బు. 1.16488; నిరు. 142, 


ఆత్మ లేక జీవుడు మరణధర్మము లేనివాడు, భూతాత్మకమగు దేహము 
మరణధర్మము గలది. ఆయ్యును జీవుడు దేహముతోపాటు సమానస్థానము గల 
వాడు, లేక సమానోత్స త్తి గలవానివలె నొప్పుచుశ్నాడు. (అమర్యో మ్యర్వేన 
సయోనిః) మజియు నమర్త్యుడగు నీ జీవుడు స్వధావళుడై, అనగా స్వకర్మవశుడై 
లేక భోగాయతన శరీరాభిమా నియై (స్వధయా గృభీతణ) అశుభకర్మ నాచరించి 
యరధోగతి నొందును, (అపాజ్‌ ఎతి, పుణ్యకర్మల నాచరించి యూర్ధ్వగతి 
నొందును. (ప్రాజ్‌ ఏతి _ అని యరము, 

ణు 


“స్వధయా అన్నోపల క్షిత తద్భోగేన గృభీతః | యదా 
స్వధా శబేన అన్నమయం శరీరం లత్యతే, తేన గృహీతః 
సన్‌” : — సాధా, 


ఇట స్వధాశద్దిము స్వకీయభో గమునకును, ఆన్నమయ శరీరమునకు 
నుపలక్షక మని చెప్పబడినది భోగమునకుగాని, శరీరమునకు గాని స్వధ 
(అన్నము) నిమిత్త మగుటచే స్వధాశబ్దిము వాని నిట నుపలకింప జేయుచున్నది. 
జీవుడు స్వధాగృహీతుడై జీవించుటను గూర్చి బుగ్వేదము మఠత్‌యొక' బుక్కూన 
నిట్లు చెప్పుచున్నది. 


జీవో మృతస్య చరతి స్వధాభీ రమర్యో మ ర్మేనా సమయోనిః” 


= ము 116480. 


స్వ ధా £05 


అమర్త్యుడగు జీవుడు మర్శ్యనుగు దేహముకో సమానస్టానము లేక 
ఉత్పత్తి గలవాడై, మృతదేహమును విడిచి స్వధలతో జరించుచుండును, అనగా 
'న్వ విద్యాకర్మలి ననుసరించి చరించును; ప్పతాదిద తృములగు స్వధలతో హవిస్త 
ర్పణములతో దృషప్తుడై చరించుచుండు ననియు నర్హము. కావున జీవుని యాతా 
యాతమునకు గారణము స్వధలు, అవి యేవి ? ఆవి జీవుని వెంట నంటి వచ్చు 
ఏద్యాకర్మలు, పూర్వ (వజ్జ్ఞయు నగును, ఈ విషయమును బృహ దారణ్యక (కుతి 
యిట్లు వివరించుచున్నది. 

ళా 


“తం విద్యాకర్మణీ సమన్వారభేకే, పూర్వ(వజ్ఞా చ” 


-- బ్బ. ఉ, 4-42. 


“తం సరలోకాయ గచ్చుంత మాత్మానాం, విద్యాకర్మణీ 0 
విద్యా సర్వ పకారా విహితా (పతిషిద్దా చ, ఆనిహితా ఇఒ 
(పతిషిదా + తథా కర్మ విహితం (పతిషిద్దం చ ఆవిహి త్ర 
మ (ప్రతిషిద్ధం చు సమన్వార ఖెతే సమ్మ గన్వార భేతే అన్వా 
లభేతే ఆనుగచ్చుతః, పూర్వ్యప్రజ్ఞా చ పూర్వానుభూత విషయా 
(పజ్జా, ఆతీత కర్మఫలానుభపవాస నేత్యరః | సొచ వాసనా 
ఇపూర్వకర్మారం భే కర్మవిపారే హంగం భవతి | తేనా౭.సా 
వవ్యన్వారభతే .... తస్మా దేత తృయం శాకటికసంభార 

ff ee అ అటే 99 
స్టాసీయం సరలోకపథ్యదనం విద్యాకర్మ పూర్వ పజ్డాఖ్యమ్‌ | 


అజా కం, భొ, 


శరీరమునుండి యుత్కుమించు. జీవునివెంట యాత డార్షించిన విద్యా 
కర్మలు రెండును ననుగతము లగుచుండును, విద్య యనగా 'ళాస్త్రవిహితము, 
ఆవిహితము, శాస్రనిషిధము, అనిషిద్ధము నగు విద్య యని యర్థము. అస్త 
కర్మ యనగా “ళాస్త్రవిహితము, అవిహితము, శాన్త్రనిషిద్ధము, అనిషిద్ధము నగు 


806 భారతీనిరు క్తి 


కర్మ యని యర్హము _ ఇట్టి విద్యాకర్మలు రెండును జీవు9 ననుగమించుచుండును, 
ఇంతే కాదు, పూర్వ(ప్రజ్ఞయు ననుగమించును. పూర్వ _పజ్జ యనగా పూర్వాను 
భూత విషయమైన (ప్రజ్ఞ యని యర్థము, అనగా నతీత కర్మ ఫలానుభవ వాసన. 
ఇట్టి యపూర్వ ప్రజ, లేక వాసన (సంస్కారము) అనుగత మగుచుంకుట చేతనే 
లు య్‌ 
జీవుడు నూతన శరీరముల దాల్చి పూర్వానుభూత విద్యా సంస్కార ఒలముచే వివిధ 
విద్యలయందు (గాన, చిిత్రకర్మాది విద్యలందును ఎక్కువ యభ్యాసము లేకయే 
కెళలము గలి యుండుటయు, లేక ఎన్ని సౌకర్యము లున్నను ఎంత యభ్యాస 
మొనర్చినను కౌశలము గడింపలేక పోవుటయు సంభవించుచున్నది కాన వాసవొ 
వైచిక్యమే యాయా కర్మలయందు _బవృతత్తికి, నివృ త్రికిని గారణము కాగా 
“విద్యా-కర్మ-పూర్వ్య ప్రజ్ఞ" ఇను సీ మూడును జీవుని అనుగమించు చుండునని భావము, 


ఈ బృహదారణ్యక (శుతి ననుసరించి పై రెండు మబుక్కులలోని 
“అవ ర్హ్యః స్వధ నూ గృభీతః; జీవః మృతస్య చుని స్వధాభిః' అను వార్యములకు 
జీవుడు “విద్యా-కర్మ-పూర్వ్యప్రజ” అనెడి స్వధలతో భోగ శరీరముతో ఊర్వాధో 
త్‌ | యు 
లోకముల జరించుచుండు ననియే తాత్సర్యమును (గహింపనగును, 


జీపెశ్యరులం స గధాశ | రాఅ 


ఇట గమనింపవలసిన యంశములు గలవు, 


ఆశయాంతర రహీతుడగుటచే పరమేశ్వరునకు స్వధ యని పేరు, 
ఆటే ఆశయా త రహీతమెన స్వతఃపమాణమె సరమేశ్వరునియందు (బతి ష్పితమై 
గ ర్ల ఓ... అ ఈ 
యుండెడి (తఈయీవివ్యకును స్వధ యని పేరు. పుమేశ్వరాధిష్టిత మె విలసిల్లెడి 
అ లొ 
ప్రూతికివి, మాయాశ క్తికిని స్వధ యని పేరు. : కోన భోక్తయు, పురుషుడునగు 
పరమేశ్వరుడును, భోగ్యవస్తుజాతమయమగు (బికృతియు,. పారమేశ్వరశ క్రీయు, 
అనీ - అటో 


స్వ థా 807 


సృష్టికార్యమునందు పరమేశ్వరునకు సహకారిణియై విలసిల్లు (త్రయీవిద్యయు, 


అగ్ని వాయు సూర్యులు = అంతయు స్వధారూసమే యగుట దర్శించితిమి. 


కాని (ప్రకృతికి లేక మాయాశ క్రికి, లేక (తయీవివ్యకును గల స్వధా 
శ్రాము వేణు. పురుషుడును భో_క్రయునగు పరమేశ్వరునకు గల స్వధాత్వము వేణు 
కావచ్చును. (పకృతిగాని, మాయాశళ క్తిగాని, (తయీవిద్యగాని, ఆగ్ని వాయు 
సూర్యులుగాని పురుషుని (పరమేశ్వరుని కంటి అనన్యము లగుటచే పురుషుని 
యందు గల స్వధాత్వము ఏనియందును ననుగత మగుచుండునని (గహి:పనగును. 
కాన వీనియందు గల భిన్న భిన్న స్వధాత్వముల దళఠ్శించుచ్చు ఏని యందనుగతమై 
యనువృ త్త మగుచుండు స్వధాత్వమును (స్వ (ప్రతిష్టితత్వనుము) దర్శింపవలెన్ను 
అనగా వీనియం దనుగత మగుచుండెడి స్వధారూప (బహ్మత త్త్యమును దర్శింపవలసి 
యున్నది. ఆపుడే దీనికి గల స్వధాత్వము పరమేశ్వరుని "న్వధాత్వము కంె 
భిన్నము గాచని తెలియును, 


మరియొక విశేషము ; చిద్రూపుడైన పరమేశ్వరుడు స్వధా (మాయా 
గృహీతళరీరుడై వసురు(దాదిత్యరూపములకో (స్వధలతో) స్వాత్మరూసమగు 
జగత్తును రమణీయమొనర్చి ((త్రిభిః పనిత్తః .... రత్న నకృత స్వధాభిః) 
చరి చుచున్నాకు. అక్ష అమ ర్యుడగు జీవుడును న్వధాగృహేకశరీరుడై కర్మ- 
విద్యా-పూర్వ(ప్రజ్ఞలతో (స్వధలతో) జరించుచున్నాడు. _ (స్వధయా గృభీతః 
స్వధాభిః చరతి). కాని యిట భేదము గలదు, “పరమేశ్వర వశవర్తినిమైన 
స్వథ సృష్టి సితిలయములకు గారణము జీవుడు. స్వధా (అవిద్యావకుడై స్వకర్మాను 
గుణముగ్శ _నూర్జ్వాధోలోకముల నొందుచు జరించుచున్నాడు' _ ఆని (గహింవ 
దగును, 


అగుచో నిటు స్వకర్మ పరవకులయి ఢమార్హ్వాధోలో కముల బరిభమించెడి 
జీవులు పితృ దేవత లెట్లగుదురు. ? శ్రాద్ధాదులచే నెట్లు తృప్తలగుదురు ? తామే 


308 భారతీనిరుకి 
చాలీ 


యశక్తులగుచు వారు పు[తాదుల నెట్టు తరింప జేయగలరు ? = ఈ విషయముల బరి 
శీలింపవలసి యున్నది. 


వసురు దాదిత్యులు = పితృ పితామహ పపితామహులు వం 


భూర్భువస్సువర్లో కపాలకు లగు ఆగ్ని వాయు సూర్యులు పితరులనియు 
స్వధారూపులనియ బూర్వము చెల్చదిడినది. ఈ అగ్ని వాయు సూర్యులే వసు 
రు(దాదిత్యరూపులు (చూ. భారతీశబ్దముు, వీరే (శ్రాద్ధదేవులగు పితరులు, 


“పవసురుదాదిసుతాః పితరః (శాద్ధదేవతాః | 

ఫ్రే [2 

(బయ స్త మనుష్యాణాం పిత గాన్‌ శ్రాదైన తర్ప్చితాః ॥ 

ఆయుః (ప్రజాం ధనం స్వగ్షం మోకేం సుఖొనిచ | 

ప్రయచ్చన్ని తథా రాజ్యం (పీతా నృణాం పితామహాః॥ 

__ యాజ్ఞ, స్మ. 1-10-:68, 703 అగ్ని. పు. 168-40, 41, 

వసురుదాది త్యులు [శై ద్ధదేవతలగు పితరులు, [శాద్దముచే తర్పితులై 

వీరు మనుష్య పితరుఅను తృప్లి నందింతురు, మజియు నీ వస్వాది పితరులు 


పీతులగుచో ఆయుష్య (పజాధనాది ఫలములను, స్వర్గ మోక్ష సుఖములను నాొనగు 
దురు 1 - ఆని యర్థము. 


1. విజ్ఞానేశ్వరీయమ్‌ - న హ్య్యత దేవదత్తాదయ ఏవ (్రాద్దకర్మణి సంప్ర 
దాన భూతాః పితాది శద్దె రుచ్యన్తే, కింత్వధథిషాతృ వస్వాది దేవతా 


సహితా వవ। యథా దెవదళ్తాది కట్టె ర్న శరీరమాతాది, నా ప్యాత్మ 


'మాగ్రం, కింతు శరీర విశిష్టా ఆత్మానా ఉచ్యన్నే ఏవ చుధిస్టాతృ దేవతా 


స్వధా 509 


స్వకృతములగు శుభాశుభకర్మల ననుసరించి స్వర్షనరకాదుల దొందు 
చుండెడి మనుష్య పితరులు పు(త్రాదులచే నొసగబడెడి యన్నపానాదులచే నెట్లు 
తృప్తి నొందుదురు? తృప్తి నొందినను ఆశకు అగుటచే వారు ప్కుతాదులకు 
స్వర్గాది ఫలముల నెట్లీయగలరు ? _ అను శంకలకు సమాధానములుగ పె స్మృతి 
వచనములు (ప్రవ_రిల్లినవి. 


(శాదకర్మయందు ఉదిషులగు పితరులు (సం|పదానభూతాః మనుషః 
© దబ తీ 
పితరులే. కాని వారు వసురుాదిత్యరూపులుగ నర్చింపబదుచుందురు. ఇది 
సం పదాయము. అనగా మనుష్యపితరులగు దేవదతాదులు మాత్రమే. యిట 
పితృ శద్దిముచే (గ్రహింపబడుట లేదు. దివ్య పితరులను (్రార్ధదేవులు నగు వసు_ 


సహితా ఏవ దేవదత్తాదయః వ్వితాది శద్దె రుళ్యన్తే ! ఆత శ్చాధిష్టాత్ళ 


దేవతా వస్వాదయః కృ (తాదిభి రే నోన్నపానాొదినా తృృపా; సంత సా 
0 ౨ —_ ఆశీ 
నపి దేవద తాదీం _సర్పయన్టి కళ్తూం శృ పుశత్రాదీన్‌ ఫలేన సంయో 
జయంతి ।; యథా మాతా గర్భపోషణా యాన్య దశక్తేన దోహదాన్న 
అలీ అల్ల శ x బదు అద అద 
పానాడినా స్వయ ముపభు కేన తృప్తా సతీ స్వ జఠరగత మప్యపత్యం 
త రృయతి, దోహదాన్నాది (పదాయిన శ్చ పత్యుపకారఫలేన సంయో _ 
జయంతి తద్వి ద్వసవో రుదా అదికిసూతాః ఆరిత్య ఏవ యే పితరః 
పితృ--పితాషుహ-(ప్రపితామహ _ శబ్దవాచ్యాః న కేవలం దేవ" తాయ 
ఏవ (శౌద్ధ దేవతాః శ్రాద్ద కర్మణి సంప్రదానభూతాః కింతు మనుష్యాణాం 
పిత్యూన్‌ డేవదత్తాదీన్‌ స్వయం (శ్రాద్దేన తర్చితా _స్పర్పయన్ని జ్ఞానశ క్యతి 
శయయోగేన. కించ న కేవలం పిత్యుం స్తర్పయని ఆపి తు (శ్రాద 
, చాలి జానీ ౮ 
_కారిభ్యః ఆయుః___రాజ్యం చ శాస్త్రోక్త మన్యదపి ఫలం స్వయం 
(పీతా పితామహాః వస్వాదయః (పయచ్చంళీతి | 


47) 


810 భారతీనిరు కి 


రు|ద.ఆదిత్యులచే నధిష్టితులగు దేవదత్తాదిరూప మనుష్యపితరులే యిట పితృ 
[కియలయందు 'పితృ* శద్దిముచే (గహింపబడుచున్నారు, 


లోక్రమున దేవదత్తాది శబ్దములచే శేవలము శరీరముగాని, కేవలము 
ఆత్మగాని (గహింపదిడక శరీరవిశిష్టమ గు నాత్మయే వ్యవహారమున (గ్రహింపదిడు 
చున్నది. ఆష్లే అధిషాకృ దేవతాసహితులగు దేవదత్తాది మనుష్యపితరులే యిట 
పితృ-పితామహ _ (ప్రపితానముహ _ శబ్దములచే (గ్రహింపబిడుచుందురు. అధిజ్టాతృ 
'దేవతలగు వస్వాదులు పుతాదులచే నొసగబడెడి హవి స్తర్బ్పణాదులచే తాము 
తృప్తలగుచు దెవద త్రాది మనుష్యపితరుల దృ ప్తి నొందింతురు కర్తలగు పుత్రాదు 
లకు ఆయుః(ప్రజాది వివిధ ఫలముల నొసగుచుందురు. 


గర్భపోషణ'కె యితరులచే నొనగబడెడి దోహదాన్నపానాదులచే దాను 
తృప్తి జెందుచు తల్లి స్వగర్శస్తశిశువును గూడ తృప్తి నొందించును గర్భ 
దోహదమువనకై యన్నపానాదుల నొసగిన యికరులను (ప్రత్యుపకారాదులచే దృష్తి 
నొందించును. అశ్లే దివ్యపితరులగు వనురు[దాదిత్యులును తమయం దధిష్టి తులయి 
యున్న మనుష్యపితరులను తృప్తి నొందించి కర్తలగు ప్నత్రాదులకు ఆయుః 
(పజాది ఫలముల నొసగుదురు, 


మను_దేవల-_శాతాతప స్మృతులును పితృ పితామహ (ప్రపితామ హులను 
వసురు దాదిత్యులకంటె నభిన్నులుగ దర్శింపవలెనని యిట్లు జెప్పుచున్న వి. 


“వసవః పితరో జ్లేయా రుద్రా జేయా పితామహాోః | 
(ప్రపితామహా స్పథా౭_దిత్యాః (శ్రుతి రేషా సనాతవీ ॥ 


“వసూన్‌ వదన్తి పికాన్‌ య (దు(దాంశ్రివ పితామహాన్‌ | 
(పపితామహాం _స్టథాదిత్యాన్‌ (శుతి రేషా సనాతనీ 1” 
_- మను. కీ=?2రకీం 


న్వ ధా 311 


'యస్మాళ్‌ పితాదయో వస్వాదయ ఇతి ఏషా మనాడిభూతా 
(శతి ర్తి అత 8 పిత్తూన్‌ వస్వాఖ్య దేవాన్‌, పితామహాన్‌ 
రుద్రోన్స్‌ (ప్రపితామహో నాదిత్యాన్‌ మన్వాదయో వదన్సి | 

తతశ్చ సిద్ధబోధన వై యర్థ్యాక్‌ (శ్రాద్ధే ప్మితాదయో వస్వాది 
రూపేణ ధ్యేయా ఇతి విభిః కల్చ్యతే , అతఏవ పె రీనసిః.. 
“య ఏవం విద్వాన్‌ పిత్తూన్‌ యజతే వసవో రుద్రా ఆడిత్యా 


వ లి టి 
శ్చాస్య రకా భవ న్లి ఇతి, —_ ఖం కల్‌ టవ్యాఖ్య, 


పిత్రాదులు వసురుదాదిరూపు లని యనాది(శుతి జెప్పుచున్నది. అందుచే 
మన్వాదులు న'పే చెప్పుచున్నారు. కాన మన్వాదుల ననుసరించి పిత్రాదులను 
వస్వాదులుగ దర్శింపవలె ననెడి విధి యనాది శుతి సిద్ధ మని తెలియును, పితరుల 
నర్చించుచో వసురుద్రాదిత్యులు నర్చితులై (ప్రీతు లగుదు రని పెఠీనసియు జెప్పు 
చున్నాడు___అని యరము. 
అ 


హామా (ది (చతుర్వధచింతామణి) యందును శ్రాద్దమునం దుద్దిషులగు 
శ అ దట 
పితరు లెవరు ? వన్వాదులా? లేక మనుష్యపితరులా + ఏరికి సముచృయమా ? 
లేక వికల్పమా 1? _ ఇత్యాది విషయము లన్నియు విపులముగ చర్చింపదడినవి, 
వివిధ స్మృతి పుంణ[! వచనములకు సమన్వయము జూపి, యివి యన్నియు నభేద 
దృష్టిని బోధించు వచనములే - యని నిర్ణయము చేయబడినది. 


1. నంది పురాణమున (దిహ్మ విమ మ హేశ్వరులు పితృ పితామహ 
(పపితా మహరూప్పలుగ జప్పబడిరి. 


“విషుః పితాఒస్య జగతో దివ్యో యజః స ఎవ చ। 
౯ జా 


(జహ్మా పితామహో జయో స్యాహం చ (పపితామహః 1” 
భవిష్య పురాణమున నిట్లు గలదు, 


812 భారతీనిరుక్క్తి 


“అభేదదృష్టివిధయో వై కే! అయం తు పకీః సిద్దానతయా౬ 
భ్యుపగంతుం న్యాయ్యః 1 అయ మేవ హ్యాచారే దృశ్యతే । 
అయ మేవ హి సర్వేషాం విశ్వరూపాదీనాం సమ్మతః । 

అయ యేవ హ్యనవద ౪” 


ఎవ | కదల 
— బామా(ది = (శ్రాద్దకల్చ జు దేవతానిర్ణయ (పకరణమ్‌, 


౬ 
వో 


నిర్ణయసింధుకర్తయు (క్రమలాకరభట్టు) “తదభేద ధ్యానార్థమ్‌” _ అనియే యనినాడు, 
వా! స ఐ అ 


పే యాజ్ఞవల్క్య మను, దేవతాది స్మృతి వచనముల ననుసరించే 


అదే 


కనుక పితృ-పితామహ-[పపితామహు లను వసు-రు[ద-ఆదిత్యులకం కె నభిన్నులుగ 
“అనిరుద్దః స్వయం జ్లేయః ప్రద్యుమ్న శ్చ పితా స్మృతః | 


సంకరణ సజనకో వాసుదేవ సు తత్చితా 11” 
ఇ బీ 13 


అని రుద్దుడు స్వయంక_్త. (ప్రద్యుమ్న సంకర్షణ వాసుదేవులు పితృ 
పితామహా (పపితామహులు అని యర్థము, 

“వథమో వరుణో జైయః (పాజాపత్య _సథాజఒ-పరః | 

తృతీయో౭.గ్నీ స్మృతః పిండో హ్యేష పిండివిదీః స్మృతీ ః॥* 


వరుణ-([ప్రాజాపత్య_అగ్నులు - పిండరూపులగు పితృ పితా మహో (పపితా 


మహులు అని యర్హము. 


ఆదిత్య ప్పరాణమున మాస - బుతు = సంవత్సరములు పితృపితామహ 
(పపితా మహులిని చెప్పబడినది. 


"మూసా శ్చ పితరో శెయా బుతవ శ్చ పితామహా; । 
చ 


సంవత్సరః (ప్రజానాం చ సుష్ప్వైకః (సపితామ హః ॥”. 


స్వధా 818 


దర్శింసవలె ననియే యన్నిటి తాత్పర్యము. (బ్రహ్మపురాణమునం దింకను “పితరు 
లను-స్వధను* గూర్చి యిట్లు చెప్పబడినది. 


“ఆగ్ని ర్వాయశ్ళ సూర్య శ్చ స్రానం హి భవతా మితి | 
(బ్రహ్మా విష్ణు శ్చ రుద్ర శ్చ భవతా మధిపూరుషా ;॥ 
ఆదిత్యా వసవో రుుదా భవతాం మూర్తయ స్వమా 81 
యోగినో యోగ దేహాశ్ళ యోగధారాశ్చ స్నువతాః ॥ 
కామతో విచరిష్యధ్వం ఫలదాః సర్వజనుషు । 

న్వర్గన్రాన్‌ నరకస్తాంశ్చ భూమిస్థాంశ్చ చరాచరాన్‌ ॥ 

నిజ యోగబలేనై వా౭.ప్యాయయిష్యధ్వ ము త్రమా &| 
ఇయ మూర్జా శభిసుతా కీలాల మధువి(గహో i 

భవిష్యతి మహాభాగా దతస్య దుహితా స్వధా। 

త్మతేయం భవతాం పత్నీ భవిష్యతి వరాననా ॥” 


— 14= 01 నుండి. 105, 


“పితరులకు అగ్ని-వాయు ౬ సూర్యలోకములు స్థానములు; వసు.రు(ద్రం 
a వ wa అర్య ఆవ్‌ శ ఆర ఇల లద 

ఆదిత్యులు మూర్తులు; (బిహ్మ-విష్ణు_మ బాశ్వరు లధిపూరుషులు. వసురుడాదిత్య 
రూపులగు సీ పితరులు యోగులై, యోగశరీరధారు లగుచు కామచారులై నిజ 
యోగబలముచేత సర్ణ(పాణుల నధిష్టించి యుందురు; స్వర్గ నరకాది లోకములంవలి 
చరాచరములను దృ ప్తి నొందింతురు; అన్న, జల, సుధురూ పిణే_అమృత రూపిణే. 
శ కిరూపిణి యగు స్వధ  *“శశిసుత, దకీదుహిత, పితృపత్ని” యనియు నిట 
గీ రింపబడినది, 
వాటే 


మత్స్యపురాణమున గూడ పితరుల స్వరూపము, పితృ కా ర్యావశ్య 
కతయు నిట్లు వివరింపబడినది. 


814 భారతీనిరు క్రి 


బుషయః___. 


కథం కవ్యాని దతాని హవ్యాని చ జన రిహ। 
గచ్చంతి పిళ్ళులోకస్తాన్‌ 1ప్రాపకః కోఒత గద్యతే 2 


యది మర్తో ద్విజో భుడ్కే. హుయతే యది చాపరే 
శుభాశుభాత్మకం (పేతదతృం తద్భుజ్యతే కథమ్‌ 2” 


సూత. 


ోవసూన్‌ వ చ పిత్ధూన్‌ రు(ద్రాం ఎవ పితామ హాన్‌; 


ని 
అనీ 
స 
అమ 


(పపితామహాం స్వృథాఒదితా? నిత్యేవం వైదికీ (శ్రుతిః॥ 


నామగోశే పిత్తూణాం తు (ప్రాపకం హవ్యకవ్యయోః । 
ాద్దస్య మంత్రాః శ్రద్దా చ ఉపయోజ్యాశ్చ భక్తితః ॥ 


అగ్ని భ్యాతాదయ సేషా మాధిపత్యే వ్యవ సితాః। 

అథి అజాత య్‌ 
నామగో[తం కాలదేశాః భవాంతరగతా నపి॥ 
(పొణినః (పీణయం త్యేతే తడాహారత్య మాగతాన్‌ ॥” 


__.. 19-1 నుండి 5ళ్లో, 


పు తాదులచే నొసగబడెడి హమ్యకవ్యములు పితరుల నెట్లు చెందును ? 
అనెడి బుషుల (పశ్నకు సూతుని సమాధానమిది.  “పితృ-పితామహ 
(సపితామ హులు ననురుాడిత్యరూపు లని యనాది(శుతి. నామగోోత సంకీ ర్హనము 
జేయుచు వేదమం(కోచ్చాంణపూర్వకముగా  పితృకార్యముల _ (శ్రద్దాభ కులతో 
సనుషించుచో నా పితరు లే కాలమున, నే దేశమున నేజన్మ నంపయున్నను, 
పుశ్రామలవే వారి కిట నొ 5ఇజకు గాఏరావికము వారి కాశోర సగుచు వారల 


ప చును___' ఆని తాత్సర్యము, 
దప్పి నొందిం ఆ ఎర 


స్వధా 815 


పై పురాణవచనముల వలనను పితృ పితామహ (ప్రపితామహులు 
వసురు(ద్రాదిత్యాధిష్టితు లై, తద్రూఫులైతృ పినొందుట దెలియుచున్నది. 


© (౫ జ్‌ షల ఇ ల a eA ల త 
పితృ = పితావమహ(ప్రపితామహంలు విష్టునస్వరూపులు ‘= 


పితృ పితామహ (ప్రపితామహులు విష్ణుస్వ రూపు లనీ మహాభారత 
ముట్టు చెప్పుచున్నది, 
“పితా పితామహ _శ్చెవ తథైవ (పపితామహః। 


అహ మేవాత్ర విజ్లేయ స్రిమ పించేమ సంస్థిత ॥ 


నాస్తి మతో౭_ధికః కళ్చిశ్‌ కో౭నాన్యో౭ర్యోో్యో మయా స్వయమ్‌ 
కో 


వా మమ పితా లోకే ఆహా మేవ పితామవహాః॥! 
పితామహాపితాచె వ ఆహ మే వాత కారణమ్‌! 


ఇ'త్యేత దుక్వా వచనం దేవదేదో వృషాకపిః" 
భార, 12.842, 22, 28, 


పిండ(త్రయరూపమున నర్చింపబడు పితృ_పితామహం(ప్రపితామ హులు 
నేనే; పిండత్రయము నధిష్టించి యుండి యర్చింపదిడునది నేనేయయని యిట 
దేవదేవుడగు (శ్రీ మహావిష్ణువు చెప్పుచున్నాడు, పితరుల నర్చించుచో తదధిష్టాతృ 
దేవతలు, దివ్యపితరులు, (శ్రాద్ధదేవులును నగు వసురుదాదిత్యు లర్చితుకె తాము 
తృప్తు లె మనుష్యపిత రులను తత్పు(త్రాదులను తృప్పినొందింతు. రని. పూర్వము 
చెప్పబడినది. పితరుల నర్చించుచో (శ్రీమహావిషువే యర్చితు డగుచున్న ట్లిట 
మహాభారత మున జెప్పబడుచున్నది. 
కొన సీ వచనముల బట్టి పితరుఅ నర్చించుచో తదిధిష్రాతృదేవతలగు వసురు(ద్రా 


దిత్యులను, నా యధిక్టారించుచుతృ దేవతల భ (బిభ డేక ఊర్ద్వ సప్లై తదు 


అావార్లు 


816 భారతీనిరు క్రీ 


పుడ్కు తదతీతుడ్కు సర్వాధిషానరూపుడునై విరాజిల్లెడి (శ్రీనుహావివ్లువు ,ప్రీతుడై 

పితరుల దృపి నొందించి తద్వారా తత్పు(తాదుల నా యా ఫలముల నొసగి 
అవ (౬ 

సంరకించుదుండునని (గహింపనగును, 


(కుతియ అగ్నివాయ్వాదిత్య లోకములగు భూర్చువస్ప్వర్లాకములు 
(శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క. మూడు సడము లనియు ఆవి న్వధామయము అనియు 
నిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“యస్య (తీ పూర్ణా మధునా పదా న్యక్షీయ మాణా స్వధయా 
మదంతి; య ఉఊ& (తిధాతు పృధివీ ముత ద్యా మెకో డాఛార 
భువనాని విశ్వా“ బు 1-104-8. 


వి శ్రీ) మహావిష్ణువు ద్వావాపృధివ్యంత రిషీములను, సర్వభుపనము 
లను కాల్యత్రయవిశిష్తముగను బేక గుజ్యత్రయ ((తిధాత్సు విశిష్టముగను నొనర్చి 
యద్వితీయుడై ధరించి యుండెనో, యాదేవుని యొక్క యీ (తిపదములు 
(ఆగ్ని-వాయుసూర్య లోకములు) మధుర దివ్యగృక హూర్ణములై, యక్షయములై. 
స్వధచే (అన్న ముచే. తత్శదువభో గ్యపస్తుజాతముచే జనుల నానందింపజేయుచున్నవి 
(యస్య విష్ణో, మధురేణ దివ్యే నామృశేన పూర్ణా పూర్ణాని, (తిణీ పదాని పొద 
(పకేపణాని ఆకీయమాణా అకీయమాణాని, స్వధయా అన్నేగ, మదసి 
మాదయ నిత దా(శ్రితజనాన్‌ =నా.భా) అని యర్థము, 


అగ్ని వాయు సూర్యులు సాధారూపులని పూర్వ మంత్రముల వలన 
డెలిసినది. ఈ మం(తము వలన శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క యను_గహముచే 
అగ్ని వాయ సూర్యులు భూర్భునస్స్వర్లోకములను తత్తదుపభోగ్యవమ్తు జాతముచె 
(స్వధచ్వే నింపి జనుల నానందింప జేయుదురని (గ్రహింపననును, కావున 
"పితరుల నర్చించుచో ననే బెర్చి పాడచున్నాను; పి్యతు..పితాగుు హ-౮్రపితానహ 


స్వకూపుడ నేనే'యను భారతమునంవలి పరమేశ్వరుని వచనము (శుతితాత్స ర్యాను 


స్వ ధా 817 


గుణమే యయి యున్న డి. “అహం హి సర్వయోజ్ఞానాం భోకొచ (ప్రభు రేవ చం 
అను గీతావచనము కూడ నీ విషయమునే స్పష్టీకరించుచున్నది. 


ఆదిత్యమ౦ డలా:తర్షత పురుషుడు నొారాయణు డని సంపదాయము, 
అట్టి యాదిత్యునిచే (విష్ణువుచే పికరు లుపజీవితు లగుదురని (కుతి యిట్లు చెప్పు 
చున్నది. 

“అథ య[త్సథమా స్తమితే తన్నిధనం తదస్య పితరో. 

న్వాయత్తా _స్సస్మా క్తాన్నిదధతి నిధనభాజినో హోత స్య 

సామ్న ఏవం ఖల్వము మాదిత్యగ్‌ం స పవిధగ్‌ం సామో 


పా స్తే“ __ఛాం,ఉ, 2-9-6. 


“అథ య్యత్పథమా స్వమితేఒదర్శనం జిగమిషతి సవితరి 
తన్నిధనం,తదస్య పితరోజఒన్వాయతా సృస్మాత్తా న్నిదధతి 
పితృ-పితామ హ-ప్రపితామహరూ పెణ దర్భ్ఫేషు నిక్షిపంతి, 
తాం స్తదర్థం పిండాన్‌ వొ స్థాపయన్సి నిధనసంబ౦థా 


న్నిధనభాజినో హ్యాత స్య సామ్నః పితరః ___శం౦.భా. 


ఆదిత్యునకు వా స్తవముగ నుదయ స్తమయములు లేవు. ఎల్లయెడల 
నేక రూప్పడుకాన సముడు, మరియు నందరకు నేక రూపుడై పొడగట్టును 
కాన సముడు. ఇట్లు సర్వదా సర్వస్వము డగుటచే నాడిత్యుని సామ 
రూపుగ నుపాసింపవలె నని (శుతిచే బూర్వము ఏిధింపబడినడి. మతియు 
సామకు “హింకార__(పసావ -- ఆది__ఉదిథ__ (ప్రతి హార_ఉపదవ__నిధనము” 
లనెడి సపావయవములు గలవు. అందు హింకారాది సామావయవ రూపము 
నన్సుఆడితోగపాసన విధించదిడినది. ఇట ఆదిత్యుని విధనరూపునిగ నుపాసింప 
వలె నని విధింపబడుచున్నది. 


48) 


818 భారతీనిరు క్రి 

అనోన్ముఖుడగు నాదిత్యుడు నిధనరూపుడు, నిధనరూపుడగు నాదిత్యు 
ననుగమించుచు నా యాదిత్యునిచే పితరు లుపజీవితు లగుదురు. కావుననే యా 
సమయమున దర్భలయందు సీతృ-పితామహ__ప్రపితామహ 
నికేపింతురు, 


రూపులగు పితరులను 
(నిధధతి); లేక తద్రూపమున దక్చలయందు పిండముల నుంచు 
దురు (నిదధతి). ఇట్లు పిండనిధన సంబంధముచే నిధన భాజనుడగు ఆదిత్యుని 
యనుగమించుచు నాదిత్యునిచే పితరు లుపజీవితు లగుచుందురు. ఇట్లు స _ప్తవిధ 
సామరూప్పనిగ నాదిత్యు నుపాసింపవలెను __ అని యర్హము. ఆదిత్యుసిచె. పితరు 
లుపజీవితు లగుదురని చెప్పుటచే ఆదిత్య మండలాంతర్షత పురుముడగు డీ) మహో 
విమ్హవుచే నుపజీవితు లగుదురనియే తాత్పర్యము. కాన పితరుల నర్చించినచో 
తద్రూపమున (శ్రీ మహావిష్ణువే యర్చీతు డగుచున్నాడు. 


గయాశీర్ణ ౬ వట (ఆధిభౌతిక - అధ్గిటైవికాఆధ్యాత్మిక 
ఆర్హములు) :- 


మరియ సూర్యు డసోన్ముఖు డగు కాలము అనవరాహకాలము (శాద 

చ [3 (అ 

కొలమని సంప్రదాయము, “గయాశీర్ష వసే చైవ పిత్తూణాం ద్ర మక్షయమ్‌”- 

అను నంప్రడాయ వచనము (శాదకాలము లందు పరింపసబడుచుండును. ఉతర 
న్‌ లో 

భారత దేశము నందలి గయాక్షేత్రములో విష్ణువదమున, వటవృక్షమూలమున పితరుల 
నుదేశించి పిండముల నిక్షేపేంమ నాచార మనాదిఫిద్దమై వచ్చుచున్నది. పె 
ఎ pa దున 

వచనము నందలి గయాశీర్ష_వట కబ్ధ్బములు రెండును లౌకికముగా (ఆధిభౌతికముగా) 

గయా ఇే[త-వనటి వృక్షము అను బోధించుచునే ఆధి చె వికముగ అన్తోన్ముఖుడగు 
ఆదిత్యుడు.అను నక్షమును గూడ బోధించును. “ఇదం విష్ణు ర్విచక్రమే (లేధా 

నా లు 
నిదదే పదమ్‌' అను బుజ్మం(త్రము (శ్రాద్ధకర్మ లందు పఠింపబడుచుండును,. ఈ 
బుక్కు విరు క్రమున (12-29) నిట్లు వివరింపబడినది. 


స్వధా 819 


"పృధివ్యా మంతరికే దివీతి శాకపూణిః; సమారోహణే విమ్షపదే గయ 
కిరసీ త్యార్లవాభళి” 


పృధివ్యంత రిక్షద్యు లోకములు మూడును విష్ణు పాదన్యాస స్టానములు-అవి 
అత్య 1 న నయ శె అదం అటి నం ర 
శాకపూణి మతము సమారోవాణ గ విష్ణుపద ~ గయాశీర్షములు (పూర్వాప వు 
(ల అ 4 జ అదం ఆమ అద 
మధ్యాహ్న - అపరాహ్హములుు మూడును విస్లుప వము అని జొర్తవాభుని మతము, 
ఈ రెండు పకేముఐబు (గాహ్యములుగా యాను డాదరించెను. కాన గయాశీర 
న్న 
మనగా విపు యొక్క తృతీయపదము. ఈ పద మిట్టు వ్యాఖ్యానింపబడినది, 
ce Cap) 


“గయకశిరసి ఉత రామా పశ్చిమాయాం దిశి గయః ఆఅ సం గహానామ 

అత్‌ రని అణాల లి 
వైదిక, నిఘంఏ గయే ఆస్తే గృహే కరో యస్మిన్‌ కాలే దేశే వాన కాలో దేళో 
వా గయశిరాః తస్మికా అజా నిరు, (బహ్మముని వ్యాఖ్య. 


కాన ఆధిదై వికముగ గయాశీర్ల మనగా (1) సూర్యుని అసోన్ముఖ 
మా యె అణాల 
కాలము లేక అవరాహకాల మనియు, (2 ఏ (ప్రదేశమున సూర్యు డసోన్న్ము డె_ 
(3) DD Ca 
యుండునో అటి (పచేశ మనియు _ అరములు. కాన నటి శ్రాదకాలము |శ్రాద 
నో థె అ 9 @ 
చేశళమును _రెంకును గయాను శిరస్‌ శబ్దివ్యప దెశ్యేములు. 


ఇక వట శబ్దమునకు సూర్యు డని యము, “వట సూర్యే తరౌలోకే 
ఆని శాశ్ష్వ్వత నిఘంటువు ఈ యర్హమున (ప్రామాణిక (పయోగములును గలవు. 
(చూ. హనుమన్నాటకమ్‌, 8 అంకఏ ఈ యర్థము ననుసరించి సూర్యుడు అల్లో 
న్ముఖు డగుచుండగా (వసే గయా శీరై సతి, అనగా నపరాహ్హకాలమున (విష్ణ 
పదమున పితరుల నుద్దేశించి చేయబడెడి పిండోదక క్రియ అక్షయ మగునని 
తాత్సర్యము. (వట శబ్దమునకు లోకము - అనగా జనుడు అని పె కోశము 
వలన నర్హము దెలియుచున్నది. జనులు (జీవులు) గయాక్షేతమున పిండోదక 
క్రియలు నలుపుటయు, నాబనుండియ విషయవాసనల విడుచునట్లు వటవృతమున 
కథిముఖులై నిలిచి వాగ్ధానములు సేయుటయు  ఆనుచాన మైన యాచారము. 


320 భారతీనిరు క్రి 


తదుపలక్షకముగ నేవియో కొన్నిటి నెన శాకఫలాదుల _ విడచిపుచ్చుచుండుట 
నేటికిని వచ్చుచున్నయాచారము. జీవభావము నుండి (కమ్రనుముగ దూరులు 
కావలెనని యీ ఆచారము యొక్క లక్యుము. అందుచే (జీవభావముునస్తోన్ము ఖిము 
గావించుకొనుచు, అనగా _విషయవాసనలనుండి దూరు డగుచు .' త్యాగబుద్ధితో 


పితరుల కొసగెడి పిండోదక (క్రియ అక్షయ మగు ననియు 'గయాళర్షవచే 


చైవ (పిత్య్తూణాం దత్త మకత్తయమ్‌'*___ అను పై వచనమునకు ఆధ్యాత్మి కముగ 
నవము, 
థి 


మరియు వటశళబ్దమునకు పై కోగముననుసరించి లోకము అని 
యరము, అనగా సంనె సొరవృక మని భావము, స్పల్పాతిస్వల్పమెన వట 

Ga వూ 
బీజము నుండి యొక నుహావృత ముత్పన్నమై; దానినుండి మరల శతనహనంఖభ్యా 
కము న వీజములు అందుండి మరల మహావృక్షములు నుదృవించుచున్న 
టులే, కామము అనెడి వీజము (మాయావీజము నుండి జగ(దూపమున విశాల 
సంసార మహావృక్షము విస్తరించుచున్నది, కావుననే సంసారమును వటనృత్షము 


తోను, _ అస్వర్తవృశముతోొను పోల్చి చెప్పుట బహుళముగ గాన 
నగును, ఇంతేకొదు ఈ సంసారము పరమేశ్వరాత్మక మగుట 


పరమేళ్వరుడును వట (న్య_గోధృ-ఆశ్వత్తాది వృక్షరూపుడుగ కీర్తింపబడుటయు 
కలదు. 1 అందుస వటవృక్షము యెక్క పత్రమూలాదుల యంచు పరమేశ్వరు 











(1) న్య్మగోథరూ పః = = స్యక్‌ నీచె శెః రోహతీతి. ఊర్జ్వ్యమూలో హ్యావాక్సాక్‌ 
శాఖ ఏషో౭$ంత; సనాతనః ఇతి (శుతిపసిదః సంసారవృకః; 
సం 0 


(2) న్య(గోధథణా వటరూవః వటనికటవాసీ దక్షిణామూర్తిహప ఇత్యర్థః 
మార్కండేయ దృష్టో వా పకార్హవస్తో వటః తచ్చాయీ బాలకృష్ణ హాపీ 
మహావిష్ణు ర్వా, 

(క) వృ ్రతకలస్టితిః- యధైకస్మా ద్భీజా దేకో వటః తతో-నతానిటీజాని 

తేళ్ళ స్తావంతో వటా ఇతి ఉత్తరోతర వృద్ధివత్మ కార్యస్యానంత్యం, తత్క ల్నా 
తత ఈషన్యూనా స్టితిః సంసారవృకేపాలనం యస్య సః = మార్కండేయస్యాపి 


న్య ధా 921 


డున్నటుల పురాణాదుల యందు పర్ణింపబడుచున్నడి. సంసారవటవృ తము నకు 
మూలభూతుడు సంమేశ్వరు డని తెలియజెస్పుటయె వాని లమ్యము, జగద్గురువు 
జగత్పతియు నగు శ్రీ మహావిష్ణువు బాలకృష్ణరూపియై వటప(తశాయిటై (క్రీడించుట 
(ప్రసిద్దము, ఇట్టి చిత్తరువులు శిల్పములు భారత దేశమునం చెల్లెడల కానన గును. 


చితం వట తరో ర్మూలే వృద్దాః శిష్యాః సరు ర్యువా। 
గురోసు స్తు మోన వ్యాఖ్యానం శిష్యా స్తు సు చ్చిన్నసంశయాః॥ 
సుప్రసిద మైన యీ శ్లోకము శ్రీ దకిణామారి వన్గనమై యున్నది. 
డట కా ర రం రా 
“వటతరుమూలమున జగద్గురువు తీ దక్షిణామూర్తి (వేదమూ ర్తి నిత్మ తరుణుడు; 
శిష్యులు వృద్దులు; గురువు యెక్క మౌనమే వ్యాఖ్యానము; తద్వారా శిష్యుల 
నందేహాములు పటాపంచలై నవి, ఇచెంత చిిత్రము"-అనియర్టిము. 


ఈ వర్ణనము గూడ పరమేశ్వరుడు సంసార వటవృక్షమునకు మూల 
యుండుటను తెల్చుచున్నది. 


ఇట్టి సంసారమును జీవు డస్తోన్ముఖము గావించుకొన్తి అనగా విషయ 
వాసనల నుండి దూరు డగును పితరులకు చేసెడి పిండదానాది[ కియ అక్షయ నుగు 
ననియు తాత్పర్యము. గయాక్షేేత్రమున వటవృకీమూలమున పిండముల నిక్షేపిం 
చుట యనగా సంసార వటవృకు మూలభూతు డగు శ్రీ మహావిష్ణువు యెక్క 
పచమున (త ద్విప్లోః పరమం పదమ్‌) నిక్షేపించుట యనుదైవీ భావనా సంపత్తి 
పెంపొంది ప జేయుటకే__అని అధ్మిచెవికాధ్యాత్మికార్తముల వలన చెలియ నగును 
కావుననే అవరాహాకాలమున విష్తుపచ య (గయశిరస్ఫి ప దేశమున గాని, పితరుల 


- mn 





పకార్హి వే (బప లకర దిశే సంసా. వటో ల్పో ప్యనంత(పరోహూ స్తేతి భగవతా 
స్యమాయారూపం వటవ్యాజేన వదర్శిత్‌..నీలకంత మ.భా అనుశాసన.17? 
ర్‌ 04. 


(2 
శ్ర 


322 భారతీనీరు కి 


నుదేశించి చేయబడు శాదాదు లందు ఆధిభౌతిిక = ఆధిదె విక = ఆధ్యాతికత త 
(కర! (ధి (౯ ర వావి 
ముల నుద్ధశింప జేసెడి 'గయా శీర్లే వపే' చైవ అను నీసం్యపదాయ వచనమును 
పఠించి “గయాయాం దత్త మస్తు” “గమేయమ్‌, గయేయమ్‌” _ (ఇదియే గయ 
ఇదియె గయ యని యీ రీతిగ భావన చేయు , లేక ధ్యానముచేయు, సంప్ర 
దాయ మనూచానమె వచ్చుచున్నది. కాన పితరుల నర్చించుచో శ్రీ మహా 
విష్ణు వే ఆర్చితు డగుచున్నా డనుట సం(ప్రదాయానుగతమైన ఆచారాదుల వలనను 

స్పష్టమగుచున్నది. 


తల్లి తన కొసగబడిన యాహారముతో తాను తృప్తి చెందుచు గర్భస్త 

య అవి భఖ 

శిశువును తృప్తి నొందించునటుల గదాధర రూపులు భో కలను ధావనచేసి[ పికరుల, 
= & ॥ ఆద త ఇఒ ఆచ. 

ర్చించుచో పరమేశ్వరుడు _పీతు డగుచు, స్వగర్భస్థ పితరులను _ (వసురు(ద్రాదిత్యన 

రూప పితరులను 3, తదా (క్రతు లగు పితృ-పితామహాధి పితరులను తృప నొందించి 


యజమానున కకయఫలముల చేకూర్చునని తాత్పర్యము. 


పూర్వ పకగణము లందు (చూ-బుషి, (బహ్మ | పర మెళ్వరునకున్యు 
అఫ్లై పాణదేవత యగు హిరణ్యగర్భునకును సర్వ బుష్యాత్యకత్వ్యము, సర్వ 
చందోమయత్వమృు సర్వ చెవతాత్మ కత్వము వివరింపబడినడి, ఇట సర్వపితాత్మ 
కత్వముు సర్వభూతాత్మకత్వము (అనగా భోగ్య-భోకా౦ది సర్వాత్మకత్వము దర్శింప 
నగును. 


1. “అన్నం (దిహ్మాత్మకం ధ్యాత్వా ద్విజ మాత్మాన మేవ చ 
(శాదభూమిం గయాం థ్య్యత్యా భోకారం చ గదాధర” 
ఇ శు క. 


— వెదమ దీదీకి తీయమ్‌, 


స్వధా పిళ్ళ తృ జః (అస్తు స్వధా :- 


కాన, పె (గంథసందర్భము ననుసరించి పితృ(క్రియలందు జెస్పబడెడి 
“స్వధా పికృభ్యః, అస్తు స్వధా" = అను మం(తములయొక్క వివిధార్థముల నిట్లు 
దెలియనగును, 


(1) ఇట నర్చించుట కుద్దిప్లలెనది పితృ _ పితామహ ౬ (ప్రపితామహ 
రూప మనుష్యపితరులే. అయినను నర్చింసబడునది తదధిషాతృ ధెవళలగు వసు. 
రు(ద-ఆదిత్యులను, వారల కధిష్టానరూపుడు జగత్చితయు నగు పరమేశ్వరుడు 
నని తెలియనగును. ఈ విషయమును స్ఫురింపజేయుటకే “స్వధా పితృళ్యఃి _ 
ఆని స్వధాకారము చేయబడుచున్నది. స్వధామయులు స్వధా (పవ_ర్రకులునగు 
పితరులు మొదట పరమెశ్వరుడు, తరువాత అగ్ని - వాయు _ సూర్యులును గదా! 
అందుచే “స్వధా పితృభ్యః” = అను నీ మంత్రము పుతులచే నరింపబడెడి హవిర్ల 
కణాన్న రూపమగు స్వధ పరమేశ్వర శ క్తిరూపమై (స్వధయై), తదను(గహముచే 
పితరులకు జీవనహేతు=గు నక్ళుతమై (ఊర్జా-కీలాలమధభువి గ్రహా. పితృపశ్ని _ 
(బహ్మ పు) వరలుననెడి యర్హము స్ఫురింప జేయుచుండును, 


(2) జీవులు ముకు లగువరకు స్వధాసరనకులై , విద్యా_కర్మ_ పూర్వ 
(జై ల లనెడి స్వథలతో నూర్జ్వాలోకముల జరించుచుందురని చెప్పబడినది. ఊర్హ్యా 
ధో,,తులకు గారణ మగుచుండ నీ స్వధల నుండి క్రమముగ విముక్షులె స్వ పతి 
పితుకు జ గత్చితయు నగు పరమేశ్వరు ననుగహమువలనను, స్వధారూపిణ్‌యైన 
(తయీవిద్యా క్ర కీ వలనను, పునరావృత్తి తిరహిత సతికి గారణమగు స్వధను (పార 
మేళ నై రశ కిని) పితరులు పొందుదురు గాక _ యను నర్హమును గూడ “స్వధా 
పిర్భభ్యకః' యను నీ మం(తము స్ఫురింప డయురుంగును. అందుచేత నే “పృనరా 
వృత్తి రహిత శాశ్వత (బహ్మల్‌ లోక నిత్యనివాస సిదిరసు? - అని కర్మాచరణసమయ 


మున పు(తాదు లాచరించుటయు నిందుకు దారా ణము. 


32 భారతీనిరు క్రి 


(8) “స్వర్గం లోక దధాతి యజమానస్యేతి స్వధా (సా. భా. బు. 
8-17-5) పితరుల యూర్డ్వలోక గతికి గారణనుయ్యెడి స్వధాశక్రియే యజమానుని 


యూర్వగతికిని గారణ మగునని భావము. కావున “స్వధా పితృభ్యః “అస్తు స్వధా" 
యను నీ మంత్రములు (1) విద్యా-కర్మ-(వజ్జ లనెడి స్వధలు జీవుల యూర్హ్యాధో 


లోకగతులకు గారణము లని గురింప చేయుచు యజమానుల “హెచ్చరించు 
_ 
చుండును. (2) మతియు నుత్తమ గతులకు గారణ భూతమైన (త్రయీవిద్యా 
అద ఇద = Ru ఏ ॥ ఉక్‌ 
రూప స్వధ (వెదవాక్కుు వైపునకు యజమానుల దృష్టిని మరల్చుచు, తచ్చొదిత 
కర్మానుషానమునందు (శద్ధ నినుమడింపజేయును. ఏలయన “స్వర్గం లోకం దధాతి" 
౨ 
యను ని నిర్వచనము ననుసరించి స్వర్గలోక (ప్రాపక్రక్యము హవిర్తక్షణమైన స్వధకే 


గాక, తత్కారణభూతమగు (తయీవిద్యారూప స్వధకును నొప్పును, "వేదవాక్కు. 


స్వ 

హవిర్గానాది హేతుచె స్వర్గ[పా ప్తి పిహాతు వగుట ప్రసిద్దమే 

“పతంగో వాదం మనసా బిభర్తి తాం గంధర్వో2-వవ దర్చే 
అంతః; తాం ద్యోతమానాం స్వర్యం చునీషో మృత స స్య పదే 
కవయో నిపాంతి॥” 


బు, 10-1772; కై.ఆ. 4, 1 1 


“ద్యోకమానాం స్వర్యం స్వర్‌గమయి[తీం, స్వరాయ హితం 
వా మనిషాం మనస ఈశ్నితీం, తాం (కయీరూపాం 
వాచమ్‌” —సొ.భా 


వతంగుడన సూర్యుడు, లేక పరమాత్మ యని యర్హము. ఆ పతంగుని యందు విలసి 
న్లీడి యీ త్రయీరూవమగు వాక్కు స్వయంప్రకాశశీలము ద్యోతమాన్నా; స్వర 
(పాపి హేతువు (స్వర్యం); మనోనియామకము (మనీషా; పరబహ్మవి షయక ము 
(బుతస్య పదే కవయో నిపాంతి).- ఆని వేదవాక్కు వర్షింపదడినది. జై మిసీయోవ 
నిష్యద్బాహ్మణము గూడ (ప్రాణము (పాణాత్మ్ర పతంగ మనుచు నీ బుక్కు నిట్లు 
ఏివరించుచున్నది, 


స్వధా $25 


పత౦గో వాచం మనసా దిభర్శీతి। ప్రాణోవై వతంగః 
తాం ద్యోతమానాం, స్యర్యం మనీషా మితి; స్వర్యా 


హ్యేషా మనీషా య ద్వాక్‌” కై. ఊ,(బా. 9-96-1. 
కాన “అస్తు స్వధా-స్వధా పితృభ్యఃి అను నీ మంతములు స్వర్హాది- ఊర్థ్వ గతికి 
గారణమగు నను నర్గమునుగూడ స్ఫురింపజేయునవి. 


(శృస్వం ఆత్మానం దధాతీతి స్వధా(సా.భా.బు, 8-86-10 ఆత్మను 
ధరించునది. _ఆనగా___ అత్మవిధారక మగు శక్తి బలమ్ము లేక, తేజస్సు అని 
యర్థము, ఆత్మను లేక పరమాత్మను (బ్రతిపాదించునది యగుచు ధరించునది 
గాన (గవి చెవాసో ఘృత మన్వవిందన్‌ తై. ఆ, 10-10-8) వేదవాక్కు. స్వధ 
యన నొప్పును, ఆత్మరూపుడగు వరమేశ్వరువి ధరించునవి యగుటచేత నే 


యుదకము (ఆపణ లకు స్వధా యను నామము ద్రసిద్దము 
స్వం ఆత్మానం సర్వాంతర్యామిణం భగవంతం నారాయణం 
ధారయతీతి స్వధా। 
“ఆపో 1 నారా ఇతి (పోకా ఆపో వె నరసూనవః। 
ఆయనం తస్య తాం పూర్వం తేన నారాయణః స్మృతః॥.ఇతి।” 


చె దిక నిషుంటువ్యాఖ్య = దెనరాజయజ్య. 


1. ఇచట ”ఆవః” అను శబ్దమునకు జలములని మాత్రమే యర్థిము గాదు. 
“అప్‌” శబ్దము సంచభూతముల కుపలకకము. సర్వవ్యాపన శీలము 
లగుట జేసి పంచభూతములకు “ఆసః”అను వ్యవహార ముపపన్న 
మగును. మజియు "ఆప్‌ రూసములగు నీ పంచభూతములకు 


శ$్‌ 


316 భాద డీనిణ 


క్రి 
pena) 
కాన స్వభాకారము జేయుచు పితరుల కొసగబడెద్‌ యన్న జలాదికము 


సెంయును; నుటేయు నా యన్నో 


శ్రివిఢా 
దకములు తమయుంచు అంత ర్యామి మె విలసిల్లు నారాయణుని ధరించును 
చ aj 
స్వధా రూపముల వరలి పికరులను, సా, దియజమానులగు తరింపజయును 
రా 


జి లో శ 
5) ఇటు అంతర్యామీయె విరాజిల్లు నారాయణుజ (శదోవంతులకా 
“న్‌. 


వకూ 


లం 


యగుచుండునవన హరిపంక మిల్లు బప్ఫుచున 


“ఆసన్నః సన్నత రః సాధనానోం 


షః పూరిణః షరుడానామ్‌॥ జనా రివంగ 2752 
౧ 


ర్యామిత్వేన. ని కటగఃః సాధనానాం తద్యతాం 
॥ . గ $ 
తు సన్నతం అనావ్వత:, (కాచవృత్సి క 'శద్దాగ్స దాత 


చై! 
నతి రహాం, అహ్మోస్మీ త్రి శాం, తస్య 








కఖత్తాలా న ' ఇనా సె CR er rian 


నో౭పోఒసృజత___వాచ ఏవ లోకార్‌ 1 జో? వాగ్యనా౭స్భృజ్యత | 

దం సర్వ మాప్నోత్‌ | యదిదం కించ . యదాప్మో" తస్మా దావః 
య దవృణోన్‌ తస్మా ద్యాః 1” శ.|కా 6-119, 
*ఆనేన ఆపాం వొకృష్ద వ్యవహార్యత ముక మతి మ తపస్యమ్‌”-సా.భా. 


(చూ,ఐ.ఉ, 12; అనంద గిరిటీకౌ,) 


అంత ర్యాషిడు సకలపాణులకు సమీపవరి, యయ్యును పరమే 

లు 

శంరుడు సావనసంపతి గల యుత్త ఎపసావ కులకు ఆనావ్భ తు! __ అపరోక్ష 

a అలాల (In 

ముగా ననుఖభూయమాను డగును, శాష్త్రవిహిత మగు రీతిసి (శదతో నుచ్చ 
ళు | yy 

రింపబడెడి “అహార బహ్మోస్మిో ఇత్యాది మ హావొక్యముల వలన అఖండ 


టబహ్మాకార వృతిరూప మగు జ్ఞానముసు (బసాదించువాడు, ఈ పర 
లే ు 


మేశ్వరుడే. నిఖిల గణములకు పతి (గణపతి. ఉత్తమ సత్కర్మిలకును, 
డం వాని 

తత రలకును పాలకుడు. సర్వజత్వాది షడ్గుబెశ్వర్య సంపన్నుడు. అని 
న్‌ : గ్‌ మి 

యరము, 
థం. 


ఇట (శా దవృత్తి యనగా (శద్ధవలన సిద్దించెడి (దహ్మవిడ్య యని 
వివరింపబడినది. ఈ [క్రింది వాజసనేయ్మశక్రుతి వలన నీ విషయముము స్పష్టమగును, 


0౦ ధియరే యస్యాం 


ఆ 
(శద్దయా స §ం జ్ఞాన మస సంత ఏ ్రవ్మావ్యనే ొప్మతే। 
శదాం వినా జొనాభావా్‌" .. ___ఉవట మహీధరౌ. 


తా అసు సదము సత్యనానుముల లో బఠింపది డినది, “శక్‌? అనగా 
క అల్‌ ఆము “ద 
సత్యవ ము-సత్య ్యడానాన: తరూనము, అట్ట సత్యమును ధరించెడి లేక దర్శింపజ 'సెడి 


యాసి క్యబుద్దిక్‌ శ్రద్ధ యని పేరు కాన (్రద్దచే సత్యము ((బహ్మ్ర (ప్రాప్త గును 


అని రసరము, ఇ డో కరము ముట మే ననువడింపబడిన దనుట 
షు , , es || 
రు 


(శ్రాద్ధకర్మలయందు. సామాన్యముగ, “అన్నం (బహ్మ, అహం చ(బహ్మ, 
నోకా చ (బహ్మాి= ఆని యీ రీతిగ కర రు భోక్త కష భోగ్య (అన్న రూపమగు 


న 


928 భారతీనిరుక్షి 


సర్వము (బహ్మాత్మకముగ దర్శించెడి లేక దర్శింపజేసెడి సంప్రదాయ మనూచానముగ 
వచ్చుచున్నది. ఇట్లు కర్మసమయములందు (శద్దాపూర్వ కముగ నుచ్చరింపబడెడి 
ముహావాళ్యముల వలన నుదయించెడి జ్ఞానమే (కాద్దవృత్తి యని పె హరివంశవచనము 
వలన చెలియును. ఇట్టి జ్ఞానము (శర్ధావంతులగు సాధకులకు మాత్రమే యీశ్య రాను 
(గహముచే గలుగు ననియు మై 'తాద్దవృత్తి ప్రణిత యను హరివంళవచనము 
దెలియజేయును, “ఈశ్వరాను(గహా దేవ పుంసొ మదె దె్వితవాననా యనిగడా 
సంప్రదాయము ఆయుః: కీర్తిః(వజా; ధనమ్‌ __మన్నగు నైహొక ఫలములతో 
పాటు మోతముగూడ సిద్ధించునని యాజ్జవల్కా్యాది స్మృతుల ననుసరించి పూర్వము 
చెప్పబడినది, కాన (శ్రాద్రకర్శచే నుద్ధిష్టమగు పరమ (ప్రయోజనము (బ్రహ్మ 
విద్యాఫలముగు "అపవర్గి మని తెలియ నగుసు. (బ్రహ్మయే స్వధ (స్వధా 
(బహ్మరూప చిక్‌_తె.ఆ. 10.10.39) యనియు పూర్వము చెప్పబడినది. అటి 


ర 
స్వధా(ప్రాప్తియే పరమలత్ష్య మని “స్వధాపితృభ్యః-అస్తుస్వధా"యను సీ మంత్రము 


nn. | 


లుత మ సాధకుల కడుగడుగున (పభోడించుచుండును, 


మజీయు "శద్ధయా సత్య మాఫ్యశే” యను వాజసనేయ సంహితా 
వాక్యము వలనను “(శ్రాద్ధవృత్రి సబితా” యను హరివంశవచనముచేత్న పితృ 
కార్యములగు (శాదకర్మలవలనను ఉతమసాధకులకు (గమముగ పరమపురుషార్షైము 
అ అలన 
సిద్ధించు ననియు (గహాషపనగును, 


6. స్వధాపాణధారణాశక్తి :. 


మటీయు శరీరమునందు వాయుధారణము (ప్రాణాయామము నకు 
స్వధ యని పేరు 
“త్రిధా (పణీతో జ్వలనో మునిభి ర్వేదపారగై | 
లన్‌ అట బలా Me 
ఆత "సతత మాపన్నా యదేక స్త్రి ధఃకక్సత ౩॥ 


స్వధా 829 


ఏక ఏవ మహా నగ్నిర్హవిషా సం(ప్రవర లే! 
స్వధాకారేణ మం్శతజ్ఞ మంతాణాం కార్యసిద్ధయే॥ 


“స్వయం చ దక్ష సంటప్రాసో భగవాన్‌ భూతసత్యాతః 
(బహ్మా (దహ్మాణనిర్మాతా సర్వభూత పితామహ 81” 
హారివంశమ్‌ 8.285306. 


జ్వలనుడనగా (పాణాగ్ని. ఆ యగ్ని పూరక ఎకుంభక - 'రేచకములచే 
నాడీ మార్గముల ద్వారా (త్రివిధముగా సంచారిత  ((త్రిధా(ప్రణిత) మగుచున్నది' 
ఇట్టి పోరకాద్యవ్యేసము వలన సుసమాహిత మానసులైై వేదపారగులగు మునులు 
ఆత్మత త్వమును దెలియగలరు. ('పాణాయామాభ్యాసముచే నర్చితుడగు ప్రాణాగ్నికి 
క్షీర_ఘృత -మిష్టాన్న-మితాహారములు (ప్రశస్యములగు హవిస్సులు, ఈ హవిస్పుల 
చేతను పూరకాద్యభ్యాసముచేతను మొదట సూక్మ్మముగా నుండెడి యా ప్రాణాగ్ని 
| మముగా (బజ్య రికి మహాగ్ని యగును శరీరమునందు జేయు వాయుధారణము 
నకు -[పాజధారణమునకు = “స్వధి యని "పేరు. (సస్మిన్‌ శరీరే ధానం విధానం 
దేహే వాయో ర్టారణేతి యావక్స్‌ ఈ స్వధారూప మగు (ప్రాజధారణ రూపమగు) 
కారణము చేత శాస్తో? క్ర మంత సంబంధి కార్యమైన పృదివ్యాథి భూతజయమున 3 
యా ప్రాణాగ్ని (పవృ త్తమగును (పాణధారణము చేయుచో (పాణముతో 
పాటు మనస్సుకూడ ఆత్మయందు నిశ్చల మి నిలచును. ఇట్లాత్మయందు ధారణ 
చేయబడెడి (పాణము (గమముగ మహా _త్త్వీము నొంది “దక్షః రూపుడగును: 
అనగా సూ(త్రాత్మ (హరణ్యగిర్భ) రూపుడగును, (దక్షతే సర్వస్మిన్‌ కార్యే సన్న 
హ్యాతీతి దక్షః సూ తాత్మా త[దూపేణ సం(ప్రాప్తో భవతి), అతడే (బ్రహ్మం 
సర్వభూత పితామహుడు __ (చూ, సీలకంఠ వ్యాఖ్య) 


జీవు డనగా (ప్రాణాధారము చేయువాడు (జీవ ప్రాణాధారణే. (ప్రోణ 
ధారణము జీవసాధారణ ధర్మము. అయ్యును శాస్త్రవిహితమగు (పాణ ధారణము. 
తద్ద్వారా మనోధారణఘు _ యమాదిగుణయు క్రమగు మనస్సును అత్మయందు 
నిలుపుట _ ఇదియే యిట ధారణ, 


890 


చేతను (క్ర 


సమయమున 


కె 


ట్‌ టో 
ర్‌ం 7 నము 
ఇ ar 
a మై 


ల 
వ జయా | 
ఆడా 


హా 


రేచక్ర 


హవిస్పులశేతను, 


mmm గి 
జరా 
ఓ 


ప్రాజధాగణ రూపమగు స్వాం 


md సై 
డు 603౩ 
n వ్‌ y3 
"నో 
Ty Ye 
య (7 
are 
1 లవ 
3 4 
tb 
a -పీ 
ఫ్రే 9 
న, 19 
న్‌. 
చే స 
a 
ww 7 
13 
i 
3 


చు దగును, 
అలో 


దః 


ల్‌ 


) దట 


FE 
ఓ 
ద 


(భూత జయమున 


రణ స 


కు 


p=) 


1 


నా తాత్మత ( 


జ్‌ 
ఇ? 


4 


ఓ 


యోజన వ 


ఆ 


ల 


(ప 
తెలియనగును, 


గ 


ఓ 


శా 


య 


శాన ౫౪: 


గలదు, ర్‌ 


౦ శమ 


Cg 
bd 


పవలసిన 9౮ 


ఇట గమనీ౨ 


ad 
- 


'చుచున్న వి, కర్మాను 


టోధీ 


తను 


Fa 
"మ 
సాలే 


షానము 
(©) 


చరణము 


చో 


కర్మాచవణము గాని 


Cal 


కరా 


నాంతరీయనకము, కాగా 


లని 


+, ౧పాసనము లే 


చ 
నె 
అ. ౬ 


జాసనన గానై [పాణ గ్‌ 


గ 
ఇ 


అగ 
అ) 


” అని=(పాజాయా 


ల 


గ్‌ 
ఈ 


వ 
వన 


- అగ 
గాడు, రౌ 


విడింపబడుచు న్నది. 


సలు 
rl) 


ర్మాంగముగ ' (సాకానాయమ 


(ప్రశ సము 


అనా) 


నాట తుదకు 


భ్‌ 
me 


య 


కొన్నియెడల “పాణియామాన్‌ 


కాగా: అగి నాన కరి “అస య ల యహ త్ర గ మె స్తీ న్‌ 
కర్మలయందు స్యధాకొరబు (అస్తు స్వధా మహ తర న యా9ర్యావముగ 


బరిగణింపబడును, 


కీ మపితరంచ తః; య జ ఇత రహా 
సథ స్యేవ తం (బూయు ర్చొాహ్మణా _సదనంతరమ్‌। 


స్పధాకొరః పరా హ్యోసీః సర్వేఘ పిళతృకర్మసు॥” నుచు బై 15-2. 


స్వాహః = స్యథధః = వస్‌ క 


ఈ సౌొన్చిసో స్వధా. శబ్దములు ప్రీలిం గము లగుచు పరదేవతా వాచకము 
“ములె కద మేస్వర వాచకము లుగ గూడ గస్పట్టు చున్నవి. 


HEE సు బుగ్య జా సామే స్వాహాయ చ స్వధాయ చ। 
వషట్‌ వ్‌ కారాత్మనే వై 2వ తుభ్య మరాత్మనే నమః॥ 


మత్స్య 417-168. 


Fu 


బుగ్యజాః సామాత కదు స్వాహకూపుడు, స్వధరూప్తుడు, పషటా గ్రా 
రాత్మకుదు. తృక్చతిపా ద్యార్థ! స్వరూ పుడు నగు పరమేశ్వరునకు నమస్కారము 


అని య్యము, 


ఇట వాగద్దస్వయాపుడగు పర మేశ్వరుడు స్వాహకి సధ,  వషట్కా 
రాత్మా, = ముగ్యజుః నామాత్మా యనియు, తవర్హస రూపు డనియు గీ రింసబనినాడు 


కాన బుగ్యజుః పామలచేతను, అస్తే స్వాహా న్వధా- వషట్కార శద్దములచేతను 


పతిపాద్య మగు పరమార్థము వం మేశ్వరుడే యని తాత్స క్యము, 


ఇంతవరకు స్వాహా స్యధాస్వకూవముల దర్శించితిమి, ఇక వషట్‌ 


స్వరూపమును జూతము. 


వషట్‌ 


జగద్దితె కలక్షణాం జగత్పతే రనన్యగాం 
జగత్కుటుంబసంస్కృతిం జగ ద్వివర్హమోహినీమ్‌। 
వషట్కి యా విధాన యజ్ఞత త్వ బోధ సంభృతాం 
వషట్‌ స్వరూపిణీం శివాం నమామ వెదమాతరమ్‌॥ 


విశ్వ మేత దభిలం చ యా వశే 
స్వేచ్చయా నను కరోతి సా వషట్‌! 
యా షడంగయుత వాక్చ్వరూపిజీ 
భావయామి హృది తాం హరి(పియామ్‌॥ 


__వేదమాత్ళ స్తవః, 
హవిస్త్యాగ్మపకారము =“ వషళ్‌కార (ప్రాశస్త్యము ఇ 


స్వాహా _ స్వధా = శబ్రములవలెనే నషట్కారముగూడ పరమేశ్వర 
వాచక మని దర్శించితిమి. ఇంతియే గాదు. స్వాహాకారము వలెనే వషట్కాారము 
గూడ మహిమాన్వితము, దివహవిర్దానవాచకము నగు మంత్రము. 


“వి పృచ్చామి పాక్యా 3౩ న దేవాన్‌ వషట్క్యతస్యాద్భుత స్య 
ద(స్రా ః పాతం చ సహ్యసో యువం చరభ్యసో నః” 


టు. 1.1204, 


వషట్‌ 880 


“వషట్కృాతస్య వషట్కా-రేణాగ్నొ హుతస్య, అద్భుతస్య 
ఆశ్చర్యభూత స్య, మహతః, సహ్వనః అతిశయన బలవతః 
బలోత్సాదకస్య సోమస్య....” సొ. భౌ, 


వషట్కారముచే నగ్నియందు హోమము చేయబడెడి సోమరూప మగు 
హవిస్సు అద్భుత మై మహ త్త్వసంపన్నము, అతిశయబలసంపన్నమై బలోత్సాదకము 
నగు నని యీ మం్యత్రమున జెప్పబడుచున్నది, కాన స్వాహాకృత మగు హవిస్సువలెనే 
వషట్కృతమగు హవిస్సు గూడ మహిమాన్వితమై దేవతా(పీతిహేతు వగు ననుట 
(కుతి సంప్రదాయము, యజ్ఞములయందు గొన్నియెడల స్వాహాకారపూర్యకముగనుు 
మజికొన్నియెడల వషట్కారపూర్వకముగను హవిర్ణానము చేయబడుచుండును, 
ఈ విషయమున _ [శుతిసం్యపదాయమును జూతము, 


దేవతల నుదేశించి చేయబడు హవిస్త్యాగమునకు యాగ మని పేరు. ఈ 
యాగశరీరమును నిష్పన్నము చేయు మం(త్రము లయిదు, ఆవి యివి, (1) ఆ[ళా 
వయ (2) అస్తు (శౌషట్‌ (క) యజ (ఏ యే యజామహే (క్ర వషట్‌, ఇవి 
యాగశరీరమును రూపొందించు (ప్రధానమం(తములు, వీనికి పూర్వావరభాగముల 
యతయ గన్నట్టు ఆంగము అన్నియు శరీరగత వసా లంకార సదృశ్యములు 1, ఇందలి 
'ఆ(శ్రామయి యనెడి మొదటి మంత్రము ముఖ్య(ప్రారంభరూపము ((ప్రాయణమ్‌. 
తరువాతి మూడు మం(త్రములు ప్రతివా మధ్యకాలవ ర్హ్యనుష్టానమ్‌). చివరిదియగు 
వషట్కారము ఉదయన (సమాప్తి) రూపము. యజమానుడీ (ప్రారంభాది త్రయము 
నెతీగీ యజ్ఞక ర్మాచంణమునకు బూనుకొనవలెను. ఇక హవిస్యాగ(ప్రకారమును 
జాతమి + 

1 డేవతోద్దేశేన ద్రవ్యత్యాగరూపస్య యాగశరీర స్యైతై రేవ మం తై) 
ర్నిష్పన్న త్వా దవశిషాని (పాచ్యా న్యుదీచ్యావి చాంగాని కశరీకగత 
వస్వా9లంకార _ స్టానీయాని _ సా, భా. తై. సం 1.11.13 చూ 

ఉ పోద్దాతము. తాం. (బా. = చిన్నస్వామిళాస్తి, 


50) 


234 భారతీనిరు క్రీ 


అధ్యర్యుడు అను బుత్విక్కు. జుహ్వాదిపాతలయందు హవిస్సును 
(గహించి, పోత యను బుత్విజుని జూచి "అగ్నయే అను బూహి"*.యని యాజ్ఞా 
పించును. అగ్నికొటకు 'అనువాక్యా రూప మగు బుకు్కను పఠింపు మని 
యర్థము. ఈ యనువాళ్యకు “పురోనువాక్య” యనియు పేరు. హోత “అనువాక్యిను 
పఠించిన పిదప ఆగ్ని[ధు డను బుత్విజుని జూచి యధ్వర్యుడు "ఆ (శావయి 
యని పలుకును. “అగ్నికి హవిస్సు నొసగవతిసి యున్నాను ఆ విషయము 
నగ్నికి నివేదింపుము”. ఆని యర్హము. అంతట ఆగ్నీ(ధుడు “అస్తు (కౌషట్‌” 
అని పలుకును. అస్తు అనగా నే నివేదించెద నని యర్దము. (శ్రొషట్‌ అనునది 
నివేదన (ప్రకారము. ఆధ్వర్యు డపుడు హోతను జూచి “యజి యని పలుకును, 
(పకృత దేవతాకమెన “యాజ్యాారూప మగు బుక్కును బఠింపు మని యర్హము, 
పోత యపుడు యే యజామహే యని పలుకును. నీచే (బేషితుల 
మగు మేము 'యాజ్యిను . బఠింతు మని యర్థము. హొత 
యిట్లు పలికి. యాజ్యను బఠించి యాజ్యాంతమున “వౌషట్‌” అని 
వషట్కారము. జేయును. అట్లు వషట్కారము జేయబడు సమయమున గాని, 
వషట్కారాంతమున గాని యధ్వర్యుడు స్వహా స్సృమునందున్న హవిసు నగ్ని 
యందుంచును, 


యజమానుని కోరికల గురియించునట్లిది యగుటచే వేదవాక్కు కామ 
ధేనువు. వేదవాక్కునకే “సూనృతవాక్‌” అని పేరు, ఆ వేదవాక్కే యజ్ఞ 
(క్రియా _నిఠ్వాహాకిమై యజ్ఞరూపమున (బవరర్షిల్లుచుండును. అందుచే యజ్ఞమే 
సూనృతవాాగూపమను కామధేనువుగ (శుతియందు వర్హింవబడినది (యజ్ళా వె 
సూనృతా”. తె. సం 1-7-118). లోకమున తృణాదిరూపమగు నోహారము 
నిచ్చుట క్ర గోవులను వానికి (వీయములు సొంచేతికిములు నగు నామములతో, లేక 
శద్రిములతో, బిలిచెడి యాచారిము గలదు. యజ్ఞ రూషమగు నీ వే వవాగ్రేనువు 
లోకసిద్దమగు గోవువంటిది కాదు. అలౌకిక మగు నీ ధేనువు నాహ్వానించి స్వాభి 
మత ఫలమున బీదుకు చెట్టు 7 అందుచే నీ ధేనువును లౌక్తికములగు నామములతో 
గాక దేవనామములతో నే పిలచుట యుక్తము. “ఆ(శావయి” _ ఇత్యాది మఠి(త్రము 
అట్టి యాహ్వానమున కుషయు కము లగునని (శ్రుతి నిర్చేశించినది, 


వషట్‌ 8365 


“యజ్లోవె సూనృతా౭_౭శావయే క్యేవెనా మహ్వాక్‌, 

అస్తు (శౌష డిత్యుపావ్యాసాక్‌, యజే త్యుదనైషీక్‌ యే 

యజామహ ఇత్యుపాసదత్‌, వషట్కా_రేణ దోగ్డి, ఎష వై 

సూనృతాయై దోహోయ ఏవం వేద” '  __తై. సం. 1-8-110. 


యజమానుడు 'ఆ(శ్రావయి యను మం(త్రపాఠము చేతనే యజ్ఞరూప సూన్నత 
వాగ్గెనువు నాహ్వానించుచున్నాడు, 'అస్తుశౌషట్‌ ” అను మంతముచే పాలు చేష్ప 
నకు వచ్చుటకై వత్సమును ధేనుసమీసమునకు దోలుచున్నాడు (వత్స ముపావ 
సృజతి). “యజి యను మం(త్రముచే దోహనపా(త్రను సిద్ధపజచుచున్నాడు. “యే 
యజామహే” యను మలత్రముచే దోగ్గ యగు యజమానుడు ధేనువును సమీపించ్చి 
'వౌషట్‌' అను మం[త్రముచే అభిమత ఫలరూప క్షీరమును పిదుకును-- ఇదియే యజ్ఞ 
రూప సూనృతవాగ్గేను దోహన (ప్రకారము. అని యర్హము. ఇట్లు రూపకల్పక 
ద్వారా (శుతి యీ అయిదు మంత్రముల (పాశ స్త్యమును వివరించినది. అందు 
చివకది యగు వషట్కారము దోహనసాధనమై యభిమతఫల వర్షణశీల మని తెల్చ 
బడినది. 


ఇంతే కొదు ఆ_శావయ--ఇత్యాది మం(త?ంచకమునేకు పదునేడక్షర 
ములు; సప్పదళాక్షర సంమిత మగు నీ మంత్రపంచకము ఛుదఃసారము; కాన 
ఛంచస్యము; (ప్రజాపతిరూసము. అనియు సీ (శ్రుతి యిట్లు వివరించుచున్నది. 


“ఏషవె స పదశః (పజాపతి ర్య్మజ మన్వాయ తః.... 
an a. [== 9 | 
ఏష వె ఛంధసష్యః (ప్రజాపతిః త్తే. సం. 1-6-11-1, 4. 


మహాభారతము (12-47-4) గూడ నీ మం(త్రపంచకముచే యజ్జములందు సర్వ దేవ 
తాత్మకు డగు విష్ణువు హూయమాను డగుచుండునిని యీ మంగత్రపంచుము యొక్క 
(పాశస్య్యడును వివరించుచున్నది. 


936 భారతీనిరు క్రి 


“చతురి శ్చచతుర్భి శృ ద్వాభ్యాం పంచభి రేవ చ। 
హూయతే చ పున ర్ల్వాభ్యాం స మే విష్ణుః (ప్రసీదతు॥,1 
ద శేం్యదియ-పంచ్నపాణ -మనో బుద్దులతో విలసిలెడి2 

థు య 


సూక్ష్మశరీరము (లింగళరీరము నకును నసప్త్వదశక మనిపేరు, ప్రాణశక్తి సంభత 

మెన యీ సూక్ష్మశరీరమే భోగసాధన మగుచు స్టూలశరీర యాత్రానిర్వాహకము; 

కాన నత్యంత్మపధానము. అ'పే సప్రళాత్షరో పేతమై, ఛందఃసారమై, (ప్రజాపతి 

రూపమే యొప్పు నీ మంత్రపంచకము యజశరీర నిష్పాదకమె యజనిర్వాహకము; 
ఎ కా షా శః 

అందుచే నత్యంత (సధానమై యొపవ్వ్పునని కుతి, స్మృతితాత్సర్యము, 


వషట్కారము ఆదిత్వరూపమ్ము దేవ పాతను: 


ఇల్లీ మంత్రపంచకము ఛందస్సారమె మహిమాన్విత మగుటచేత నే 
యీ మం(తముల నుచ్చరించుచు వషట్కాారమును చేయునపుడుగాన్సి చేసిగాని, 
హోమము జేయవలెను. తత్పూర్వము చేయరాదు. (శ్రుతియు నీ విషయము నిట్లు 
చెప్పుచున్నది. 


“ఆహా వా అనువాక్యా ఇయం యాజ్యా_ తే ఉభే యో! 

తయో ర్మిథున మసి వషట్కార ఎవ। తద్యా ఏష ఏవ 
వసషట్కా-రః_ య ఏష తపతి। న ఉద్యన్నేవామూ మధి 
(ద్రవతి, అస్తం యన్నిమా మధిద్రవతి।; తదేతేన వృ షేమాం 
(ప్రజాతిం పజాయతే _మైనయో రియం (పజాతిః॥ 


కే “తస్మై హోమాత్మనే నమఃి_ అనియు పాఠాంతరము. 


2 పంచ(పాణ మనో బుద్ది దశేం(దియ సమన్విత మ్‌। 
అపంచీకృత భూతోత్తం నూక్మెంగం భోగ సాధనమ్‌॥ __ఆక్కటోధ, 


వషట్‌ 987 


సో౬ మవాక్ణ మనూచ్య, యజ్యా, మను దుత్య పళ్చా 
ద్వషట్క-రోతి.... దేవప్శాతం వా ఏష యవ్వషట్కారః। 
తద్యథా పాత్ర ఉద్ద్యత్య (వ్రయచ్చేన్‌_. ఏవం 3ర్‌। అథ 
యత్సురా వషట్కారా జహుయాత్‌. యథాధో భూమౌ 
నిదిగ్గం తదాముయా స్యాక్‌_ ఏవం తక్‌; తస్మా దు నహ 
వైవ వషట్కారేణ జుహుయాద్‌ వషట్క్బృతే వా॥” 


శం బ్రా, 1-72-11 నుండి 14, 


పోతచే పఠింపబడెడి దేవతాహ్వానరూప మగు బుక్కు అనువాక్య హవిఃపదానము 
నకై పఠింపబడెడి బుక్క యాజ్య, మొదట అనువాక్యను తరువాత యాజ్యను 
పఠించి యాజ్యానంత రము. వషట్కారము జేయవలెను. “'యాజ్య-అనువాక్యా” అను 
శబ్దములు రెండును స్త్రీ లింగము లగుటచే స్ర్తీ రూపములు వషట్కారము పులింగ 
మగుటచే పురుషహాపము, ప్రీ మాపములగు నీ యాజ్యనువాక్యలకు పురుషయామగు 
వషట్కారముతో మిథునభావ (ధాంపత్య మేర్పడుచున్నది మజియు, దేవతాసుతి 
రూపమై చేవతానంబద్ద మగుచు ఆనువాక్య ద్యులోకరూపము. హవిః పదాన సాధన 
మగుచు యాజ్య సృథివీరూపము ఇట్లు పురోనువాక్యాయజ్యలు రెండునుధ్యావా 
పృధిపీ రూపములు ద్యావాషృథువుల రెండిటిని వెలయింప జేయుచు వెలుగొందెడి 
యాదిత్యుడే వషట్కారము. ఆదిత్యు ము వర్షణశీలు డగుటచె *'వృషా యని చెప్ప 
బడును. అట్టి యాదిత్యునితో సంగతము లయి ద్యావాపృథువులు వివిధ (పజోత్సాదన 
నమర్థము లగుచుండును. అటే వషట్కారముతో (ఆదిత్యునితో) సంగతము అయి 
యా జ్యానువాక్యలును అధిమతఫల (పజనన సమర్థము అగును. కాన వౌషట్‌ ఆనుఛు 
వషట్కారము జేయ సమయమునగాని, తదన తరముగాని హవిః(ప్రదానము జేయ 
వలెను; అంతకు బూర్వము చేయరాదు. 


ఇంతే కాదు, ఈ వషట్కా-రము చెవపాత్రము(పిజన్న్యనేన దేవా ఇతి 
దేవప్మాత్రమ్స్‌. దేవతలకు లోకసిద్దము లయిన పాత్రలు తగవు; వారు హవిరాదుల 


838 భారతీనిరు క్రి 


(గ్రహించుటకు యోగ్యమైన యలౌకిక పాతయే వషట్కారము. వషట్కానంతరము 
హవిస్సు నొసగుచో దేవప్యాతతో హవిస్సు నుద్ధరించి యొసగినట్లగును (పాతో ద్దార 
పూర్వక (ప్రదాన మివ భవత్సి,అందుచేగూడ వషట్కారమునకు బూగ్వోమే హవిస్సు 
నిచ్చుచో నది నేలపాలయిని వస్తువువలె (భూమౌ నిదిగ్గం యథా) నిదపమయోగ 
మగును అని యర్థము. వషట్కార రూపమగు దేవపాత్రతోనే దేవతలుతృపి 
జెందెదరని ఐత రేయ్మబాహ్మణముగూడ నిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“దేవషా[తం వా ఏక ద్వషటారో వషట్కరోతి దేవపాశే 
జెవ త దేవతా సర్పయతి, ఇతి;” వి (బా.శీ5, 
4. a) a) 


వషట్కారముయొక్క (పాశ స్యమిట్టిది. అది. యాదిత్యరూపము. ఆదిత్యుని వలె 
అంటె ళా 

స్వయం ప్రకాశకీలమై నూతన శక్యాధాయకము, ఆభిమత ఫలవర్షకమునగునని తెలియ 

నగును, యజ్ఞములందు హవిస్సుల వహించునదియగుట చేతను వషట్కారము 

దేవపా(త్రమై యొప్పును, 


“ఉహ్య తేఒనేన ఇతి వషట్‌; వహ (పాపణే;డౌషట్‌, 
డషట్‌ చ” __ అమరసుధాటీక, 


వాక్‌ [పాణాపానములు-వపట్కారవము;= 


వషట్కారము చేయు హోత యను బుత్యిజునియొక్క వాక్కూ, (ప్రాణా 
పానములును గూడ వషట్కారము లగునని (కుతి యిట్లు చెప్పుచున్నది, 


“ఓజశ్చ హ వె సహశ్చ వషట్కారస్య (పియతమే తన్వా.... 
వాక్‌ చ వై ప్రాణాపానౌ చ వషట్కారః; త ఏతే 

వషట్క్బా తే వషట్క్బాతే వ్యుత్యామంత్కి తా ననుమర్యత 

మేత వాగోజః సహ ఓజో మయి (పాణాపానా 


నషట్‌ 889 


విత్యాత్మ న్యేవ తద్ధోతా వాచం చ (ప్రాణాపానొ చ (పతిషా 


పయతి సర్వాయుః సర్వాయుత్వాయ” ఐఏ దా. 3.8, 
ఏతే ఏవ వషట్కారస్య (పియతమే తనూ య దోజశళ్చ 
సహశ్చ” కొం 8-5, 


పోత యను బుత్విక్కు వషట్కారము జేయునపు డెల్ల వషట్కార రూపములగు 
నా పోత యొక్క వాక్‌ _ _పాణాపానములు శరీరమునుండి యు(త్ర,మించుచుండును, 
అపుడు హోత “వాగోజః సహ ఓజో మయి (ప్రాణాపానౌి- అనుచు అనుమంత్ర 
అము జేయవలెను. ఓజస్సు సహాస్సు అనునవి వషట్కారముయొక్క [పియతమము 
లైన రెండుశరీరములు. ఇట్టి (పియతమ శరీరములతో నొప్పెడి యో వషట్కారమా! 
సి యనుగహము వలన నాయందు ఓజస్సహస్సులు సిద్దించుగాక! వాక్‌-(పాణా 
పానముఅనెడి యీ వషట్కారములు నాయ'దు సుఖముగ నుండుగాక_ యని యను 
మం(త్రణమం(త్రార్థ్హము ఇట్లను మం్యతణ ము చేయుటవలన హొతయొక్క వాక్‌. 
(పాణాపానము లు(త్కమింపవు అతనియం దే (ప్రతిష్టిత ములగును. ఆతడు నాయు 
ష్మంత్ను వర్షిల్లును- అని పై వాం తార్హము, 


ఇట 'వాగోజః సహ ఓజో మయి (వాణావానా అనుచు హోత వష 
ట్య్మారమును ప్రార్జించుచున్నాడు. ఇట్లు (ప్రార్షింపబడు ఓజన్సహ శృరీర సంపన్న 
మగు వషటా్య-రము ఆదిత్యుడే లేక (పజాపతియే యగును, ఓజస్సు ఆనా జగద్వి 
ధారక మగు పారమేశ్వరశక్సి, ఈ శకి తోనే పరమేశ్వరుడు జగతును భరించు 
చున్నట్లు భగవద్గీతయందును గాంచనగును. 


“గా మావిళ్య చ భూతాని ధా యామ్యహ మోజసా।” 1618, 
ఓీజసా బలేన, య ద్బలం కామ రాగవివర్ణిక మైశ్వరం 

అ అల్‌ ర్యా ఆభ 
జగద్విధారణాయ పృథివ్యాం (ప్రవిష్టమ్‌, యేన గుర్వీ 


పృధివీ నా౭ధః పతతి న విదీర్యతే చ" శం. భా. 


కాన, కామరాగవివర్షితమె జగత్తును ధరించెడి పారమేశ్వరళ క్రియే ఓజస్సు. ఈ 
శక్నియే అష్టమధాతురూపమున (ప్రాణిశరీర ధారణము జేయుచుండును కామరాగ 
టి 


840 భారతీనిరు కి 
తావో 


వివర్ణితులై జికేంద్రియలగు మహాత్ములయం దీ యోజళ్ళ క్తియు, దానితోపాటుసపా” 
శృక్కియు విశేషముగ నభివ్య క్త మగుచుండును. సహస్సు అనగా శత్రువులను, లేక 
ఆరిషడ్వర్గమును సహించెడి(తిరస్క రించె చెడి శక . (దిహ్మాచర్యాది కరినని య మముల 
వలన ఓజస్సుతోపాటు సహశ్శకి యు వృగ్షి జె -దుచుండును. కాన ఓజస్సహాళ్ళక్తి 
అవాలి ఇ ద 
పరిపూరుడగు పరమేశ్వరుడే యట వషట్కారశబవామ్యుడు. అట్రిశక్తులి ననుగుహింపు 
౯ ఎ క్ర = 
మని హోత యభ్యరింనుచున్నాడు. పరచేశ్వరాన్యుగహముచే  నట్టిశక్తులతో విల 
అ ట్‌ --౨ 
సిల్లు జికేంద్రియులగు మహాత్ములయొక్క. '“వాక్‌-(ప్రాణాపానములు” గూడ వష 
టా్యారములే యగునని [శ్రుతి చెప్పుచున్నది. ఇంతే కాదు; “వాగోజః సహా ఓజః 
ఆను నీ శాంతికరణరూప మగు మంథతన్వరూపము వాజసనేయసంహితయ దిట్లు 
గలదు, 


“బుచం వాచం (ప్రపద్యే మనో యజుః (పపళ్యే సామ 
(పాణం (పపద్యె చక్షుః కోతం (ప్రపద్యే! వాగోజః 
సహొజో మయి (పాణాపానౌ” _-వా.సం. లీ! 
“వాగాదిగహణం సస్మదశా శావయవోపలకేణమ్‌। సప్త దశావయవం 
(ప్రజాపతే ర్షింగం (పపడ్యే ఇత్యర్హః। (తయీవిద్యాం లి గ 
శరీరం చ (పపన్నం (పవర్గొ కన నాశయే దితి భావః। తథా 
వాగిందియం ఓజో మానసం బలం ధార్ష్యమ్‌। పున రోజో 

డే 


(గహణా చ్చారీరం చ దిలమ్‌ ప్రాశాపానౌ చ ఏతే సహ 
స క్రీభూతాః సంతో మయి వర నే। అతో2-పి (ప్రవర్మో2. 
అణాల వాని ౧ , 
స్మాన్‌ న మహా సతి భావః మహీ. భా (చూ. *పటి భా) 
ఇట ముగ్య్గజుః సామౌాత్మక మగు వేదవాకుు. వౌజ్మినః ప్రాశాత్మకముగ జెప్ప బిడి 
నది, వాగాదులు సప్త దశావయవోపేత మగు సూత్మ శరీరమున కుసలక్షకములు. 
అందుచే (త్రయీవిద్య నాశ్రయించి స్థ సూలదేహాభిమాన రహితుడై న ప్రవశావయవో 


తమ్ము ఛందఃసార సమాహితము ప్రాణశక, భిని విష్టము (తజావశే శ్లీంగం) న నగు 


వషట్‌ 921 


లింగశరీరము నావేశించి యుండువానికి నాళ ముండదు; వాగిం దియము, ఓజస్సు 
1పాణాపానములు ఏకీ కృతము లె యుండును; ఆందువలనను గూడ నాశము సంభ 


వింపదు-ఆని యర్థము, 


ఇట జగద్విధాంకములెన పరమేశ్వరుని ఓజస్సహశళ్ళకులే వషట్కా రము 
నూ — 
నకు పియతమము లగు శరీరము లని చెప్పబశుట గమనార్హము. కాగా వషట్కా 
రదు పరమేశ్వరస్వరూపము, తద్వాచకము నని పర్యవసిత మగుచున్నది. వషటా, 
రరూపుడగు సరమేశ్వరునే యిట అనుమంత్రణ నుం్యతముచే (ప్రార్థించుచున్నాడు, 
తదను.గ్రహముచేతన్సు [తయీవాక్సంపసత్రి చేతను, (ప్రాణశక్క్స్యభినివిష మగు లింగ 
క ్త్‌ః అం రు 
mn చ జ తం యంత 

శరీర తాదాత్మ్యముచేతను హోతయొక్క వ్యాక్పాణాపానములు గూడ ఓజస్పహశ్ళ క్తి 
నంసన్నములె వషట్కారరూపములె యాతనియందు _బతిషికము లగును. అట్టె 

gan ఎ © 
బుత్విజులదే జేయబడెడి వషట్కారము అదిత్యునివలె, లేక పరమేశ్వరునివలె ఓజ 
స్పహశ్ళ్శక్తి సంపన్నమై యభిమతఫల నక్షణ[లమై (వృషా యొప్పును. ఇక వషట్‌ 
శబ నిర్వచనముల బరిశీలించినను నియ్మది సరమేశ్యరరూపము; తద్వాచకము, వేడ 

(oa 

వాచకము నగుట గాంచగలము, 


వపషట్మారము _వరాదెవత (ప రమెన్వరుడు:= 


“యః సూర్యః స ధాతా స ఉ ఏవ వషట్కార” 

= ఏఐ. (దా, 8-48, 
“శద్యా ఏష ఏవ వషట్కారః య ఏష తసతి” 

= శే, [బో 17.24. 


ఆనుచు తుతుంచే విధాతయగు నొదిత్యుడు వషట్కారరూపుడుగ జెప్పబడీనాడు; 
సవితృభర. స్వరూపిణి యగు గాయ్యత్రీపరాదేవతయు (త్రిసంధ్యలయందు '“ఓజో2ఒసి 
nM 


bly 


§42 భారతీనిరు కి 


సహా౭సి యనుచు ఓజస్స హళ్ళ క్రి రూ పిణిగ ధ్యానింప బడుచున్నది. వషట్కారము 
గూడ ఓజస్పహశ్శరీరములతో వెలయునని పూర్వము చెప్పబడినది, _బహ్మవిద్యా 
రూపిణీ యగు పరదేవత “వషట్‌? రూపిణిగ హరివంశమున (2-8-28) నిట్లు కీరింప 
బడినది, 


“విద్యానాం (దిహ్మవిద్యా త్వ మోంకారో2ఒథ వషట్‌ తథా 
కాన వషట్కాశము పరచేవతా (పరమేశ్వర) రూపము, తద్వాచకము 


ననియు (గ్రహింప నగును. వషట్కారము పరమేశ్వరనామముగ సహస నామము 
లందును (దిసిద్ధము, 
విశ్వం విష్ణు ర్వషటాగ్రార8 -_--విష్టుసహ (సనా మ, 


“యదుద్దే శేన అధ్వ గే వష(ట్కియతే స వషట్కారః। యస్మిన్‌ 
యజై వో వషట్కియా, యజో వై విష్ణుః ఇతి (శుతేః: 
వషట్కారాది మం/త్రాత్మనా వా డేవాన్‌ (పీజయతి స 
వషట్కారః। దేవతా వా (ప్రజాసతిశ్చ వషట్యారళ్చ ఇతి 
శుతేః। చతుర్భిశ్చ చతుర్చిశ్చ ద్వాభ్యాం పంచభి రేవ చ। 
హూయలే చ పున ర్యాభ్యాం స మే విషుః (పసీదతు॥ 
అ వ్‌ 
ఇత్యాది స్మృే శ్చ — శం. ఫా, 
వషట్కారముచే యజ్లములం _దుదిష్తు డగుటచే యజ్రస్వరూపియగు 
ఠా " aw ఖా 
విష్ణువునకు వషట్కారః అని పేరు. వషట్కారాది (ఆ్యశ్రావయ ఇత్యాది) మం తౌత్మ 
కుడై దేపత ల (దీతుల గావించువాడగుట చేతను విష్ణువు 'వషట్కా-వ8” అని 
చెప్పబడినాడు. “(పజాపతిక్చ వషట్కారళ్చ* అను (కుతి ననుసరించిమము స్మృతుల 
ననుసరించి ము ఛందస్యుడగు ('వేదసారరూపుడగు (ప్రజాపతియు సం మెశ్వరుడును 
వషట్కార రూపులు-అని యర్థము, 


విశ్వము నంతయు స్వేచ్చగా న్వవశమున నుంచుకొను వాడగుళబే 
పరమేశ్వరునకు *“వషట్కారః' అను నామము సార్థక మని శ్రీ పరాశరభట్లాదు 
రబ ఏవరించిరి. 
గా 


వషట్‌ 848 


“వషటాాారః-సర్వం, వశం 'స్వేచ్భానువర్తి, కరో తీతి; 
కరో'తేః కర్మణ్యణ్‌ వశ కానే ఇత్యస్మా ద్దాతో ౩” 
—వరాశరభట్లభా ష్య. 
“వషట్కారః-సర్వం, వషట్‌ వశం 'స్వేచ్ళావరి, కరోతీతి” 
---నిర్వచనవ్యాఖ్యం 
“స్వచ్చయా యో వశే సర్వం కరోతి స వషట్కారఃి 
 నిరుక వ్యాఖ్య 


వౌ(ఆదిత్యఖ, పట్‌ (తవ) * వషట్‌: 


“వాషళిత్తి వషట్కరోతి అసౌ వావ వా వృతవః ష శేత 
మేవ త దృతు ష్వాదధాతి, బుతుషు (ప్రతిషాపయతి, 
యాదృగివ వె దేవేళ్యః కరోతి తాదృగి వాస్మె దేవాః 
కుర్వన్ని” బింద్రా. 8_6. 


“మంతే పూర్వభాగో వౌ శ్షబ్లో నీపాతత్వా ద్యాగతి 
(పజనేత్యాది ధాతుజత్వా ద్వా గమనస్వభావ మాదిత్య 
మభిధత్తే! త దేత దఖ్నిపేత్య అసౌ వాన వా విత్యు కృష్‌! 
వసంతాద్యా బుతవః సంథ్యావళాత్‌ షడిత్యభిధీయం తే। 
తన్మ్యం(త్రపాఠేన ఏత మేవ వౌ శబ్దాభిధేయ మాదిత్యం 
షజ్‌ శబ్దాభిధేయేషు బుతుఘ ఆదధాతి న కవల మాధాన 
మాత్రమ్‌, కింతు తేషు బుతుమ (ప్రతిష్టాపయతి, 

సై ర్యణావసాపయతి। ఏవం సత్యసౌ హొతా దేవేభ్యో 


యాదృశ మేవ (పయోజనం కరోతి తావ్భకశ మేవ (ప్రతిష్టా 
4 జట అవా ఆంత 

రూపం (సయోజనం అస్మ హో (తే తద్ద్వా రేణ 

యజమానాయ దేవాః కుర్వంతి ” ఎాసా. భౌ 


$44  భారతీనిరు క్రి 


| 


వౌషట్‌ అను మంత్రము వౌషట్‌ అను పదద్వయాత్మకము. 
అను పూర్వపదము నిరంతరగనునశీలు డగు ఆదిత్యుని భోధించును, షట్‌ శబ్దము 
వసంతాది షడృతు వాచకము. ఇట్టి యీ పదముల రెంటికో రూపొందిన వాషట్‌ 
అను మం(త్రమును బరించుచో నాడి దిత్యుడు. బుతుపులయందాధానము జఉయబడును, 
అంతే గాదు; అందు (పతిష్టితుడు గావింపబడును. అనగా బుకుధ స్పమురయండు 


వ్యాకులపాటు సంభవింపకుండ బుతువుల స్వస్య ప్రయోజన సమరము అగునటు 


గావించుస, (బుతూన్‌ కల్పయతి న్య స్వ ప్రయోజన స రాన్‌ కరోతి ।; తాపెతా 


బుతవః వ్యాకులతా మంత రేణ (సతిళిష్టంతి = సొ. భా, ఐ బొ, 9-69 ఈ 
వషట్క-రజణముచే హోత దేవతల నెట్లు తృప్తి నొండించునో చేవతలును నే 
బుతువ్యవస్థారాపమ గు ప్రయోజనమును హోతద్వారా యజమానుని కనుగహిం 
తుధు.ఆని యర్థము, 


విధివిహితముగ నా యా బుతువులయందు - నా యా కాలముఖయందు 

యజనము జేయువారు బుతౌ యజ ని, కాలే కాలే యజన్తీ3 వా బుక్విజః .._ 
చూ. భారతీ బముు బుతి? జూలు. ఇట్లు యజనము జేయుచు నాదిత్యు నా యా 
బుతువుల యందు (పతిష్టి శ తుని గాని. తురు. ఆదిత్యునకు బుతుక ర్త యని సిద్ధి, 
యజనము చేసినను, చేయక సోయినను నాదిత్యుషు సః యముగనే బుతువుల (కౌల 
భాగముల) (బివర్హింపఓ జేయును. కాని యజనము జేయుచో చణ సభావితుడై 


షు 


క wr, న [ అన దొ ఇ న ' అష ఇ ద్‌ జ 
(పీతుడగును, బుతుప్పులును నువ-వసీత ముల మ స్నస స్త్‌ ములు గాక 


స 
| చాల 
లే -కర్యాణ కరము లగు బుతుధర్మములతో నొప్పి యజమానుల నన్నుగవాంచున్స 
భావము. న వౌషట్‌ అను మంత్రము శబళ క్రిచ ఆంత్యుడు బుళువులయ "దు 


వ ॥ 
ఆధానము చేయబడి సుటప్రకిష్టితు డగుటను దెలియజేయును, 


, షట్‌ (యితువుల్యు. . వపట్‌ (ఆమైథా) అ 


*వాక్‌_షట్‌* అను పదముల చేరికచే గూడ పదమేర్పడుచున్నదని (శ్రుతి 


వషట్‌ 349 


“స వై వౌగితి కరోతి | వాగ్వె వషట్కారః। వాగ్‌ రేతః 1 
రా ॥ 
రేత ఏవెతక్‌ సి చతి। పడితి। బుతవో పషట్‌ । తద్‌ 
On crn 
బుతుష్వేవ ఏతద్‌ రేతః సిచ్యతే : తరృతవో రేతః సిక్త 
మిమాః (పజాః పజనయంతి | తస్మా దేవం వషట్‌ కరోతి 1 


కుదా HU. 


"చః 
ష్‌ 


“వాగితి ఉబ్బారణం కుర్యా 
వా గిత్యేత దౌకారస్టానే అకారేకృతే వాగితి భవతి; 

అతో వషట్కారో వాక్‌! సా చ వాగ్‌ రెక్క పేఛనసాధన 
త్వాల్‌ | ఉచ్చారణ మేవ తత్పేకః ! తథా షడితి కరోత్రి 


1 త్ర (పశంసతి వాగ్యా ఇతి | 


జడలు గొన. చం లాం న ఇ 

_ త్యనుషజ్యతి 1 [బూయా దిత్యర్హః 1 సంఖ్యాయా బుతుష్వ్వపి 
_సంభవాశ్‌ |; బుతవ ఏవ షట్‌ ఇత్యనేన వివకీతాః; హాక్‌ 
షడిత్యతః దొగి త్యేతస్య స్టాపనాత్‌ | తేన సి రక్తం రేతః 
ఇమాః సర్వాః (ప్రజా ఉస్పాదయ ని తస్మా చవం వొ షడితి 


వషట్కు- ర్యాక్‌ ” . యా సా, భా. 


“వాక్‌ షట్‌ * ఆన ను పదముల జేర్చి షట్‌ ఆని యుచ్భరింవవలెను, 
చాక్‌ అనగా వాక్కు, ప జననశ క్త్‌ సె నాధన నుగుటిచే సీ వావ... రేతోరూపము,. 


(రా కెద 
ఉచ్చావణ మే రేతః సేకము,. ఇక షటు శద్ది మ షచృతువు వలకు . కుపలక్షకము. 


(ఇ! 
లే 


వాప్క నుచ్చరించుచు 'రళఃసేచనము ఇసి మబుతువులయందు. భక్తి నాధానము 
వేయుచో బుతువులు వాగ్రతఃసి క్ర క్రములై (పభానితము లగును... సువ్యవసిశము లె 
2 చణ 


సుుపజాశ్రజనని సమరములగును_ఆని యరము, 
థి రు 


వాక్‌ అనగా వాక్కు అవి యిట జెప్పబడినది, అనగా వేదవాక్కు. 
అని యర్హము. అందుచే వొషటు అను మంత్రము శ బ్రశ్ల క్తిచే “వేదవాక్కు 
షడృ తువులయందు ఆధానము నియబడుటిను దెలియజేయను. వషట్కార 


846 భారతీనిరు క్తి 


పూర్వకముగ వేదమంత (ప్రభావితము అయిన బుతువులు దివ్యశ క్రి సంపన్నము 
లగుచు ను త్తమ సంస్కార సంపన్నము, ఓజస్సహాళ్ళ క్తి విలసితము, లోక్షక్షేను 
పంధాయకము నగు (ప్రజను ((ప్రకర్లేణ జాయక ఇతి ప్రజా గలుగ చేయునని 
భావము, 


ఇట వాక్కుచే బుకువులు (పభావితము లగుసని చెప్పబడినది. 
బుతువు లనగా వసంతాది పడృతువులే కాదు, బుతువులచే నుప పజీవితు లై 
బుతుయాజులై, (విధివిహిత కాలాత్మికమణముజేయక యజనము చేయువారై 
వరలెడి బుత్విజాదులు నిట బుతుళద్దిముచే నుపలక్షితు లగు చున్నారు. 
అట్టి బుత్విజులను బుతురూప్పలుగ దర్శింపవలె నని (శతి సంప్రదాయము 
('బుతవ బుత్విజః। సయోహ వా బుతవ బుత్విజ ఇతి వేద___శ, బ్రా, 11272, 
కాన నిట బుతుపు లనగా బుత్విజులు నగుదు రని తెలియ నగును, వేద 
వాక్కు బుతురూపు లగు నట్టి బుత్విజులందు లేక యజమానులందు (ప్రతిష్పితమై 
ఓజస్సహశ్ళక్తీ సమన్వితమై విలసిల్లు ననియు (కుతి చెప్పుచున్న ది, 


“యచ్వేవాషాఢా ముపదధాతీ | వాగ్వా౭.అషాధా । వాచైవ 
తద్దేవా ఆసురాన్‌ సపత్నాన్‌ (భాతృవ్యా నస్మా త్సర్వస్మా 
దసహంత | తధై వెత ద్యజమానో వాచెవ ద్విషంతం 
బ్రాతృవ్యమస్మా త్సర్వస్యా తృహాతశే....బుతుమ త ద్వాచం 
(వతిష్టాప చతి। సయం వాక్‌ బుతుషు (ప్రతిష్టైతావదతి। ఏ2ం 
ఆషాఢా౭సి సహమానా (వా సం, 18.26) ఇతి | 


ఆసహన్న 'హ్యేతయా దేవా అసురాన్‌ | 
శబా, కర్‌ కిక 


“ఆధాధ్యాత్మమ్‌....వా గషాఢా....ఆత్మనో హ్యే వేయం 
వాక్‌ ....క్యాలిఫికా భవతి! (తేధా విహితా హీ వాక్‌-బుచో 
యజూంషి సామాని।" శబా. కరక, 


వషట్‌ 847 


చయనమునందు అషాఢేష్టకోపధానమునకు సంబంధించిన వాక్యము 
లివి. బుగ్యజుఃసామరూపమైన వేదవాక్కు ఇట 'అషాఢా' యని చెప్పబడు 
చున్నది. ఈ వాక్కుచేతనే దేవత లసురులను సహించిరి (తిరస్కరించిరి. 
ఈ వాక్కు అనంతశకి సంపన్న మగుటచే “సహస వీర్యా౭సి (వా,సం, 1ల.20)- 
అనియు జెప్పబడుచున్నది. _ అనంతశక్తిమహితమై శతుసహన శ క్తిసంపన్న 

అని న తీ 
మగుటచే నీ వాక్కుకు 'అషాఢా' యని యన్వరనాపుము, ఈ వాక్కుచే దేవతల 
య 

వలె యజమానుడును శతు సహనళ క్రి సంసన్ను డగును; బుతువులయందు, 
అనగా బుత్విజులయందు. త్రయీిరూసమగు సీ వాక్కు అషాఢయై _ పరాభిభవన 


ఫీంచు ఎ విలసిలును _ అని యరము, 
యా య ఠి 


కాన, వషట్కారము (వాక్‌ ల షటు చే వాక్కు బుతువులందు (పతి 
షైతమగుట యనగా_(1) అన్ని బుతువులందును నా యా కాలములందు జేయదగిన 
యజ్జ్ఞకర్మలద్వారా వేవవాక్కును (ప్రతిష్టిశము గావించుట; సహ (స్రవీర్యాత్మకమ గు 
సీ వేదవాక్కుచే పసంతాది బుతువులు (ప్రభావితము ౧గుట (2) బుతువుల 
యందు అనగా బుత్విజాలయందు (పతిష్పిత మై (తయీరూపమగు నీ వేదవాక్కు. 
అనంతశ కి సంపన్నమె, అషాఢయె విలసిలుటి - యను రెండదముళు నిట దెలియ 

అనాలో కనా 4. cc అ 
దగియున్నవి. కాగా అనంతశళక్తి సంపన్నమగు ని వాష్క బుక్కిజు 
లన్కుయజమానుని యజ్జాదికర్మలను, తద్ద్వారా దేశకారిములను (ప్రభావిత 
మొనర్చి సుప్రజా (ప్రజనన స ఏమై, లోకకల్యాణ బాతువె విలసిల్లునని “వషటుి 
వచా రయ లా 


శబము శబశే కిచే (ప్రబోధించుట తెలియును. 
౧ ౧ లీ 
వాక్కు షడంగవంంల౦ ; వషట్‌ _. 


స్వాహా, స్వధా శద్దిములవలెనే వషట్కారము గూడ పరదేవతా వాచక 
మని షడ్వింశ (బ్రాహ్మణ మిట్లు వర్టించుచున్నది. 


848 భారతీనిరు క్రి 


“చత్వారో౬స్యె వేదాః శరీరమ్‌ షడంగా న్యంగాని.,, సా 
= 
స్వాహా! సా స్వధా! స వషట్కారః। సెషా డేవేభ 

on] 


వషట్కారభూతా [పయుజ్యకే” టాల్‌? 


పరదేవతకు నాలుగువేదములు శరీరము. శికాతివడంగము అంగములు, 
ఆమెయే స్వాహో స్వధా, వషట్కారము, దేవయజ్జములందు జేయబడెడి వషట్కా 
రము పరదేవతారూపము __ అని యర్థము, పితృయజ్ఞములందు జేయబడెడి స్వధా 
మే వషట్కారము (స్వధా నమ ఇతి వషట్కారః _ శ, (కా 28-120) 
అని పూర్వము వివరింపబడినది, అందుచే నిచటి వషట్‌పదము గూడ, పూర్వో 
దాహ్యృత (శ్రుతి ననుసరించి వాక్‌ _షట్‌ పదముల చేరికచే నిద్రించిన దనియే తెలియ 
నగును. వాక్‌ అనగా చేదవాక్కనియే యర్హము, కాని యిచటి "షట్‌" పదము 
(ప్రకరణము ననుసరించి షడంగములకు గూడ నుపలక్షకము. నాలుగుచేదములు 
శరీరము, షడంగములు - అని పవ దెవతావర్షిన మిట గన్బట్టుచున్నది. కొన నిచటి 


వాం 


వషట్‌ పవముచ పరదేవత షడంగ సహిత చేదవాక్సషరూపిణి - ఆనగా దురిత్ర 
(వాహ్మణాత్మక వేదవాక్స్వరూపిణి = యని తెలియును, 


కాన ప (ప్రమాజముల ననుసరించి వషట్‌ అనగా :. 1. షడంగో పేఠ 
వెదవాక్కు, ఏ. త[త్రాతిపాద్యయు వేదళరీరిణి యగు పరాదేవత్త 9. షడ్కతు 
(పతిప్పి డగు ఆదిత్యుడు 4. బుతు (బుత్విజ) (పకిప్టితమగు పెదవాక్కు., ఫ్‌, 
హవిస్సుల వహించెడి చవపాతము, ౧ ఓజస్పహశ్ళ కి సంపన్నము లగు వాక్‌_ 
ప్రాశాపానములు. 7. ఆ (శావదేత్యాది మంత్రపంచకముచే హూయమాను డగు 
విష్ణు. 8. జగత్తును తన వశమున నుంచుకొను పరమేశ్వరుడు 9. ఛందన్యు 
డగు (పజాపతి _ ఇత్యాస్యర్రములు (యతిస్మృతుల వలన దెలియుచున్నవి. కాగా 
'వేదాదిశబ్దములవలెనే యీ శబ్దముగూడ వేవమునకును సరమేశ్వరునకు గల (ప్రతి, 
పాద్య (ప్రతిపాదక భావసంబంఛము నభివ్య క్రము చేయుట స్పష్టము, 


ఇట్లు స్వాహా - స్వధా _ వషట్కార శబ్రములు విలక్షణ మహిమాన్విత 

ములై యభిమతఫల వర్తకము అగుటచే (శుతియందు వాగేను' సనములుగ వరింవ 
రూ వ్‌ (ny అ లం 

బడినవి, 


స్వాహా - స్వధా వపట్‌ - హంతకారములు = 
వాగేను స్థనములుః= 


“వాచం ధేను ముపాసీత = తస్యాశ్చత్వారః _స్పనాః = స్వాహా 
కారో వవషట్కారో హంతకారః స్వధాకారః _ తస్యై ద్వౌ 
స్తనా దేవా ఉపజీవంతి స్వాహాకారం చ వషట్కారం చ 
హంత కారం వునుష్యూః, స్వధాకారం పితరః = తస్యాః 


ప్రాణ బుషభో, మనో వత్సః"” ద్భ, ఉ, 5.8—l. 


వేదవాక్కును ధేనువుగ నుపాసింపుడు. ఆ ధేనువునకు స్వాహాకారము, 
వషట్కారము, హంతకారిమ్కు స్వధాకారము - ఆనియెడి సనములు నాలుగు 
గలవు. ధేనువు క్షీరము నొసగురీతిని ఈ వేదవాగ్గేనువు దేవాదులకునభో గ్య మగు 
నన్నము నాసగుచుండును. అందు దేవతలు స్వాహాకార వషట్కారములఅ వలనను 
మనుష్యులు హంతకారము వలనను పితరులు స్వధాకారము వలనను నుప జీవితు 
లగుచున్నారు. ఆ వాగ్గేవునకు పతియగు వృషభము ప్రాణము. మనస్సు వత్సము= 
అని యర్థము, | 


ఇట స్వాహాకారాదులు స్తనము లనుటచే నట్టి లక్షణములు గల వాక్కు వేద 
వాక్కే, అందుచే నిట వేదవాక్కును ధేనువుగా నుపాసింపవలె ననియే యర్థము, 
గనువు ఆత్మసారమగు కీరమును వళ్సమునకును, తనను పాలించువారలకును 
నందజేయును. అశ్తై వెదవాగ్రెనువు అభిలషణీయ స్వర్గాదిఫలములను తన నుపాసించి 
పాలించు (ప్రజకు పంచి పెట్టుచుండును, ఆకలిగొని 'వచ్చినంకనే పాలు చేపునకు 
వచ్చి దేనువు క్షీరభారల గురియు చుండును; అస్లై ఫలజిజ్ఞాపా పగవళమై మనో 


ల్‌ 


850 ధభారతీనిరు క్తి 


రూపవత్సము వేదవాగ్రెనువును సమీపింపగ నే -అర్జాద్యను సంధా నపూర్వకముగా 
వేదవాక్కు. నుపాసింపగనే _ యా ధేనువు స్వాహాకారాది స్తనముల ద్వారా 
యభిమత ఫలములనెడి క్షీరముల గురియించును.. 


“పారో వత్చః సుధీ ర్బోకా దుగం గీతామృతం మహాన్‌” 
క్‌ నానో | @ 


ఆకలిగొని గీతాధేనువును జేరిన వత్సము పార్గుడు, _ గీతాధేనువు గురి 
యించిన క్షీరధారల ననుభవించినది పార్గుడే కాదు పార్టునితోపాటు ఆ ధేనువును 
పాలించెడి ధీమఠతులగు విద్వాంసు లెల్లరు నాస్వాదించుచున్నారు. అశ్షే అర్జాద్యగు 
సంధాన పూర్వకముగ భ క్రి ప్రవణమగు మనస్సుతో (తయీలక్షణ మగు నీవొక్కు 
నుపాసించుచో. దితృలము నాతడే గాదు, ఆ ఛేనువును చాలించు థీనుంకులెల్లరు 
తత్సలభాజను లగుచుందురు. 


స్వాహాకారాదు లిట. వాగ్దేన్నున్తనములుగ రూపణము జేసి చెప్పదిడుటచే 
నవి వాగూపములు, ఛందఃసారమును గురియించు మహిమాన్విత మం(తములు 
నగుట స్పష్ట శుగుచునే యన్నది అందు స్వాహోకారవషట్కారముఐ దేవతల 
హవిర్హానముల యుందును, _ అనగా దేవయజ్ఞాదులందును, స్వధాకారము పితరుల 
హవిర్ణానములందును _అనగా పితృయజ్ఞము యందును, హంతకా+ము మనుష్యుల 


(అతిథుల) కన్నాదుల నొనగు నపుడును = అనగా మను ష్యయజ్ఞ బు అందును నుప 
యు క్రము లగుచుండును. 


“అతిథిదేవో భవ; ఆభ్యాగతః స్వయ విష్ణుః” ఇత్యాది వచు ముల నను 
సరించి భక్రితో నతిథుల కాతిథ్య మిచ్చి సత్కరించు సమయమున విన శుపూర్వక 
ముగ జెప్పెడి వచనమునకు -అనగా “నా స్వుషతా నా స్యపూపో నాసో్యోదన సౌషవం 
య ర కే జాని స్‌ 
చ కృపయా భో క్రవ్యమ్‌' (ఆము_క్రమాల్యద) -ఇత్యాది పచనమునకు హంతకార 
మని పేరు. 


* ఆ పేకీతం యాచితవ్యం త్యాజ్యం దై వానపేక్షీతమ్‌। 
ఉపవిశ్య సుఖేనై వ భో క్రవ్యం స్వస్థ్ట్రమానసైః 1” లు 


వషట్‌ 851 


అని యుపచార వచనముల బలికెడి యాచారము నేటికిని గలదు, 
('హంతకారః, యద్యద పేకిత మిత్యర్థః= ఆన దగిరి 


ఇట్లు ఈ స్వాహాకారాదులు నాల్లును వివిధయజ్ఞములందు హవిర్ణానవాచక 
ముల్లె, యభిఎతఫలసాధనము లగుబచే వాగ్గెను సనములుగ (శతిచే నిట గీర్తింన 
బడినవి. _ ఉత్తమఫలసాధనము అగు నిట్టి _స్తనములతో నొప్పెడి 'వేదవాగ్గెనువు 
నుపాసింపుడు (వాచం థేను ముపాసీత్స; ఉపాసించి వా గుపాధిక (_బహ్మభావము 
నొందుడు ఆని (కుతి యాదేశము, 


“పవం వాగ్గనూపాసక సొద్భావ్య మేవ (పతిపాద్యతే”  __శం.భా 
'తాద్భావ్యం, యథో క్ట వాగుపాధిక[బహ్మరూపత్వ మిత్యర్థః 


 __అసనందగిరి, 


కాన స్వాహా _స్వధాదులు కేవల హవిర్దానవాచకములే కాదు. ఆభిమత 
ఫఅముల నొసగి (పోడి సేయు మహిమాన్విత మంత్రములు, ఇవి యజ్ఞాదులందు 
వినియ క్రము లగుచు కర్మత త్స్యబోధకములగుచునే తమను వాగ్గెను న్గనముబుగ 
దర్శించి వాగ్గెనూపాసనము నెవరు జేయుదురో వారికి (దిహ్మతక్త్సాషవబోధకములు 
గూడ నగుచుండు నని (శుతితాత్పర్యము, కాన వేదివాక్కు. కౌమఖేనువు; స్వాహా 
స్వధా వషట్కార రూపిణి; త(త్రతిపాద్య పరాదేవత లేక నరమేశ్వరుడు స్వాహా 
స్వధా వషట్కార రూపులు -ఆని స్పష్టమెనది, కాస్యననే నివి (బవ్మ {శర దేవతా 
వాచకములుగ (బసిద్ధము లె నవి, | 


“ఓం స్వాహా స్వధా వషట్‌ నమ ఇతి పంచ (బహ్మణో 

నామాని“ భట్టభాస్క రక్కరు| దాధా్యాయథా జ్యే. 

ఓం, స్వాహా, న్వధా, వషట్‌,.ఆనెడి యీ యెదును (బ్రహ్మకు 
నామము లని యర్థము, 


“హిరణ్యగర్భం త్వా మాహుః స్వధా స్వాహా చ శ్రేశవ” అనుచు 
భారతము (12-44-1ర్సకూడ పరమేశ్వరుని స్వథా స్వాహాదిశ ద్ధిములతో గీ ర్హించినది. 


352 భారతీనిరు క్తి 


కావుననే “నమః స్వధాయె స్వాహాయైనిత్య మేవ నమోన మఃి-అనుచు కర్మాచరణ 


సమయమున నా వరదేవతను స్మరించి యారాధించెడి యాబారము పరంపరాగక 
మెనది, 


స్వాహా సుధా వషట్‌ శబ్బవముులు-చర్మితకారులు 3 


స్వాహా స్వధా వషట్‌ శబ్రములు మసి మాన్వితములు, వివిధార్గ 
బోధకములు, వేదవాచకములు నగుచు, సరతత్స్వబోధకములు నగుట (వతి 
స్మృతి పురాతానుసారముగ దర్శించితిమి, కాని _చరిత్రకారులచే జేయబడిన 
భామాంతరీకరణములలో నీ పదములు కేవలము హోమసంశేత వాచకములుగను, 
జయజయధ్యని వొచకముల వంటివిగను (గహింపబిడినపి Ali bliss ty 
you, All hail to thee __ అని యీరీతిగ ఆనువదింపబడినవి ఇట్టి యీ 
యనువొదములవలన సీ పదముల యర్హగాంభీర సమే మాత్రము చెప్పదిడుటలేదు 
వారు కూర్చిన వేదళబ్దకోశము (Vedic Index — A. A. Macdonel 
and A. B Keith) లో ఈ పదములకు స్టానమే కల్పింపబ కలేదు, ఈ 
పదముల సార్థకత ను (శుతిమయే పెక్కు తీరుల వివరించినది. (శ్రీ సాయణాదిభాష్య 
కర్తలును స్థ్వాహాదినదములకు గళ యాస్కప్రోక, ము (తుత్యనుగుణము నగు 


అకరార్థమై సూడ్డ నెడ నెడవివరించుచు వచ్చిరి, అక్షరార్థమును వివరించినవుడే 
యా పదముల యర సర్ధగాంభీర్యమ దర్శింప నగును, 


వేవములు మానవరచితము లని చెన్చుచో స్వాహా స్వధా. వషట్‌ 
శబ్దమునకు (శుతి (ప్రదర్శించిన యర్హము. లెట్లు పొనగును ?షడంగో పే 
లయిన నాల్లు వేదములును పరాచేవతకు శరీర మగుట యెట్లు ? ఆ. వడుం 
(ప్రజాపతికి స్వభూత మగుట యెట్లు ? 


వషట్‌ 358 


అదియునుగాక, వేదములు ఆర్యు లనెడి పలుతెగలవారి రచనలని. 
యొకవేళ నంగీకరింతము. అట్టియెడ వారును ఇతర రచయితల వలెనే దేవతా 
(ప్రీతికరము. లయిన స్లోోత్రముల గూర్చియుండ వచ్చును, . వానిచే దేవత ల 
తృప్పి నొందింప నగును, దేవతల (పీతి నొందింపగల్షిన యా రచనలు నిజముగ 
మహిమోపేతములే గావలెను, కాని యా రచయితలే స్వాహా పదముమయొక్క 
యావళ్యకతను గూర్చి వారి తొలి రచన యని చెప్పబడెడి బుగ్వేదమునందే- 


“స్వాహాయజం కృణోతన; స్వాహాకృతం హవి రదంతు 
ఇ ల ) లీ. 
దెవాః; స్వాహా గాయ్యతవేపసే హవ్య మిందాయ కర్తను 
స్వాహా సోమస్య వరనా”= -. 
జూలీ (అ 
ఆని పెప్కరీతుల నుగ్గడించుచు (1 స్వాహాకారపూర్వకముగనే యజ్ఞము 
జేయుడు (2)...స్వాహాకార పూర్వక మగు హవిస్పునే దేవతలు (గహింతురుగాక 
(8): సామ *రీరుడగు ఇం దునకు స్వాహాకారపూర్వకముగ హవిస్సు. నిండు () 
స్వాహా కారముచే (వీతులైన దేవతలు మం[(త్రములందు (త మరచనల యందు 
దివ్యత్వము నాపాదింతురు- కాన నిట్లు స్వాహాంత మగు హొ ఎమం తమే మహి 
మాన్విత మగును_ఆని _ చెప్పిరి. ఇస్తే స్వధా వషట్‌ శబ్దముల విషయమై కూడ 
జెప్పి ఇదియెట్లు పొౌనగును. స్వాహాకారాదులు లేనిచో వారిచే రచింపబడిన 
ne) 
మం[తములును, చేయబడెడి యజ్ఞములును ఈయబడెడి ఆహుకులును వీర్యవత్సర 
ములు కాజాలవనియనుటలోని తాత్పర్య మేమి? ఈ స్వాహా, స్వధా పషట్‌ శబ్దముల 
మొదట గూర్చిన రచయిత యెవరు? ఆ రచయితయొక్కు యీ కూర్చు నితర 
రచయితలును కర్మ(ప్రవర్హకులును, నామోదించి యుండవలెను. ఆమోదించి యా 
పదములకిట్లు పట్టము గట్టుబకు గారణ మేమి? 


ఏ రచయితయు తన రచన నిరర్గక మనిభావించుచో రచింపడు. 
వేదములు ఆంతరద్భ ష్టి లేం కేవల బాహ్యదృష్షిగళల్లిన నిరర్ణకరచనలే. యగుచో 
నెపుడో రూవణి యుండెడివి. అట్లుగాక ఇది గురుశిష్యపరం పరా (ప్రాప్తము 


కీర్‌ భారతీనిరు క్ర 


. లయినవి. కాన నవి సార్హకము ౫ భూతార్హకథన ములు గావలెను. అగుచో 
స్వాహా స్వధా: వషట్‌ స్వాహాయజ్ఞః, స్వాహావర్శ స్వథావాన్‌, స్వధాపతిః 
ఇత్యాది పదము లన్నియు సార్తకములే కావలెను. సార్షకములే యగుచో స్వాహా, 
స్వధా వష ట్‌ శబములకు (కుతిప్రదర్శించిన యావదరమును (గ్రహించుట 
n) (వ) 
సమంజసము. అట్లు గాక కేవరిసాంకేతికపదము లనియో రూడిపవము లనిమో 
(గహించుచో (శుతిసమ్మత ములు గాని యర్థములతో (శ్రుతుల కర్ణము జేస్పుట 
యగును [శుతిసమ్మతమైన యర్హమునే (గ్రహించుచో “ఈ వేడమం(త్రములు కేవలం 
'దేవతాస్తుతులు మాత్రమే, ఇందు ఆంతర దృష్టి లేదు = ఇత్యాది చాక్మితికుల యూహ 
వావి టు 
లుపపన్నములు గానేరవు. 


ఇట నొక విషయము వరిశీలింప నగును. షడ్వింశ(బ్రాహ్మణమున 
స్వాహారూపిణి యగు పరాచేవత చతుర్వేద శరీరిణిగా పేర్కొనబడి మరల 
“'బుగ్వజుః సామగతిఃి___అనగా బుగ్వజుః సామరూప పాద్య్తతయాత్మికగా 
నిరేశింపబడినది. చతుర్వేదాత్మిక యగు నా దేవి *తివది యగు కెట్లు? ఈ 
విషయము (త్రయీస్వరూపమును బరిశీలించినగాని తేటపడదు. కాన (త్రయీ 
స్వరూపమును జూతము, 


(తయో 


కర్మ భక్తి సాంఖ్యయోగ తత్వబోధ సంభృతాం 
బుగ్‌-యజూశ్చ సామచేతి మంద బృందభాసురామ్‌ । 
(తాయకే జగచ్చ యా (త్రయీతి లోకవిశుతా 

తాం (తయీం హరి పియాం నమామ వేదమాతరమ్‌ ॥ 


విద్యాతపః కర్మపరా బుధ్కా యాం 
కాంకీంతి దేవీం యువతీం నుచేశామ్‌। 
సాలంకృతా నః సరిరక్ష్షీతు స్వాన్‌ 
చతుమ్మపర్దా (తిపదా త్రయీ (శ్రీః ir 


అనాలా వేదచూకృ _సవ. 


వేదమునకు (త్రయీ యనియు, (త్రయీవిద్య యవియా నామములు 
ములు కౌని యిట నొక యాకేవము చెప్పబడుచున్నది. 


“అథర్వ వేదము అర్యాచీనమి _ ఆకైఫము :. 


“బుగ్యజుః* నామ వేదములు మూడింటికిని గలిపి మాతమే (త్రయో 
రము; నాలవచి యగు అథర్వ వేదము ఆర్యు లనెడి వారియొక్క అనంతర 
రచన, అయ్మది బుగ్వజుః నామ వేదములకు “త్రయీ యను వ్యవహార 
కిన గరువాత రచింపజడినది; లేదా అనంతర కాలీన రచన యగు అథర్వ 
నకు వేదత్వము అేదనుటకే యీ మూడింటికిని గలిపి “త్రయీ యను 


156  భధారతీనిరు క్రీ 


నామము (పచారము లోనికి వచ్చియుండవచ్చును —__ అని చార్మితికులచే నూపొంప 
బడుచున్నది, ఇందుకు చూపబడుచున్న (పమాణము లివి 


(1) _వేదశత్రయోత్పి :_ 


“బుచః సామాని జజ్జిరే .... యజు స్త స్మా దజాయత” 

బు. 1000-77. 
ఆ త్రయో వేదా అజాయన్స, బుగ్వేద ఏ వాగ్నే రజాయత, 
యజుర్వేదో వాయోః, సామ వేద ఆ డిత్యాత్‌ ” —ఐ (బా. రం 
“వేదై రశూన్య స్రిభి రతి సూర్యః” కె. (దా. 8-120-1, 


“య మృషయ చ్ర్రైనిడా విదుః బుచః సామాని యజూగ్‌ంషి” 
తై. (బా 1.2_ 1-66. 


“సెషా త్రయ్యేవ విద్యా తపతి" _-తై. ౪,14. 


"పె [శుతి పవనముల వలన వేద్యతయోత్పత్సియే చెప్పబడుచున్నది. పరమేశ్వరుడు 
వేదత్రయాత్మకుడుగన్సు వెదవిదులు బుగ్యజుః సామరూప  (త్రయీవిదులుగను 
చెప్పబడుచున్నారు. 


(2) బుగ్యజుఃసొ మలశే యజ్ఞాంగత్వము:_ 


“యద్వై యజ్ఞస్య సామ్నా యజుషా (క్రియతే లథింశి 


(తక్ఫ్‌ య దృచా త దృథమ్‌” శె, సం, 510.8. 
“సెషా'తయీ విద్యా యజ్ఞః .. శ, (బ్రా. 1-11-8. 


“చర్‌ బుచా (క్రియక్కే ఉపాంశు యజుషా ఉచ్చెకి సామ్నా" , 
సత్యా, (శౌ సూ, LLI10. 


(త యీ 857 


“యజ్ఞం వ్యాభ్యాస్యామః। సత్రిభి ర్వేదై ర్విధీయతే!” ' 


అల్ల 


ఆప, పరి. సూ. లీ; సత్యా ,(శ్రౌ, సూ. 1-1-1, 


“బుగ్వేదేన హోతా కరోతి సామవేచే నోద్దాతా యజుర్వేదే 
నాధ్వర్యుః, సర్వ (రృహ్మా” __ఆప, పరి. సూ. 18, 19,20,21. 


“య దృచెవ హోత్రం (క్రియతే, యజాషా2.2ధ్వర్యవం, 

సామ్నోద్గీథం వ్యారబ్ధా (త్రయీ విద్యా భవతి। అథ కేన 

(బహ్మత్వఠ (క్రియత ఇతి (త్రయ్యా విద్యయేతి (బూయాత్‌” 
—ఐ. (బా, 5-88. 


క్‌, 


పె వచనములు బుగ్యజుఃసామ లకే యజ్తాంగత్వమును దెల్చుచున్నవి. 
(- చ 


యజ్ఞమున (ప్రధాన బుత్విజులు నలుగురు. అందు హోతయను బుత్విక్క్కూ బుగ్వే 
దముచే హౌ(్రమును, అధ్వర్యుడు యజుర్వేదముచే అధ్వర్యవమును, ఉద్గాత సామ 
'వేదముచే కూద్దాతమును నిర్వర్తింతురు. ఇక _బ్రహ్మయను నాల్గవ బుళ్విక్కు 
(త యీవిద్య చేతనే ఆనగా బుగ్యజుఃసామల చేతనే (బహ్మత్వమును నిర్వహించును 
-అని చెప్పబడుచున్నది, 


(క) స్మతులు కోళశములు త్రయీ వ్యవహారము, 
షటింశ దాబికం చర్యం గురౌ శె వేదికం (కతమ్‌” 
యో ౧ జ 


-_మను స్మృతి. 9.1. 
“వతి వేదా సయ సయీ"” -_అనురకోకః 
9 యి 


పె మనుస్మృతి, అమరకోశాదుల వచనముల ననుసరించియు బుగ్యజుూః 
సామ వేదములు మూడింటికి మాత్రమే త్రయోవ్యవహాంమ్ము వేద్య్తత్రయావ్మయన 
(వన కియు గలదు, 
ల్‌ 


08 


958 భారతీనిరు క్తి 


eA 
ల 
en 
య 
0 
లూ 


ఇస్సు ముకి, (శాతసూ(్యత్ర, స త కోశాడి (ప్రమాణ 
వేదత్రయోత్స త్తి మాత్రమే చెప్పబడి యా 


: 


ట్స 
సిగించుటచే సీ చేద్యతయమునకు మాశ్రయే (తయో (తయీవిన్య యనెడి నామ 
G@ 
ములు శ్రుతుల యందు (బసిదమె, తరువాత సతి కోశాదుల రపందును సజ 
సూ has Su గ? 
గహింపదిడి నటుల గన్నట్టు బ్టుచున్నది, కాన నాలవవేవదము యొక్క యావశ్యకత 
క 
లేదనియు నందుబికనే చాల కాలము వజకు ఆఫ *ణమునకు కెదళ్య మంగీ3రింప 
బడ లేదనియు, నందుజే నది యార్యు లశెడి వారి తరువాతి రచన కావణ్బు ననియు 


చారి తికులు | చెప్పుచున్నాడు. 


కాన నీ విషయముల బరిశీలించి (త్రయీ స్వరూపమును దర్శింపవలసి 
యున్నది, అందుకై మొదట నథర్వ వేదము యొక్క యావశ్యకతను పాశ 


మును, (ుతిస్మత్యాదు లందు గలి యథవ్వ పే వ (సరావమును ౭రిశీలించి, తరు 
వాత _తయీపదము యొక్క సం్యప్రదాయానుగత మైన యకమును బరిశలింతము, 


2. అథర్వ వెదము ( (బహ్మహెదముం ) ఆసశ్యకత ;. 


లల్లో వీ వి ఖ్‌ ౮ క. ఎజి 
[బహ్యాక రవ్యోప దేశ తత్పర మగఎటచేసి యజ్లవిషయమున  నథస్న వెద 
క నన్‌ a 


మావళ్యక చు యగుచున్నది. హోతము ఆధంక్యవము బొడాడోయు. _లనెడీ 


fy 
క్రియలను (బతిపాదించుట యందు మాత్రమె బుక్‌ యజుః సామ  చేదములకు 


G 


ean జల జత r _ య్‌ . wa 
త్పర్యాము, అందుచ దనికి (దిహ్మక 


+ _ ఎం ఎ జా 


Lb = EE 


1. మౌరిస్‌ బూమ్‌ఫీు _ The Atharva veda and the Gopath 
భా 


(అ 


Brakmana యస్‌, రాధాకృపన్‌ - Indian Philcsophy chap 





8-1, 2. ఈయనయు బ్లూమ్‌ ఏర్షు విప్నే యను పాళశ్చాళ్యాపండదిదుల 
2) 
యభిసాయములనె యుచకారించి "వారితో నే కీభఎంచను, 


త యో 859 


దాత్సర్యము లేదు, ఏల యన హోౌత్రమును (బతిపాదించు బుగ్వేదమునకు ఆధ్వ 

ర్యవమును గాని బౌద్యాత్రమును గాని (ప్రతిపాదించుట యందు దాత్సర్యము లేదు కదా! 

యజుఃసామ వేదముల విషయమున గూడ నిమై. కనుక (దైహ్మక రవ్యమును (దితి 
౧ అవి 

పాదించుటకు నాల్గవ వేద మావశ్యకమే యగును. అది యథర్వ వెవము, 


కాని (బహ్మత్వము బుగ్యజుః సాము వేదము అందు నవటచట నూ క్ష 
ముగ జెస్పబడి యున్నను నది యసంపూర్ణము, సమ్మగముగ (బ్రహ్మాకర్తవ్యమును 
(బతిపాదించునది యథర్వ వేదమే. 


దుఖీయు వాజ్‌ మనస్సులు రెండింటితో: నిర్వర్తింపదగినది యజ్ఞ శరీరము 
ఆందు వ్నాగూప మగు శరీరారభాగము బుగ్యుజుః సా:-ఎల చేతను, మిగిలిన సగ 
భాగము అథర్వ వేదము చేతను నిష్పన్న మగుచున్న దని (శ్రుతులు చెప్పుచున్నవి, 
(అత ఏవ వాజ్మనస నిర్వ ర్రస్య యజ్ఞ శరీరస్య అర్ధ మేవ త్రిభి ర్వేదై ల్నిష్పాద్యశే। 
ఆర్హ్జాంతరం తు అథర్వ వేదేనై వేతి శ్రూయతే _ సాయణః 


“సవా ఏష (తిధి ర్వెదై. ర్యజ్జస్యాన్యత ౭ 8 త్య 


ల వి వమ "= వ ol Sm = న్నకు 
సంస్కియతే। మన సైవ _బహ్మా యజ్ఞస్యాన్యతరం 
సతీం సంస్కరోతి” గో. (బా. 8-2. 


"బయం పె యజో యో2యం పవత। తస్య వాక్‌ చ 
రం > 


మన శ్చ వర్తన్యా! వాచా చది మనసా చ యజో 
2వ రత] ఇయం వె వాక్‌। ఆదో సనః। ఈ ద్వాచా 
అనె న! 


(తయ్యా విద యెకం పక్షం సంస్కుర్వంతి। ష నవ 
(బహ్మా సంస్కరోతి।” ఐ. (కా. 5-89, 


ఇటు అథర్వ వేదీయ మగు గోనథ బ్రాహ్మణము, బుగే్వ్వేదీయ ఒ-గు ఐత 
రం 


రేయ|క్రాహ్మణము రెండును వాజ్‌ మనసరూపమగు యజ శరీరమును నిష్పన ము 
జేయుటకు నాల్గు వేవములు యావశ్యకత జెప్పుచున్నవి, కాన _బహ్మకర్తన్య పతి 


పావనమునకె యథర్వవేవ మావళ్యక మగుట స్పష్టము. (చూ. శ్రీనాయణ వించిత 
యా ర 
అథర్వ వేద భ ష్యభూమిక్కా. అందుకనియే దానికి (బ్రహ్మ చేద మని పేరు. 


460 


చున్నది, 


భారతీనిరు క్తి 
“త మృచశ్చ సామాని చ యజూంషి చ (బహ్మ 
చానువ్యచలన్‌” __అ, వే, 15-68. 
“బుచాం చ వై స సామ్నాంచ యజుషాం చ _(బహ్మాజశ్చ 
(సియం ధామ భవతి య ఏవం వేద __అ, వే, 16.8.9. 


“చత్వారో వా ఇమే వేదా బుగ్వేదో యజార్వేదః సామ 
వెదో (బహ్మ వేదః” గో. (చా 2.16. 


పె శతి వాక్యములందు (బ్రహ్మపదముచే నథర్వవేదము చెప్పబడు 


3 అథర్వ వేదమునకు గల నావముములం:= 


అధర్వ వేదమునకు ఇట్లు (ట్రహ్మావేదమనియే గొక అంగిరో వేదము, 


అథర్వాంగిరో వేదము, భృగ్వంగిరో వేదము క్షత వేదము, భె షజ్యవేద మనియు 


నామములు (కుతి (ప్రసిర్ధములు, 


“తా ఉసదిశతి। ఆంగరసో వేదః సో య మితి!” 
శ. (బ్రా. 19-49-9, 


“తా న పదిళతి ఆథర్యాణో వేదః సో 2 మితి” 
కే. (బా. 154387, 


“యస్మా దృచో అపొతక్షన్‌ యజు ర్యస్మా దపాకషన్‌। 
సామాని యస్య లోమాని అథఠ్వాంగిరసో ముఖ మ్‌ |” 
అ వే. 10.720 


ఏత ద్వ భూయిషం (బ్రహ్మ యద్భృగ్యంగిరసః? 


గోద్రా 8-4 


శఈశయా 361 


“ఉక్టం....యజాుః....సామ ....క్షతం.... వేద” 
ఒకే, (బా. M8142. 


“*యిచః సామాని భేషజా యజూంషి హోతా (బూమి 
అ. వె, 11-6-14. 


4. అథర్వ వెద పాశ _స్య్యము ((బహ్మ త్వసంపదాయము) 


(శ్రీ సృద్రామాయణమున వసిష్టుడు “క్షత్ర వేదవిదాం (శేష్టో (బ్రహ్మ వేద 
విదా మపి” .-(1-65_2ల్స్‌ అని క్రీర్తింపబడినాడు. ఇట _బహ్మవేద మనగా 
బుగ్యజుః సామ వేదములనియు, కత వేద మనగా అథర్వ వేద మనియు వ్యాఖ్యాతలు 
వివరించినారు. కాళిదాసు గూడ వసిష్టుని “ఆథర్వానిధి” యని కీర్షించెను. 


జ 


నిధే సస్య విజితారిపురః పుకః | 
ఆఆ అవనే 
ఆరా? మర్థపతి రాచ మాదదే వదతాం వరః॥? __రమఘు. 1500, 


“స బభూవ దురాసదః పర ర్గురుణా 2_.థర్వఏవిదా 
కృత (క్రియః। పవనాగ్నిసమాగమో హ్యాయం సహితం 
(బహ్మ య దస్ర'తేజసా॥” =-రఘ్ము 4, 


ఇట్లు వసిష్టుడు ఆథర్వనిధి యని కీర్తింపబడుటచే “బుగ్యజుః సామ 
విదుడే గాక యథర్వ వేదాభిజ్ఞుడు గూడ నగువాడే పురోహిత  కృత్యకుశలుడు, 
శాంతిక పౌష్టిక కర్మనిర్వహణ సమర్జుడ్సు రాజగురుపదమున కర్షు డు" అను సంప 


దాయము తెలియుచున్నవి. ఈ విషయమును స్మృతులు పురాణాదులు నిట్లు వివ 
రించుచుచున్న వి 


“తయ్యాం చ దండసీత్యాం చ కుశలః స్యాక్‌ పురోహితః | 


అథర్యవిహిత౦ కర్మ కుర్యా చా నీక పౌష్టికమ్‌ 11 


=ఎ--రామందకః, 


భారతీనిరు క్తి 


“వృరోహితం (ప్రకుర్వీత దైవజ్ఞ ముదితోడితమ్‌। 
దండనీత్యాం చ కుశలం అథర్వాంగిరసే తథా ॥” 
యాజ్ఞ. స్మ, 1813, 
“పొరోహిత్యం శాంతిక పొష్టికాది రాజ్ఞా మధర్వ వేచేన 
వాన్‌ చస 39 గాకు ఇ 
కారయ= , (బహ్మాత్వంచ విష్ణు, పు. 1_[0, 
“పురోహితం తథాథర్వమం[త (బ్రాహ్మణ పారగమ్‌"” 
-మకత్స్య, ప్ప, 
“అభిషికో 2-థర్వమంతై, ర్మహీం భు జ్కే_ ససాగరామ్‌” 
అవనే ఆ జవ 
మార్క, ప్ప, 


“యస్య రాజ్ఞా జనప దే ఆధథర్యా శాంతిపారగః। 
నివస త్యపి త (దాష్షంం వర తే నిరుషదవమ్‌॥ 
రు ఇ 
తస్మాళ్‌ రాజా విశేషేణ అథర్వాణాం జితేంద్రియమ్‌। 
దానసమ్మాన సక్కారై ర్నిత్యం సమధిపూజయేత్‌ ॥” 
అథర్వపరిశిష, 46, 
యము 
శాంతి పుష్ట్యథిచారార్రా ఎక(_ుహ్మ ర్థిగాశ్రయాః। 
[కియంకే ఒథర్వ వేదేన (త య్యే వార్మీయ గోచరా॥” 
తంతవా రిక. [9,కీ, 
(ane) 


ఇంతే కాదు, అధథర్ణమం(త్రములకు సిద్ద మంత ము లనియు (జి 


న తిధి ర్నచ నక్షతం న గ(హా న చ చం(ద్రమాః। 
ఆథర్వమం(త సం ప్రాప్యా సర్వసిద్ధి రృ పిష్యతి।” 

-ాపవన్మ. పు, 
ళు _పతాభర్వణాన్‌ మం త్రాన్‌ జపే (చృద్దానమన్వితః। 
తేషా దుర్జాద్భవం కృత్స్నం ఫలం (పాప్నోతి స (ధువమ్‌” 


౧0 


--సొ్కాంద, పు, (కమాలాలయఖంక 


[ఈ యీ 868 
ధాతః సంపవక్యామి సొమక్ష్యజు రథర్వాణామ్‌। 
కర్మ భి వశీ రవాప్డోతి కీ(పం కామాన్‌ మనోగతాన్‌ [1 
టో, ధ. సూ, 1-5-1, 
“ఇనుం చుంతం గృహాణత్వం ఆహ్వానాయ దివౌకసామ్‌। 


రవం యం చెవం త్వా మేతేన మంకేణావాహయిష్యసి॥ 
తన కేన వశే భ్‌ చే స్రాత వ్యం "త్రి భవిష్యతి । | 


Cc 


కామో వా సకామో వా సమేష్యతి శే వ శే॥ 
విబుధో సుత సంశాంతో భే దృశ్య ఇవానతః ॥ 
తత సా మనవద్యాంగీం గాహయామాస స ద్విజః! 
an.) _ 


జీ 


మం(త్ర(గామం తదా రాజన్‌ న్నథర్వశిరసి (కు3 మ్‌ 1” 


భార. 8906.16.16 నుండి 20, 


ఇటు పై వచనములు అథర్వ వేదము యొక్క. (ప్రాశస్త స్వ్యమును, అవశ 
a) 
చ నారు Ia అదు ఇళ చవ రో ౯ అన జిం ప ఆ 
"తను చెల్పుచున్నవి. ఇం'టే గాక పురోహితుడు, లే వసిష్టుడు, ₹క (బ్రహ్మా, 
లక బృహస్పతి, కోక రాజగురువు ఆగువాడు ము; సజుః సామ పేవముఅండే గాక 
యఖథకంపదమునందు గూడ బరినిషితుడె యుండవలె ననడి సం్య్రపవాయమును జెప్పు 
hm © డడ 


Cd 
జ్యా 


చువ* ప (సుతి ఏమ నుథరంవిదునే బహ్మాగా నర్విపపతెనసె యిట్లా దేశించుచున్న ది, 
కు al) 


“ఆథ 1పజాపతిః సోమన యక్షనూటో వేదాన్‌ ఉవాచ। 
కం వో హోతారం వృణేయ ఆకు! కం ఆధిగర్యుమ। కం 
ఉదాత మ! 3౨ దస్న్మోణమ్‌ు। ఇతి తే ఊచుః; బుగ్విద 
మేవ హోతాంం వృణప్వ। యజాురిఃదం ఆధ్వర్యుమ్‌। 
సా:ఎఏప్‌వం ద ప ద్లాతారరిు। ఆథిరా[ ంగిరోవిదం (దహ ణం! 


చతు ౫ గాక (ప్రతితిష్పతి”__గో. చా. 2. 


తథాహోాసన యజ: 
” 


అధర్వవిదుని _బహ్మగా వరింపనిచో (ప్రత్యవాయము గూడ నిట్లు చెప్పినడి. 


864 భారతినిరుక్త్రి 


“అధ చేన్‌ నెవం విదం (బ్రహ్మాణ౦ వృణుతే దక్షిణత 


ఏవైషాం యజ్ఞో రిచ్య తే” = గో, (బా 22, 


“యధథి కపాత్‌ పురుషో యన్‌ అనుభయచ్థకో వా రథో 
వర్తమానో (భేషం న్యేతి ఏవ మేవాస్య యజ్ఞో (భేషం నేత్రి" 
అగో, (బౌ. లవి 


తె తిరీయశుతియ మనో మయాత్మ స్వరూపమును చతు ర్వ దాత్మకమగ 
నిట్లు వివరించినది, 


“తస్య యజు రేవ 4రః। బుక్‌ దక్షిణః పక్‌ః। సామో తరః 
పకశ్ష్‌ః। ఆదెళ ఆత్మా। అథర్యాంగిరస:ః పుచ్చం (ప్రతిష్టా” 


వ తి. ఊఉ. 2.81 


(శుతి యిచట అధర్వ వేదమును మనో నుయాత్మ స్వరూపమున పుచ్చ 
ముగా -- ఆధారముగా _ నిర్దేశించుచు, అధర్వ వేద వైశిష్టమును దెలియ జేయ 
చున్నది. సూతసంహిత గాయ్యత్రీపరాదేవత యొక్క స్వరూపమును వివరించుచు 


ఆధల్వవెదము యొక్క (పాధాన్యము నిట్లు వర్షించినది, 


“బుగ్యజుః సామ రూపా శ్చ పాదా అస్యాః (ప్రకీర్తితాః 


— శీర! 1, 


క క renee ere a 


న్‌కె ద్యంగాని ఒశీర్షాణి వక మగ్ని ర్మహాద్యుతిః। 
మీమాంసా లక్షణం తస్యా శ్చేష్టా చా 22 థర్వణీ శుతిః॥n__ 15 


“అధాకో ధర్మ జిజ్ఞాసా__ఇత్యాదికం మీమాంసాకాస్త్ర 
మస్యాః తటస్టలక్షణమ్‌। ఆధథక్యణా దృష్టా (శ్రుతి 'ర్వేదో 
అన్యా శ్చేష్టా త్మకః। ఉక ౦ హి_లక్షొణం మీమాంసా, 


ఆథర్వవేదో విచే ప్టిత మ్‌-ఇతి। —_ మాధవీయ తాత్సర్యఢిపికా, 


తయా 885 


శ్రీగాయడీ పరాదేవతకు బుగ్యజుఃసామలు పాదములు; మీమాంసా 
శాస్త్రము తటస్టలక్షణము; ఆథర్వ వేదము చెష్టంఅని యర్థము. సూత సంహిత 
యందే మజీియొకచోట గూడ ఆధథర్వవేదముయొక్క_ [పాశ స్త మిట్టు చప్ప 
బడినది, 


“శిఖా ౬ ప్యాథర్వణీ సాద్వీ సర్వ వేదో త్తమో త్తమా। 
అస్మి న్నర్రేసమాప్పా సా 1శుతయ శ్చాపఠా ఆపి॥ త్రి] 
యథా సాక్‌ త్సరం (బ్రహ్మ (ప్రతిష్టా సకలస్య చ। 
తధై వాథర్వణో వేదః (ప్రతిష్టెవాభిలశ్రుతేః॥ 32 


ద సార సథా విందు శ కి సారో మహాదుమః। 
అనాలే —0 ఆ వానో 
స్క౦దళాఖా ఆకారాద్యా వర్ణా యద్వ తధైవ తు॥ 83 
తారః కందః శుతే రాతిః శకి రాథర్వణో (దుమః॥ 
స్కంథళాఖా స్రయో వేదాః పర్దాః సృ్మతిపురాణకాః॥ 34 
_- సూ. స౦ం.యజ్ఞవెభవఖండ, సూత,గీత. 
తన యం దధ్య స్త మయిన నిఖిల (పపంచమునకు (బ్రహ్మ అ(శ్రయభూతు 
డయినబు, అథర్వణ(కుతియు రహస్యార్ద (ప్రతిపాదక మగుటిచే నిఖిల (శుతులకు 
ఉం ధా 
నాశయభూతము. మజియు అథర్వ వేదమొక ముహావృక్షము. ముగ్యజుః సామ 


వేదములు దానికి స్మంధశాఖిలు స్మృతిపురాణములు వర్షములు-అని యిట జెప్ప 
బడినది, 


ఏది యనావళ్యక మని (ప్రతిసక్షవాదులబె నూహింపబడుచున్నదో యట్టి 
 యథర్య వేదము (బ్రహ్మక ర్తవ్య. (పతిపాదకము, సిద్ధ మంత్రాత్మకము; నిఖిల 
(శుతుల కాగశ్రయభూతము;. అందుచే నుత్తమో శ్రమము నగుట ' దర్శంచితిమి. 


94) 


366 భారతీనిరు క్రి 


ఇట్ట యథర్వవేద మర్వాచీన మనుట యుక్తము కాదు ఈ (కతి యొక్క (ప్రసా 
వము సంహితలయందును, బాహ్మణ, ఆరణ్యక్క ఉపనిషద్భాగము లందును, 


గృహ్య-ధర్మ సూ[తముల యందును, నిరుక్త వ్యాకరణాది చరనముల యందును 
బహుంళముగ గలదు. 


(బాహ్మణారణ్య ములు చకుర్వేదప సావన- 


“బుచో యజూగ్‌ంషి సొమాని అథర్వాంగీరన శ్చ యే” 


ఎ తై. తాం 9.1282. 


“య దృచో 2ఒధ్యగీషత తాః పయ ఆహుతయో దేవానా 
మభవన్‌ య ద్యజూగ్‌ంషి భుతాన్భాతయో | యత్వామాని 
సోమా హుతయో। య దథర్వాంగిరసో మధ్యా హుతయో ॥” 


ప తే. వా 2-20 


“యజోుః ఇతి ఏష హీదం సర్వం యున క్రి । నొమ _ 
ఇతి ఛందోగాః, ఏతస్మిన్‌ హీదం సర్వం సమానమ్‌ । 

ఉక్యమితి బహ్వ్యూచాః , ఏష హీదం సర్వ ముతాపయతి । 
అణ ము డా 

యాతుః ఇతి యాతువిదః. ఏతేన హీదం సర్వం యతమ్‌ _ 


(యాతుః అథర్వ వేదఃహరిస్వామి భాష్య శ. (బా. 1852-20, 


ఇచట నొకే యాదిత్యుడు (పరమేశ్వరుడు . యజుర్వేదీయులచే 'యజుః* 
అనీయ్క సామ వేదీయలచే “సొమ' యనియు, బుగ్వేదీయులచే “ఉక్ట్య" మనియు 
(బుక్‌ ఆర్ననీయః ఆదిత్య, అథర్వ వేదీయులచే “'యాతుః' అనియు నుపాసింస 
బిడుచున్నట్టు చెప్పబడుచున్నది. 





ఈ యో 367 


ఈ ద్ర ఆహుతయో వావ ఏతా దేవానాం య దృచః సయ 
ఏవం విద్వాన్‌ బుచో ౬.హరహాః సొషధ్యాయ మదీతే ఓ. 


ల్లి 


దథర్వాంగిరసశ స య ఏవం విద్వాన్‌ అథర్వాంగిరసో 
2ఒహరహః స్వాధ్యాయ . ధీతే” శ. (దా. 11_5-6-4 నుండి 8, 


ఇట (బహ్మయజై సమయమున నాల్లు వేనములు నధ్యయనము జేయ 
వలెనని చపబడినది 


ఉపనిషత్తులు - చతుర్వేదపశంస $= 
మహతో భూతస్య నిఃశ్వసిత మేశద్‌ యద్‌ 
బుగ్వేదో య జుర్వేదః సామ వేదో = థర్వాంగిరసః” 
. బ్బ ఉం 4-4-10. 
“ఏతస్య మహతో భూతన్య నిఃశ్వసిత మేతద్‌ యద్‌ 
బుగ్వేదో యజుర్వేదః సామవేదో ఒథర్వాంగిరసః” 
= మై(తా. ఊఉ. 682. 
ఈ [శుతులయుదు నాల్గు వేదములు పరమేశ్వరుని. నిఃశ్వాసరూపము 
లుగ జెప్పబడినవి. . 
“వాచా వై సమాడ్‌ బంధుః (ప్రజ్ఞాయత బుణ్వేదో 
యజుర్వేదః సామ వేదో ఒథర్వాంగిరసః” బృ. ఊఉ. 41-2, 
కై సెషో ఇంగ్ని (స్త | స స్యేమా ఇష్టకా య దృగ్యజుఃసామా 
థర్వాంగిరసః” . ఎ మైత్రా, 6. 1-38, 
శ బుగ్యజుఃసామాథర్వాణ శ్చృత్వారో "వేదాః సాంగాః 
సళాఖాః చత్వారః పాదా భవ” _-నృ.పు తా. ఊఉ, 1-2 


తిరగి భారతీనిరుక్తి 


“ప్రధమం పాదం జానీయాద్‌ బుగ్వజుః సొమాథర్వరూవ ..., 


_—_—_ నృ, ప్ప, తౌ ఉ&, [ఆ కీం 


“బు గహాం యజు రహం సామాహం అథర్వాంగిరసో 
=పహామ్‌ 1” _—_ అథర్వశిరన్‌. ద్‌. ll. 


“బుగే్వేదాది విభాగేన వేదా శృత్వార ఈరితాఃొ 

ము క్తి, ఊఉ. 1-11-14. 
“సోఒ ధ్యాయత పూర్వాభిముఖో భూత్వా భూ రితి వ్యాహృతి 
రాయ్మత్రం ఛంద బుగ్వేదః అగ్ని గ్రైవతా | పళ్చిమాభిముఖో 
భూత్వా భువ ఇతి వ్యాహ్మృతి స్తష్టుళం ఛందో యజార్వేదో 
వాయు రేవతా | ఉ తరాభిముఖో భూత్వా స్వ రితి వ్యాహృతి 

(a చీ 
రాగతం ఛంద' స్పామ వేద స్పూర్యో దేవతా । దక్షిణాభి 
tb 
ముఖో భూత్వా మహ ఇతి వ్యాహృతి రానుష్టుభం ఛందో 
2ధర్యవేద సోమో దేవతా” . మహా, ఉ 1, 
“త తాపరా బుగ్వేదో యజుర్వేదః సామ వేదో 2_ధర్వ్య వేదః” 
. ముండరం ఊఉ. 1-1-5. 


తద్వా ఏత త్పుదర్శనం మహాచ్శకం సర్వకామికం మోక్ష 

ద్వారం బుజ్యయం యజుర్మయం సామమయం (బహ్మ 

మయ మమృతమయం భవతి” __నృ. పూ. తా, ఉ. ర్‌ి, 

'బుగ్వేదం భగవో 2-ధ్యేమి యజుర్వేదం సామ వేద మాథ 
_ర్వణం చతుర మితిహాస పురాణం పంచమము” ఛాం, ఊ. 7.12. 

“నామ వా బుగ్వేదో యజార్వేదః సామవేద ఆథర్వణ 

శ్చతురః” _ ఛాందో 7-1-4. 

(cs న 


(ఈ యో 369 


“*వా గ్వావ నామ్నో భూయసీ వాగ్‌ వా బుగ్వేదం విజ్ఞాప 
యతి యజుర్వేదం సామవేద మాథర్వణం చతుర్ధ 


మితిహాస పురాణం పంచమము _ఛాందో, 7.21 


విజ్ఞానం వావ ధ్యానా ద్భూయో విజ్ఞానేన వౌ బుగ్వేదం 
విజ్ఞానా నాతి యజు ర్వేదగ్‌6 సామవేద మాథర్వణం చతుర్గ 
మితిహాన పురాణం పంచమమ _భాందో Tl. 


ఇట్టుపనిషత్తులే గాక గృహ్యాసూ(త్ర1, నిరుక్త2, వ్యాకరణాదులన్ని 
యును వేదములు నాలుగు అని కంఠో కిగ జెప్పుచున్నవి, 
జో 


బుుగ్వేదాది శుతులు ; వెద! తయ -_ వెదచతుష్టయ 
(పస్తావము వి 


పె (పమాణముల ననుసరించి నాల్లు వేదములును పరమేశ్వర నిఃశ్వాస 
రూపములు; అనాదులు; యజ్జనిర్వహణము నందు ఈ నాల్లును అ పేక్షీతములు ఆ 
అని యిట్లు చెప్పుచో *సై 'సెషా (త్రయీ విద్యా యజ్ఞః, సెషా త్రయ్యేవ విద్యా తపతి? 
ఇత్యాది పూర్వోదాహృత (శ్రుతివాక్యములతో విరోధము సంభవించుట లేదా ? _యన 
నట్లు గాదు, (శుతులలో నచటచట గన్నట్టు (త్రయీ, (తయీవిద్యా = అను పదము 
లకు వేదములు మూడే; నాలుగు కాదు - అని నాల్గవ వేదమును శేధించుట 


యందు తాత్పర్యము లేదు, అట్లున్న దనుట (శుతిసమ్మతము వము. ఏలయన; 





1 ఆపు గృం నూ. శిర శాం, గృం సూ. 1.1485 హిరణ్యక్యే 
గృ. సూ. 2.10%, పారస్క్వర గృ సూ. 2-10-7, 215 ఆశ్వ గృః 
సూ, 98-1 (స్వాధ్యాయనిధి. 

మి పాణిని 48188; BATA; 4-2-88, 


870 భారతీనిరు క్షి 


1) నాలుగు వేదములును పరమేశ్వర నిఃశ్వాసరూపము లని చెప్పిన 
బృహ దారణ్యకోపనిషత్తు మరల నొకచోట “త్రయో వేదా ఎవ, వా గేవ బుగ్వేదః 


మనో యజుర్వేదః (ప్రాణ ఏవ సామ వేదః” _అని వెదత్రయమునే సపేర్కొను 
చున్నది, 


2) ఛాందోగ్యోపనిషత్తు కూడ చతు శ్యేదముల గూర్చి పెక్కుచోట్ల 
ప్రశంసించుట పైన వివరింపబడినది, ఆ యపనిష తే మరల నొకచోట వేద 
(త్రయమునే యిట్లు చవ్పుచున్నది. 


'తాను తత్ర మృత్యు ర్యథా మక్సణ ముదశే పరిపశ్యే దేవం 
పర్యపళ్య దృచి సామ్ని యజుషి। తే ను విడితోర్ల్వా 
బుచః నమో యజుషః స్వర మేవ [పావిశన్‌” 


—_ఛాౌం 1.4.3. 


శి షడ్వింక(బ్రాహ్మణము (5.) నందు పరాదేవత యగు స్వాహా 
స్వరూప వర్ణనము నందు 'చత్వారో 2 నె వౌ వేదాః శరీరమ్‌” అని చెప్పబడి మరల 


నచటనే వీచొక వాక్యమున “బుగ్యుజుః నామగతిఃి అని చెప్పబడుట న్వాహాశద్ది 
మున వివరింపబడినది. 


1 శత వథ బ్రాహ్మణము ఒకచోట - (తయీ వై విద్యా బుచో 


యజూంషి సామాని (4-8_7- ly; సెషా (తయీవిద్యా యజ్ఞః(!_1-4_ ర్స (ప్రజా 
పతిః) (శాంత స్తేపానో (దబిహ్మైవ (పధమ మనృజత (త్రయీ మేవ విద్యామ్‌ 
(6-1 1-1-8) ఆని యీ రీతిగ (త్రయావిద్యను గూర్చి (పస్తావించినది మరలనీ 


(క్రుతియే, "నరథయ్రాహ్యాణమున నాల్గు వేదములనుకంలో క్త్‌గ నిట్లు పేర్కొనినది 


పయ ఆహుతయో హా వా ఏతా దేవానాం య దృచః... 
యవథర్యాంగిరసః ... - స్వాధ్యాయ మధీతే* 


—11.6.6.4 నుండి రి, 








త్రయో 871 


ఈ [కుతి యింకను 10_5.?-2-20; 18-4-8 నుండి 8 మున్నగు చోట్ల 
నాల్గు వేదములను నామనిరేశ పూర్వకముగ బేర్కొనినది, 


ర్స్‌ శె త్తిరీయారణ్యకము గూడ నొకచోట “సైషా (త్రయ్యేవ విద్యా 
తపతి” _ యని ఆదిత్యమండలమును (తయీనఎద్యాత్మకముగ వర్షి "చినది. మరల 
నీ _శుతియే స్వాధ్యాయనవ్రాహ్మాణమున నాల్గు వేదముల నిట్లు బేర్కొంనినది. 


“యదృచో 2 ధ్యగీషక తాః పయ ఆహుకయో దేవానా 
చుభవన్‌ య ద్యజూగ్‌:షి _ య దథర్వాంగింసో 


మధ్వాహుతయో.” — తె అ, 2-02... 


ఇమే తై త్తరీయబాహ్మణము గూడ నొకచోట “వేదై రిశూన్య స్త్రిభి రతి 
సూర్యః” _ అని యాదిత్యునివేదత్రయాత్మకు డని వర్ణించి మరల నొకచోట నాల్లు 
క్ష = 
వేదముల నిట్లు పేర్కొనుచున్నది. 


“బుచో యజూగ్‌ంషి సామాని అథర్వాంగిరస శృ యే” 
తై. (ట్రా. --8128-2. 


7) తె త్తరీయసంహితయు నొకచోటి యధి క యజ్ఞన్య సామ్నా 
యజుషా [క్రియతే శథిలమ్‌ (తద్‌) యద్‌ బుచా తద్భృఢమ్‌”* _ అని బుగ్‌ యజుః 
సామల మూడింటిని మాత మే పేర్కొన్మి వేతొకచోట అశ్వమేధాంగ మంత్రము 
లలో నాల్లు వేదముల నిట్లు పేర్కొనినది. 


“బుగ్భ్యకి స్వాహా యజుర్భ్యః సాహా సామభ్యః 
స్వాహా 2౦గిరో భ్యః స్వాహా వెడేభ్యః స్వాహా” 
తై, సం 7011-2, 


క్రి బుగ్వేదీయమైన ఐతరేయ (బ్రాహ్మణము నొకచోట “త్రయో వై 


872 భారతీనిరు కి 


"వేదా అజాయ న్లి అని వెద్నతయోత్స త్తిని జెప్పి మజీయొకచోట నాలుగు వేదముల 
నిట్లు పేర్కొంనినది. 


“బుజ్మయో యజుర్మయః సామమయో వెదమయో 
(బహ్మమయో 2ఒమృతమయః సంభూయ దేవతా అప్పేతి” 


= బా, A622 


$) ఇక బుక్సంహితయు నొకచోట “బుచః సామాని జజ్ఞిరే... యజు 
సనా జా క్ష గో న జ వ్‌ మల 
సృన్మా దజాయతి అని ముగ్యజుః రా మోత్ప త్తిని జెప్పి ముఖీ కొన్నిచోట్ల చత్వారి 
శృంగాః* ఇత్యాది మం[త్రములచే యజ్ఞము, లేక యజ్జశ్వరుడు, 
చళు ర్వెదాత్మకులై యొప్పుటసు కాంతాసమ్మితముగ (ఐతివాదించినది. 


బుక్సంహితయే యింకొకచోట బుత్విక్కర్మ వినియోగ వ్యాజముస నాల్లు 
వెదముల (వన క్‌ నిట్లు సూచించినది. 


గాయ(తం తో గాయతి శక్వరీషు | 
(దిహ్మో కో వదతి జాతవిద్యాం 


యజ్ఞన్య మా(క్రాం విమిమీత ఉ త్వః”. — 10171. 


యజ్లసమయమున 1, హోత యను బుత్విక్కు స్వకీయవేద (బుగ్వేద్ర 
యో 

గతము లయిన బుక్కులకు పుష్టి గల్పించునున్నాడు, పుష్టి యనగా భిన్నభిన్న 
(పదేశములలో నున్న బుకృముదాయమును శస్త్ర మనెడి పేరుతో నొకచోట సమ 
కూర్చుట (త్వః పుపుష్వాన్‌ బుచాం పోషం ఆస్తే, 2 ఉదాత యను బుత్విక్కు- 
గాయ(త మను గల స్తోత్రమును శర్వరీ నామకము లగు బుక్కులందు గొనము 
చేయుచున్నాడు. (త్వః గాయత్రం శక్వరీమ గాయత్రి, శ. (బహ్మ యను నొక 
బుత్వీక్కు (ప్రణయనాది (క్రియలు జేయవలని వచ్చినపు డెల్ల అనుజ్ఞ నొసగు 





తయో 378 


చున్నాడు, బుత్విక్కులు బిహ్మన్‌ అపః (వణేష్యామి' అని యీ రీతిగ 
సంబోధించి యనుజ కోరినపు డెల “ఓం (ప్రణయి అని యీరీతిగ (బ్రహ్మయనుజై 

ణః ౧ 6 జః 
నొసగుదున్నాడు. ((బహ్మా కోక వదతి జాత విద్యాం). 4), ఆధ్యర్యు డను 
మజియొక బుత్విక్కు విశేషించి యజ్ఞస్వరూప నిష్బాదనము గావించుచున్నాడు, 
యజ్ఞస్వరూపమును నిరూపించునది యధ్వర్యునకు సంబంధించిన యజుర్వేదము. 
బుక్సొమలు య జ్ఞాంగము లయిన సోతళస్రములను బూరించును. కాన అధ్య 
రుడు యజ్ఞశరీర నిష్పాదకు డగును, (యజ్ఞస్య మా(త్రాం విమిమీత ఉ త్వ 
అసి యర్హము, 


ఈ బుక్కు యజ్ఞము నందలి నలుగురు (పధానబుత్విజుఅ కర్తవ్యము 
అను నిరేశించుచున్నది, ఈ నలువురిలో హోత కు బుగ్వేదము, అధ్వర్యునకు 
యజుర్వేదము, ఉదాతకు సామవేదము నియతమ్ములె యున్నవి. వారుస్వ 
వేదో క్త మం వము: చే హౌ(త్రాదుల నెజిపుచుందురు, ఇక _బహ్మ, వేద్యత్రయో క్త క్ర 
కర్మా భిజ్లాడె మోగ్యక ననుసరించి యా కర్మలకనుజ్ఞ నొసగుట, ఏదేని (పత్యవా 
యము సంభవించినపుడు సవరించు కొశళలము గల్లి యజ్ఞకర్మను యథావిధిగ (బవ 
ర్తి ంవజేయుట _బహ్మయొక్క క ర్రవ్యము. ఆందుచె (బహ్మా యగు బుత్విజుడు 
బుగషజుఃసాను శేదముల యందే గాక యథర్వ వేదము నందు గూడ బరినిష్టితు డై 
యు ౦డినపుడు రోజ్జ్లమును నిర్విఘ్నముగ యథావిథిగ నిర్వహంచెడి కౌళలము గల్లి 
యుండును కావుననే “అథర్వాంగిరో విదం _బహ్మాణంి అనుచు గోపథ (బాహ్మణ 
(శుతి (బహ్మ యధర్వవిదుడై యుండవలె నని యాదేశించినది. 


' చజ్జముయొక్క వ్యాగూవశరీరార్థము బుగ్యజుఃసామలచే (ఆధ్వర్య 
హోత, ఉ దాత లనెడి బుత్విజులచ్చె సంస్కరింపదడు ననియు, మనోరూపమిగు 
యజ్రశరీరార్డభాగము అధర్వ వేదముచేత నే (1బహ్మచ్చె సంస్క_రింపబడు ననియు 


గోవధ-ఐత రేయ(బ్రాహ్మణములు వివరించుచున్నట్లు పూర్వము జెప్పబడినది. (“త 
ద్వాచా (తయ్యావిద్యయైకం పతం సంస్కుర్వంతి, మన సెవ (బ్రహ్మా నంస్క_రోతి”) 


65 ఏ 


74 భారతీనిరుక్తి 


(బా. ర్‌-రరి“అత ఏవ వాజ్మనస నిర్వ ర్తస్య యజ్ఞశరీరన్య అర్హ మేవ (తిథి ర్వేదె 

నిష్పాద్యతే। అరాంతరం తు అధర్వ వేదే నె వెతి శూయతే - సనాయణళ 
ఠ | 

ఆధర్వ వేద భాష్యభూమికా. 


ఇట్లు (శుతులే కాదు. పురాణములు కూడ యజ్ఞమున (దిహ్మయగు 
బుత్విక్కు. ఆధశ్వవిదుడై యుండవలె ననెడి సం్యప్రదాయమును స్పష్టముగా జెప్పు 
చున్నవి. 


“ఆధ్వర్యవం యజుర్శ్భి స్తు బుగ్శి రతం తథా మునిః। 
బొద్గాగ్రం సామభి శ్చ కే (ద్రహ్మర్వం బా ప్యధర్వభ్యి॥ ” 
“రాజ్ఞాం త్వధర్యావేదేన సర్వకర్మాణ్‌ స (పభుః। 
కారయా మాస మెకేయ (బ్రహ్మత్వం చ యథావిధి॥” 


= విన్హు. పు, 8-9. 


“ఏక ఆసీ ద్యజుర్వేదః తం చతుర్జా వ్యకల్పయన్‌ | 

చాతుర్లో (త్ర మభూ ద్యస్మిన్‌ తేన యజ్ఞ నుథాకరో? ॥ 
ఆధ్వర ర్యవం యజుర్చిః సాగ్‌ బుగ్శి రౌతంద్విపో త్ర తమాః |; 
జాదాత్రం సామభి క్న(కై (బహ్మత్వం చా ఫ్యధర్యభిః ॥* 


. కూర్మ. పు. 498, 


కనుక (బ్రహ్మ ఆధర్వవిదుడై యుండవలె ననునది సం్యపదాయము_అని 
శ న్నది. య చుక స దె 
తెలియుచున్నది. కాని యిట్లు చెప్పుచో “యజ్ఞం వ్యాక్యాస్యాషః స తిభిర్వదైః 
విధీయతే” _ అనెడి పూర్వోక్త "ఆప _స్గందాది (శ్రౌత సూత్రములతో విరోధము 
సంభవించుట లేదా? యన నట్లు కాదు. సూూత్రకొరుల యీ వచనముల కధర్వ 
వేదమును నిషేధించుటయందు తాత్పర్యము లేదని యా యా వ్యాఖ్యాత లండజును 
స్పష్టముగ వివరించిరి. (చూ. హరదత్త వ్యాఖ్య, ఆప. పరి, భా సూ మహా 
'దేవకృత వై జయన్సీ వ్యాఖ్య, సత్యా. (శం సూ) శ్రీ సాయణాచార్యులాను 





(త్రయీ 975 


“బుగ్యజుఃసామల యందే గాక యథర్వ వేదము నందు గూడ బరినిష్టితుడై న వాడే 
(బహ్మత్వమునకు ముఖ్యాధిధారి; అట్టివాడు లభింపని యపుడు మాత్రమే వేదతయ 
పరినిప్పితుని (బ్రహ్మగా వరించుట (శ్రుతి తాత్సర్యమ'ిని యధర్వ'వేద భాష్యభూమిక 
యందిట్లు వివరించిరి, “స త్రిభి ర్వేదై ర్విధీయత ఆతి స్మృతి స్తు ఉదాహృత 
(శుత్యనుసారణ ముఖ్యస్య అధర్వవిదో 2-సంభవేత త్తచ్చాఖొసు యావదు క్ర 
(బహ్మత్వ మాశ్రేజాపి (క్రితుశరీరనిష త్రి ర్భవతీ త్యేవ మఖ్నిపాయా”.... 


మ అథర్వ వేద భాష్యభూమిక 


చారితొకంల వాదము * అసామంజస్యమా న 


ఇంతవరకును వివిధ (వాహ్మణారణ్యకోపనిషక్తుల యందును శె త్తి 
రీయ సంహితయ, దును, ముగ్వేదమునందును గూడ, నొకచోట వేవతయ 
(పసావము మతియొకచోట నాలుగు వేదముల _సనావము నుండుట దర్శించితిమి. 
ఇట్లుండుటుల ? _ అను విషయమును తరువాత చూతము, ఈ విషయమున 


చార్మితికుల వాన మిట్లున్నది. 


“బుగ్వేదము ఆర్వ్యులను వారి తొలిరచన; అందును పదియవ మండలం 
మిగిలిన వానికంటె నర్వాచీినము; అధర్వ వేదము మిగిలిన మూడు వెదములకం"ె 
మిక్కిలి యర్యాచీనము నాల్లు వేదముల [పశంస బుగ్వేదమున నెచ్చటను గాన 
వచ్చుట లేదు; “బుచాం త్వంః పోష మాస్త అను బుక్కు పదియవ మండలము 
లోనిది] ఆ బుక్కునందును మిగిలిన బుత్విజుల విషయమున నే యే వేదములు 
నియతములై యుండునో స్పష్టముగ 'దెలియచున్నద్వి (బ్రహ్మ యను బుత్విక్కు 
అధర్వవిదుడై యుండవలె నను నియమము స్పష్టముగ నట గానవచ్చుట లేదు; 
ఇక “చత్వారి శృంగాఃి -- ఇత్యాది బుక్కు-ల బురస్కరించు కొని యజ్ఞము, లేక 


876 భారతీనిరు కి 


అలీ 


యజ్ఞపురుషుడు చతుర్వేదాత్మకు డని చెప్పుట యాలంకారిక కల్పనమే యగును; 


నాలుగు వేదములు నా కాలమున నున్న వనుటకు స్పష్టమైన (ప్రమాణములు 
కాజాలవు. 


ఇక పదియవ మండలమున “బుచః సామాని జజ్జిరే = యజుః తస్మా 
దజాయత * యని యజుఃసామల (ప్రసావన యుండుటచే నా మండలము యజుః 
సామ వేదముల రచన యనంతరము రచింపబడి యుండవలెను; అందును గూడ 
బుగ్యజుఃసామ వేదములు మూడే యజైశ్వరునినుండి (పొదుర్భవించినటుల గలదు; 
అధర్వ వేదావిర్భావ మస్పటికి కాలేదని తెలియనగును; ఆ మూడింటికిని క్రమముగ 
(త్రయీ యను వ్యవహార మేర్చడినది. తరువాత కాలమున నధర్వ వేద మావిళ్ళ 
వించినను ఆ మంత్రములకు యజ్జమున వినియోగము లేదు; గాన నది వేదముగ 
గుర్తింపబడి యాదరింసబడుటకు చాల కాలము పశ్తైను; అది వేదముగ గుర్తింప 
బడి “యజ్ఞమునందు (బ్రహ్మగా నుండవలసినవా అధర్వ మ :జ్బడె యు. తవలె" 
నను నియమము పుట్టిన తర్వాత అధర్వ వేదమునకు “బబహ్మ వేదము అను నామ 
మెర్పడినది, ఈ యధర్వ వేదమునకు వేదత్వమును సిద్ధింపజేయట కయియే 
గోపధ(బాహ్మణ మవతరించినది.” 1 


చరిత్రకారుల యీ వాదమునం డెంత సామంజస్య మున్న దో చూతము 


1) వీరి ననుసరించి 'బుచః సామాని జజ్ఞిరే .... యజు _స్పస్మా 
దజాయతి = యనెడి బుక్కు యజేశ్వరుని నుండి వేదత్రయోత్ప తిని గదా చెప్పు 
=a er.) 
చున్నది. నాల్గవ వేదము లేదనుటకును, ఒకవేళ అధర్వవేద మర్వాచినముగ 
వెలసినను, దానికి యజ్ఞము నందు తావు లేదనుటకు నీ ముక్కే గదా (ప్రమాణ 
ముగ జూపబడుచున్నది. ఈ బుక్కున కటి యరమే యుండుచో, చతుర్తవేద 
లు యా 


నౌ కడవ 


క్షే a) Bloom Field - The Atharva Veda and the 





Goptha Brahmana. 


0 సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞానకోశము - అధర్వ వేదము. 





త్రయో 877 


నిషెధసర మగు నీ మం(త్రము చతుర్ధ వేదమన బరగెడి యభర్వవేదము నందు 
(19-13) గూడ నుండుట లోని సామంజస్యమేమి ? నాల్లవవేదముగా పరి 
గణీంపబడుట క్రై బహుకాలము యత్నించిన దని చెప్పబడెడి యధర్వ వేదము ఆత్మ 
నిషేధపరము లయిన యిట్టి మంత్రములను తనలో నెట్లమిడ్చుకొని యుండును ? 


2) ఇంతే కాదు. అధర్వ్యవేడము నందలి యీ (కింది మంత్రముల్క 
జూతము, 


“బుచం సాను యజామహే యాభ్యాం కర్మాణి కుర్వతే । 
ఏతే సదసి రాజతో యజ్ఞం దేవేషు యచ్చతః॥ 


బుచం సామ య ద్మపాక్షం హవి రోజో యజు ర్పలమ్‌ు । 
ఏష మా తస్మా న్మా హింపీట్‌ వేదః పృష్టః శచీపకే॥ 
nee (=ర్‌1-! ఎల్ల 


ఇందు మొదటి మం్యత్రమున బుక్సా నువేదములు స్తుతిళశస్త్రమల ద్యారా 
యజ్ఞనిర్వాహకములై యజ్ఞ మంటపమున (సదసి రాజత ౪) విరాజిల్లు చున్న ట్లు 
క్రీ ర్లింపఒడినఏ. బుక్సౌమ వేదములు యజ్ఞనిర్వాహకము అని యిట కీ ర్రింపబడినంత 
మాత్రమున యజుర్వేదము లేదని కాని, అది యజ్ఞనిర్వాహకము కాదనిగాని 
యభిపాయ మగునా ?  యజుస్సులేనిచో యజ్ఞమే లేదు కదా! యజుస్సు 
యజ్ఞశరీర నిష్పాదక మగుటచే నది భిక్సి (కుడ్య స్హానీయము (Back ground) 
బుక్‌ సెమలు కుడ్యగత చిత్రస్థా నీయములు. కుడ్యము నందలి చిత రువుల (వర్ణం 
అకృతుల) గూర్చి (పేంసించు నపుడు కుడ్యము యొక్క_ యునికిని గూర్చిన 
విచారణతో బనియే యుండదు. ఎవరేన్సి "కుడ్య మిచట పస్తావింపబడ లేదు 
గాన కుడ్యము లేదు? _అని చెప్పుచో నది హొస్యాస్పదమే యగును. 


“కర్మకాండవిషయే యజుర్వేదస్యైవ (పాధాన్యాత్‌ .... 
భితిస్తానీయో యజుర్వేద శ్చీతస్టానీయా వితరౌ” 


--సాయణః-కాణ్యసం భాష్యభూమికా, 


978 భారతీనిరు క్రి 


కాన నీ యథర్వ మంత్రము నందలి “'యజామ హౌ-యజ్ఞమ్‌ _ అను 
రెండు పవములును భితిఫానయమైన యజుస్సు నుపలకింస జేంయుచునే యున్నవి 


బి ఏ) 


ఇట పె రెండవ మంగత్రమన హవిస్సును ఓజస్సును ఉ దేశించి 
డవ ఖ 
బుక్సాకులున్కు బలము నుద్దేశించి యుజస్సును కో_బడినవి, (ఆనగా అఆధ్యయనమ్ము 
ఆధ్యాపనము జేయబిడినవి). అట్టి బుగ్యజుః నామాత్మక మైన యో వేదము 
(ఏష వేది నన్ను హింసింపకుండుగాక_అని యధ్యాపకుడు వాగనుశాసనకి ౮ 
(శచీపత్సి యగు ఇంద్రుని (పొర్టించుచున్నాడు. 


ఇది యేమి ! ఇచట బుగ్యజుః సామలను మూడింటిని బేర్కొసి యీ 
మంత్రము _ ఏషః వేదః” అని చెప్పుచున్నది. నాలుగవ వేచమిచట స్మరింప 
బడలేదు. కాన అథర్వ వేవచము అనెడి వేదము లే దం గాన్సిరేక యది వదక 
కాదని గానిచెప్పుట మూయాథర్వణీక మంత తాత్పర్య మగునా 2 ఆటిచో 
వేదత్వ పరిగణనకై తాప యపడుచుడినట్లు చెప్పబడెడి యథ వేకము ఆత్మ 

(cn / ళం 
నిషేవపరము అన యిటి మంతములను తనలో నె టిమిడ్పుకొనగల్సి యుం మను? 
నూ 6 ఉం ళ్‌ 

అథర్వ వేదమే కంఠో క్రిగా( 10-6-89 9) నాలుగువేదములదేరా_ ని నట్లు పూర్వము 
వివరింవబడినదిగదా ! 


శ) ఇకనథర్వ వేదమునకు వేవత్వమును సునంఘటితము గావించుట "స 
యవతరించినట్టు చెప్పబడెడి యథర్వవేదీయ గోపథ (బ్రాహ్మణము గూడ నాలుగు 
వేవములను కంఠోకి గా-చత్వారో వాఇమే వేదా బుగ్వేదో యజుర్వేవః 
సామ వేదో (బ్రహ్మా వేదః (2-16)”-అని పేర్కొనిసురల ఓంకారమును బుగ్యజుః 
సామాత్మకముగ మాత్రమే యిట్లు కీ ర్లించినది, 


“తస్మా దోంకార బుచ్చుక్‌ భవతి యజుషి యజూః సామి 
సామ సూ(్రే సూ[తం (వాహ్మణే (బాహ్మణమి....” 


గోన. 1.l1.28. 


క యీ 879 


క... బాహ్మణ మృగ్యజుఃసామ తస్మా (దృహ్మవాదిన 
ఓంకార మాదితః కుర్వంతి...” గో. బా. ll.24, 


ఇట పె రెండు వాక్యము లందును నాల్గివ (అధర్వ వేదముయెక్క. 
లేదు, 


అద ఆసు 


(వస్తి 
శ ఇంతే కాదు. అధర్వ వేదీయ - ఉపనిషత్తులలో గూడ నికే యొకచో 
చతుర్వేద ప్రశంసయు మజియొకచో బుగ్యజుఃసామరూప్ట్తతయీ (పస్తావము 
బహుళముగ గన్నట్లుచున్నది. 
ప 
(1) ముండకోపనిషత్తులో _ “త తాపరా బుగ్వేదో యజు ర్వేదః 


_ Ww ఎం కి 
సామ బేదో ౭_ధర్వ ఎదఃఎ” ఆస్‌ నాలుగు వేదముల నపరావద్యగా చేదా గ్రానినెదె, 


ఓ 


మరల ద్వితీయముండకమ న (2.1.6) " "తస్మా దృచః సామ యజూంషి దీక్షా 
విజ్లా శ్చ సర్వేక్రతవో” = అని బుగ్యజూఃసానులే యత్‌రాత క పురుషుని నుండి 


యావిర్భవించినట్లు సేరొ). నబడినది 


(2 ప్రళ్నోపనిషత్తు నందు వేద్యతయ (ప్రశంస యిట్లు గలదు, 


“అరా ఇశ రధనాభౌ (ప్రాణీ సర్వం (పతిషస్టితమ్‌। బుచో 
యజూఆషి సామాని యజ్ఞః కృతం [బహ్మ చః 2.6. 
బుగ్భి రేతం యజుర్భి రంతరికీం స సామభి ర్యత్త 
త్క_వయో చేయంశేి ర్ర్‌.7ద 


(8) శాం కిల్యోపనిషత్తు నందొకచో శాండిల్యుడు నాల్గు వేదముల 
నధ్యయనము జేసినట్లును, మజియొకచో మూడు వేదములే యావిర్భ వించినట్లును 
నిట్లుగలదు. 


“ఆధాహ  శాండిల్యో హ వై బహ్మార్షిశ్చ ర్వేతు దేషు....” ఆ 1.2. 
“అధైత తస్మా త ప్యమానాతే సత కా మాన్‌ (తీణ్యకీరా 


080 భారతీనిరుక్క్తి 


ణ్యజాయస్న। త్మిస్రో వ్యాహృతయః। (తిపదా గాయ్య్మత్రీ। 
తయో వేదా స్త్రయోచేవాః....!” __అ. 8. 


ఇప్టెన్నియెని యదాహరణల జూపనగును. అఆధర్వవేచేతరము లగు 
సంహాతాదాహ్మణ-ఆరణ్యక _ ఉపనిషద్భాగముల యందలి యుదాహరణలు గొన్ని 
పూర్వమే చూపబడినవి. 


బుగే్యద మున గూడ నిపే యొకచోట (బు 5625)- “బరి రివ 
na) oy 
యజుషా రక్షమాణా' .-యనుచు యజుస్సు మాత్రమే యజరకక మగుచున్నట్లు 
డు య 
చెప్పబడినది. ఇంకొకచోట (1-164-39) _'బుచో అక్షరే పర మే చ్యోమన్స్‌ 
అనుచు బుక్కులు మాత్రమే నిర్రశింపబడినవి, నుతి మొకచోట. (2-24-6,-17' 
తష ((వజాపక్రి సామలక కరీ గా నిరేశింపబననాడు,  వెజెకటచో 
క! అలో డా 
(8-96-7310-1118 ఇత్యాది బుక్సామలు రెండు మాత్రమే _ నిర్దేశింపబడిన 
మజికొన్నిచోటుల (ము. -97-' 4 ఇత్యాది) తి సో వాచ ఈరయతి యనుచు 
బుగ్యజుః సామలు మూడును జరమేశ్యరునిచే (బే రపింపబడినట్లు చెప్పబడినవి, 
అనై యింకను గొన్ని చోటుల “చత్వారి శృంగా” ఇత్యాది మంతములచే నాలుగు 
వేదములు చెప్పబడినవి. 


మణీయు బుగ్వేదమున నలుగురు బుత్విజులతో యజ్ఞము నిర 
హింపబడుట - యను విషయము పైన బేర్కొనబడిన “బుచాం త్వః పోష 
మాసే” (10-17-11) అను కున మాతమే గాదు. వసిష ప 
స్త ( ) బుక్కు (తమె గాదు వసిష్టుడు (బహ్మ 
స్థానము నధిష్టించి మిగిలిన బుత్వీజులతో యజ్ఞముము నిర్వహించినట్లు బు 
789.14 ఇత్యాది బుక్కులవలన _ దెలియును. కాన బుగ్వేదమున చతుర్వేద 
(ప్రస క్రియు, నలువురు బుత్విజుల (ప్రస క్రియ లేదనెడి చరిత్రకారుల వాదము 
సరికాదు. ఇట్లు (శుతులయం దొకచో ఏకవేద (పన క్తి మతొకచో రెండు, 
రం ఇవాన్‌ 
వేతొకచో మూడు ఇశ్లే చతుర్వేద (ప్రసక్తియు నుండుటలో నా యా (పకరణముల 
ననుసరించి తాత్సర్యమును (గ్రహించుటయే యుక్తము. 





(త యా $81 


ఇట్లు ఆధర్వేతర వేదభాగము లందు వలెనే అధర్వ వేదము నందును, 
దానికి సంబందించిన (బాహ్మణ-ఉపని షద్భాగము లందునుగూడ వేద చతుష్టయ 
ప్రస్తావము. దానితోపాటు బుగ్యజుఃసామాత్మక (త్రయీ నిర్చేశము నుండుట 
గమనార్హము. కాన (శుతులయం దెడనెడ గన్చట్లు త్రయీ నిరేశమునకు చతుర్ల 
లా ర ౧ (a) 

వేద నిషేధమునందు తాత్సర్యము లేదనుట శ్రుతి సమ్మతమైన యభిప్రాయము. 


కాని [కుతి సంప్రదాయము నిట్లు (గహింపక __ “అథర్వ వేదమునకు 
వేదత్వమును స్టాపించుటకై యవతరించిన గోపధ(వ్రాహ్మణమే పొరబడి, యచ 
టచట నాల్లవ వేదముయొక్క_ యునికిని మటిచి మూడు వేదములనే (ప్రసావించ 
నది” = యనెడి చారి(తికుల వాదము నందెంత సామంజస్య మున్నదో విచారింప 
నగును. అట్టిది పొరపాకే యగుచో నది యొక గోపధ(బాహ్మణము నందే గాదు; 
[(కుతులయం దెల్ల యెడల ఎట్ట సంప్రదాయము బహుళముగా గాన నగుట పె 
యుదాహరణముల వలన స్పష్టము. 


(శుతులయందే కాదు స్మృతి వరాణేతిహాస కావ్యము లందును నిస్తే 
గణదు. ఇట్లుండుటలోని తాత్సర్యమిను (గ్రహించుటకు మారుగా - ఇది యనాది 
సిద్ధ సం పదాయమని (గ్రహించుటకు మారుగా = దీనిని పొరపాటు ఆని యనుట 
పొరపాటు గదా ? 


“చత్వారి శృంగా = ఇత్యాది బుక్కులు. 
అర్థమోమాంస వ్‌ 


ఇట్లు అధర్వణ[శుతుల యందును, తదితర 1(శకుతుల యందును, ఒక 
చోట వేద చతుషయ (ప్రసావము, మజియొక చోట వేద్యశతయ (వసావము గన్పటు 
అ ద | తీ అ 


56 7 


$82 భారతీనిరు క్తి 


చుండుటచే (తయీ వదమునేకు గాని, వేదత్రయ (ప్రస్తావమునకు గాని, చత్రురశ్షేద 
ర్‌ 
నిషేధము నందు తాత్పర్యము లేదని స్పష్టమైనది, 


ఇక “చత్వారిశ్ళంగా” ఇత్యాది మం[త్రములచే జెప్పబడెడి” చతుః శృంగ 
త్యము _ (కిపదత్వమూు శుత్యనుగుణముగ దర్శించినగాని (శుతికిగల (తయీత్వము 
తేబసడదు. కనుక నీ వంతములకు (శుత్యంతర సంవావము ననుసరించి సంప్ర 
దాయానుగతమైన యళ్ళమును జూతము, 


సాము వేదియ మగు షడికంశ(బ్రాహ్మ ణము 
“దత్యారో 2 స్యె వేదాః శరీరమ్‌ —_బుగ్యజుః సామ గతిః” 


అస్‌ పరాదేవత.ము యజ్ఞస్వరూపిణీయ నగు స్వాహోడేవీ స్వరూపమును 
వివరించి యున్నది. దీనివలన స్వాహాదేవికి నాలుగు వేదములు శరీరము; బుగ్యజు? 
సామలు మూడును పాదములు (గతిః-చేష్ట్ర - అని స్పష్టమగుచున్నది. “ఛందసాం 
మాతా; వేడమాతా* _-యని (శ్రుతి. (పసిద్దమెన గాయత్రీ పరాచెవతకు బుగ్యజుః 
సామలు పాదములని (శ్రుతి స్మృతి పురాజేతిహాసాదుల యందు (సిధ్ధి గలదు, 


“బుగ్యజుః సామరూపా శ పాదా ఆస్మా (పకీ ర్థితాః' 
==సూత , సం, All, 


బుగ్వేదము కూడ యజేశ్వరు డగు అగ్ని నికే వర్తించినది. 
cy గా ణు 


“వయం నామ (ప (బవామా ఘృతస్య ౬ అస్మిన్‌ యజే ' 

స క్‌ 
ధారయామా నమోభీః | ఉప (బ్రహ్మా శృణవ చృన్య 
మానం । చతుఃశ్ళంగో 2 వమీ దార ఏతత్‌ 1” 


బి శరీకి2 వా సం. 17-90; తై. ఆ. 10-10-2 


త్ర యౌ 888 


“చత్వారి శృంగా తయో ఆస్య పాదా ॥ ద్వే శరై సప్త 


హస్తాసో అస్య । (త్రిధా బద్దో వృషభో రోరపీతీ । 
మహో దేవో మరా ఆ వివేశ [” 


బు. కీ-ర్‌రీ=ర; వాం సం, 17-91); తై. ఆ. 10-160-2; నిరు. 18-7. 


ఇచట (బహ్మక్కు లేక యజైశ్వరునకు నాల్గు శృంగములు, మూడు 
పాదములు ఉన్నట్లు చెప్పబడినవి. 


యాస్కుడు యజపక్షమున యజ్రాత్మకు డగు నగ్నికి నాలు శృంగములు 
చో జ్‌ క్‌ 
నాల్లు వేదములే యని చెప్పినాడు, 


“చత్వారి శృంగేతి చేదా వా ఏత ఉకాఃి నిరు కమ్‌, 
ద నానో 


(శ్రీ సాయణాచార్యులును చతుఃశ్ళంగము అనగా నాలుగు వేదము లనియే 
[(గహించిరి. వాజసనేయసంహిత యందు గల యీ మంత మును వ్యావ్యానించుచు 
ఉవట మహీధరులు (బ్రహ్మ జు ఉద్గాత _ పోత- అధ్వభ్యులనెడీ నలుగురు బుతివ 
జులే నాలుగు శృంగములు; బుగ్యజుఃసామలు మూడును పాదములు- అని వ్వి 
రించిరి. ఇట యజైశ్వర (ఆగ్ని) సరముగ జెప్పు నపుడు నాలుగు వేదము అనియు, 
యజ[కియాపరముగ జెప్పు నపుడు చతుర్వేతములకు బ్రితినిధు లగు. నలువురు 
బుత్విక్కుూ లనియు (గ్రహించుట సమ౦ంజసమెొ, ణుగ్వేదముచే హౌ(త్రము నెల 
పెడి పోగ బుగ్వేదమునకును, ఆశే యధ్వర్యుడు యజుర్వేదమునకును, ఉద్గాత 
సామవేదమునకును (బతినిభులు ఇక (బహ్మ వెద్యతయో క్తకర్మా భిజాడును: అధర్వ 
విదుడును నగుచు (బ్రహ్మత్వమును నిర్వహించును గాన (బ్రహ్మ చతుర్వేద ప్రతినిధి 
యననొప్పును, 


ఇట్లు. చతుఃశ్ళంగ పవముచే నాల్గువేదముల (గ్రహించుచో స్వాహాదెవికి 
లేక గాయ్యత్రీదేవికి వలెనే స్వాహాపతి యగు యజేశ్వరునకు (లేక (బ్రహ్మకు) చతు 


884 భారతీనిరు కీ 


ర్వేదమయక్వము  (చతుఃశృంగత్వము బుగ్యజుఃసామ సంచాలిత్వము నుప 


పన్న 
మగును, 


క 9 లచ 
చత్వారిశ్ళ్చంగా యను సీ మం(త్రమున కిట్లు యజ, యజిశ్వర పరము 
గనే గాక యొకచో “ఓంకారి పరముగను, వెతొకచో “సూర్య” పరముగనే గాక 
యొకచో వె యాకరణులచే 'కబ్బ బహ్మ? పరముగను, మం(తళాస్త్ర వే త్రలచే “పరా 
వొక్‌* వరముగను - బెక్కురీతుల వినియోగము, సమన్వయమును గన్సట్టుచున్న డి, 
ఇల్లీ మం[త్రముననే గాదు. ఈ క్రింది మం్యతమున గూడ ఇశ్లే చెప్పబడుచున్నది, 
“*చత్వారివాక్పరిమితా పదాని। తాని ఏదు (రాహ్మణా 
యే మనీషిణః గుహో (తీణీ నిహితా నేంగయంతి। 
తురీయం వాచో మనుష్యా వద న్టి॥' 
బు. 1-164.45; అథర్వ 9-10-27; తె. (బా 2°86; శబా, 
4-1-817; జ. ఉ. (బాం 1-7-8, 40-5; నిరు, 13.8. 
ఇచట వోక్కు_చే పరిమితము లగు నాలుగు పదము లేవి + 
“కత్రమాని తాని చత్వారి పదాని ౪” 
1. ఓంకారో. మహావ్యాహృతయ శే త్యార్షమ్‌ ('వేదవాదినాం బుషీణజాం 
మతమ్‌్‌ 
2. నామాఖ్యాతే చోపసర్గ సీపాతా శ్వేతి వె యాకరణాః, 
nM షొ ర 
_ ల 
$. మలత్రః కల్చొ బ్రాహ్మణం చతుర్తీ లౌకికీతి యాజ్జికాః, 
4. బుచో యజూంషి సామాని చతుర్తీ వ్యాహారికీతి నైరుకాః. 
5. సర్పాణాం వాగ్వయసాం క్షుదస్య సరీన్నపస్య చతుర్ధి 
వ్యావహారికీ తేనే, 
6. వశుషు తూణవెషు మృగే ష్వాక్మని చే త్యాత్మ ఫవాదాః, 


నిరు 18-9. 


త్ర యీ 385 


ఇటు ఒకే దుంత్రమునకు బెక్కు తీరుల సమన్వయములు జెప్పబడు 
య 
చున్నపు డిం దేది ప్రామాణికము ? “చత్వారి శృంగా-చత్వారి వాక్సరిమితా పదాని” 
ఇత్యాది బుక్కులు వివి ధార్గములు ధ్వనింప జేయుచున్న యాలంకారిక రూపణము = 
యగును, స్పషా రథవతీతి లేని యిట్టి నుంత్రమున నాధారముగ గైకొని బుగ్వేద 
ఆ (6 వ వ 

మున నాలు వేదముల (బసావన గలదని చెప్పబూనుట యుక్తమా ? యన నట్టు 
nn ఆ — ౧౧ 

కాదు, 


వివిధ దర్శనకారులు మంత్రముల యందు వివిదార్హముల దర్శించుట 
యుక్తమే. మంటతములు వివిధగతులు, లేక వివిధ వినియోగములు గలిగి శత 
పథములై బహ్వర్దబోధకములు (శత ప్రజాక) అగుచు యజ్జేశ్వరుని, వాగధిష్టాన డేవత 
యగు నగ్నిని, బేక (దిహ్మాను పౌందుచుండుట మంత స్వభావ మని (శుతియే (ము, 
4-58-5; వా. సం, 17.98) స్వయముగ వివరించినది (చూ, బుషి శబ్దము). కాన 
పరమేశ్వరుడు వేయి వేణు రూపములతో దన నారాధించెడి భక్తులకు అధికారి 
శేదము ననుసరించి సాకొత్కరించుచు నట్లు మంత్రముకూడ అధికారి భేదము 
ననుసరించియ, _ వినియోగఖేదము ననుసరించియు. వివిధార్హములతో నోత్మస్వరూప 
మును సాక్షత్యారింప జేయుచుండును.' ఉదా :- “చత్వారి శృ గా? - ఇత్యాది 
మంత్రములు శె త్రీరీయారణ్యకమున తత్త్వాప దేశ వ్రకరణమున బరఠింపబడిసవి. 


“యధథో క (వశంసో పేత పుణ్యానుష్టా నేన నిషిద్దాచరణ 
వరి తేన శుదాంత 8కరణస్య పురుషస్య తత్వ మువదేషుం 
బె @ — టబ్‌ 
అయ మనువాక ఆరభ్య'తే” సొ భౌ తె, ఆ. 10-10-2 


కాన “చత్వారి శృంగాి-ఇత్యాడి మంత్రములకు యజ్జమునందు మాత్రమే 

వినియోగము-అని చెప్పదగద్యు ఇఏ త త్వమును కూడ దర్శింపజేయ సమర్థములు. 
వావాటీ డు 

అందుచేతనే (శుతియందు తతోపదేశ (ప్రకరణమున గూడ దిఠింపబిడినది. ఇట్లు 

తత|ోపదేశ _పకరణ మధ్య పఠిత మగుటజేసి యీ మం క్రమున కచట యజ్ఞపర 

ముగ ృర్హమును వివరించుట పొసగదు. ఆందుచే నిచట 'ఆి కారాడి (సణవమౌాత్ర 


886 భారతీనిరు కి 


లనెడి చతుఃశృంగములును, విశ్వ-తె బస. (సాజ్జాలు లేక విరాట్‌ _ హిరణ్యగ్బు 
అవ్యాకృత ములు = అను మూడు పాదములునుంగలి యొస్పెడి (పణ వ్యాఖ్య (దిహ్మా 
తత్త్వమును (బ్రితిపాదించు నల్లీ మంత్రార్ధము వివరింపబడినది. (చూ. స్పా, థా 
ఆకారాది ప్రజవమా(తలు బుగాది వేదరూపము లగుటయు, అందుచే (పణవన్ను 


వేదమయ మగుటయు (శ్రుతి, స్మృతి, వృురాణేతిహాసాదులయందు స్పషము, 
ళు 


ఇకై సూర్యపక్షమున నాలుగు దిక్కులు నాలుగు శృంగములుగ జెప్ప బడిన 
ఇందుల కుపప తి యిటు గాంచ వగును, 
జీ ౧ 


“బుచాం (పాచీ మహతీ డి గుచ్యతే దక్షిణా మావు 

ర్యజుషా మపారామ్‌। అఆథర్వణా మంగిరసాం (పతిచీ 

సామ్నా ముదిచీ వహాతీ ది గుచ్యతే Ts 

“బుగ్నిః పూర్వా హై దివి దేవ ఈయసే 

యజుర్వేచే తిష్షతి మధ్యే ఆహ్నః | 

పామవేదేనా స్తమయే మహీయతే 

వేదై రశూన్య త్త్రీభి రేతి నూర్యః 1” కె టా. *ఓ1281. 


“ఏతా శృతుర్వేదాభిమాని దేవతా ఆదిత్యస్య (పాచ్యాదిదిక్షు 

అవస్టాయ సేవన్తే .... ఏతచ్చంటోగాః - “ఆసొ వా 

ఆదిత్యో వో మధు _ ఇత్యస్యాం మధువిద్యాయాం 

జహ్మప్రపంచేనా ౭ మవనవంతి |” —సొ, భాం 

చి శుతివాక్యముల బరిశీలించుచో వేదమయము లయిన (ప్రాచ్యాది దికు 
లను నాల్షింటిమి సూర్యువకు చతుఃశృంగములుగ జెప్పుట యుపపన్నమే యగును, 
మజ్‌యు నిట్టు చతుర్వేదసుయు డగు సూర్యుడు, ఇచట “వేదై రశూన్య న్రిఖి రేకి”. 
యవి గూడ చెప్పబడుటచే స్వాహాడేవిక్షిని గాయతత్రికిని, అగ్నికిని వలెనే సూర్యువ 
కుమ చతుర్వేదఘయత్వము, బుగ్యజుఃసామ సంచారిత్వము నొప్పును, 


(తయా 987 


ఇక మంత్ర జ్ఞులు “చత్వారి శృంగా” మంత్రమును పరావాక్‌ దేవతా పవ 
ముగను, వై యాకరణులు సోటాఖ్య శబ బహ్మ పరముగను, నైరుక్తులు చతురే?ద 
శృంగాయ్మక 'దేవతాపరముగను నీ మంతారమును దర్శించిరి. సూక్మముగ బరి 

a ఇ 

శీలించినచో నొకే పవత త్త్వమును భిన్న భిన్న (ప్రకరణము లందు భి భిన్న రూప 
ములతో నుపాసనాభేదము ననుసరించి దర్శించి రనుట స్పష్టము. కాన నివి 
యన్యోన్యవిరుద్దము లని యనుకొనరాదు, ఇఏ యధికారిభేద ముచే సాధకులు దర్శించు 
సత్యదర్శనము లే యగును. 


ఇంకొక విషయము. ఈ ఓం|తములకు (త్రేతాగ్నిసాధ్యము లగు 
యజ్ఞాది క్రియల యందుమా్య మే గాక, ఏకాగ్నీ సాధ్యము లగు వివాహోపనయనాది 
సంస్కారముల యందును గూడ వినియోగము గలదు ఉదా:. ఈ “చత్వారి శృంగా 
యను మంత్రముచే నిత్యనై మి త్తకము లయిన కర్మలయం దన్నిటి యండును అగ్ని 
దేవతా ధ్యానము చేయు సంప్రదాయము కలదు, _ అట్టియెడ ఏకాన్నిసాధ్య కర్మ 
ప్రకరణ మగుటచే నీ మం[(త్రముచే నిట బుత్వికృతుష్తయసాధ్య యజ్షేశ్వరరూపమున 
అగ్నిని దర్శించుట పొసగదు _ అనగా చతుఃళృ్ళంగములచే నిట నలుగురు ముత్వి 
జులను గ్రహించుటకు వలనుపడదు. తత్వోపదేశ్యపకరణము గాదు. గాన నిట 
(వణ వాఖ్యబహ్మపరముగ సమన్వయము జెప్పను ఏలు లేదు. అనై శబ బహ్మ 
తరముగ గాని, పరావాగ్లేవి పరముగ గాని య్యముల జెప్ప సమయము గాదు. కాగా 
చచు ర్వేదాత్మక దేవతా (పరమేశ్వర స్వరూపునిగ మ్యాతమే యగ్ని నిట దర్శింప 
వలసి యున్నది. అందుచే నిట నగ్నికిగల చతుఃశృంగములు చతుర్వేదోపలక్ష 
కము లగుట (కుతి సమ్మతము; సంప్రదాయవిరుద్ధము. (శ్రీ మద్భాగవతము గూడ 
“చత్వారిశ్చంగా' యను నీ మంత్రమును ల్లోకరూసమున (ఆవ ర్తింపజేనసి పరమేశ్వ 
రుడు చతుర్వేదశరీరు డనియు, (తయీవిద్యారూపు డనియు పర్షించినది (చూ, ?- 
6-11), (ఈ విషయము ముందు వివరింప బడును), 


“యజం వ్యావ్యాస్యామః, సతిభి ర్వేదెః విధీయతే” ___ అనుచు 
Fy నూ 

యజ్జికులు బుగ్యజుః సామ వేదముల మూడింటికే_ యజ్ఞమునవినియోగము జెప్పిరి; 
కావున నాథర్వణిక మంత్రములకు. యజ్ఞమున వినియోగము లేదు యజ్ఞమున 
వినియోగము లేనందున నా మంత్రములకు వేవత్వ మెట్టువసన్న మగును? 
వెదత్వమే యుపపన్నము గానిచో యజ్లేశ్వరు డగు నగ్ని చతుర్వేద శృంగాత్మకు 
డగుట యెట్లు ? కాన "చత్వారి శృంగాి ఇత్యాది మంత్రముల నాధారము చేసికొని 
బుగ్వేదమున చతుర్వేదముల (ప్రస్తావన గల దని చెప్పుట యుక్తమా? -యన 


నట్లు గాదు, 


వెదత్వము - యుజ్ఞసంబంధము ల 


అధర్వణీక మంత్రములు కృత్న్న (దిహ్మత్వ (ప్రతిపాదకము లగుచు యజ్ఞ 
సంబంధము గలియున్న వని పూర్వము వివరింపబడినది, కాన వానికి యజ 
సంబంధము లే దనుట యుక్తము కాదు. ఒకవేళ నా మంతములకు యజ్ఞము 
నందు సాకొత్తు వినియోగము లేక పోవచ్చును. అంత మా(తముచే వీనికీ 
వేదత్వ ముపపన్నము గాదనుట యుకృము గాదు, యజ్ఞవినియోగ రూప 
సందింధము చేతనే వేదత్వము సిద్ధించు నని చెప్పుచో యజ్ఞముల యందు 
' వినియోగములేని యుపనిషత్తులకును వేదత్వముపపన్నము కాకపోవును. (పత్యకది 
ప్రమాణములచే చెలియజాలని పురుషార్థోపాయముల దెలియ జేయుటయే (వేద 
యతీతి వేదణ్స వేదము యొక్క వేదత్వ నుని పూర్వము, వివరింపబడినది. 
(చూ:._ వేదశబ్రము. 


శ యీ 889 


అనగా కర్మార్థము లగుచు నతీంద్రియ మగు ధర్మమును, మోక్షార్ధము 
లగుచు నుపనిషత్తులచే నతీండియ ముగు (బ్రహ్మను భోధించుట వేద సామాన్య 
లక్షణము. ఇతరవేదములవలెనే యధర్వవేదము గూడ (బాహ్మణాదులతో 
విలసిల్లుచు ధర్మ (బ్రహ్మ బోధక మగుచున్నది, 


 ఇతరవేదములకు వలెనే ఆధర్వవేదమునకును శాఖలు గలవు, 
ఈ విషయమును సంప్రదాయవిదు లిట్లు చెప్పుచున్నారు. 
య 


“మహాన్‌ శబ్రస్య (పయోగవిషయః।॥ సహృద్వీపా వసుమతీ। 
(తయోలోకా శ్చత్వారో వేదాః సాంగాః సరహస్యా బహుధా 
భిన్నా ఏకశత మధ్వర్యు శాఖాః సహ(సవర్మా సాదువెదః 
ఏకవింశతిధా బాహ్వచ్యం నవధా 2ఒ=థర్వణో వేదో 

వాకో వాక్య మితిహాసః పురాణం వైద్యక మిత్యేతావాన్‌ సశబ్ద్య 


(పయోగవిషయః” మ హాభాష్యమ్‌ _ పస్పళహ్నిాంమ్‌. 


మతియు పతంజలి మహర్షి శబ్దానుశాసనమును 'పారంభించుచు _ 
“వె దికాః ఖఇల్వపి _ శంనో దేవీ రభిష్టయే ౬ ఇషే కోర త్వా = 
ఆగ్నిమీశే పురోహితం - ఆగ్న ఆయాహి వీతయ _ ఇతి” 


అనుచు నాలుగు వేవముల యందలి వాక్యములను (ఆర్య మంత 
(పతీకముంనుు వైదిక వాక్యములుగా నుదహరించినాడు. ఇందు మొదట నుద 
హరింపబడిన “శం నో దేవ రధిష్టయే” ఆనునది ఆథర్వణ, వేడవాక్యము, 
సామాన్యముగ _బసిదమైన బుగ్‌ -యజుః_సా మ-ఆథర్వణము లనెడి (క్రమమును 
విడిచి యిట ముందు ఆథర్వణ చేదవాక్య'మే యుద హరింపబడినది, 


ఇప్లే మహాభాష్యమున మజియొకచోట గూడ _ 


లగ) 


890 భారతీనిరు క్తి 


“కిం పృస రిదం వ్యాకరణ మే వాధిజిగాంసమా నేభ్యః 

(ప్రయోజన మన్వాథ్యాయతే న పున రన్య దపి కించిక్‌, 

ఓ మిత్యుక్వా నృతాంతశః శ మిత్యేవ మాదీన్‌ శబాన్‌ 
— కి ౧ 


పఠ ని, 
నీ 


యనుచు నధర్య వేదమునకు గల (ప్రాథమ్యము కంఠో క్తిగ దెలియజేయ 
బడినది. వ్యాఖ్యాతలు నితర వేదములకం'టె దీనికి గల (ప్రాథమ్యము లేక వైలక్ష 
జ్యము దీనిచే సూచిత మగుచున్నట్లు తెలియ నగునని వివరించిరి. 


మజీయు పతంజలి యధర్వవేదీయు డనియు, నందుచే నా స్వే 
వాక్యమును మొదట నుదహరించె ననియు కొందణీ యభి పాయసము, (చూ. మహో 
భాష్యటిప్పణీ). అధర్వ వేదమునకు వేవత్వమే లేనిచో లేక వేదత్వము తరువాత 
గల్సింపబడినచో, కల్పిత వేదత్వ (ప్రతీతి గల యా వేదము నాదరించి పతంజలి 
మహర్షి దాని నిట శబానుశాసనారంభమున మొదట నుదహరించుట యుపపన్నము 
గానేరదు “క్షం వేదానా మధ్యేయు వ్యాకరణమ్‌” _ ఆని వేదరకాంమై కదా 
వ్యాకరణము (పవృ తే మయినది. అట్లు (పవృ త్తమయిన శద్దానుకాసనారంభమున 
నిట్లు కల్పిత వేదత్వ (ప్రతీతి గలదని చెప్పబడెడి యా యధర్వణ _ వేదవాక్యమును 
మొదట నుదహరించుట సం(ప్రదాయవిదు తముడు [ప్రామాణికుడు నగు పతంజలి 
మహర్షికి జెల్లదు, అందుచే నట్లు మొదట నుదహరించుట లోని తాత్సర్య మేదియో 
కనుగొనవలసి యున్నది. ఆ విషయమును (క్రమముగ జూతము, ముందు 
అథర్వ వేదముయొక్క_ వేదత్వమును జూతము. 


“స్వాధ్యాయన్య తథాత్వేన హి సమాచారే 2_ధికొరాచు 
సవవ చ్చ త న్నియమః” (ది సూ. 86. 


శ్రీ బాదరాయణ మహర్షి ఈ సూత్రముచే నితర వేదాధ్యయన మెట్టు 
స్వాధ్యాయ మగునో యధర్వ వేదాధ్యయనము గూడ నటే సాఇధ్యాయమ గుట 
ఆ “్వోొళీ 


తయో. 891 


స్పష్టము చేసినాడు మజియు “సవవచ్చత న్నియమః' అను పదములచే 
నాధర్వణ మంత్రములకు ఎకాగ్నిసాధ్య కర్మపరత్వమును వివరించినాడు, 


“యజ్ఞం వ్యాఖ్యా స్యామః స |తిభి ర్వేదె ర్విదీయతే” = అని చెప్పిన 
(శౌతసూ(తకారులును తమ గృహ్య, ధర్మస్నూతములలో స్వాధ్యాయాధ్యయిన 
విధుల యందు నాల్గు వేదముల విధించినారు. కనుకనే 'త్రిభి ర్వేదె ర్విధీయతే? 
ఆను వాక్యము చతుర వేద నిషేధపరము కాదని స్పష్టమగుచున్నది. 


కాన అథక్వ వేదమునకు వేదత్వ మనాడిసిద్దమే కాని యాగంతుకము 
కాదు. వేదములు గాని, వేదాంగములుగాని, స్మృతి పురాణేతిహాస కావ్యాదులు 
గాని, యథర్యావేదమునకు వేదత్వ మెట్లుపపన్న మగును ?' _ అని శంకించుట 
యెచటను గానము. అట్లు శంకింసక పోగా పురాజేతిహాసాదు లాథర్వణిక 
మంత్రములను సిద్దమం్యతము లని వేనోళ్ళ బొగడినవి. ఆ యుదాహరణములు 
గొన్ని పూర్వము చూపబడినవి. అంతేగాక యథర్వ వేదమునకు యజ్ఞమునందలి 
విశిష్టస్థానమును గూడ వివరించి చెప్పినవి. వేదవేతయు మహాతపస్వియు నగు 
బుశ్యశృంగుడు అథర్వణికమం(త్ర  (ప్రకాశిత మైన ప్పత్రకామేష్టిని యథావిధిగ 
దశరథునిచే జేయించినట్లు (శ్రీమద్రామాయణము చెప్పుచున్నది. 


“వధావీ తుతతో ధ్యాత్వా సకించి దిద ముత్తమమ్‌। 
లబ్దసంజ్ఞ స్తత స్తంతు వేదజ్లో నృప మ టదిపిత్‌ ॥ 


ఇష్టిం తేహం కరిష్యామి పుతీయాం పృుతకారణాత్‌ | 
అధథర్యశిరసి పోక్సె ర్కంశతె9 స్పిద్దాం విధానత:ః ॥ 
ఎ-- రామా, బాల, 15 సర, 
a 


హరివంశము యజ్ఞము చతుర్వేదాత్మక మని చెప్పుచు, అథర్వ వేదము 
యజమున ఏ శీరసానీయుమని యిట్లు కీ రిలచినది. 
న 9 చు ౯౫ ౨ 


592 భారతీనిరుకి 


(నే తాభ్యోం జనయ దేవో బుగ్వేదం యజాషా సహ । 
సామవేదం చ జిహ్వా(గా దథర్వాణం చ మూర్గతః ॥ 
జాతమాగ్రా స్తు తే వేదాః క్షేత్రం విందంతి తత్త్వతః । 
కేన వేదత్వ మాపన్నా యస్మా ద్విందంతి త త్పదమ్‌ ॥ 
తే సృజంతి తదా వేదా (బహ్మ పూర్వం సనాతనమ్‌ | 
పురుషం దివ్య రూపాభం స్వః నె ర్భావె. ర్మనోభవైః | 
అథర్వణ స్తుయో యోగః శీర్షం యజ్ఞస్య త త్స్మృతమ్‌ | 
గీవా బాహ్వంతరం చైవ బుగ్భాగః స భవే తృతః॥ 
హృదయం చెవ పార్శ్వం చ సామభాగ స్తు నిర్మితః | 

బ సి శీరం కటీ దేశం జంఘోరు చరణైః సహ । 

ఏవ మేష యజుర్భాగః సంఘాతో యజ్ఞ కల్పితః ॥ 
పురుషో దివ్యరూపాభః సంభూతో హ్యనురా త్పదాన్‌ | 
స హీ వేదమయో యజ్ఞః సర్వభూత సభావహః ॥ 


ఎ హరివంశ గ.17-47 నుండి 00. 


మహాభారత మీ యథర్యవేదము నుత, మోతృమ[శుతి యని యిట్లు 


కీరి ఇచినది, 


'“అథరాగరిగిరసొ హ్యేషా త్రుతీనా ముత్తమా (శ్రుతిః | 
అవిచారై కవ కారె షా (శేయస్కామై ర్నరెః సదా ॥” 


భార, 8-70-06. 


ఇట్లు పురాణేతిహాసముల యం దుత్తమ్యశుతిగా గీర్హింపబడుట వలనను 
'ఆథర్వాంగిరసః పృచ్యం (ప్రతిష్టా? _ అని ఈ రీతిగా (శుతులును అథర్వ వేదము 
యొక్క మహత్యమును గీ ర్తించుట జేసి పతంజలి మహర్షియ శద్దానుశాస 
క ల నా ల ౧ 
నారంభమున దాని మహ త్వ్వమునను దెలియజేయుటక్రై యా వేద వాక్యమును 
మొదట నుదహరించె నని చెప్పుట యుక్తము. 


త యా 393 


శ ‘ శ ® . 
శ) సాయణాచార్యులును చత్వారి శృంగా యను ముక్కున కర్ణమును 
వివరించుచు అథర్వ వేదమును గూర్చి యిట్లు వివరించిరి, 
“యద్య ప్యావ స్టంబేన యజ్ఞం వ్యాఖ్యాస్యామః స (తిభి 
'ర్వేరై ర్విధీయత ఇత్యు క్రమ్‌ త థా2పి ఆథర్వణస్య 
ఇతరాన'పేక్షయైవ ఎకాగ్ని సాధ్యానాం కృత్స్నకర్మణారి 
అభిధాయకత్వాత్‌ తదపేకయా చత్వారి శ్చంగే త్యుక్తమ్‌ి 


ఎ, సా, భాం మి. 1.16445. 


కాన చత్వారి శృంగా” యను మంత్రమున యబైేశ్వోరు డగు ఆగ్ని 
చతుర్వేద కృంగాత్మకు డగుట యుక్తమే. ఇట్లు బుగ్వేదమున నీ మంతముననే 
కాదు చతుర్వేద (పసావము గల బుక్కు లింకను గలవు, 


ఉదా = 


“సాహా న్లో అగ్న ఏకయా పా హ్యుత ద్వితీయయా 1 షాహీ 
గీరి శ్చత సృభి రూర్జాం పతే పాహి చతసృభి ర్విసో 1” 


బు, 8-60-85; వా. సం. 27480 తై, అ. 105.1. 


శె త్తరీయారణ్యక్రమనం దీ మం్యతము కొలది మార్పులతో గలదు. 
బుగ్యజుః సామా థర్ష్యణ రూపము లగు నాలు వాక్కు లతో (చత సృభిః గీర్భిల 
అభిషుతుడవె జగన్నివాసహతుభూతుడ వైన యగ్నీ (ఉసో) రక్షింపుము _ అని 
అ C= మాలల 
యరము, 
a 
Bey అగ్నే, హీ వసో, జగన్నివాస హేతో। బుగ్యజుః 
సా మాథక్వుణ రూపాథి శృతసృభి ర్లీర్భిరభిమతః సన్‌ 
నః పాహి 1" సా, భా, 


894 భారతీనిరు క్తి 


కావున స్వాహా దేవికిని, గాయ త్రికిని, సూర్యునకున్కు (ప్రణవాఖ్య 
అయ సో జే యల ( 
(బహ్మాకును వలెనేయజైశ్వరుడగు అగ్నికి గూడ చతుర్వేదమయత్వము, 
బుగ్యజుః సామసంచారిత్వము ఉపపన్నమే యగును. 


చతుర్వదము కం [తయీ విద్యారూపములు ; వ 


'కాని, *చత్వారో 2 సై వేదాః శరీ: మ్‌_బుగ్యజుః సామగతిః ; అప. 


చత్వారిశ్చంగా! త్రయో అస్య పాదాఃి- అని యీరీతిగ జెప్పుచో చతుర్వేదములు 


రి 


శరీరము లేక శృంగము లగు హేమి ? బుగ్యజుస్సామలు మూడును పాదము 
అగు కేమి ? ఇవి పరస్పర విరుద్దముల గ గిన్నట్టుట -లేదా 7? యన నట్లు గాదు, 


వం౦ (తతైంవిధ్యము అ 


ఇచట చతుర్వేదములను శృంగములుగను, లేక శరీరము గను మొదట 
బేర్కొని, తర్వాత _బుగ్యజుఃసామ లను పాదములుగా బేర్కానుటచే, నిచట బుక్‌ 
యజుః--సామ పదములు. వేదపరములు గా 'వనుట స్పష్టము, ఇవి మంత్రపరములు 
అనగా పై నాలుగు వేదముల యందలిమంత్రములు బుక్కులుగన్తోో లేక యజుస్సులు 
గనో, సామలుగనో యుండు నని మంత్ర 'తెవిధ్యమును దెల్బునవి. దీనివలన 
సామాన్యముగ బుగ్వేదమ్ము యజుర్వేదము_అని యీ రీతిగ వేదవద సాహచర్య 
మున్నపుడు బుగ్యజుస్సామలు _పెదవరములు. అట్లు వేదసద సాహచర్యము 
లేనియపుడు (ప్రకరణము ననుసరించి వానిని మం(త్రపరములుగనే (గహించుట 
సంప్రదాయము. కాన పూర్వోదాహృత ము _లయిన-"బుచః సామాని జజ్జరె.... 
యజుః తస్మా దజాయత '. ఇత్యాది స్టలములయ దు బుగూపములు, సామరూపములు 
నయిన మంశత్రములే యావిషృవించిన వని యర్థము. అనగా చతుర్చేదములు 


(తయో 895 
బుగాది (త్రి విధమంశ్రాత్మకములై యావిర్భవించిన వని యర్థము ఎడనెడ సీ 
పదములు (పకరణము ననుసరించి వేదపరములుగ గన్నట్టినను గన్పట్లవచ్చును. 

ఏం రు యట 


కాని “తస్మా ద్యజ్ఞాక్‌ సర్వహుతః బుచఃసామాని జజ్జిరేఛందాంసి 
జజ్ఞిరే తస్మాక్‌ యజు స్పస్మాదజాయతి_అను నీ మంత్రము నందలి బుగ్‌. 
యజుః-సామ పదములు మం(త్రపరములు గావు అవి వేదపరములే యని 
కొందజు విమర్శకు 1లిటు చెప్పుచున్నారు, 


“పెమం(్రమున 'ఛందాంసిి యను పదమునకు ఆథగ్య వేద మని 
యర్థము. కాన పై మం(తముచే చతుర్వెదోత్సతి, తెలియుచున్నది; ఏలయన 
బుగ్‌-యజాుః_సామ వేదములు గాయ త్యాడిఛందో బద్దము లేక దా? బుగాది వేదము 
లావఏర్భవించిన 'వనియే యశ్ర్తమ, మరలిఛందాంసి. జజ్జి రేత స్మాళ్‌* ఆని చెప్పుట 
యేల? “భఛందాంసిి యను వద మథర్వ వేదోత్సతి ని దెలియజేయును, ఇట్లు 
చెప్పుటకు (పమాణమును గలదు. 


“బుచాం.... గాయ(తం ఛందః। యజుషాం.... త్రైెష్టభం ఛందః । 


సామ్నాం....జాగతం ఛందః। ఆథవ్వణాం....సర్వాణీ ఛందాంని [” 


గో, చా. 1-1-20. 


పై (తుతివాష్యము. బుగ్వేదాదుల కొక్కొాక్క ఛందస్సుతోనే విశిష్ట 
సంబధము, ఆథర్వ వేదమున కట్టుగాక యన్ని ఛందస్సులతోను విశిష్ట సందిధము 
గలవని తెలియును; ఇట్లు సర్వచ్చందో విశిష్ట మగుట చేతనే 
యథర్వ వేదము “ఛందాసి యను సదముచే జెస్త బడుచున్నది, అదియును 
గాక 'ఛందో వా జజ్జిరే తస్మాత్‌" అని యేకవచనాంత ఛందఃపద భుటితపాఠ 


తా 
గ 


1 భగవ దత __జై మినీయ-ఉపనిష (ద్బాహ్మణ భూమిక (దయానంద 
మహావిద్యాలయ - సంస్కృత (గ్రంథమాల, 


దయానందసరస్వతి = బుగ్వేదాది. భాహ్యభూమిక. 


896 భారతీనిరుక్తి 


మధథగ్య'వేదమున తనను సూచించుచున్నది; మజియు నిట “బుచః 
యను నీ రెండు పదములు బహువచనాంతములు, 


రెండు నేకవచనాంతములు! ఏకవచనాంత మయ్యు యజుఃపదము వేదజోధక్ర 
మగుట (శుతులయందు గాన నగును; 


సామా; 
“చంద _ యజు।* అను ప్పి 


“యస్మా దృచో అపాతక్షన్‌ యజు ర్యస్యా దపాతక్షన్‌ 
సొమాని యస్య లోమా న్యథర్వాంగిర సే ముఖిమ్‌ ....” 


అమే 10.729, 


ఈ మం(త్రమున *అథర్వాంగిరనః* అను పదము అథర్వ వేదవాచకమును 
కాన నిచటి యేకవచనాంత మగు యజుఃపదము కూడ యజుర్వేదపరము; బుక్సామ 
పదములు బుక్సొమ వేనపరములు; కాస “తస్మా ద్యజ్ఞాత్సర్వహుత€ అను అథర్వ 
వేదీయ మగు (ప్రకృత మంత్ర మందలి "ఛందః. యజుః”* అనెడి ఏకవచనాంత పద 


ములు గూడ వేదబోధకములే; కాన చతుర్వేదావిర్భావమే పె మం తముయుక్క_ 


ఆశయము.  ఇంతియే కాదు; “ఛ ది ఆను పదమే పాఎశీకభాషలో “జెండ? 
అయినది. చెండ్‌ అనునది పొరశీకుల ధర్మ(గంథము (జెందవస్తా Zend Avesta) 
ఇందు ఆథర్వణు లగు పురోహితులయొత్క నామములు పలుచొట్ల గానవచ్చుమః 
హాగ్‌ మతానుసారముగ దీనియుదలి మ-(త్ర మొకటి యథవ్వవేదముయొక్క 
మొదటిమంధ్రముః కాన జెంచవెస్తా”. ఆథర్వ వేదములకు విశేషసంబంధము 


గలదవి శతెలియువున్నది. కాన నీ మంత్రమున “ఛందః పదమువే .ఆథర్వ వేదమును 
(గహించుట యు కము.” 
అబన 


ఇది క్రేవల మూహాకల్చిత మైన సమన్వయమే యగును. "ఛ వః" పదము 
నకు అథర్వ వేద మను నరము చేదములందు గాని, వ్వరాజేతిహాన-దుల యందుగావి, 
కోశములందు గాని యెచటను గన్పట్టదు. కాని యిట 'ఛందాం౦సి జబ్దిరే” యని 
వేజుగ జెప్పుట యేల? = యని యడుగవచ్చును. చేదములు ఛందోమ యము 
లయి యనతరించిన వని చెప్పుటయే (శ్రుతి తాత్పర్యము. అంతియే కాదు. “బుచేః 


'ఈయీి gy 


సీమాని జజ్జిరే, ఛందాంపఫి జజ్జీరె తస్మాన్‌ _అనీ ఇప్పి; చివరకు 'యజు స్థస్మా 
దజాయతి అన్న చెవ్నబిడినది. “బుక్‌ సొనులు ఛందోబద్ధము లయిన్‌ మంత్రములు; 
నియత పాడాక్షరావసానములు గలవి, యజుస్సు అక్టిషి కావు! అనీ తెలియజేయీ 
టకే *మబుచః సొమాని బజ్జి ర" యను వోక్ళము తరువాత ఛందాంపీ జజ్జిరే యీ 
చెప్పబడినది, యజుస్సులు ఛందోబద్ధములు కావనెడి విషయము “ఛందః” శబ్రమున 
వివరింపబడుము, 


(డీ) జి మిన్‌ మహార్షియు -బుకొఎయోజోక.సావు పదములను మం(త్రపరము 
లుగనే (గ్రహిళచి జాని -లకేణడనిల నిట్లు (కశ్యేకించి పే్కొవినాడు. 


“తచ్వోదశేషు మం(క్రాభ్యా' | కాలా 1-82. 
కసే (బ్రాహ్మణ శబ్దః” 2198 
“తేషాం బక్‌ యగ్రార్దవశేన పాదవ్యవస్తా" 2-1-85. 
'గీతిఘ సామౌథ్యా" పీ. 
“షే యజుః గడు" . ల ఇా2ా1-86. 


. పదటర్రమేన శుక ముల బుక్కులు - గానయు కములు సౌనురు. 
మిగిలినవి అనగా (పళ్శిష్పపాఠము గల్లినవి యజుస్సులు, కొన బజగ్యకాః సోమ మన్‌ 
మఘుల మంత్ర షరతులు గ గ్రవాంచుజయే పం ప్రజాయము, 


ఛందవదము పోరశీకభాషయందు జెంద్‌ అని విక్సతరూపము దాల్నిన 
దాల్బవచ్చునీ. ఛందః పదమీనకు గాయత్ర్యాదిఛం దస్సు లనియే గాక "వేదములు" 
అనియు (శుతిసం్యపదాయానుగుణమైన యర్థము, జెంతవేస్తా యందు ఆథర్వ్షణికి 
మం[తములే గాక బుగ్వేదీయమం(త్రములు నధికముగ గలవు. అనగా ఛందో బద్ద 
మైన మంత్రములయొక్క. వికృథిరోనఘలటి గలవు కనుక ఛందో బద్ద 
మంత్ర (ప్రక్మతి . రూప మగుట జేసి జెద్‌ ఆహ వ్యవహార మేర్చడి యుండ 
వచ్చును. .. కాన ఛందః ప్రదము అథర్వణ వేద వాచక మనుటలో (ప్రమాణము 
గన్పట్టదు. 


ర్‌ర్రి 


295 భారతీనిరు కీ 


అందుచే “తస్మా ధ్యజ్ఞాక్‌ సర్వ హతః? అను సె పై నుర్మత్రమున బ్నుగూప 
ములు యజారూవముల్కు సామరూసములు, నగు తివిధము వైన కురతను 
తావిర్భనించినవలి (గ్రహించుభయే య కతరము, శ్రీసాయణులును వీనిని వేదవరము 
ముగ గాక మంత పరములగనే యిట్లు వ్యావ్యావిలచ్సిరి. 


“య మృషయ స్తయివిదా విదుః; బుచః సామాని యజూ 
ల్‌ంషి (కై, (బాం 1-21.26) ఇతి; తైవిధ్యం తు వేద 
గత మ్మ్మత్రాన్న్‌పాయమ్‌। కదున్గం జైమినివా = తచ్చోడ 
కేమ మన్హాథ్యా.... శేష యజుః శబ్ధ ఇతి! త దస్మి 
న్ని వేదే విద్యత ఇతి న చతుష్ట్య వ్యాకోవఃి 


అథర్వ వేద. భాష్యభూమిక, 


(తయీవిదు లనగా బుగ్యజుఃసామ వేదవేత్త లని యర్థము కాదు. బుగ్యజుఃసామ 
గూవము లగు 18విడ్డ కుజ్యత జాత్రమునకు “త్ర మా యని సేథ్యు ఇట్టి తయిని 
జెలిసివవారు 1తవబావిధు లగుదుకు _ ఆవి యర్లఘ . సె (శుతియండలి జై 9విధ్యను 
'వేదగత మైన మంత తె) "ఢశ్యమాను బోధించినది. శ్రీజె మసి మహార్దియు బుగ్యజుః 
సామలను మంత పరములుగ నే (గ్రహించినాడు, అట్టి మం( తై 9 ఏధ్యము అథర్య 
వేవమునందును గలదు కాన నీ వేదమునకును “(తయో యను వ్యవహాంముప 
వన్న చఛుగును = అని యము. 


| కల 


పె ప్రమాణఘత నమనకేంచి ఆటూ నాల్గు చేదములలో (పతి వేతము 
(శాఖయు) యుగ్యజుఃసామ లనెడి యవయవ త్రయముతో నొప్పుణడే (త్రయీ 
యగుచున్నది. ఇట్లు త్రయీ యను పదము వేదసా మాన్యమునకు నామ 
మగుటచే (త్రయావిద్య యనగా వేదవిద్య యను నర్దము (ప్రసిద్దమయి యున్నది, ఈ 
సం(పదాయమును మహాభారత మిట్లు చెప్పుచున్నది 


త్రయో 809 


“ తరటావిద్యా మావేకేత వేదేషాకా మథారగత ౯1 
బుక్యామవర్జాక్షరతే ౪ యజుషో ఒథభర్వణ సభా ష్‌ 
భార 12.2851. 


బుగ్యజుఃసామాథర్వణము లనెడి వాల్ను వేదము అదను (త యీవిద్య 
(పతిష్పితమై యున్నట్లు ఈ భారతవచనము స్పష్టము జేయుచున్నది. నాల్గు వేదములును 
ముగ్‌యజుఃసామ మంత్రాత్మకము లగుటచే పొల్లు వేదముతియందును (త్రయీవిద్య 
(వరిస్థితమై యున్నది. కాన (త్రయీపదముచే నాల్లా వేదముల. (గ్రహిళచుటు సరమ 
దాయము, - 


శ్రీ మద్భాగవీతము గూడ “చతోక్రర్‌ కృంగో యను (గతి (వతపాదీతార్డో 
ముతో బరమేశ్వరుని యజ్ఞస్వరూషునిగ గీర్తించుచు నీ విషయము నిట్లు PD 
జేయుచున్నది. 


“నమో ద్విశీర తిపడే చతుఃశృంగాయ తంత వెే। 

సహ్తహస్తాయ యజ్ఞాయ (తయీవిదాళ్టత్మనే నమః" __8-16.8r. 

ఇట యజ్ఞరూపు డగు పరమేశ్వరుడు (త్రయాీవిద్యాత్మకము లగు 
సూలుగు శ్యృంగములు. నాలుగు పదములుగలవాడుగా క్రీడ ౭వచణడి నాడు, వ్యాఖ్యాత లు 
నిస్తే వివరించినారు: (చత్వారి శృం గేతి వేదా వాన ఊఉ కటి శ్రీధరం కానే 
నాలుగు వేదములకు |[త్రయీవిద్య యను వ్యవహారము సం్మవదాయాభిమతమ్ము 
వ్యానభగవానుడు వేదవిభాగము జేయుటకు బూర్వ మేశరాశిగా నున్న వేదమూనక 
గూడ బుగ్యజుఃసామ రూప మంత్ర కైవిధ్యముగే (త్రయీత్వ ముపపన్న మగుమ్మ 
ఇకమొదట శాకేసముస్‌ జూపబడిన శ్రుతీవాక్యముల జూతము. 


“వేదె రశూన్య స్రిభి రేతీ సూర్యః తే. (బా. SIEEL 
“సెషా త్రయ్యేవ విద్యా తపతి” తై ౪, Il 
“సెషో త్రయో విద్యా యజ్ఞః ళు (బ్రో. 11-4-98. 


ఇత్యాది పూర్వోదాహృత (శుతివాక్యములు సూర్యునకును, యజ్ఞము 
నకును (త్రియీకుయత్వమ.ను జెప్పుచున్నవి. ఇట బుగ్యజుఃసామ రూపమగు 


(01 భారతీవిరు క్రి 


(త్రివిధ మంతజాతమే [త్రయీ విద్యు, ' అంతియే కాని మూడు వేదము లని 
యర్థము గాదు. (శ్రీ) సాయణయిులు సస వ్యాక్యానించికి ఇక = 


“తయో వేదా ఆజాయన్త, బుగ్వేద ఏ వాగ్నే రజాయత, 
యజుశ్వేపో వాయోః,,, పోమ వేదే ఆధిక్యాక్‌' శ బి (బా. రల. 


అన ఖీ శ్రుతివాక్యుయే - గూడ ఆగ్ని నాయ్యాడిత్యుల వలన (గమముగ 
జగ్యటాః సాదు కూస మర్యాకతై 9విధ్యము గల వేద ళబ్దరాః యావిర్యవించినళ్తే 
చెప్పుచున్నదని [గహింపనగును, అగ్ని వాయ్యాదిత్యాత్మ కుడగు (ప్రజాపతీ నుండీ 
(శ్రయీ విద్యారూష, వేధళబ్ధిరాశి యావిర్మవెంచిన దవి భావన... _క్యచూం భారతీ 


సన్ను... 
(తయివిద్య = యోగే త్రయము 1. 


సరమ. వృురషార్తమును . దర్శింతకేయుటకు కర్మ = ఉపాసనా + కూన 
యోగమల నువదేశించుటి “వేదముల. యంబలి 'కొలక్షిణ్యము, - అట్లు కర్మ = 
ఉషోననా ౬ జాన యోగ(త్రయ సీఆశీశ మగుటిచే, గూడ వేదమునకు . (త్రంోతశి 
మదకన్న మసుననియే' జిన సగ: పరమేశ్వరునకు త్రయో వేద్యుతని షేరు 
ద్రనిర్దము. . ఆనగా వేద ప్రతి పార్య' కర్మ ౨ఉపాసనో-- "భష చేద్యు డేని యె ము. 
పరమేశ్వరుడు త్రయీ వేద్యు శ్రయ్యోట్ల కర్మ '_ . ఉపాసనా ? క్రానయోగయక్తుడగు 
సాధ కుడును 'త్రయయాయ్యః” అగునని 'పతణ.క శ్రించినవి. 


“అరా హీ = విక్విద్యో ఇసి ప్రియో, వో ఆతిధ్మి। రణక్షః .. 
పురీవ జూర్యః సూను ర్న (త్రయయాయ్యః ॥” | 


యత్ర యా. 41 


ళ్‌ 


“తయ విధ్యా తపః కర్మ బశణం (త్రయం యాతితి . 
త్రయయాయ్య క" | ఆజ మో వాం 


విద్యా-త పః._కర్మ త్రయముచే సుసంస్కృతుడె రమణీయుడై న (రణ్వః) 
వుతుని వలెను (ఫూను ర్న్రః వృద్దుడు, హితోషడెకకుడు నగు రాజువలెను, 
మనత కశిశియ్మ (ఫపియడున వగు అగ్ని రమణీయ డె ప్రా ప్తవ్య్య డగుచున్నాడు... 
అని యర్దము. 


ఇట విద్మోతపఃకర్మ (క్రీయేముచే సుకంస్క్మతు డయిన ప్పుత్రునివలె 
నగ్ని యు తమణీయుడే "ప్రోప్రవ్య చగుట చెన్పబడీనదీ, - కానీ యేగ్ని యందు 
రమణీయత్వమును దర్శించు 'జెట్లు? విద్యా తపః కర్మ (త్రయముచే = ఆన్‌గో 
కర్మ - ఉపాసనా - జ్ఞాన యోగత్రయముచే చిత్తము సుసంస్కృతమై రమణీయ 
మగు కొలది యగ్నియంథ దిత్యశ్వమున లేక ఆతౌకిక రామణియకముటు. దర్శించ 
నగునని [శ్రుతి తాత్పర్యము, 


ఇట్టి త్రయమును ,ప్రతిషాదించునది గాన వేదము (త్రయీ య) (ప్రసిద్ధ 
మైన దనవచ్చును “య మృషయ స్రవిదా విదుః .... బుచః సామాని 
యతాగ్‌ంపి,. ఫో హి ్రీ.రమ్మశా శామ్‌" ఎ అను కుతి బుగ్యజః సామాత్మక 
ముం తరాశీని te :ఆని, "వ్యవహ రించ్సినది, " శ్రీ రూపుడై కర్మ = ఉపాసనా ఇ 
జ్ఞానాత్మక విధ్యా త్రయమును: వీల్ల జేయువాడగుటచే _ తదుక్తార్థానుష్టానవరులగు 
సాధకులను వెర్టిల్ల. దేయువాడగుచ్నే , పరమేశ్వరునకు. “శ్రీవర్భనః” అను పేరు 
(ప్రసిద్ధము. 
“బుళః సామాని యజూగ్‌ంషి సా హి (శ్రీ రమ్నతా 
సతామ్‌ ల ఇతి [కుతే ర్వేదత్రయరూపాం శ్రియం కరో 
పొసే జ్ఞోన కాండాత్మీకొం వర్భయతి త త్తదుక్షారానుషానేన 
సమ్యక్‌ పరిపోవయతి స ' శ్రీ వర్షనః” 

_ నీలకంఠవ్యాఖ్య. భార. 18-17-5). 


23 భారతీనిరూక్తి 


కనుకో (త్రయో వీవ్యయనగా (విద్యు, లేక వేదవిద్య యనియ్సి 
సయ్యడీ వోద్యా తోనః కర్మ - (లేక కర్మోపాసనాజ్ఞాన్ర కోండాత్యాక' మనియు * సంప్ర 
దాయారము. (శ్రీ శంకర భగవత్పాదులు నీ విషయమిట్లు వివరించిరి, 
అ 


“కర్మోపాననా జ్ఞానకాండో భేదేన చత్వాలోఒపి వేదో 
(త్రయారాజ - లలీ త తీశతీభావమ్యక. 5కి శి 


ఇక (గ్రయీశ్దిము నిట్లుగాక్క స్మ్నతులలోని కొన్ని కొన్ని వాక్యముల 
బురస్మ-_రించుకొని చరిత్రకారులు విషరీతార్భకల్పనలతో జరితాంశ్షముల స్మజీంచుటన్న 
జూతము, 


నతి పదనములు = చారి(తీకుల కాన ఓ 


“షటి ౦శే దావికం చర్యం గురో (ైతేవేదికం (వతమ్‌” 
ఆ ద | ౬ 


ఆను మనుస్మృతి వచవము సకుసళించి. “వవాడూవేదకులకే (తయో 
వ్యవహారము గల దనెడి యాశేసషమును జూతోమూ, చే జోకమేన గల “(శై వేటికం* 
అను పదము మూడు వేదముల బోధించు మోట సత్యమే. కాపొ యద్‌ చతుర్దవేదు 
సషేధపరము కాదు. ఏలయన మమ్‌ున శ్రైతీయే మేతేయేకచోజు.._ 

“శ్రుతీ రథర్వాంగిరసీః కుర్యాది త్యవిచారయన్‌ ? — [1895 


అనుచు “ఆథేర్వాంగిశ సీః (శ్రుతీః? అను పవములచే నథర్వ వేవము: 
యొక్క (క్రుతిత్వమును ఆవశ్యకతను ఖ్యావనము చేయుచున్నది, కాన పె 
శె9 వేదికమ్‌ అను పదము చతుర్ధ వేద ని-షేథపఠము, కాదు; 


శ్షతయి 45 


అయం చ మానన్య తై వేధిక (ప్రతచబ్యా విధి ద్నాథర్వ వేధ 
+వతచర్యాం నిషేధతి | తత్పరత వాక్యభేద్నపపంగాత్‌ | 
(క్రుత్యంత రే వేవమ్మాశే (వత శ్రవణాచ్చ' కుల్లూక భట్ట వ్యాఖ్య. 


అనుచు వ్యాభ్యాతలును (శై కేడికపదము చతుర్ధవేద నిషేధపరము గాడని 
యే (గహించిరి. 


ఇంతే కాదు. (బ్రవ్మాలజ్ఞము నందు (స్వాధ్యాయము నందు నాల్లు 
వేదముల నధ్యయనము జేయుట చలన శాలు ఛఆకులు కలుగు నని _శుతులు 
(కై. ఆ. 2-8-2 శ బ్రాం 112026-4 విరేశించుచున్నవి, మనుస్మృతియు 
[కుత్యనుగుణముగ నాలుగుఫలముల నిట్లు నిరేశించినది. 


“యః స్వాథ్యాయ నధీతే౭ట్ఞం విధినా నియతః క్లుభిజ 
తస్య నిత్యం జర 'త్యెషపయో దఢి ఘృతం మధు॥" 2.107, 


కాన (శుత్యనుగుజ మైన స్వాధ్యాయాధ్యయన మే, ఆనగా చతుర్వేద 
ధ్యయన మే మనుస్మృతి తాత్సర్యము, స్వాధ్యాయాధ్యయన ఫలము9 నిస్తే యాజ 
వలా్యాది స్మృతులును వివరించినవి 


కాని యిట్లు అథర్వ వేదమును. వేకముగా పరిగణించినరు, స్మృతులు 
కొన్ని యచటచట ఆథర్యణ మంత్రముల నధ్యయనము జేసినవారి యెడ నవాదర 
భావము జూపిన వనియ్క నందుచే అథర్వ వేదమునకు ఇతర వేదములతోపాటు 
సమానస్టానము గొన్ని స్మృతుల నంగీకరించుటలేదు _ అనియు చరి(తకారుల 1 
యాక్షేప మొకటి గలదు. ఇది సరి కాదు. 


ఈ చర్శితకార్లులు చూపిన మనుస్మృతి, విష్ణుస్మృతి. మొదలగు 
 వాక్ణములు కేవలము అభిచారిక కర్మతత్సరుడై ఇశరుల హింసించుట (ప్రవృత్తు 


401 భారతీనిరు కి 


డగువాని నుద్దేశించినవి,. శేదోక్రము లయిన యితర ధర్మములను సత్యా 
పి*ంసాది గుణములను విడిచి హింసామార్గమున జరించుచు సీ మంత్రముల ద్వారా 
లోకకఠీటకుఆయి షతితులయ్యెజీ వారిని హొచ్చరీంచి ధర్మమార్గమున (బన ర్రింస 
వయుటక్ష్యి యీ స్మృతివచవములు (పను ళ్ఞ్లఘ లయినవి. ఉదా ;* 


“ఉ ర్యతాషివిషాగ్భం శ కాపోద్యతకరత తధా 1 
ఆశ్రర్యతన హంతాళం వీశునం వైన శాశ 1” 


యా విమ, నృ, Bl 


“అభిచారేష సర్వేషు క్ర _ర్తవ్యో న్యిషతో దమః । 
మూలళకర్మ టీ ఉొనాప్తేః కృత్యాని | వపిధాను చి 


ఎ మను. స్క. 9-290. 


ఇట్టి స్మృతి వచనేములు చాల గలవు, ఇవీ యభిచారకర్మల నాచరించి, 
యితరుల మారణమునకై (ప్రవృత్తు లగు వారిని కమింపక కఠినముగ ద్‌ండింప 
వలయునని ఇాప్రించుచున్నవి ఇట్టి, వాక్యము వఐథర్య వేదమునకు న్యూనత నాపా 
డించుటి క్రై (ప్రవృత్త త్తము లని చెక్టుట యు క్షమా ? కాదు, గౌ సీ సృ్మతులే 
యాషద వచ్చినపుడు ముందు వెనుకలు జూడక ధర్మ రక్షేణమునకై యాథర్షణ 
మంత్రములతో గార్యసిద్దిని సాధింపవలెనని “కుతీ రథర్వాంగిరసీః కుర్యాది త్యవిచార 
యన్‌” (మను. 11-88) _ అని ఈ రీతిగా వ్రవోరింకుడున్నవి, 


1. Blaom Field _ The Atbaivaveda and Gopatha 


Brahman. 


తయో 405 


వసిష్టుడు అథర్వనిధి యగుట, బుష్యశ్ళంగు డఖర్వ పో క్త మంత 
ములతో దశరథునకు పుత్రకామేష్టి చేయించుట, దూర్వాసమహర్షి యుపదేశించిన 
యాధర్వణికసిద్ద మంత్రములతో కుంతీదేవి సూర్యు నారాధించుటయు బూర్వము 
వివరింపబడినవి. అథర్వవిదులు గూడ నగుటచే నిట్టి మహర్షులు విశేషించి 
కీర్తింపబడి, పూజ్యస్థానము నలంకరించిరి గాని యనాదరము జేయబడినప్లు 
గన్నట్టదు. అందుచే చరిత్రకారుల కల్పన (శుతి స్మృతి సమ్మతము కాదు. 


“బతి వేదా స్తుయ స్త్రయా ;. 


పె ప్రమాణముల ననుసరించి (తయీపదము బుగాది మంత్ర తై విధ్య 
(పతిపాదకమే గాని వేద్నత్రయ సంభ్యా బోధకము గాదు అనగా చతుర్తవేద నిషేధ 
పరము కాదు _ అని దర్శించితిమి. 


ఇట నొక యాకేపము. 1. ఇతి వేదా స్రయ స్రయీ - యను నమర 
సింహుని వాక్యము ననుసరించి (త్రయీ పదము వేదత్రయరూప సంఖ్యా బోధకమె 
కన్సట్టుచున్నది. ట్టిచో (త్రయీ పదము మం (త తెవిధ్య ,ప్రతిపాదకముగా 
జెప్పుట యెట్లు? మజీయు అమరకోశమున అథర్వ వేద (ప్రసక్తి లేదు - అనెడి 
యాక్షేపము గూడ గలదు. వీనిని జూతము. 


అమరసింహుడు మొదట. 
శతి ప్రీ వేద అమ్నాయ ప్రయ ధర్మ స్తు తడ్విధిః' 


అని యనుచు (శ్రుతి, వేడ ఆమ్నాయ్య (త్రయీ శబ్దములు నాలుగింటిని 
వెదసామాన్య వాచకములుగా బేర్కొనినాడు. పిదస__ 


“స్రీయా మృక్సామ యజుషీ ఇతి వేదా స్ర్రయ స్రయీి 


58 | 


3406 భారతీనిరు క్తి 


యని (త్రయీశబ్బమును బుగ్‌-యజుః-సౌమ రూప వేదత్రయ పరముగా 
జెప్పినాడు. కాన (త్రయోపదము వేదసామాన్యమునకును, వేద తయమునకును 
గూడ వాచక మగుట యమరసింహూని యభిమకము. గుఠుబాల (పదోధిక యందును 
ఆమరసుధ1 యందును నమరసింహుని యభ్నిపాయమి'క్లే సోపవ త్ర్తికముగ వివఠింప 
బడినది, 


త్రయోశబ్దము బుగ్యజుఃసామ వేదత్రయ వాచకమయినేను, (త్రయ్యను 
వాదరూప మగుటజేసి యథర్వ వేదము గూడ (గ్రహింపబడు నని మ జీయొక వ్యాఖ్యాత 
వివరించినాడు, 


“ఆథర్వణ స్తు (తయ్యనువాద ఏ వేతి స్వామీ” -అమరసుథాటిప్పణీ; 
హెమచలదాచార్యుడు ఆథర్వణము వేదతయోదృత మనినాడు. 
| థి 


స్వాధ్యాయః శుతిరామ్నాయః, అధర్యా తుళత దుద్దృతిః” 


అ భిధానచింతామణి, 


1. “అత స్ర్రయ్యంతాని చత్వారి వేదస్య నామాని। న చ “వేదా స్రయ ప్రయో? 
ఇత్యనేన పౌనఠు కమ్‌ శంక్యమ్‌। సామాన్య విశేష రూపేణోభయ 
సంభవాక్‌ | (బ్రాహ్మణ కతియ పై శ్యా ద్విజాక, విపో౭పి ద్విజ ఇతి 
యథా న చ ధర్మ మస్త్రియా మిత్యనేన పొనరు క్యమ్‌। త్యత ధర్మ 
సర్యాయాణా మభిధానాత్‌। ఇహ తు ధర్మన్వరూవస్య ధర్మ పమాణస్య 
చాభిధానాశ్‌। య దపి _ సమాసే గుణీభూతస్యాపీ (త్రయీళబ్రస్య బహు 
వివతావశా త్రచ్చబ్లేన పరానర్శః _ ఇత్యు క్తమ్‌! తదపి న। తన్మతే 
[త్రయీధర్మశబ్దన్య విధేయత్వా త్ర దెకడేశస్య [త్రయీళబ్ద స్యాను వ్యాద్యత్వా 
సంభవాక్‌। వేదస్యెన తచ్చబ్దేన పరామర్శసంభవాచ్చ। య దపి = యథా 
శదానుశాసనం = ఇతి. డృషానదర్శనమ్‌। తద స్యేతేన (పత్యు కమ్‌! 

యట కు టి వాటే 
వేదస్యైవ పరామర్శ సంభవాశ్‌ |" 


_..-అమరసుధా, 


(త యీ 407 


కాని యాధర్వణము బుగ్వేదుల కంచె విలకీణమె బుత రాన పేశముగ 
నేకాగ్నిసాధ్య కృత్స్నకర్మలను ప్రతిపాదించు నని పైన వివరింపబిడినది. ఇంతియే 
కాదు. ఇయ్యది శాంత ౬ ఘోారరూపము, 


“అనుసమ శమ దీ ప్తతా గరీయాన్‌ కృతపదసం క్రి 
రధర్వణేవ వేదః” 


అనుచు భారవి మున్నగు కవులు నాధర్వణ వేదమునం దితర వేదవిలక్షణము 
లైన శమ.దీ ప్రతాది పరస్పర విరుద్దలకణము లున్నటుల వివరించిరి, (ఈ విషయము 
ముందు వివరింపబడునుు అట్టిచో స్రీ యాధర్వణము (తయ్యను వాదహప మసి 
చెప్పుట యెట్లు పొసగును? అందుచేత నే యాధర్వణము వేద తయోద్భృత మనుటయు 
నెట్లు చెల్లును? కాన శ్రీసాయణాచార్యులు చెప్పినట్లు (త్రయీివదము [త్యవయవ 
వాచక మగుచు మంత్ర శై విధ్య (ప్రతిపాదక మనుటయే శాస్త్రసమ్మతమ్కు యుక్తి 
సహము. 

(శ్రీ సాయణాచార్యులే కాదు శ్రీ శంకర భగవత్సాదులును బుగాది పద 
ములను మఠిత్రపరములుగ వ్యాఖ్యానించిరి, 

(1) “అరా ఇవ రథనాభౌ (పాణే సర్వం (పకిష్టితమ్‌। బుచో 
యజూంషి సామాని” = (ప్రక్న ఉ. 2-6 


“బుచో యజూంషి సామాసీతి (తివిధా మంతా _శం. థా. 


(2) “తస్మాద్‌ బుచః సామ యజూంషి” -ముండక, ఉ. 2-1-6. 
“బుచః ....యజూంషి....సామాని....ఏవ౦ (త్రివిధా మం(త్రాజి 


కాన బుగ్‌యజుఃసామ పదములు (ప్రకరణము ననుసరించి మంత్రసరము 
ములుగ (గ్రహించుట సం(ప్రదాయసిద్ధము, 


కాని యమరకోశమున “స్త్రియా మృక్‌సామయజుషీ ఇతి వేదా స్రయ 
ప్రయో __ అను వాక్యముచే త్రయీ యన మూడువేదము లని కంలో క్తిగ జెప్ప ఐడి 


408 భారతీనిరు కి 
అాావో 


నది, అందు నాల్గవ వేద్మపస క్తి కానరాదు; కాన నిట (త్రయీ పదము చతుర్ణ వేద 
నపషేధపరము కాదా? యన నట్లు కాదు. అమరకోళశమునందే సంకీర్ణారవర్గ 

శా ౧ 
యందు. 


“అపి సాహ కొరీష చార్మణా2-ధర్వణాదికమ్‌”. 
అనుచు సమూహవాచక పదములలో “ఆథర్వ "పదము నుదహరించినాడు. 


“*ఆధర్వణాతి మం(త్రాణాం సమూహః ఆధర్యణమ్‌”. అధర్వ మంత్ర 
ముల సమూహము ఆని యర్థము, _వాఖ్యాతలు నే వివరించిరి. కాన ఆమర 
కోశమున అధర్వ వేద (ప్రసక్తి లేదనుట తగదు. అధర్వణ వేద (ప్రస క్తి యుండుటచే 
నిందతి త్రయీాపదము చతుర్ణవేద నిషేధవేరము కాదు. మజీయు “ఆథర్వణ౦ి 
అని (ప్రత్యేకముగా జెప్పుటచే అధర్వణ వేదమునకు గల యితరవేద వైలకీణ్య 
మును సూచిత మగుచున్నది. కాన. (త్రయీశబ్దిము. వేదసామాన్యవాచకము; వేద 
తశతయవాచకము గూడ నగుబ యమరసింహుని యభిమత ముగా గహింపనగును, 


_ మజీయు (త్రీయీశబ్రము కేవలసంఖ్యావాచకము గాదు. మూడు అవయవ 
ములు గలది యను నరమును బోధించునది. (తయీశబ్దము యొక్క వ్యుత్పత్తిని 
(4 (a) అనో 

బరిశీలించిన సీ విషయము స్పష్టము గాగలదు. 


“తయో ఒనయనా యస్యాః సా సంహతిః (త్రయీ. 
శాక్‌ సంథ్యాయా అవయవే తయప్‌ (6-2-42. 
© | 


_ పొాసూ ద్వి(తిభ్యాం.తయస్య (5-2-48) ఇత్యయచ్‌ 1 
డిడాణజ్‌ (5-7-1) ఇతి జీప్‌!” _అమరసుధ. 


ఇట [తిశబ్రముకం టె అవయవార్థమున (ప్రత్యయము వచ్చుటజేసి తయో 
పదము కేవలసంఖ్యావాచకము కౌదు, 


అథర్వ వెదము = రండు సంప్రదాయములు ఏల 


“అముష్య విద్యా రసనా(గ న ర్హకీ! [తయీవ నీతాంగగుణేన 
వి_స్హరమి 1” 


అను నై షధీయళ్లో కమును వ్యాఖ్యోనించుచు మల్లి నాథసూరి గూడ 
ఆధర్వణము పృధగ్వేద మను పక్ష మొకటియు; అది తఆయ్య్మంత ర్చూత మను పక్ష 
మొకటియు నున్నట్లు జెప్పినాడు. బుగ్యజుఃసామరూప మంథకత్రైవిధ్యముచే నాధ 
ర్వణము (తయీరూప మగుచున్నది. (త్రయారూవమయ్యును ఇతరవేద విలక్షణ మై 
పృధగ్వేద మగు ననియు సూరి యధిపాయముగ (గహింపనగును. న్‌ 


హరదతాచార్యుడును, (తయ్యా మానస్వీక్షక్యాం వా వా అభి విసీతఃొ” 
అను గొతమధర్మసూ. త్రము (2-2-3) నందలి త్రయీోిపడమును వివరించుచ్చు 
(త్రిత్వ వివకజేసినపుడు బుగ్యజుఃసామరూప మంత తయాత్మక మగుటచే 
నాధర్వణ వేదము (త్రయి యం దంత ర్భ్బూత నగు ననియు, అట్లు చేయని యప్పడు 
(ప్రవచనము ననుసరించియ, వై లక్షణ్యము ననుసరించియు నది పృధగ్వేదముగ 
(గహింపబడుచుండు ననియు రెండు సం(పదాయములను జెప్పినది. 


“బుగ్యజుః నామాత్మకా స్రయో వేదా ప్రయో! ఆథర్వణ శ్చ 
వేద స్తే స్వంతర్భవతి। తత్రాపి హి మంత్రా బుచో 
యజూంషి సామాని వా! భేదవ్యవహోారస్తు (ప్రవచన 
శాల ॥ 
నిమిత్తః। శాంతిక పొష్టికాది (పమేయ నిబంధనో వాి-ఇతి, 
రాజశేఖరుడు ఆధర్వణమును పృధగ్వేదముగ నిట్లు పరిగణనము చేసినాడు, 


“*బుగ్యజుఃసామ చేదా స్రయీ॥ అధర తురీయమ్‌ |... 
బుచో యజూంషి సామాని చాధర్వాణీ త ఇమే చకత్వారో 
"వేదాః 1” __కావ్యమీమాంసా. 2 అధ్యా. 


410 భారతీనిరు కి 


కాని వ్యాఖ్యాతలు (మధుసూదనమి(శుల్రు బుగ్యజుఃసామరూప మంత 
శ్రైవిధ్యము గల వేదము (త్రయీ శబ్దముచే (గ్రహింపబడు నని యిట్లు చెప్పిరి, 


“తయీ గద్య పద్య గీత్యాత్మక రచనాశాలీ వేద స్ర్రయీ 

శబేన వ్యవ్యహియత ఇతి భావః .. .తథాచో క్రమ్‌_ 
“వినియో _కృవ్యరూప శ్చ తివిధః సం|ప్రదర్శ్యతే |. 
బుగ్యజుఃసామరూ పే ఎణు మంత్రో వేదచతుష్టయే ॥” రతీ 


కనుక నీ వచనముల ననుసరించి నాలుగు వేదములును గూడ బుగ్యజు? 
సామ (గద్య-పద్య-గీతి) రూప త్రై విధ్యము గలవి యగుట జేసి త్రయీ యను వ్యవ 
హారము వివక్ష. ననుసరించి వేదచతుష్టయమునకున్కు (ప్రతియొక _వేదమునకును 
తుదకు (ప్రతియొక వేదశాఖకును గల దను సంప్రదాయము వ్యవస్థిత మగుచున్నది. 


(తయో = (శుతిసం పదాయము ర్‌ు 


అదియునుగాక యీ విషయమున (శుతిస్వభావము గూడ బరిశీలింపదగి 
యున్నది. బుతువిభాగముల బేర్కొనుచు శతపథ్యబాహ్మణ మొకచోట ఆజు 
ఇంకొకచోట అయిదు, మజీయొకచోట మూడు, చేతొకచోట ఏడు-బుతువుల నిట్లు 


"పేర్కొనినది. 
“షడ్యా బుతపః సంవత్సరస్య" . ట్రా. 1-25-22. 
కంచ వా౭బుత సః” శ దా. Dl కీ 


“తయో వా బురవః సంవత్సరన్య” 
శన దా, 84-4-11; 11-5.4-11. 


“సస్తహి హి బుతవళి ఎక (గ్రాం 9-8-1185 15-28. 
లీ 


తాండ్య(బాహ్మణమునం దొకచోట ఆటు, మజియొకచోట అయిచు 
బుతువు లిట్లు పేర్కొనబడినవి. 


త యో 411 
“దొ ద్వౌ హి మాసా సృతుః” =రౌ, (బౌ. 10-12-8, 


బుతువునకు రెండు మాసము లని యిట చెప్పదిడి ఆటు బుతువులు 
(గహింపబడీనవి, 


“పంచ హ్యృ తవః* _తాం. (బ్రా. 12.48 : 826. 


ఐత రేయ( బ్రాహ్మణము హేమంతశిశిరముల నొకటిగా (గ్రహించి అయిదు 
బుతువుల బేర్కొనినది, 


“పంచ ర్తవోహేమఃశిరయోః సమాసేని జ. (వా. Eh 


కౌషీతకీ బ్రాహ్మణము బుతువనకు నూటమిరువది దినములు (నాలుగు 
మాసముబ్బు జెప్పినది. ఆనగా మూడు బుతువులనే (గ్రహించినది. 


“వింశతి శతం వా బుళో రహాని' ఎకె (టా 1-7. 
తె త్తిరీయారణ్యకమున అజణుబుతువులు చెప్ప ఓడినవి, 


“షట్సం పద్యంతే! షడ్యా బుతవక$। బుతుఖ్య ఏవ 
యజ్ఞస్యశిరోఒవరుం ధే” లె. ఆ. 5-0, 


ఇట నొకే శతపధ్యళుతియందున్తు తాం(డ్ర్య(బాహ్మణమునను భిన్నభిన్నస్టలముల లో 
బుతుసంఖ్య భిన్నముగా నున్నది, ఇంకొక (శుతియందు మూడే చెప్పబడినవి 
ఇంకొకదాని యందుఅయిదు (గహింసబడినవి. _ దీనినిబట్టి ఆ యా (వతులు గాని 
(శుతులలో నా యాభాగములు గాని రచింపబడుసమయమున నట బేరొ-నబడిన 
సంఖ్య ననుసరీంచియే బుతువులుండెడి వని గాని; ఆ యాభీన్న భిన్న బుతుసంఖ్యలను 
బట్టి యానాటి రచయితలకుగల కాలవిజ్ఞాన విశేషమిది యని గాని చెప్పవలనుపడునా? 
ఇంకొ కవిషయము, 


412 భారతీనిరు క్త 


ఛాందోగ్య శ్రుతియందు పంచభూతముల సృష్టి చెప్పబడలేదు. ఆ (శతి 
పంచభూతములలో మూడవది యగు శేజస్సుతో నృష్టిపర్సనము నారంభించి 
é _ I లి | వ 
తేజోఒబన్నముల (త్రేజః-అప్‌-అన్న) సృష్టి క్రమమునే వివరించినది. 


“త తెజోఒసృజత ఎం తదపో౭_సృజత .... తా అన్న మసృజంత” 
ఎ ఛాంం 6.2-3, 4. 


కై త్తిరీయ్యకుతి సృష్టి వర్ణన మాకాశముతో నారంభించి పంచభూతాది 
సృష్టి (క్రమమును వివరించినది. 


“తస్మా ద్వా ఏతస్మా దాత్మన ఆకాశః సంభూతః, ఆకాశా 
ద్వాయుః, వాయో రగ్న్నిః, ఆగ్నే రాపః, అద్భర్థః పృథివీ” 


త. ఊఉ. 2. 


కాని ఛాందోగ్య గశుతిరచనాకాలమున భూత క్రయోత్స త్తిమే జరిగినది గాని 
ఆకౌకవాయువులసృష్షి జరుగలేదనిగాని, లేక యానాటి రచయితలకు వానిని గూర్చిన 
సరిజానము లేదని గాని చెప్ప నగునా ? ఇటియెడ పరస్పర విరువములుగ గన్చటు 
et . లు య py 
(శుతివాక్యముల సనున్వయపరచు సంప్రదాయము శ్రీ బాదరాయణుడు (బహ్మా 
సూ(త్రములందు విఎరించియే యుండిరి. (చూ - అవిరోధాధ్యాయము 
వియదధికరణము మొ॥). 


అ'కే త్రయోశబ్దమున గూడ సర్యపదాయమును గమనించుట యుక్తము 
వేదములు నాలుగైనను (శ్రుతి కొన్నిచోట్ల ఏకత్వవివక్షే చేసి “వాక్‌” అనియే వేద 
సామాన్యమును వ్యవహరించినది. 


“వాచా విరూప నిత్యయాి దట 8-75-8. 
“దేవీం వాచ మజనయన డేవాఃి ము. 8-100-11. 


'యద్‌ వాగ్వద న్వ్యవిచేతనాని” బు. 8-100-12. 


త్రయో 413 
“వాచం చెను ముపాసీతి — దృ ఊ. 58. 
“వాగితి త దృహ్మ,? 


ది, (బా. 6-85; 2-155 శ. ట్రా, 21-4-10; 3. ఈ మకరి 
గో. పూ-210, 11, 
*వాగ్‌ దీక్ష” కొషీ.(బా. 10-1. 


ఇశుతులు కొన్నిచోట్ల వేదములను తిస్రో వౌచః ఆనిషేరొ-నినవి, 


“తిస్తో వాచ  ఈరయతి” — ము, 9.9784. 
*తిస్రో వాచ ఉచీరతొ — ” 939-4. 
త్రో వాచః (ప్రవద ౧1002. 


“(శేధా విహితా హి వాక్‌ బుచో యజూంషి సామాని” 


శ (బా. 6-5-845 10.452 
| 
కొన్ని యెడల నీవేవముఐ నాల్లు వాష్కలుగా జెప్పబడినవి, 


“చత్వారి వాక్‌ సరిమితా పదాని అజ మి 1.106440 


“చత్వారి కృంగా' — 4588. 
“పాహి చ తసృభిః (గీర్భిగవసో' — "806 
“చత(స ఊమ్‌ ఘృతదృహః — 0” 8-895. 
“చతుష్కపర్హా యువతిః సుపేళా” — "lle Hd 


చతుర్వేద (ప్రస కి గల్గిన పై బుక్కులిలో మొదటి మూడును 
వాతో గి య్‌ 
పూర్ణము వివరింపబడినవి, నాల్గవ మం(తమున నాల్లు. వేదములు సోముని పేవిం 


60 ) 


శ యో 413 

“వాచం ధేను ముపాసీతి — బృం, ఉ, 5_8-1. 
“వా గితి త దృహ్మ' 

ఎవి, (బా. 6-8; 2.153 శ. బా. 211 జై. 6 29-6; 

గో. పూ-210, 11 


*వాగ్‌ దీకొ. కొషీ(వా, (0-1. 


1శుతులు కొన్నిచోట్ల వేదములను తిసో వాచః అని పేర్కొనినవి, 


“త్తి సో వాచ ఈరయతి” ఎ ముం 9-97-84. 
“త్సిస్రో వాచ ఉచీరత” జ” 9-88-4 
తిస్రో వాచః (ప్రవద య 100 


“తశేధా విహితా హి వాక్‌ బుచో యజూంషి సామాని 
శ (బా, 6-5-84 10-4-52 


| 
కొని యెడల స్రీవేనవముఐు నాలు వౌక్కులుగా జెప బడినవి, 
ల గ ఫా ఎ 


“చత్వారి వాక్‌ సరిమితా పదాని అ. 1A 
“చత్వారి శృంగా లి 4588. 
“పాహి చ తసృభిః (గీర్భిష్సవస్తో. 7 808 
“చతస ఊమ్‌ ఘృతదృహః టా 9895. 

_ “"చతుష్కపర్హా యువతిః సుపేళా — "le 1డీ. 


చతురేద (పస కి గలిన పె బుకు లలో మొదటి మూడును 
ఏ వాతో ౧౫ రా రా 
పూర్వము వివరింపబడినవి, _ నాల్గవ మం(త్రమున నాల్లు వేదములు సోముని సేషిం 


60 9 


త్ర యా 419 


“సంసారరో గస్య జొషథం భేషజం | సంసారరోగ నిరోత 
కారిణీం పరాం విద్యా ముపదిదేశ గీతా స్వితి భిషక్‌” =. శం, భా. 


సరమేశ్వరుడు సంసారరోగములను నివ_ర్హింన జేయు దివ్యొషధము. 
'సంసారరోగము నుండి వము క్తిలి బసాదించు పరావిద్యను గీతల యందుపదేశించు 
టచే భిషక్‌ _ అని యర్థము. నిఖిల విద్యావేత్త యగుటచే బరమేశ్వరుడు “వె దః 
అనియు సహ్మసనామముల యందు గీ ర్హింపబడినాడు. 


“ఫీషయతీతి భిషక్‌ _ అథవా = బిభేత్యస్మా [దోగ ఇతి భిషక్‌” 


టు వాచస్పత్యమ్‌. 


“నీషాఒస్మా దాత పవతే ఫీమో దేతి సూర్యః" ఎం లె. దా, 


సరమేశ్వరుని వలన ఫీతులై సూర్యాది దేవతలు స్వ స్య కార్యముల 
యందు (బవ ర్తిల్లుచున్నారు _ అనెడి (శ్రుతుల ననుసరించి సూర్యాది దేవతా భయ 
కారణనుగుటచే బరమేశ్వరునకు “భిషక్‌” అని సార్టకనామ ము; లేక యెవని వలన 
భయపడి యాధివ్యాధులు కతొలగిపోవునో లేక సంసార రోగము నివ ర్హించునో 
యట్లి పరమేశ్వరుడు భిషక్‌, 

ళు 

“యజ న్య హైవ భిషక్‌ య (దృహ్మా యజ్ఞాయైవ 

త ద్భేషజం కృత్వా హరతి” ఎలి, (దా. 5-9-84 

“యో (బహ్మా౭ స్తి వషయజ్జస్య భిషక్‌ చికిత్సకః | తస్మా 

త్కారణాన్‌ యజ్ఞా య్రైవ ఛేషజం కృత్వా యజ్ఞాన్యాంగ 


వె కల్యరోగం శమయిత్వా దక్షిణాం హరతి” సా భా 
మ్‌ ం గ్‌ 


[ముళిక్కుల లో (బహ్మ యను బుత్విక్కుకు భిషక్‌ అని పేరు. 
ఇతడు యజ్ఞమునకు సంభవించెడి యంగవైకల్య మనెడి వ్యాధిని చికిత్స చేసి 


“వారా జీవికా తన్మూలః, (తయ్యా చ వృష్మాది హేతుతయా 
త్రాయతే రక్షతే సర్వం త్రయీ వార్తాదిః = నీలకంఠః. 


వార యన జీవికకొ అరై న వృత్తి .లోకము దీనిపై నాధారపడి యుండును 
వారాదులు వృషాది హేతువులై లోకమును సర్వదా రకీంచుచుండును, కాన 
ని బి మ్‌ 
వానికి (తయీయని పేరు, భూపాలకుడు వీనిని జక్కగా రకించుచో నివియు 
జక్కగా నుండి (ప్రజల గాపాడును:ః లేనిచో లేదు_అని యర్థము, 


"కనుక (ఈ. నిర్వచనము ననుసరించియ్ర రక్షకత్వధర్మము వేద 
సామాన్యము నందుండుటచే తయీశబ్దము 'వేదసామాన్యవాచకముగా నిటి 
(గ్రహింపబడిన ది. 


|తయీ = పరాదేవత మ. 


వేదాదిశబ్దములు వేదవాచకము లగుచు పరమేశ్వర వాచకములు నయినట్లా 

(తయీశబ్దము గూడ వేదవాచక మగుచు పరదేవతా వాచకముగ (బ్రసిద్ధము" 
“బు గ్యజుః సామ భాగేన సాంగవేదగతాపి యా।[యతః) 
తయీతి పఠ్మతే లోకే దృష్టా దృష్టార్థ సాధినీ”॥ 


__ డేవీపురాణమ్‌ (వాచస్పత్యమ్‌), 


బుగ్యజుః సోమ మంత్రరూపమున సాంగవేచములను వ్యాపించి 
_యధ్యయనము దేయబడుటచే పరాదేవియే తయో యని చెప్పబడుచున్న ది- 
అని యర్థము, మరియు “సాంగ వేదగతా౭_పి” యను విశేషణమును బరిశీలించుచో 


 తయోి శబము కేవలము వేదత్రయ వాదకమై చతుర్ధ పేదనిషేధ 
+ 0 పు 6 
వరము కాదు; వేదములు నాలు గయ్యును, బు గ్యజుః సామ . మర(త్రాత్మకము 


శ రో య్‌ ల్‌ 
అగుటచే “తయో” రూపములు? - అను న మిట సూచితము. ఇంతియి 
గ ట్‌ స nn అటో | we జో అట్‌ త్య WT 2 HRY గలా 
గాదు పరాంబద గ బుద| పతివాడ Ny పసిదము; ఇట, తయో 
రిపఠంరే లోకి నార ము. సవా శబవ 
వఠింప బడుట గాప్‌ (త్రయో a రకత లి ) గమ లం శ ద్దిబియో 
హోకా? _ఇత్యాది పురాణవచనములు సి విషయము న; ధివ్యక్ర ము చేయుచున్న వి. 


జానే 
భో అంట్‌ భ్‌ అ ఆటే ఖు సట (' 
కనుకనే పరాడివత యస యితరపురాణము లందును గీరి ౦పబడినది, 
cre) గ ar. 


“మడు వాన్యా పరాశకి, ర్వేదసంజ్ఞా పురాతనీ। 


| ల. ఉం Way or erg: అ ఉల్‌ క ww? గ్గ శస టీ జ 
బుగ్యిజుః సామ రూపేణ సర్హాదె సం్యప్రవర్శ ౩॥ ---కూర్మ,పు. 


“అస్వీతకీ త్రయీ డేవి దండనీతి శ్చ కథ్యప” - పద్మ. షు. 


“తయో త్రివరనిలయా”. అలితాసనహన్రనాము, 
ఠి 





(త్రయి "విద్యా (సతినిధి ఢిరూప ముని (శుతి నిర్రశించుచున్నది 


(పతిపద్యత ఏత ద్వ యజు స్ర్రయాం విద్యాం 





వా గేత త్పరమ ముక్షంమ్‌” -తె ఆ. 2 


సె (పమాడమల. వంన త్రయోశబ్దము పరమైశ్వ్యరునకును, లేక వరా 


Res 
ఖో i 
rh 


పసు, బుగ్యజాస్నాను. మంతౌత్మర ముగు చేదరాశకిని నామ మగుట 
॥ i జబ్‌ and) ape, 2 | ఇస్‌ శ 
చలిదపవి చ్చుచున్నది. కాన ఎదు ముషి, (దిహ్మోది పూర్వోక్క ఎదనామము 





wy లీ సట భాగ WE ఆల Na fs శంరునక wile oo sy Te 
అన్నిటి యస్తే ఇ (త్రయీ పదముగూడ పోరు నకు హాచక మగుచుు ఎద 


ఖ్‌ 


P sw wu, mf we, ఎటీ Ca We Jn wh, wr: Ay MX క హా భం phim FY 
సాము న్యృమునమను వాచక మ గఒబున్ను చని గ్రహించుట యుక్తము. 






ర ent 


లీ AD వంపరుల ల టో కాచి త్యము ; ఈల 





నుంత్ర శ్రెవిధ్యము గలవి యగుచో 
వానికి భన్నక్‌న్ననావము అండటకు గారణ డేమి? యన వచ్చును, ముగాది 


414. భారతీనిరు క్తి 


చెడి నాలుగు గోవులు (వాక్కులు) గను, ఐదవ మంత్రము నందు వాగ్రేవికి 
చతుష్కపర్థములుగను వర్షిఎపబడినవి, ఇట నొకే శుతి (బుగ్వే దము) భిన్న 
భిన్న స్టలముల యందు (ప్రక కరణానుసారముగ నర్వ వివక్ష చేసి వేదములను 
వాక్‌ అనియ్క (తిత్వవివక్ష చేసి తి సో వాచ న అనియు, చతుష్ట్వ వివక్ష చేసి 
“చత్వారి వాక్‌ పరిమితా పదాని” ఇత్యాదిగా వ్యవహరించుట కాన నగును. ఆాపి 
యమరసింహుడును (త్రయీ పదమును మొదట ఎకత్య వివకచేసి వేదసామాన్య 
పరముగను, పిమ్మట (త్రిత్వ వివక్ష చేసి వేద్యతయ సమూహపరముగను జెప్పి 
నాడనుట స్పష్టము, 


(త్రయీ శనం - వముంఖ్యార్ధనుం ఏ 


[తయా శబ్దము 1) (తత్వ సంఖ్యా వాచకముగను, అనగా “మూడు 
వేదముల సమూహము? ౬ అను నర్హము నందును ఇ) _అవయవత్రయ సమూపహా 
వాచకముగన్సు అనగా 'బుగ్‌ _ యజుఃసామరూప మంత్రములు అవయవములుగా 
'గల వేదము? _ అను నర్భ మందును __ ఇట్లు రెండర్ధము లందును గూడ (సిద్ధ 
'మగుచో నిం దేది ముఖ్యార్హము ? ఇందొకటి ముఖ్యమ గుచో రెండవది లక్ష్యార్దము 
గావలెను. కాన నీ విషయమున గూడ (శ్రుతి సంపదాయమును జూతము. 
శ్రుతి వందు _ : 

“త్రయీ వై విద్యా కావ్యం ఛందః... ... శ, (బా. రక్‌. 

“'తయీ విద్యా యజ్ఞః" అల శ. (వా. 1.1.48. 

ఇత్యాది (పయోగములు గలవు, ఇంతియే కాదు. 

శోత్రా పతా స్త్రయ్య ఆపఃఎ య న్మండూకః, అవకా వేతన 

శాఖ్కా ేతాభి రేవైన మేత క్ర బూళి రద్భిః శమయతి” 

శం ట్రా. 9-12-22. 


(త యీ 415 
“తా ఏతా (తివిధా ఆపః ఇలు | తస్మా త్తే రవకర్షణ ఏతాభిః 


(ఉవిధాభి రపి ఆద్బిః ఏనం అగ్నిం శమితవాన్‌ భవతి” _సా, భా 


ఇచట 'తయీఖిః అద్భిఃి అని బహువచన (పయోగము గలదు. 
ఇట (త్రయీ శబ్రమును సంఖ్యావాచకముగ (గ్రహించి “మూడు జలములు? అను 
నర్హము (గహించుట కవకాశము లేదు. త్రివిధములగు జలము లనియే యర్థము 
పొసగును. (శ్రీ సాయణులును “శ్రివిధాః ఆపః అనియే వ్యాఖ్యానించిరి, ఈ 
శుతియే వేతొళచోట “(తేధా విహితా హి వాక్‌ బుచో యజూంషి సామాని” యని 
వాకె)విధ్యమును (బ్రతిపాదించుట పైన బేర్కొనబడినది త్రిశబ్దముకంట ఆవ 
యవార్థమున (ప్రత్యయము వచ్చి (త్రయీ శబ్దము నిష్పన్న మగుబయు బూర్వము 
వినరింపబడినది. కాన (త్రయీ శబ్దమునకు “మంత్ర తై9విధ్యము గలది” యను. 
నదియే ముక్యార్థమని (గహింపనగును. 


బుగ్వేదము గూద పేదరూసమగు వాక్కు తె 9విధ్యముతో నొవ్పుచు 
(పవృ త్తమయినట్లు చెప్పుచున్నది. 


“అసరి వాం సవిరా వేదసా గీ ర్పాశే ఆశ్వినా (తేధా క్షవసీ' 
జ అ Ch mar 
oo 11817. 


“గ! స్తుతిరూపా వాక్‌ .... కీదృశీ 1 స్థవిరా అత్యంతం స్థిరా 
నిత్యా రనుయో, శేధ మం[్రాదిభేదీన 'తి(పకారాి స్క భౌ. . 


(తయో శబ్దమునకు బుగ్యజుఃసామ మం(త్రతె9విధ్యము గలది యన్లు 
నర్హమే గాక “రకీంచునది” (త్రాయతే రకుతే ఇతి (త్రయో) యను నర్భముగూశ 
సం్యపదాయానుగత మై కన్చట్టుచున్నది 

“వారామూలో హ్యయం, లోకః శ్రయ్యా వైభార్యకే సదా! 

తాత్సర్యం వర్ష తే సమ్మ గ్యదా రక్షతి భూమిపః ॥” 

లర, 128-58. 


420 భారతీనిరు క్ర 


శమింప జేయును. కాన పోత ఉద్గాత మున్నగు బుత్విక్కులతోపాటు దక్షిల్వన 
(గ్రహించును _ అవి యర్థము, 


“ఆతఏవ సం(పదాయనిద ఆహుః___ 
“అథర్వక్షే[తవాన్‌బహ్మో వేదే ష్వన్యేసు భాగవాన్‌। 
తస్మా దృంహ్మాణం (బహ్మాష్ట మితి హ్యారణ్యకే (గుకమ” 


సొ ధా, ఎవి, (బా, ర్‌ 808 


కాన యజ్జమునందు (బ్రహ్మ యను బుత్విక్కు. బుగ్యజుఃసామ చే 
విదుడే గాక (ప్రధానముగ నధర్వ వేదవిదుడు నయి యుండవలె నని శతెలియుచున్నరి, 
అట్టి బ్రహ్మయే భిషక్‌ కొగలడు. అట్టి యతడే యజ్ఞసమయమున నాధ్యాత్మికము 
గన్ను నాధిద్దె వికముగను, నాధిభౌతికమ గను సంభవించెడి యుష(ద్రవముల నాధక్య 
ణిక సిద్ధమంత్రములచే శమింసజేయగలడు. ఇట్లాతనికి దోడ్చడు వేద మగుబణే 
బె షజ్య వెద మని సార్హక్షనామము. 


మజీము 'అంగానాం హి రస్తోజంగిరనకి _ ఆంగఏసము అగు సప 
ధాతువులకు సందింధించిన చికిత్సను విశేషముగ (బతిపాదించు నట్టి దగుటచేక వీ 
వై షజ్యవేదమే యంగిరోవేడ మను సార్దకనామము నొంది నట్లును సంప్రదాయ 
విదులు జెప్పుదురు, అఆుగిరసు అనెడి మా ర్లులచే వర్శింపబడుటచే “ఆంగిరో 
వేదము? ఆని (ప్రసిద్ధి వచ్చిన దనెడి విషయము ముందు వివరింపబడును. 


(బహ్మవేదము - క్ష త్రవేదము :. 


'కతాక్‌ [త్రాయతే = ఇతి కేశ్రైమ్‌' - ఆపదనుండీ కాపొడునది యవి 
యర్హము. రక్షః పిశాచ శతు సర్ప విష రోగా ద్యువద్రవముల నుండి కాపాడుదు 
కోర్యసిద్ది గూర్చుసిద్దమ 6[తములచే నొప్పునది యని భావము. యజ్ఞావికర్మలయం 


(తయీ 42 


చెట్టి యుపష్మదవములు గల్లినను వారించు నామర్హ్య మాధర్వణిక మంత్రములకు 
గలదు. శ్ర్రీమ్మదామాయణమున వసిషుడు *(బహ్మవేదవిదాం (శేషః క్షత్ర 
వేదవిదాం వరః” అని కీర్తింపబడినట్లు పూర్వము వివరింపదిడినది. కనుక 
(బ్రహ్మ లేక పురోహితుడు, లేక గురువు లేక వసిస్టుడునగువాడు (బ్రాహ్మ కత 
తేజములు రెండింటితో విలసిల్లుచుండ నగు నని (శ్రుతి తాత్సర్యమై యున్నది 
కాని యిట నధర్వ వేదమునకు క్షతవేద మనియు మిగిలిన మూడింటికిని. 
(బహ్మ వేదము లనియ వ్యవహార మున్నట్లు పె రామాయణక్లోకము ననుసరించి 
తెలియుచున్నది. (_బ్రహ్మకర్తవ్య (పతిపాదకమగుటచే  నాథర్వణమునకు 
బ్రహ్మ వేదమను వ్యవహార ముపసన్న మైనట్లు పెన _వివరింపబడినది, కాన 
(ప్రకరణము ననుసరించి యీ వేదముల కిట్టి భిన్నభిన్న నామములతో వ్యవహార 
మేర్చడినట్లు గాననగును, ఇవి యన్నియు వ్యవహారనావములు లేకకర్మనామ 
'ధఛేయములు; కాగా రూఢినామమాలు గావని తెలియచున్నది. యజుర్వేదము 
(పధానముగ _ నధ్వర్యుకర్మ (ప్రతిపాదక మగుటచే ఆథ్వర్యవకాండు ఆపే 
బుగ్వేదము హోౌ(కతకొండ, సామ వేదము బొద్యాతకాండ, యయినట్లు, ఆథర్వణము 
కూడ (ప్రధానముగ (బహ్మకర్తవ్య (ప్రతిపాదక మగుచు (బహ్మ వేదము క్షత 
(తాణ ధర్మముచే క్షత వేదము నగుచు, (_బహ్మతత్త్వ (ప్రతిపాదక మగు నెడ మిగి 
లిన వేదములతో పాటు నిదియు (బహ్మ వేద మగుచుండును. 


లిం ఆ త 
పసిష్థుః = (బనహ్మా ఇ 


ఇట నొక విషయము గమనింప దగును. (శ్రేతాగ్నిసాధ్య యజ్ఞకర్మ 
నిర్వాహకుడగు బుత్విజునకు (బ్రహ్మ యను నామము (ప్రసిద్ద మయినన్లు ఏకాగ్ని 
సాధ్య వివాహోసనయనాది సంస్కారముల నిర్వహించు పురోహితునకు గూడ 


61] 


422 భారతీనిరు క్రి 


(దిహ్మ, వసిష్ట _ ఇత్యాది నామములు అనాది సిదములు. వసిష్టుడు పురోహిత్త 
డయి సెక్కురాజిల యజ్ఞాదికార్యముల నిర్వహించి నట్లు (ప్రతులయందు గలదు. 


“ఉక్షథృతం సామభృతం భిభరి (గ్రావాణం బి 
తృంవదా త్యోగే! ఉ పెన మాధ్వం సుమ” స్యమానా 


ఆ దో గచ్చాతి (పతృదో వసిష్టః n బు. 7లీలి 14, 


ఇట వసిష్టుడు (బ్రహ్మాస్టాస్‌ యు డగుచు (1 హోతను (ఉక్తభృతం 
శస్తాణాం సంభ కారం), (2) ఉద్దాతను (సామభృతం, (శ్ర అధ్వర్యుని ((గావా 
ణం వ్శిభల్‌ ఆనిషవణఐ బి|భతం అధ్వర్యుం, - ఎః ఇల్లీ మువ్వురిని భరించుచు యజ 
మున (భేషాది (ప్రాయళశ్చిత్తాద్రి నిమి తమైన క _ర్హవ్యము నుప డేశింపగలవాడు, అట్టి 
(బ్రహ్మ లేక పురోహితుడై. న వసిష్టుని ఆరాధింపుడు (ఏనం ఉప ఆధ్వం) = అని 
యిం ద్రుడు తృత్సులను (రాజులను) (ప్రబోధించుట ౨ మంకార్టము. 


ఇట మువ్వురు బుత్విజులను ._ యజ్ఞమును వసిష్టుడు భరించుచున్నట్లు 
(బ్రహ్మ కర్తవ్యమును [కతి తెల్పుచున్నది. భరించువాడగుటచే వసిష్టుడు. ఇట 
(బహ్మ యగుట “భిభ ర్రి” అను నిర్వచనము ద్వారా వివరించుచున్నది. ఇంకొక 
మంత్రమను జూతము,.. 


“గడా ఇవేదో ఆజనాస ఆసన్‌ పరిచ్చిన్నా భరతా అర్భకాసః। 
n 

అ డి a rE అధు 9. 

అభవచ్చ వుర ఎతా వసిష్ట ఆది తృత్సూనాం విశ్‌ అ(పథన్ల॥' 


—- DD 188.6, 


ఈ మంగ్రమన ? గూడ భరతులకు వసిషుడు పురోహితుడు (పుర ఏతా) 
అయినట్లును, వారు తమ శతువులచే బరాభూతు లయి యెంత దుర్చలు లయినను 
౪ వసిష్టమహర్షి యొక్క పౌరోహిత్యసామ ర్ధ్యము వ వలన (పజల వర్టిల్ల జేసిరి _అని 
చెప్పబడినది, 


త యీ 428 


మజియు జలోదరవ్యాధిపీడితు డయి హరిశ్చం[ద్రు డను రాజు సంకల్సిం 
చిన యజ్ఞమునందు విశ్వామి(త్రాది మహర్షులు నలుపురు బుత్విజులుు అందు వసిషుడు 
9 


(దిహ్మ నాన మలంకరి చినట్లు ఐత రేయబాహ్మణ! మున గలదు. ఇంతే కాదు. 


కశద్రో వసిష్టపురొ హితాః (ప్రజాః (పాజాయ న్హ 
తస్మా ద్వాసిష్టో (బ్రహ్మా కార్యః పైత జాయే” 


—శతె, సం, రిర్‌.2_1. 


ఇం(దుడు వసిష్టునకు “సోమభాగాః” అనెడి (బహ్మత్యోపయు క్ర మంత్ర 
జాతము నుపదేశించెను. అట్లు ఇంద్రుడు మం(త్రజాతమును వసిష్టున కనుగహిం 
చుటచే (ప్రజ లందజు వసిప్టుడే పురోహితుడుగా గల్లి యుద్భృవించుచుందురు. ఆ 
కారణముచేత నే సోగుయాగమును సంకల్పించువారు వసిష్లుని (లేక జ సం్యప్రదా 
యము నెజిగిన వానిని గాని _బిహ్మగా వరింపవలెను. అట్లు చేసినచో యజమాను 


డట్టి సత్సంతానమును గాంచ గలడు - అని యర్థము, కొలది మార్పులతో నీ 
శుతివాక్యము తాండ్య (బ్రాహ్మణము నందును గలదు. 


తతో వ వసిషపురోహితాః భరతాః (పాజాయ న” 
షా © అల 


తాం (బా. 165-24. 


జె మినిసుహర్షియు _ *వాసిషానాం వా (బహ్మాత్వస్య నియమా్‌్‌ స 
4 ర్న “అ | | 


fra 


షాం వా (ప్రతిపసవాక్‌ (6-6-24, 25)" _అను సూత్రముల ద్వారా వాసిస్టులు 

(అ 
గాని “స్తోముభాగల నధ్యయనము జేసి తత్సం(పసదాయము. నెజిగినవారు గాని 
(బహ్మత్వమునకర్తు లని వివరించినాడు, బృహ దేవతయు సీ విషయము నిట్లు చెప్పు 
చున్నది. 


కే “తస్య హా విశ్వామిత్రో పహోతాసీ జమ చగ్ని రధ్వర్యు ర్వసిషో (బ్రహ్మో 


2యాస్యు ఉద్లాతా....” —_దఐ.|Zదా. 7.416. 


224 భారతీనిరు క్తి 


“వశిష్టాశ్చ వళిష్టా శ్చ బ్రాహ్మణా బ9హ్మకర్మణ్‌। 
సర్వకర్మసు యజమ దక్షిణీయతమా _స్పథా॥” 


తస్మా ద్యే 2ద్యాపీ వాసిషాః సదస్యాః స్య స్తు కర్తిచిక్‌ । 
అర్హ్హయే ద్దకిణాభి స్తాన్‌ భాల్ల వేయోశుితి _స్వేయమ్‌॥ 


=ద్భి, దే, 6.158, 159. 


వసిష్టుడు అథర్వుడు ;- 


వసిషడే అధర్వు డని కిరాతార్డునీయకావ్యమున మల్లి నాథ వ్యాఖ్య వలన 
దెలియచున్నది, 


“యమ నియమ కృశీకృత స్టిరాంగః 
పరిదద్భ శే విధృతాయుధః స తాభిః। 
అనుపమ శమ దీ ప్పతా గరీయాన్‌ 
కృతపదపం క్తి రథర్వణేవ వేదః॥” -10-10, 


ఆభ్యుదయకాండ'చే శాంత రూపము, అభిచారకాండచే నుగితూపము నయి 
నియతానుపూర్వి గల్గిన వేదమును అథర్వణుడు దర్శించినట్లు యమనియమాదులడే 
కృశించియు స్థిరాంగుడై (నిశ్చలుడై బాంవ్మాతేజముతోను, శ స్రధారిమై కొత 
తేజముతోను వెలుగొందుచున్న యర్జునుని స్త్రీలు గాంచిరి. యని యర్గము, 


ఇట మల్లినాథుడు _ “అథర్వణా వసిషేన, కృతా రచితా పదానాం పంక్తి 
రానుపూర్వీ యస్య స వేదః | చతుర్ధ వేద ఇత్యర్థః 1 ఆధర్వణ స్తు మంతోి 
వసిషకృత ఇత్యాగమః” ౬ అని వ్యాథ్యానించినాడు, 
లి 


అధథర్వమంత ములు వసిష్టకృత ములని యీ వ్యాఖ్య వలన దెలియు 
చున్నది. ఈ విషయ మింకను బరిశలింప వలసి యున్నది, కాని యథర్వాంగి 


తయో లకక 


రసులచే దర్శింపబడుటచే దీనికి అథర్వ వేదము, అథర్వాంగిరో వేదము - ఇత్యాది 
నామములు పసిద్దము లయినట్లు కుంతి, స్మృతి, పురాణాదుల వలన దెలియుచున్న ది 


వసిష్టుడే అథర్వణుడగుచో “వసిష్టకృతము" అను మల్లి నాథవాక్యమునకు 
వసిష్షునిచె దిర్శింపబడిన దని యర్లమును గ్రహింపన గును. మంత)కృత్‌ ఇత్యాది 
లు (య 
పదముల కన్లై యర్థము గిహింపదగునని పూర్వము  వివరింసబడినది (చూ, బుషి 
శబ్ధము. ఇట్లు గిహించిననే శుత్యాదులతో నవిరోధము సిద్ధించును, ఏలయన 
నభర్వ'వేదమే కాదు వసిష్టుడు నిఖిలవేదరాశితోపాటు మితాివరుణులకు మానస 
పుతు)డుగ నావిర్శవించినట్లు బుగ్వేద మిట్లు చెప్పుచున్నది. 


డతాసి మెతాగివరుణో వసిస్టోర్వశ్యా బంహ్మన్‌ మనసో 
2-ధిజాతః। . ద) ప్సం సృ్కన్నం బహ్మణా దె వ్యెవ విశ్వే 
దేవాః పుష్కరే త్వాదద న ॥" ఆము. 788-11. 
ఈ స్టా బిహ్మన్‌ / వసిష్ట ఎవం జాతం త్వా త్వాం, దె స్యేన 
'దేవసంబంధీనాః బిహ్మణా వేదరాశినా అహంభువా, 


యు కం, పుష్కరే విశ్వేదేవాః ఆదద న అధారయ న్ల సొ, భా. 


దివ్యము, స్వాయంభువము నగు వేదరాశితోపాటు వసిష్టు డవతరించుట 
యీ బుక్కు చెప్పుచున్నది, మజియు నిటి వసిష్టుడు బ్రహ్మన్‌ ! అని సంబోధింప 
బడుట గమనాషర్షము. బగీహ్మజ్ఞాన సంపన్నుడ్రై లేక సర్వ వెదమయుడ్డై యవత 
రించుట జేసి వసిషుడు బిహ్మయని సంబోధింప బడినాడు. _వేదమయు డయిన 
వ్‌ . 
యీ మహర్షి పొజాత్మ స్వరూపు డగుటచె వసిష్టు డని సార్భకనామ మొందినట్లు 
చె అ ( ౧ 
ఐత రేయారణ్యక మిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“ఏత దస్మవైత దిక్షదార్షన్‌ వసిషో బభూవ। 
ది ౬. ణా 
అత ఏత న్నా మధేయం లేభు” ఐఏ, అ. 2.12, 


426 భారతీనిరు కి 


“అతిశయేన నివాసహేతుత్వం ఆచ్భాదయితృత్వం వా 

వసిష్తత్వమ్‌। ప్రాణో హి స్వపివేశేన నివాసహేతు ర్భివతి! 
లు 

స్వవ్యాప్వా సర్వ మౌచ్చాదయతి। తాదృశ పా9ణాత్మత్యం 

ధ్యానేన పార్తిప్తవా న్ముని రపి అర్జద్వయవ శ్వేన వసిష్ట... 


నామకత్వం 'లబివౌర్‌* సా, భా 
ప] 


శరీరమున బి వేశించి నివాసహేతు వగుటయు అంతట వ్యాపి-చి 
యాచ్చాడించుటయ పా9ిణధర్మము. దానికే వసిషత్య మని పేరు... పాిణాత్మ 
ధ్యానముచే సీ మహర్షియు నా రెండు ధర్మములు గల్ఫి వసిష్టుడని సార్హకనాము 
డయ్యెను _ అనగా నిరంతర పాగిణాత్మ ధ్యానపరవశుడై తదభేద భావనతో నొప్పి 
పాంణాత్మగత వసిషత్వ ధర్మముతో విలసిలి యా మహర్షి వసిషశబవాచ్యు డయ్యె 
ం! లు న్న టె ద 
నని యర్థము, 


కాగా వసిష్వడను నామము మొదట (ప్రజాపతి యగు హరణ్యగర్భునకు 
త్మ లేక స ] (గహపాతు వ 
(పాజాత్మ లేక సూశత్రాత్మక్ళు, తరువాత తదనుగహపా(తుడై తద్దర్మములతో 
నొప్పెడి మహర్షికిని (బసిద్ధమైనదని తెలియును. (ప్రాణాత్మ లేక (ప్రజాపతి 
పసిష్టుడగుట (శుతి (పసిద్ధమె. 
1... 'వజాపతి ర్వ వసిష్టః' కౌషీ బ్రా జం “6-15, 
2 డా సం. 18-54) ప్రాణో వ్ర వసిష బుషిఃకి 
. (© 
క్ల (బౌ. 8.1.1.6. 


8. ఏష (ప్రజాపతిణ వై వసిష్టః (నర్వ శేషః = సా భా. -) 


కీయ దె ను (శేష సేన వసిహో ౭.ధథో య ద్వ సృత మో 
| అ ౨౨ ౧ న! 
వసతి తనో 2.ఏవ వసిప్పః ఆఆ శే, (బా, 811.8. 
05, సాహఎవా గువాచ - (హేప్రాణు యద్వా | ఒఅహం 
వసిషాన్మి త్వం తద్వసిష్టోఒసీతి “ధా. 145214, 


తయో 427 


పె నిర్వచనముల జూచుచో (కుతుల యందు (ప్రాణాత్మ యగు ప్రజా 
సతికి గల వసిష్టుడనెడి (ప్రసిద్ది చెలియను- మటియు (పజాపతియె వసిషుడనియు 
తదతమెన వాక్కు వసిషా యనియు పె శ్రుతుల వలన దెలియుచున్నది, 
౧ అ ఇ 
వేదరాశితో పాటు వసిష్టు డుద్భవించుట (మి, 7-18-11) పూర్వము దెల్ప 
బడినది. (ప్రజాపతికి స్వభూతమైన వాక్కు (వేవవాక్కు)నకు స్వాహా, యని 
(పసిద్ధి యున్నట్లును పూర్వము వివరింపబడినడి. అట్టి స్వాహాపతి లేక వాక్చతి 
యగు నగ్నియు వసిషు డని బుగ్వేదము చెవ్బుచున్నది. 


ఆద బి (వత (పమతి ర్వసిషకి సహ్మసంభరః కు చిజిహో్వే 


అగ్నిః। —బు. 2-9 f.ఐ. (దా. 128. 


ఈ మంత్రమును ఐతరేయ(బాహ్మాణ మిబ్లు వివరించిసది, 


అశ ఫ్‌. అం ఆర, ఇతి గ _ 
అద్ద వత (ప్రమతి ర్వసిష్ట ఇ త్యగ్నిర్వై దేవానాం 


సర్వవిధాగకుడు, సర్వవివానహేతుభూతుడు (సర్వస్యవాసయితృత నుః) 
నగుటచే ఆగ్ని యిట వసిష్ట డుగ స్తుతింపబడుచున్నాడు, యజ్ఞము నందు 
స్తుతింపబడెడి యిట్ట లకతణములు గల యగ్నిస ర్వి దేవాత్మకుడగు (పజాపతియ 
యగును, అగ్ని వసిష్టు డని బుగ్వేదమున వింకను పెక్కు. మం(త్రములందు 
(7-1-8, 79-1; 7-86 మొ॥) కీ .ర్రింపబడినాడు, ఈ యగ్నియే యజ్ఞ సేవుడు 
పురోహితుడు బుత్విజుడు, ఫల(ప్రదాతయు నని బుగ్వేదము మొదటి మం్యతమున 
(అగ్ని మీడే పురోహితం యజ్ఞస్గ దేవ మృత్విజమ్స్‌ స్తుతింపబడినాడు. ఈ 
మంత్రము నందలి పురోహితపవముచే నగ్నికి గల వసిషత్వము సూచితమగు 
చున్నది. కాన వసిష్టు డను నామము మొదట (వజాపతి ((ప్రాణాత్మ) యందును, 
పిదప తద్దత భూయోధర్మములతో నొవ్ను మహర్షి యందును రూఢగుయినట్లు 
దెలియుచున్నది. 


శ28 భారతీనిరుక్క్తి 


ఈ వసిష్ణుడు కారణాత్మ యగు పరమేశ్వరునిచే బ్రవర్హితమగు సంసార 
ఇ అనీ ఇ అర్య అటు అద అగ ర్చి 
పరిధిని (వస్త్రమును వి స్పరింసజేయుటకు ((ప్రవర్థింస జేయుటకు మహామహిమ 
సంపన్నుడై లౌకికాలౌకిక (పజ్ఞానముతో నొప్పి యావిర్భూతుడయిసట్లు 
బుగ్వేదము చెప్పుచున్నది. 


“స (పకేత ఉభయస్య (ప్ర విద్వాన్‌ సహ(సదాన ఉత వా 
సదా నః । యమేన తతం పరిధిం వయిష్యన్‌ అప్సరసః 


పరిజజే వసిషః ॥ బి 70812 
ఖా అ 


క పశేతః (పకృషజ్ఞానః, ఉభయస్య ఉభయం దివం చ 
పృధివీం చ (ప్రవిద్వాన్‌ (ప్రకర్షేణ జానన్‌ .... యమేన 
కారణాత్మనా సర్వనియం(తా తతం విస్తృతం పరిధిం 
వస్త్రం, పరిధి రిత్యనేన సంసారప్రవాహో వివక్షితః. తం 
వయిష్యన్‌ .... జాతః సొ. భాం 


కుహాభారతతము గూడ  షశుత్యనుగుణముగ వశిష్టశబ్దము 


లా 
3§ 


నిర్వచించినది. 


1 “వసిష్లో 2స్మి వరిష్షీ౭.స్మి వసే వాసగృహే ష్యపి। 
వసిష్టత్వా చ్చ వాసా. చ్చ వసిష్ట ఇతి విద్ధి మామ్‌॥ో 


భార 18-08-68. 





శ 2 <A వ 
|. సిష్టః వాయు శృ పృథివీ చ వాయ శ్చాంతరికం చ ద్యొళ్చాదిత్య 
శ్చం[దమా శ్చ నకశ్రాణి చేతి వసవ్క, ఏకేషు హీదం సర్వం వసు 
హిత మేతే హీదం సర్వం వాసయంత ఇతి శతి పిసిద్దా వసన సే యస్య 


. స్వాధీనా భవంతి స వసుమాన్స్‌ పాొొపాణిమా దై శశ్వర్యో మహాయోగీ, అతిశయేన 


త యా 420 


తతి ప్రసిద్ధము లగు వృథివ్యంతరికెదులకు వసువులు (వసవః) 
అనిపేరు. ఇవి యెవని యధీనమున నుండునో యతడు వసుమంతుడు 
(వసుమాన్‌, అట్టివారిని అతిశయించినవాడు (ఆతిశయేన వసుమాన్‌) ఆగుటచే 
వసిష్టుడు, మజియు నతిశయించి సర్వమును వ్యాపించినవాడు (అతియేన ఉరు) 
గాన వసిష్టుడు. సర్వము నెవని యధీనమున నుండునో, అన్యాధీనమున నెవ 
డుండడో యతడు వసిష్టు డని పై రెండు నిర్వచనముల భావము వాసగృహము 
లనగా వాసయోగ్యములు. 


నికరాశగ మముల కాధారభూతములగు గృహస్టాశ్విమము లని యర్థము, 
అందు వసించుటచేతను, అట్లు వసించువారిలో నతి(క్రేషు డగుటచేతను గూడ 
వసిషుడు_ అని యరము. 
అ అ 


పె నిర్వచనముల బరిశీలించుచో వనిషుడు (శ్రుతి ప్రతిపాదిత మహో 
మహిమసంపన్నుడై, (పజాపతి యగు (బ్రహ్మకు గల వసిష్టత్వాది ధర్మములతో 
నొప్పి యుండుట దెలియును, ఇట్టి వసిషత్వధర్మముతో నొప్పెడి బుత్విజుడే 
అ © 
(బిహ్మామై యజ్ఞకర్మ నిర్వ హణము జేయ నగు నని శ్రుతి స్మృతి తాత్పర్యము. 
(బహ్మ యగు బుత్వికుూ లమణను ను ఐత రేయారణ్యక (కుతి యిట్లు 
వివరించుచున్నడి. 


వసుమా నితి వసిష్టః....ఆతిశయేవ ఉదు రస్మి....సర్వం మ ద్వశే 2. స్త్రి, 
ఆహం తు న కస్యాపి వశే ఒస్మీతి నామద్వయార్గః। వాసగ్భృ హేషవాస 
యోగ్యేషుగృహస్టాశ్రమేషు నర్వేషా ముపజీవ్యేషు వసే వసామి। అతోఒహం 
అష వ SO గారి 2 అట్ల 

వస్యాణాం మధ్యే ఆతి *9ష్టఇతి వని 2స్మె1.... సర్వేషా మాశయ భూతత్వా 
న్మమ మాం దేవా రిక్షం తీతిధావః। ....నీలకంఠః. 


62 y 


480 భారతీనిరు క్రి 


“వేదపపష ఇతి య మవోచామ। యేన వేదాన్‌ వేద 

బుగ్వేదం. యజుర్వేదం సామ వేదం త స్యెతస్య (బహ్మో 

రన ఇతి; తస్మాద్‌ (బహ్మాష్టం కుర్వీత యో 

యజ్ఞ సో్యోల్బణం పశ్వేగ్‌ “ఇతి ఎటు ఆ. $2939, 


“యస్మా ద్వేద్యతయాభిజ్ఞానరూపన్య వేదవురుషస్య హిరణ్య 
గర్భోపాసకో (బ్రహ్మా రసః, తస్మా, (దృహ్మ నామ. 
సామ్యాత్‌ యాగేఒపి (దిహ్మాణ౦ం ముత్విజం (_బహ్మష్టం 

వ మ్‌ జర 
అతిశయేన వేద్యశ్రయగతం కుర్వీత। (బ్రహ్మా యజ్ఞసందిం 
ధినం, ఉల్బణం తీ వగుణం దోషం వా (ద్రష్టుం సమర్థ 
సొదృశం కుర్వీత” సొ, భౌ, 


. ముగాది. వేదములచే జేయబడెడి. హోత, ఆధ్వర్యవ, జద్దాత్రములను 
మనన్నుతో ననుసంధానించి సంస్కరించు వేదపురుషుడు హిరణ్యగర్భుడు. అట్టి 
వేదపురుషుని లేక హిరజ్యగర్భువి ఉ పాపించుచు తతా దాత్మ్యాభిమానముతో జరించు 
(దిహ్మ యను బుత్విక్కు. వేదపురునునకు సారభూతుడు (రసః): అనగా త శ్తెజో 
విలసితుకు, *బహ్మి యను నామసామ్యముచే వేద్నత్రయాభిజ్ఞాడై యజ్ఞము 
నందలి గుణదోషములను దర్శింపజాలిన ట్రహ్మిమ్టునే యజ్జమున ద్రహ్మ దము 
న దిష్టంపజేయవలెను _ అని యర్దము, అనగా హిరణ్యగర్భోపాసకుడై త దేవ 
కాను గ్రహము నొందిన వేదపురువడే బ్రహ్మ కౌవగు నని భావము. ఇతడు 
యజ్ఞము నందు సంభవించెడి దోషములను, లేక యుస సద్రవములను గమనించి 
శమింప జేయగలవాడై. యుండవలె ననియు (కుతి తెలు. ఎమున్నది, అందుచే (బ్రహ్మ 
యథర్వ వేదవిదుడయి యుండవలె నవియు 'సూచితమగుచున్నది, ఈ (శ్రుతి 
తాతర్పర్యిమును సం|పదాయవిదులు నిట్లు వివరించిరి. 


శ యౌ 431 


“ఆతఏవ సం(వదాయవిద ఆహుః = 
అథర్వక్షే్యక వాన్‌ (బ్రహ్మ వేదే ష్య న్యేఘ భాగవాన్‌ | తస్మా 
ద్భి)హ్మాణం (బహ్మిష మితి హ్యారణ్య కే (శుతమ్‌॥ కి ల కృతి, 


సొ భా ఐఏ. (బా, ర్‌ి లీ. 


వసిమ్ల డట్టి వాడగుట [కుతిస్కృత్యనుగుణముగ. పూర్వము. వివరింప 
బడినది. ఇంతియే కాదు. యజ్ఞము సందలి (బ్రహ్మను (బిత్విజున్సి గూర్చి 
తై త్రిరీయ (బ్రాహ్మణమిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“యో వై బీహ్మణే దేవేళ్యః ప్రిజాపతయెఒవ)తి 

పోంచ్యాశ్వం మేధ్యం బధ్నాతి ఆదేవతాభ్యో వృశ్న్య తే। 
పాపీయాన్‌ భవతి! యః పితిఫోంచ్యు న దేవతాభ్య 

అవృశ్చ్యశే 1 వశీయాన్‌ భవతి | ఇతి. 


య దాహ । [(ఒహ్మ న్నశ్వం మేధ్యం భన్న్యామి దే వేభ్యః 
పిజాపతయే తేన రాధ్యాస మిశి| బ్రహ్మ వై బృహ్మా ॥ 
(బహ్మణ ఏప దేవేభ్యః (షడాపతియే (పతిప్రోచ్యాశ్వం 
మేధ్యం .ఐధ్నాతి న చేవతాభ్య ఆవృశ్చ్యశే! వీయాన్‌ 
భవతి, ఇతి. తె శ్రా. 88-81. 


బ్రహ్మ యగు బుత్విజునకు నిచేదింపక దేవతా ౬ [పజాపతి 
భాగరూవము, యాగయోగ్యము నయిన యశ్వమును బందించువాడు దేవతాను 
(గహదూరుడై మిక్కిలి. పాపియగును; అట్లుగాక (బహ్మయొక్క యనుజ్ఞ గొని 
యశ్వబంధనము “సేయువాడు _దేవతానుగ్రహపా(త్రుడై మైశ్వర్యవంతుడగును, 
ఏలయన (బ్రహ్మపదము నరిష్థించెడి (బహ్మయను బుత్విక్కు సాక్షక్‌ పర్యబహ్మయే 
పర(బహ్మాకు నివేదించుట యనగా పర్బబహ్మకు నిచేదించుటయేయగును; (బ్రహ్మా 


182 భారతీనిరు క్రి 


స్వరూపుడగు నట్టి (బహ్మ(బుత్విక్కు ఎ యొక్క యనుమతియు, ననుగహమును 
బొందిన యాగమే సఫలమై యైశ్వర్య(ప్రద మగును-అని యర్థము, 


ఈతె త్తిీరీయ్యశుతి (బహ్మసానము నధిష్టించిన  వేదమూర్తి యగు 
౬,౦ ఐం అ జాన్‌ 
బుత్విజుని పర్మబహ్మన్వరూవునిగ దర్శింపవలెనని యుపదేశించుచున్నది. 
“_ద్రహ్మా౭యం వాచః పరమం వ్యోమ (బు. 1-164-85; వా.సం 28-62) ఆను 
(శుతియు వేదాత్మికయగు వాక్కునకు పరమ స్టానము (బహ్మ యని కీర్తి ంచుచున్నగి 
(జహ్మయగు బుత్విక్కు కూడ పర్మబహ్మస్వరూపు డగుటచే వేదవాక్కునకు 
స్థానము లేక యాశ్రయ మగు నవియు నర్గము. (చూ. ఉవట మహీధరభాష్య్ర, 
వసిస్టు డట్టవాడు. ఆ మహర్షి [తయీవిదుక్సు నథర్వవిదుడు గూడ 
నగుచు సకల ' వేదరాితో జన్మించి బ్రహ్మ మై యజకర్మల (బవ రింపజేసియు, 
(cn డా ద 
తన పొరోపి*త్య సామ ర్యముచే రాజులకును, సర్వపిజలకును ఐహికాముష్మిక 
ఖు 
ఫలముల నందజేయుచు, సర్వసుఖ నివాస హేతుభూతుడై (వాసయితృాతమః, పుర 
ఏతా) తన వసిష నామమును సారకము గావించుకొనిన బిహ్మాషుడు, శుంతి 
© అ చి 
సిద్దమైన యిట్టి సంప్ర) దాయమున జరించునట్టివారును నేడు కూడ బ్రహ్మా, వసిష్కః, 
60 లు , | రు థి 
పురోహితః గురుః బృహస్పతిః _ ఇత్యాద్యన్వర్హ నామములతో బరగుచు వై దికకిర్మ 
(బ్రహ్మకర్మ నిర్వాహకులగుచున్నారు. 


ఇట్టే (బహ్మ కర్తవ్య (ప్రతిపాదక మగుటచే నథర్వ వేదమునకు (బహ్మ 
వెద నుని యన్వర్థనామము (పసిద్ద మైనబ్లు తెలియగలము. 


అథర్య వేదము జ అథిర్వాంగి సః భృగ్వంగిరసః కు 


ఆథర్వపదమును యాస్క- మవార్షి యిట్లు నిర్యచించినాడు, 
“అథర్వాణో ఒధనవ౧త స్టర్వతి శ్చరతి కర్మా తక్రతి షేథః" 


నిరు, 11.18. 


(ఈ యీ 438 


“న థర్వ నీ త్యథర్వాణః స్థింప్రకృతయో హి శ్రే”. __దుర్గాంభాష్య. 
పె నిర్వచనము ననుసరించి అథర్వుడన నిశ్చలుడ్కు లేక స్టిర్యప్రకృతి 
గలవాడని యర్థము, యథర్వపదమునకు (పాణాత్మ, లేక. (ప్రజాపతి (బ్రహ్మ 
యను నర్భములు వేదమున (బసిద్ధము. 


“(వా సం,1 11- "8% ప్రాణోవా ఒథర్వా” శ. (ట్రా. 6-4-౬1. 
“ పాణో 2-థర్వా” పాశ (దా. (422, 


ఇట (పాణాత్మ యగు (వజాపతి యథర్వు డని కీ ర్రింపబడినాడు ఈ 
(ప్రజాపతియే మొదట నగ్నిని వథించిన ట్లీ (శ్రుతి చెప్పుచున్నది. కనుక వసి 
శబ్దము వలెనే అథర్వశబ్దము కూడ (ప్రజాపతికి వాచకము, ఇట్లు వసిష్ట _ అథర్వ 
శబ్దములు రెండును వేజేణు (ప్రవృత్తి నిమిత్తముల ననుసరించి (ప్రజాపతికి వాచ 
కము లగుచున్నవి, కాన వసిమ్షు డథర్వుడే యగుచున్నాడు. 


(దిహ్మ యను బుత్విక్కు పర(బహ్మస్యరూపు డగుట పెన వివరింప బడి 
నది. నిశ్చలు డయియే బహ్మ, అగ్ని వాయ్యాదిత్యులద్వారా సర్వజగ( తవ ర్త రకు 
డగునట్లు (సృష్టి యజ్ఞమును నిర్వ ర్రించున్ను) (బహ్మ యను బుత్విక్కు కూడ 
(బహ్మాష్షుడె యజ్ఞమన కదలక సర (పకృతిమె యుండి హో తాడి బుత్విజుల 
ద్వారా యజ్ఞ[ప్రవ ర్హకు డగుట యథర్వపద నిర్వచనము సూచించుచున్నది. 


(పజాపతియే ఆంగరసభూతు డగుటచే ఆంగిరసు డనియ్కు ముగ్‌ రూప 
మగు బృహతికి (వాకు. క్రు పతి యగుటచే బృహస్పతి యనియు, యజూరూప 


l. పురీష్యో=. సి విశ్వభరా అథర్వా త్వా (ప్రథమో నిరమంథ దగ్నే! 
త్వా మగ్నేష పుష్కరా దధ్యథర్వా నిరమంథత । 
మూర్జో విశ్వస్య వాఘతః ॥” . 


వా సం. 11-80; తె. సం. &4_1.8.25 బు, 16-8-18, 


14 భారతీనిరు క్తి 


మగు (బహ్మకు పతి యగుటచే (బ్రహ్మాణస్పతి యనియు సామక (పవృత్తీ తీళూత్రు 
వగుటజే సామ యనియు - ఇట్లు నామ రూప (ప్రపంచాత్మకుడనియు బూర్వము 
జెవ్పబడినది (చూ. (బ్రహ్యాళబ్దిముు. ఇట్లు ఆంగిరసపదము కూడ వసిష్ట అధర్వ 
పదముల వలెనే మొదట (ప్రజాపతికి వాచక మగుచున్నది, ఇ ట్రే పదము అన్నియు 
మొదట (ప్రజాపతికి వాచకములైై పిదప _మహర్షులకును వాచకము లయినట్లు 
గ్రహింపవలసి యున్నది. . 


అథర్వమ హర్షియు, భృగుమహర్షియు నభిన్ను లని గోపథ[దాహ్మణము 
చెప్పుచున్నది. అథర్వ వేదము అనెడి పేరు వచ్చుటకు గారణమునందిట్లు చెన్పబడు 
చున్నది. . | 


“పూర్వము ప్రజావతి సృష్టికొటికు తపము. చేయుచుండగా నాతని రోమ 
కూపములనుండి "స్వే దజలము పుకును. అందు తన (పతిదింబమును జూచుచున్న 
(ప్రజాపతికి రెతస్సు చలించినది. అట్ట రేతస్సుతో గూడిన యా జలములు రెండు 
భాగము లయ్యెను. ఒక భాగమునుండి భృగుమహర్షి పుట్టెను. భృగువు తన 
కుత్చాదకు డగు (ప్రజాపతిన్‌ దర్శింవగోరుచుండగా నశరీరవాణ్‌._ 


“అథార్వా గేనం ఏతా స్వేవా ప్ప్వన్విచ్చ” గో. 1-4. 


సీకు ఉత్సాదకు డగు _(కారజభూతుడగు) (ప జాపతిని ఈ జలములంచే 
యభిముఖముగ _ నన్వేషింపుము - అని పలికెను, ఆ యశరీరవాణి వాక్యిమందు 
మొదట “అథార్వాక్‌” ఆని యుండుటచే నీ ళృగుమహరిక “అథర్వా” అనియు 
రెండవనా మము లభించెను.. 


ఇక శేతన్నుకో గ గూడిన రెండవభాగ మగు జలముచే నావృతుడగుటచే 

(ప్రజాపతి వరుణశబ్రవాచ్యు డయ్యెను.. (అవృతత్వాన్‌ వరుణకం. తపస్సు జేయ 
= దొడిగిన యా (ప్రజాపతి యొక్క సర్వాంగముల నుండియు రసము (సవించెను. 
సర్వాంగ రనభూత మగు నారసము నుండి (అంగిరాఖ) అను. మహ క్షిపుస్ణాను. 


(ఈయ 45 


ఆనంతర మా (బ్రహ్మ యథర్వణుని, యంగిరనుని తప స్తప్తుల గావింపగా నా యిరు 
వరినుండి ఏకర్చ, ద్వృభాది మం(త్రములకు (ద్రష్ట లయిన ఆథర్వాణులుము అంగి 
రోసులును నిరువదిమంది మహర్షులు బుట్టరి. అట్లు సృజింపబడిన అథర్వాంగిరన 
మహర్షులు తపము జేయుచుండగా . వారినుండి నిఃసృతములై (ప్రజాపతిచే దర్శింవ 
బడిన మర్యతములే అథర్వాంగిరోమంతములు; వానికే ఆంగిరో వేద మనియు, 
భృంగ్వంగిరో చేద మనియు, అథర్వాంగిరో వేదమవియు వ్యవహార మేర్చడినది,” 
(చూ, సాయణ$ = అథర్వ వేద భాష్యభూమికా. 


ఈ కథను బరిశీలించుచో (1) అథర్వుడే భృగుమహర్షి (శ) భృగ్వంగి 
'రసులనుండి యుదృవించిన (బహ్మ తేజ *సంభూతులుు మహా తపఃసంవన్నులు నగు 
అథర్వాంగిరో మహర్షుల తవఃఫఇమే యథర్వపెవము. (క్ర ఆధర్వు డగు (ప్రజా 
సతిచే దృష్ట మగుటచే నిది యభర్వ వేదమైనది = (ఆథర్వాఖ్యేన [బహ్మణా దృష్ట 
తాల్‌ తన్నామ్నా. అయం వేదో వ్యపదిళ్యతే - సాయజుక) యనియు, ఆందుచే 
మానవబుద్దికల్సితము కాదనియు దెలియును, 


నుంత దష్ట అయిన యీ యధర్వాంగిరసు లే అధర్వాణులు భృగువులు 
అంగిరసులు వసిషులు _ ఇత్యాది నామములతో (బసిద్దులయి లోకమున యజ్ఞ్యప్రవ 
a 9 జా 
రాకు అయినట్టు బుగ్వేదాది (శ్రుతు లిట్లు తెల్చుచున్నవి. 
“అంగిరసో నః పితరో చవగ్వా ఆధర్యాణో భృగవః 
సోమ్యాసః। తేషాం వయం సుమకౌ యజ్రియానా మపి 
భ(దే సౌమనసే స్యామ॥ --బు, 16-146; వానం; 19.58; 


ఆ.సం, 18-1-08; తై. సం, 2-6-1265 విరు 11-18. 


“మే న్య పూర్వే పితరః సోమ్యాసో ఇనూహిరే సోమపీథం . 
వసిషాః1” __వా. సం. 10-51. 
3 


486 భారతీనిరుక్తి 


ఈ యంగిరసాది బుషులందజును (పజాపతి సంభూతు లగుటకే దివ్య 
త్వముతో నొప్పి దేవర్లులు; గోత(ప్రవర్త రకులై పూర్వపిత రులును (నః పితర 
అయిరి. (ఏషాం అంగిరః (పభృతీనాం ముషిగణమధ్యే పాధాన్యాత్‌ ఇదాస్‌ంశ 
నానా మపి (పాచుర్యేణ తద్గోత్రత్వాల్‌ పితృత్వమ్‌- సా, భా; అసం, 18.1 -58ి, 
ఇట్లు దేవర్షులు, పితరులు, మహాతేజః సంపన్నులు, యజ్ఞప్రవర్త రకులు నగుటిచేత్ర నే 
వారి నామములు నేటికిని యక్ఞాదికర్మల యం దిట్లు స్మరింసబడుచున్న వి," 


“భృగూణా మంగిరసాం తపసా తప్యధ్వమ్‌” 


కాణ్వ. సం, 1-7; 816 తె. సం, 11-7-25; వాసం, | 18; 
శె. ట్రా. Ll 18; 8-2-7-1, 


ఈ |శుతివాక్యమును శతపధ (కుతి యిట్లు వివరించినది, 

“భృగూణా మంగిరసాం తపసా తవ్యధ్వ మితి॥ ఏత దై 

తేజిష్టం శేదో య ద్భృంగ్వంగిరసామ్‌। సుతపా న్యస 

న్నితి.తస్మా దన మభ్యూహతి” ఆశు 1.21.13. 

అంగారములచే కపాలముల నాచ్చాదించుచు జెప్పెడి మంథత్రమిది. “భృ 
గ్వంగిరసుల తపోవిశేషజనిత మైన తేజస్సు అగ్న్యాదుల తేజస్సుకం"టె మిగుల తేజో 
వంతమైనది, కాన నీ కపాలములును దేవర్డు లగు భృగ్వంగిరసుల తపోరూవ మగు 
నగ్నిచే త ప్పము లగుగాక _ ఈ యగ్నిని భృగ్వంగిరసుల తేజోరూపముగ భావన 
జేయవలె నని భావము. (అన్య అగ్నేః తదీయమాపత్వం భావమే దిత్యర్గః -మహీ 
ధరణ. “భృగూణా మంగిళసాం' తపసా తప్యధ్య మిత్యాహ। దేవతానా మేవై నాని 
తపసా తపతి” అనుచు శై త్తిరీయబ్రాహ్మణము గూడ సీ యర్హమున వివరించినది, 


 కపాలములను ఆగ్నియం దుంచినదో. నవియె త ప్పము లగును. ఈ 
మం(త్రసంస్క్మారముకో బని యేమి ? ఇట నగ్నిని భృగ్వంగిరసుల యొక్క తపో 
2_గ్ని విశేషరూపమున భావన జేయవలె ననెడి నియమమును విధించుటలో [శుకి 
తాత్పర్య మేమి? 


(త్రయీ 487 


ఈ దేవర్లులు మహాతపస్సంపన్నులు, మంథత (దష్టలు, గోత్ర(ప్రవర్త రకత 
లగు పితరులు తొలుదొలుత యజ్ఞమును (అవర ర్రింపజేసిన (బహ్మిష్టులగు మార్గ 
చర్శులు'. అందుచేత నే యుగ్వేదను. గూడ చెక్కు చోట్ల ఆధర్వవల్‌; భృగవక్‌; 





a ఆక 
om జ) 


1. యజై రధర్వా (పధమఃపధస్తతేి బు 15, 
“యా మధర్వా మనుష్పితా దధ్యజ్‌ ధిర మత్నతి  _బు. 1-60-16, 
“యజై రధర్వా(ప్రధమో. విధారయ ద్దేవా వక్షై రృగవః సం చిక త్రిరే” 
బు, 10-022 0. 


ఇమ ము త్య మథర్వవ దగ్నిం మంథంతి వేధసః 
బు, 610217 (చూ. 10- క. 


“మేనా నః పూర్వే వ పితరః పదజ్ఞా [2 అర్చంతో, అంగిరసో గౌ అవిందన్‌? 
టి, lf22 
వీళు చిద్భళ్లా పితరో న ఉ కి ర(దిం రుజ న్నంగెరసో రవేణ' 


=. ఎ? [ఎల 


"ఆదంగిరాః ప్రథమం దధిరే వయ ఇద్దాగ్నయః శమ్యా టే యు నకృళ్యయా' 


బు. 1-834, 


'అంగిరన్వత్‌” __బు., 181-173 45-83 62-1; 78.8; 1-17-1 మ॥ 

"వధు షా భృగవో మానుషే ష్యారయిం న చారుం సుహవం జ నేభ్యఃి 
యాయి, 1కి 

"ఆదోం రాజే న సహీయసే సచా సన్నా దూత్యం భృగవాణో వివాయి 


యి, క డీ, 


88 7 


488 భారతీనిరు క్రి 


అంగిరస్వల్‌ మనుష్వత్‌ ! అని యీ రీతిగ సీ మహర్షులను ప పమానస్తానీయల జేసి 
వారు (ప్రవర్హింప జేసిన నం(ప్రదాయముననే (దివ రీ ల్లు డని హెచ్చరించుచున్నడి. 
లక్యుభూతు లయి యజ్ఞాది నం(ప్రదాయ (ప్రవర్తకులైన యా దేవర్తులచే నే యగ్ని 
సమిద్దుడె విలసిల్లైనో, యా నం(ప్రదాయమున (దివ రిల్లెడి యీ యజ్ఞకర్మ యందలి 
యగ్నియు నా యగ్నియే _ త శ్రేజోరూపుడే = యని భావన జేయుటకే “భృ గూడా 
మంగిరసాం తవసా తప్యధ్వమ్‌* అను నియమమును (శ్రుతులు విధించినచే, అట్ల 
భావన చేసినపుడే తదన్నుగహముచే నా యజ్ఞము అభ్యుదయకారి యగు ననియు 
మహాభాష్య మిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“అగ్నా కపాలా న్యధిశిత్యా 2౬భిమం[తయకే._'భృగూణా 
మంగిరసాం ఘర్మస్య తపసా తప్యధ్వి* -మితి। అంత 

'రేణొపి మంత మగ్నిర్రహనకర్మా కపాలాని సంతాసయతి। ' 
తనక చ నియమః |క్రియతే_ఏవం (క్రియమాణ మభ్యుదయ 
కారి భవతి”తి। —పస్సశాహ్నికమ్‌ 


వసిష్టాది బుషులం- అథర్వనావుథెయులం ;. 


వశిష్ట _ గొతదు - భృగు = ఆంగిరో మన్వాదులు (బహ్మార్దులు, లోక 
యా(త్రా విధాయకు అగు (ప్రజాపతులు; గోతప్రవ్రరకులు; అథర్వభూతులు - 
అని హరివంశ మిట్టు చెప్పుచున్నది. 
“ఇమం విధన్తొ అపాం సధసే ద్వితాదధుర్భుగవో విక్షా౭య్యో” 
వాము 24న 
భృగువక్‌ - అంగరన్వల్‌ ....బు. 8-48-18, 
మనుష్వళ్‌ = 1.81.17; 44.11 మొ॥ 


(తయా 139 


“క్రతో2-సృజ దె (తివదాం గాయతీం వేదమాతరమ్‌ః 
అకరో చైవ చత్వారో వేదాచ్‌ గాయ్మతిపంభవాన్‌ ॥ 
ఆక్మార్దే చాస్మజత్‌ ప్ముతాన్‌ లోకక రన్‌ పితామహః। 
విశ్వే (పజానాలి సతయో యేభ్యో లోకా వినిసృతాః1॥ 
విశ్వేశం (ప్రథమం నామ మహాశాపన మాత్మజమ్‌ । 
సర్వాశ్రమత మం పుణ్యం నామ్నా ధర్మం స నృష్టవాన్‌ ॥ 
దకం మరీచి మతిం చ పుల _స్యం పులహం (క్రతుం। 
వశిషం గౌతమం చైవ భృగు మంగిరనం' మనుం॥ 
అథర్వ భూతా ఇత్యేతే భ్యాతా (బహ్మమహర్షయః 2” 


హరివంశ. శిం1క.-25 నుండి బే. 


ఆధర్వభూతు లగు సీ _బహ్మార్లులు మథితాగ్నితో లోకమున కొలుదొ 

లుత యజమును (బవ రింప జేసి రని బుగ్వేదమే పలుచోట్ల చెప్పుచుండుటచే యజ 

ఖా ఆలా ౧ జో 

ముతోపాటు (తయీవిద్యాశ్యకము లగు నాలుగు వేదములు (౬వ ర్రిల్లిన వని 
(గ్రహించుట. యుచితము; సం(పదాయాభిమతము, 


అథర్వ వెదము - [పాధన్యవ ర) *= 


కనుక ఆథర్వవేద మనునది (1) అథక్వు డగు [వజాపతిచేతను, 
పిదప తదనుగహముచే నథర్వభూతు లగు నీ మహర్షుంచే దర్శింవదిడినకి (0) 
(వజాపనాతి మమతతో నథర్వవేద మనియు, ఆ మహర్షుల నామముతో నథర్వాం 
గిరో వేదము లేక భృగ్వంగిరో వేదము - ఆని యీ రీతిగా బచిసిద్ధ మైనది; (0) 
అధర్వాదిబుషులే తొలుదొలుత యజ్ఞమును (బవ ర్తింపజేసినవారు; అధర్వవిదు 
లైన వాసి షులు యజ్ఞమున (దిహ్మ జ్ఞ సానీయ లగుచు (బహ్మ వేద మను నామమును 
సార్థక సఅచిరి; (By కత్నంప్రదాయవిదులే అ్రహ్మ - వశిష్టగురు_బ్భహ 


440 భారతీనిరు క్తి 


స్పతి_ పృరోహితాదీ నామములతో యజ్ఞాది 'కర్మనిర్వాహకులుగ (దిపిద్దులు _ 
మున్నగు నిట్టి కారణములచే నధర్వ వేదము - 'జ్యేషము; (ేష్షము; భేషజము; 

అహృతము, (దబిహ్మి ఆని యీ రీతిగ (శుతియందును, పిదప షృరాజేతిహాపాద్ద 
యందును (బ్రశంసింపబడినది. _ అందుచే మిగిలిన వేదములకంటె దీనికి గొన్ని 
యెడల (బాథమ్యము గలదు, 


న్యాయమంజరీకారు డగు జయంతభట్టు గూడ ఆధర్వ'వేదము యొక్న 
(పాశ _స్య్యమును జెపుచు బుగ్యజుఃసామ మంత 'క్రెవిధ్యము గలిగి యుండుబడై 
“తయీి యను వ్యవహారము అధర్వ వేదమునకే (పధానముగ జెల్లు నని చక్కగ 
వివరించి, తుదకు దానికి గల 'వాధమ్మము నిట్లు చెప్పినాడు. 


“త తథర్వ ఏవ (ప్రథమః తతః పర మస్య మంత్రస్య 
(బహ్మణః [పణజవస్యాభివ్య కే, తథాచ (శుతిః....తస్మా 
చ్చాంతా తృంకపా దో మితి మన ఏవోర్వ మక్షర 

చి ॥ అ 
మదత్రామ దిత్యాది;ి తథా మహావ్యాహృతీనాం శాభాంతర 
(వసిద్దానా మృవసిద్దానాం చ బృహ దిత్యాదీనాం తత ఏవో 
శ్రానమ్‌; అథర్వ వేద కృతో పనయన సంస్కారస్య 
వేదాంత రాధ్యయన మవిరుద్రమ్‌ అన్య వేదోపనీయమానస్య 
తు నాధర్వణోపనయన సంస్కార మషప్రాపిత స్యాథర్వ 
వేదాధ్యయనే ఒధికారః; తదుక్తమ్‌.... 


-న్యాయమ ౦జరీ (ప్రమాణ (పకరణ మ్‌ 


సర్వ వేదమరయ్యత ములకు ఆదియందును, ఆంతమందును ఉచ్చరింపబడెడి 
ప్రణవము నభివ్య కము జేసినది యథర్వవేద మని (శ్రతివలన _ దెలియుచున్నది. 
శాఖాంకర ప్రసిద్ధములు, 'నప్రసిద్దములు నగు బృహ . దిత్యాది మహావ్యాహృతులు 
అథర్వ వేదమునుండియే యుడ్భవించినవి. అథర్వ వేదముచే నుపనీతు డగు వానికి 
'ఇతర వేదాధ్యయనము చేయుట కథికారము సిద్ధించును; ఇతరవేదములచే నువసీతు 


త్రయీ 441 


డగువానికి నథర్వ వేదము నధ్యయనము చేయటకు అధికారము సిర్దింపదు. అట్టివా 
డథర్వ వేదము నధ్యయనము జేయవలె నన్నచో మరల నధర్వవేదముచే నుపనీతుడు 
గావలె నని ధర్మశాస్త్రములు జెప్పుచున్నవి. కాన అధర్వ వేదమున కితర వేద ముల 
కంచి (పాధమ్య మొప్పును = ఆని యర్థము, 


ఇట్టి యీ (ప్రాధమ్యమును 'దెలియజేయుట కే మహాభాష్యకారుడును శబ్దాను 
శాసనారంథభమున అధర్వ వేదవాక్యమును మొదట నుదహారించినట్లు (గ్రహింసనగును, 


అథర్యాంగిరసులు > నానుసాహచర్యము అ 
చార్మితికుల యరాహ = 


"అధర్వులు = ఆంగిరసులు (లేక భృ గువులు జూ ఆంగిరసులు) అనెడి 
రెండు తెగలా, లేక వంశములవారి రచన అగుటచే నీ వేదమునకు ఆధ ర్వాంగిదో 
వేద మని నామము (ప్రసిద్దమై యుండవచ్చును. ఈ రెండు వంళములకును పర 
స్పరసాహచర్య మున్నటు ఈ నామముల వలనను, “భృగూణా మంగిరసాం తపసా 
తప్యధ్వమ్‌' 'ఇత్యాది శ్రుతివాక్యముల వలనను దెలియవచ్చుచుస్నది _ ఆని చరిత్ర 
కారులలో గొందజి యూహా, 


ఇట్లు రెండు వంశములుండి యుండవలె నవియు, నీ రెండు వంశములకు సాహా 
చర్య ముండి యుండ వచ్చు ననియు నూహించుచున్నారే గాని యౌ సాహ చర్యమున ఈ 
గారణ మేమో చెప్పబడలేదు. అందుచే సీ యూహలు నిరాధారములు, కాన 
అథర్వ-అఆంగిరః పదముల సాహచర్యమునకు గల గారణమును జూడవలసి 
యున్నది... -. 
“యా తే రుద్ర వా తనూ రఘోరా పాపకాశిసీ" 
తై. సం, శార్‌. 1) వా సం, 16.2, 49, మై. సం, 29-2; కౌ, సం Tu. 


442 భార తీనిరు క్రి 


ఇత్యాది శుతులు పరమేశ్వరునకు శాంతము, ఘోరమునగు రెండు 
హాపములున్నట్లు చెప్పుచున్నవి, _స్టంభము వెడలి (బత్యకమైన (శ్రీ నరసిం హని 
రూపము భక్త్యాగేసరు డగు (ప్రహ్లాదునకు శాంత (అఘోర రూపమున సాక్షెత్క 
రించి నట్లును _ప్రబలద్వేషి యగు హిరణ్య కశిపునకు ఘోర రూపమున గన్నటి న 
స్మి బద్ధము, 


దును 


పారమేశ్వరశ క్రిరూప మగు (ప్రకృతియ శాంత ఘోరరూపము, జీవ 
కుపభోగ్య మైన వస్తుజాతము జీవన హేతువగునపుడు భేషజము లేక శాంత్రరూ 
తము నగును, అదియే మృత్యుహేతు వగునపుడు ఘోరరూప మగును. 
సర్వ(పాణులకు జీవన హేతువు అన్నము. శాస్త్ర ముపచేశించినటుల సాత్త్విక 
రాజస తామసా ద్యాహార భేధముల గుజుతించి వివక్షతో పరిమితాహారము సేవిం 
చుచో నది జీవనహేతువు సుఖ(ప్రదము నగు భేషజ మగును, అట్లు గానియపుడు 
వ్యాధిహేతువై యది దుఃఖపద మగుచు ఘోరరూప మగును. ఈ విషయమునే 
అన్నకశబ్ద నిర్వచనము ద్వారా _శుతి యిట్లు వివరి చినది. 


“అద్యశేఒ తి చ భూతాని తస్యా దన్నంత దుచ్యత ఇతి” 

శై. ఆ. 9-2-1; మై, ఉ, 6-12, 
అద్‌” (తినుట) ఆను ఛాతువ నుండి “అన్నశబ్దము నిష్పన్న మైనది. 
(1) తినబడునది (ఆద్యత్ర కావున అన్నము; (2) తినునది (ఆ త్తి) కావున 


అన్నము _ అని యర్థముః ఇట్లీ నిర్వచనములు రెండును అన్నమునకు గల శాంత 
'ఘోరరూపముల నుపలక్షింప జేయుచున్న వి, 


బుగ్వేదము వేదాత్మిక యగు సరస్వతీదేవి నొకే సూ క్షమన - మొర 
ప్రియరూపిజిగ వర్షించినది, FF 





Il. Vedic Index, 


(త యీ 449 


“ఉత స్యా నః సరస్వతీ ఘోరా హిరణ్యవ ర్తనిః | 
వృతఘ్నీ వష్టి సుషుతిమ్‌॥” 


"ఉత నః (పియా (పియాసు స ప్పన్వసా సజుష్షా | 
సరస్వతీ సోభ్యాభూళ్‌ 11” టబు, 6, 61-7, 10. 


“ఘోరా శ్యతూణాం భయకారిణీ.... హిరణ్యమయో వ ర్తనిః 
(రథః) యస్యాః స్వా (పియాసు (పియాణాం మథ్య 
(ప్రియతమా స ప్పస్వసా గాయథత్యాదీని సృప్పచ్భందాంసి 
స్వసారో యస్యా సొద్భశీ....” సా, భౌ 


ఇట మొదటి మంక్రమున సరస్వతి క(తుభయకారిణి, వృతహం్మతి 

యగు ఘారరూపిణిగ జెప్పబడినది. _రెండవమం[(త్రమున (పియతను ((పియాను 

పియాగా గీర్తింపబడినది.  వేదళరీరు డగు పరమేశ్వరునకు వలెనే వేదాత్మిక 

యగు సరస్వతికిని ఘోర పియరూపములు రెండు నున్నట్లు బుగ్వేదము స్పషము 
au థి 

చేయుచున్నది. ఇట్లు వేదసామాన్యము శాంత ఘోరరూప మైనను, ఈ రూసముల 

ఏశేషించి యభివ్య కము జేయునవి భృగ్వంగిరో (అథర్వాాగిరోో మంత్రములు, 


అందుచే నథర్వుని ((పజావతియొక్క శాంత ఘోరఠరూపములు ఆథర్వాంగిరో 
రూపమున (ప్రకటితము లయినవి. పరమేశ్వరుని యందలి యా శాంత ఘోరరూవ 
ముల నభివ్య క్రము చేయునవియే యథర్వాంగిరో మంత్రములు. 


అథర్వు డనగా నిశ్చల్యప్రకృతి గలవాడని పూర్వము తత్పద నిర్వచనము 
ద్వారా వివరింపబడినది. . కాంతరూపు డని యర్థము. “యేం గారా స్తేఒంగి 
రసః అను నిర్వచనము ఘోరరూపము. నుపలక్షింప జేయుచున్నది. ఈ వేదము 
(బహ్మ వేదము; కత్తి వేదముకూడ, (బ్రహ్మయగు బుత్విక్కు శాంత ఘోర రూవ 
మం(తాక్మకుడై (బ్రాహ్మ కొత్త) తేజములతో విలసిల్లి యజ్ఞ_సవర్హకుడు, సంరక్ష 


444 భారతీనిరు కీ 


కుడును గావలయు నని యుతి తాత్సర్యము, వసిష్టు డట్ట వాడగుటయు నథర్వ వే 
శమ, దీప్తతాది గుణములతో నొప్పి యుండుటయు బూర్వము తెల్పబడినది. 


“అధర్వ చె వేదో వేదః సో ఒయ మితి భేషజం నిగచేన్‌” 
శాం. కౌ సూ. 16", 

“భేషజం వా అథర్వణాని భషజ మేవ తత్క-రోతి” 
--ాతాం. (బా. 126.10. 


“భేషజం వై దేవానా నుధర్వాణో భేషజ్యాయె వారిపై ష్య” 


తాం (బా. 16-10-10 


తా నుపదిశ త్యధర్వాణో వేదః సోఒయ మితి య ద్భేషజం 
నిశాంతం స్యా త న్నిగదేక్‌.... తా ఉపదిశ త్యాంగిరసో 
'వెదః సోఒయ మితి యద్ధోరం నిశాంతం స్యా తన్ని గదేత్‌” 
_..ఆప. టొ. సూ, 10-71. 


అధర్వ - భేషజ నామములు ఈ వేదమునకు గల శాంతరూపమును, 
ఆంగిరస-క్ష త్త నావములు ఘోరరూపము నుపలక్షింప చేయునని యని = పె (ప్రమా 
అముల పలన స్పష్టము ఈ పదములకు గల నావాచర్య మట్టిది, 


కాన శాంతర ఘోరూపములగు అధర్వాంగిరో వం(త్రముల దర్శించిన ః బుమకే 
అభ రాషంగిరసులు. దృష్టి భేధము, లేక అధికారిభేదము ననుసరించి శాంత ఘోరరూప 
ముణ భిన్నములై కన్పట్టినను, మొ త్రము మీద పరమార్థమున నీ మంత్రము లన్ని యు 
గూడ అత్మ చికిక్సకొె , లోకకల్యాణమునకై ప్రవృ త తము లయిన భేషజములు, 
అందుచేతనే భేదదృష్టిని స్ఫురింప జేయు “అధరా౭ంగిరో వేదము? (భృగ్వంగిరో 
వేదము) అను నామముతోనే గాక అ భేదదృష్టిని (ప్రబోదీంచెడి యధర్వ వేదము, 
భై షజ్యవేడము అను నామములతో గూడ [శుతి తనను గీ _రించుకొనినిది. ఈ 


మంత (దష్ట లగు (బహ్మర్షులను అధగ్వభూతు లని మహాభారతము క్రీ రించుటలోని 
తాత్పర్యము. నిదియే. | 


(తయోాశబ్దనవు = సంప్రదాయము = ఉపసంహారముః. 


ఇ )తవరకు నథర్వ వెనమునకు గల నామముల యౌచిత్యమును దర్శిం 
చితిమి, ఆథర్వ వేదము (ప్రధానముగ బుగూపమెనను, బుగ్వేదమని గాక పృథక్క- 
రించి చేజే (ఖు నాసుములతో (వతి తనను వ్యవహరించుకొనుటకు గ౨ కారణము 
అను దెలిసికొఎటిమి. దీనివలన “చత్వారి శృంగా” ఇత్యాది బుక్కుల ననుసరించి 
నాలుగు వేదములును బుగ్యజుః సామ మం(త్రాత్మక [తయీవిద్యా రూపములు ఆను 
విషయము స్పష్ట్రమెడది. 


కాన (త్రయీాపదము 1) పరమేశ్వర - పరాశక్తి వాచకము, 2) వేద 
సామాన్యవాచకము, 4) కొన్నియెడల వేద్యతయవాచక మయ్యును నాలుగు వేదముల 
నువలకింపజేయునదిి, 4 కర్మోపా సి జ్ఞాన రూప కొండత్రయాత్మక మగు 'వేదరాశి 
ఆని యీ రీతిగ సంపదా మానుగతము లయిన యర్హముల టోధించునట్టిది, 


ట్లు కర్మోపా స్తేజ్ఞానరూప కాండ్యత్రయాత్మక వగుచు అధికారి భేదము 
ననుసరించి వివిధార్థముల టోధించు ఈ (త్రయీవిద్య “కావ్యము అనియు జెప్పబడు 
చున్నది 


“తయో వై ఏద్యా కాన్యం భందకి 


వాసం; 1రీ_క్కీ శద, రీర్‌-2-క, 


వేదమునకు, లేక (తయీవిద్యకు గల కావ్యత్వమును దర్శించుట వల 
నను [తయీస్వరూప మింకను కేటపడగలదు. ఆందుచే వేదమునకు గల కావ్యత్వ 
మును బరిశీలింతము, 


64 ] 


క్ర వి =కరావ్యమ్‌ 


ఇమే. వేదాః శశ్వర్‌ (వభు రీవ జగ బృాసత్వ్‌ తథా 
పురాణం సస్నేహం సుహ్మ దివ పరం బోధయతి చ; 
జగుః కావ్యం కానావ దమలవచోఖి ర్మహాయతీ 
జ 
త్యహో, శ్‌ డ్రి సేరిధా త్వయి హో పరమారో భోగవతి? 
—0 35 ఠ 


[త యీవిద్యా కౌవ్యం సకల కవితాఢార మతులం, 

కవిం చాద్యం శశ్వ ద్వినుతశత సూ క్రై ర్వ్యిలసిత మ్‌, 
కలొ మాత్మాజ-నన్యాం కవిజనసుగమ్యాం రసఘనా౦ 
క్‌విం కావ్యం వందే హరిహృదయసాందర్యల హలీమ్‌ ml 


— వేదమాతృ స్తవః, 
(కయీవిద్య ఏ (ప్రభు. సుహృత్‌ . కాంతాసంమితము ;. 


“తమా వే వీద్యా కావ్యం ఛందః (శ. (టా. రీ.) మయగ్యజుః 
సోమ మం|తోౌత్మ్‌క మగు (తయియే విద్య; ఈ విద్యయే కోవ్యము; అట్ట కావ్యమే 
ఛందస్సు, ఆనేగా వేదము _ అని యీ (శుతివలన _ చెలియుచున్నది. వేదము 
కొవ్యము _ అనినఎత నే యది యాలంకారీక సమయ విరుద్ద మని తోచక మూనదు. 
వేదములు (సభుసంమితములు; పురాణములు సుహృృత్సంమితములు; కావ్యములు 
కౌంతాసంమితముఅ = అని యాలంకారిక్‌ సమయము. (ప్రభుసంమిక మగు చేవము 
కాంతాసంమితమై కావ్య మగుట యెట్లు ? ఈ (ప్రశ్న యువయించుట. సహజము. 


చే యతి వాక్యము దేవము కావ్య మని చెప్పుచున్నది. కొన వేదము కావ్యమే 


కవిశి = కావ్యమ్‌ 447 


యగును. కాని యది లౌకికకావ్యముకంటె విలక్షణమైన కావ్యము. ఆది యధి 
కౌరి భేదము ననుసరించి కొన్నియెడల (ప్రభువై శాసించున్వు మజికొన్ని యెడల 
సుహృత్తువలె నుపదేశించును. ఇంకొ కయెడ కాంతవలె సరసవచోరీతుల నాత్మ 
స్వరూపమును తేటపరచును. ఇట్టి మూడు శక్తులు పరమార్థమున వేదభారతియందు 
గలవు. ఈ విషయము వేదకావ్యస్వరూప పరిశీలనమువలన స్పష్టము కాగలదు. 


వేదము (ప్రభుసంమిత మగుట (ప్రసిద్దమే. ఆ విషయము నిట వివరింప 
బనిలేదు. ఇక సుహృత్‌ సంమితత్వమును జూతము, 


వేదః సచివిత్‌ ( సఖినిత్‌) _ పురాణమ్‌ ;. 


చుహా ల్‌ నంమితముగ నుపడేశించుట శుతియే యొక నూ క ముఇమున 


ఆలో 


ము. [0 7) స్వ మముగ జెప్ఫినినది. ఆంరవలి మొక మంతమును జూతము, 


వానా 


యు సిత్యాజ సవిఎదం సభాయం న కస్య వాచ్యపి భాగో అ స్తే 1 
వానో 


య డిమ్‌ శృణ త్యలకం శృణ తి నప (వవేద సుక, తస్య 
పనాహ్‌॥” బు. 1-71-6; ఐ. అఆ. 3_“-4-9; లే" ౪. 1-3-1; 2.lb.l. 
యు 


సం(స్రదాయము విచ్చిన్నము గాకుండా వేదాధ్యయనము జేయువారు 

జే-మునకు సఖులు, అట్లు తనను (వేదమును అధ్యయనము జేయు నఖుని 
గా 

గు ర్రించునది యగుట జేసి వేదము సచివిక్‌ (సివిశ్ర అగుచున్నది. (యో 
ఇచే,తా స వేవస్య సఖా; సం్యపదాయోచ్చేద నివారకత్వేన వేదం (వత్యువ 
కారిత్వాక్‌ | తాదృళ ముపకారిణ నుధ్యేతారం వేత్తితి సచివిక్‌ సొ. భా అట్లు 
తనతో చెలిమి యొనర్చు సఖుంయెక సుసాద్భావముకో (బ్రవ్తంచి సథిమై 
“వేదము స్యారబోధనము ద్వారా వారి కుపకార మొనచ్చుచుండును. అట్టి వేద 

() 


448 భార తీనిరు క్తి 


రూప సభఖుని విడనాడిన వాని వాక్కు లక్ష్మీవిలసితము కొదు; అనగా నట్టి వోరి 
వాక్కు. పురుషార్థ్యపదము కోదు. మజియు నట్టివాడు . వేద వ్యతిరి క్షమగు 
లే కిక వాజ్మయమును గూర్చి యెంత వినినను నది వ్యర్థ (ప్రయాసమే యగును. 
(ఆలకం ఆలీకం వ్యర్థ మేవ శృణోతి). ఏలయన లౌకిక వాక్కు.పురుషార్గ మార్గ 
దర్శకము కాదు (స హి (పవేద సుకృతస్యపవన్హామ) _ అని యర్థము 
“న తస్యానూ శే భాగో2- స్తి _ అనుచు ఐత రేయారణ్యకమును, “తం యో 
ఒనూత్సృజ త్యభాగో వాచి భన త్యభాగో నాకే” _ యనుచు త్యైత్తిరీయారణ్యక 
మును పై యర్హమునే వివరించినవి. 

దై మంత్రార్ణము బరిశీలించినచో తాను (వేదము) సుహృక్‌ సంమి 
తముగ బరమార్గము నుపదెశించుటక్తై యవతరించినట్లు భంగ్యంతరముగ జెప్పి 
కొనుట కాననగును, (దాదాపు ఈ నూ క్రమున గల మంత్రము లన్నియు వేద 
వాణికి గల సుహృత్సంమితత్వమును నిరూపించునవియే సుహృత్‌ సంమితము 
గావుననే పురాణ మనియు వేదమునకు నామము (ప్రసిద్ధము. 


“ఏత చ్చు9త్వా (బహ్మదత్త స్తా నువాద మవోసురాన్‌ । 
యజ్జభాగో న విహితః పురాణె 2ఒసురసు తిమాః ॥* 


— హరివంశ. 2.88.18, 
“పురాణశబై నాత వేదో ఒభిదీయతే” __ నీలకంఠ. 


వెదము-కొంతొ సంసితత్త (ము: 


ఇక (శతీయందు గల కాంతా సంమితత్మ మునుజూతకొంము, తాసం 
మితముగ నుపదేశించుట వేదమునకు వెన్నతో బెట్టిన విద్య, 


క విః-కావ్యమ్‌ 449 


“వా హ్యాస్య సూనృతా విరష్మ గోమతీ మహీ |; 


పకాష శాఖా న దాశుషే॥" _- ము, 1-8-8; అ. సం, 20.“0-4 


వేవములకు “సూనృతవాక్‌” అని పేరు. అట్టి సూనృతవాక్కు పర 
కు 

మేళ్వరుని వాక్కు (అస్య సూనృతా గా నిట జెప్పబడినది. "అది నియమ 
పూర్వక యజ్ఞాది కర్మానుష్టానశీలురకు _ వివిధార్డ పతిపాదక వాక్యరూపము 
(వింప్మీ-వివిధ “రవణో పేక వాక్యయుకా, బహువిధోపచార వాదినీత్యర్థః = సా.భా, 
ఏ ఏధ గులో పేత వాక్యయుకా, బహువిధోపచార వాదిసీత్యర్థః _ ముద్దల. భా.) 
పురుషార్హ రూపదుగు నమృతము నొసగి పోదిసేయు గోమతి (గోవులతో ల 
వాక్కులతో నొప్పునది పై కారణములచే పూజనీయ (మహీ యు నగుచు 
పక్యఫలయు క్ర శాఖవోలె నొప్పారునది" - అని యరము. 

అలి థు 


ఇట (1) 'వేదవా క్ససరూ పము; (2) వేదవాక్కు అభిమ తార్హముల 
నిచ్చెడి కామధేనువు - అను విషయములు శుతిచే కాంతాసంమితముగ జెప్ప 
బడినవి. అయితే కాంతాసంమితత్వ మన నేమి? 


కాంత తన హావభావ విలాసాదులచే నాయకుని తన కభిముఖుని 
గావించుకొని తన యభిమతార్వములయందు (బవ ర్తింపజేయుచుండును,. అ'పే 
కావ్యముగూడ గుణాలంకార రసాదులచే సరసత నాపాదించి సహృచయుల తన 
కభిముఖుల గావించుకొని కర్తవ్యార్హముల జెస్పి (ప్రవర్తింప బేయుచుండును; పై 
మం|త్ర మునందలి సూనృతా_ విరష్మీ _ గోమతీ _ మహిత్యా ది విశేషణములు వేద 
వాక్కులు గాంతాసంమితము లగుట దెలియజేయును, 


సూన్ఫృతా "ఇ 


సూనృత యనగా సత్యము, (బియమును నగు వోక్కు. వేదవొక్కులు శాస్త్రము 
నందువలె సత్యములు మాత్రమే (సత్యార్త స్వరూప |ప్రకా॥ కములు మాత్రమ 


150 భారతీనిరు క్రి 


గావ్వు సత్యములు (బియములు గూడ.  ఆందుచే సహృదయులకు నీతి నుత్సాడింస 
జేసి భావన జేయకొలది సత్య స్వరూపము నుద్భోధించునవి యని యర్థము" 


విరవ్న lo 


వివిధ రపణో పేత వాక్య యు క్రా-వివిధార్థటోధకధ్వనులతో గూడిన 
వాక్యములతో నొప్పునది, గంటను (మోగించినంతనే ఏవిధశబ్దత రంగములు నొక 
దానివెంట నొకటి ప్రాదుర్భవించునట్లు, వేదవాక్కును గదిలించినంత నే (ఫరిశీలించి 
నంత నె వివిధార్గములు [క్రమముగ నభివ్యక్కము లగుచుండును, కావుననే యీ 
వేదవాక్కులు “శత (వ్రజాః” ఆని కీ ర్లింపబడుట పూర్వము  వివరింపబడినది. 
(చూ. బుషి కళబ్లము). బుగ్వేద మొక బుక్కు_నందు(6. 8-6) వేదవాక్కులను 
“వరనాని; శంతమాశి; రాం(ద్యా; వక్షణాని” అనికిరించినది ఈమంత్రములు 
ఖు — 

స్వయముగనే పురుషార్థసాధకములు (వర్షనాని స్వయమేవ వృద్ది: రాణి; అందుచే 
దం థా స డు 
సిరతిశయానంద దాయకములు (శంతమాసి శుభ త హాని; కావున రమణీయము 
(రాంద్యా రాఆ్ళద్యాణీ రమణయాని; హవిర్యుకబులై వాహకములు (య 
Qs 

క్షవిర్భి ర్యుకాని వత్షతాని వానా ూని-సా.భా, అని చెప్పబడినది. కాపున “విరప్ఫీ' 
యనగా వివిధ:మణేయార్థ (ప్రతిపాదక వాక్యయుక్తము-అను నర్హ మిట సూచిక 


“అగ్ని మధ్యే గవాం మధ్యే (బోహవ్మాజకొనాం చ సంసది | 
విద్యా వేద (వతస్నాతాః (వాహ్మణా;ః పుణ్యకర్మిణః ॥ 
' ఆధ్యాపయేరన్‌ శిష్యాన్‌ వై గోమతీం యజ్ఞ నంమితామ్‌ |" 


. భార, 16042 48, 


క విః..కొన్యమ్‌ 461 


ఇట భారతమున గూడ వేదము 'గోమతి” యని కీ ర్థింపబడినది. వేద 
హక్కులు గోవుల; కాన వేవము గోనుతి, గోవులు తీరాదులవలె వేదవాక్కులు 
తమ్మా(శ్రయించి పాలించువారలకు అభినుతార్గముల నొసగి (పోదిసేయు కామధేనువు 
లగుట సూచితము  వేదవాక్కులు గోవు లగుటచేతనే త్యత్చతిపాద్యు డగు పర 
మేశ్వరుడును గోమన్‌ (వా. సం, 28.4, గోపాల, గోవింద = ఇత్యాది పదములచే 
గీ ర్తింపబడుట (ప్రసిద్రము, 


పక్వా శాఖా న దాశుషె .. 


ఇట వేదవాక్కు పక్వఫలయు క్త శాఖికో బోల్చబడినేది, శాఖను గది 
లించినంత నే పక్వఫఅములు రాలు నటుల ఈ వేదవాక్కు_ను గదిలించినచో 
(సేవించినచో? వో నాయా యశఖీష్టఫలములు సిదించును. ఈ  యుసమానముచే 
వేదవాక్కు అభిమత ఫలముల నొసగెడి కల్పవృక్షమను విషయ మిట కాంతాసంమిళ 
ముగ జెప్పబడినది, 


కాపున అనుష్టాన లుడగు యజమానునకు (దానషే వివిధ రుచీ 
అరముల దర్శింప జేయుటయే (విరిప్ళ్రీ గాక, గోమతిలై. పురు వార్ష వదయ్సు 
య ల ము ణు 
నందుచే పూజసియ (బా) యు నగుచుండును.అని యీ విధముగ సూన్ఫతాద్రి 
విశేషణములు వేదవాక్కుయొక్క- స్వరూపమును (బ్రకటీకరించుచున్నవి. కాన 
సరసత నాపాదించి (ప్రీతిని గలించి) క ర్రవ్యమున (బవర్దితప జేయుబయే వేడ 
వాక్కుల స్వభావ నుగుట స్పష్టము, 


శ్ఫతిస్మృృతు తులం. వేదవాక్స గరూసము;- 


తన స్వరూపమును వేదమే కొన్ని మంత్రములద్వారా తెలియ జెప్పినది. 
అందు గొన్నిటిని జూతము, 


452 భారతీనిరు కి 


"అమన్యమానాగ్‌ం అభిమన్యమానై ర్ని (రృహ్మాభి రధ మో 
దస్యు మింద” బు, 1-83-9. 


'తదానీం త్వం, ఆమన్యమానాన్‌ మం తార్డ మనుధ్యాతు 
మశకానపి కేవలపాఠకాన్‌ యజమానాన్‌, అభిమన్యమానై ౩ 
అస్మదీయా ఏకే యజమానా రకీణీయా ఇతి అభిమానం 
కుర్వద్భిః, (బహ్మాఖిః మం శకె9ః, దస్యుం చోరం వృ(తాది 


రూప మసురం, నిః ఆధమః నిఃసారితవా నసి” _--సొా.థా, 


అర్హభావన జేయజాలని కేవల మం(త్రపాఠకు లయిన యజమానులను 
_ గూడ _ “పీరు నావారు, రతణీయులు; = అని మంత్రము లభి మానించుచుండును. 
అట్టి (బహ్మల (మంత్రములృచే నిందుడు వృత్రాద్యసురుల వాగదోలెను _ అని 
యరము, 

అ 


ఇట వేదమునే నిట్టదానన్వు నా స్వరూప మిది'-యని వాచ్యముగ 

జెప్పికొన లేదు. ఇంద్రుడు మహిమాన్వితము అయిన మంత్రముల సాయముకో 
నసురుల సుహరించినట్లు చెప్పి, తన చుహత్స్యమును భంగ్యంకతరముగ తెలియ 
జేయుదున్నడి మజియు నర్చభావన జేయజాలక పోయినను స శద్దాభక్ని సమన్విత్నులె 
 నియమపూర్వకముగ వే మంత్రోచ్చారణ సేయు కర్మానుస్టానపరులను దనే వారిని గా 
మంత్రము లభిమానించి రకీంచు నని మం|తసభావమును నివుణముగ వర్షించినది. 
అ. దుచేత నే వం(త్రార్హము నెటుగకపోయినను నియమపూర్వక చేవమంత్రోచ్చా 
రణముచే ఉపనయనాది సంస్కారములు జరుపుటయు ఎరిపించుటయు, కేవల 
_చేవరచం[తపారాయణము జేయుట యనెడి సంప్రదాయము నేటికిని + కిష్టజనసంమతమై 
వరలుచున్నది. అంతేగాదు. వేదమం;త్ర సంమితము౨గు గీతా రామాయణాది 
_ గంథపారాయణము జేయుటయు నిందుకు తార్మాణము కాని యంత మా త్రముచే 
నర క భాపనతో నిమికే, ము లేవని (కుతితాత్స" కముూగాదు అర్జభావన జేయు కొలది 
రని గలుగజేయుచు. మహిమాన్వితములై యిం(ద్రునకు సాయపడినట్లు సాయపడ 


క విః-కావ్యమ్‌ 458 


గలవు; తుదకు లోకోత రాహ్లాద జనకములు గాగల వనియు నీమం[తము 
భంగ్యంతరముగ నుపదేశించు చున్నది. 


అర్హభావనలో పునఃపున రనుసంధానము (మననము “సీయువారిక్సి 
మంత్రములు టబీతిని గూర్చు వను విషయము సీ (క్రిందిమంత్రము గూడ 
జనుత్కారముగ 'దర్శించుచున్న ది, 


“ఉత త్వః పళ్య న్న దదర్శ వాచ ముత త్వః శృణ్వ న్న 
శృణో శ్యేనామ్‌। ఉతో త్వన్మై తన్వం విస(సే జాయేవ 
పత్య ఉశతీ సువాసాః॥” 


=మి 10-71-4 నిరు, 1.19, 


“అప్యేకః పళ్యన్‌ న పశ్యతి, వాచ మపి చ శృణ్వన్‌ 
న శృణోతి, ఏనా మితి ఆవిద్వాంస మాహా అర్ధమ్‌.”-నిరు, 


అర్హభావన జేయజాలని వాడు వేదవాక్కును దర్శించియు నాదరముతో 
జూడలేడు. ఆనగా వ్యాకరణాది జ్ఞానరహితు డగుటజేసి యవ్యుత్నన్ను డగుట 
వలన నధ్యయినసము జేసియు దానియం దెక్కుడు నాదరభావము గల్లి యుండ 
లేడు, మజియొఃడు వ్యాకరణాది పరిజ్ఞానము గలిగి పాఠజుద్ధి గలవాడై నను 
మీమాంసాదృష్టి లేని కారణమున నా వేద వాక్కును వినియు విననివాడే యగును, 
అనగా న్యాయపూర్వక వేదవాక్యగ్రవణము చెయజాలడు, 


“అ స్యేకస్మై తన్వం విస్మ్ససే ఇతి - న్వం ఆత్మానం 
వివృణుశే, జ్ఞానం (పకాశన మర్గ స్యాహానయా వాచా? __ నిరు. 
ల ర 


65 ఏ 


454 _ భారతీనిరు క్రి 


వ్యాకరణాద్యంగములచే శబ్దార్థములను, మీమాంసచేసి తాత్స ర్యమును 
బరిశీలించుటకు నెవడు పూనుకొనునో వానికి వేదవాక్కు వేదార్డ [(పకాశనక్షమమైన 
_సమ్యుజ్ఞానమును (ఆత్మస్వరూపమును (పదర్శించును. 


“జాయేన పతఠ్యే కామయమానా సువాసొః । కామయమానా 
బుతుకాలేషు; యథా స ఏనాం పశ్యతి స శృణోత్రీ 
త్యర్తజ్ఞ (ప్రశంసా: నిరు 


అన్య సమయములందు గృహకృత్యపరాయణయై సామాన్య (మలిన 
వస్ర్రధారిణియై గన్నటు కాంతను ఆదరముతో జూడక, యామె జెప్పు హిత 
వాక్యముల వినకపోయినను, బుతుకౌాలములందు శోభన వస్తాలంకృతయె (పేమ 
మీజిదనను జేరవచ్చు. కాంత నాదరాతిశయముతో జూచి యామె జెప్పు నరము 
రాతి: కము 
లను (విషయములను) సతిహితబుదితో నాలకించును. అకే చతురశ విదా సొన 
ఈ ag) యట ప్‌ | 
పరిశీలన కుళలుడగు పురుషుడు రమణీయార్థ (ప్రతిపాదక శబ్బకాప కల్యాణవ క్ర 
శోభితయై తమిమీణ దనను జేరవచ్చు వేడకావ్య మనెడి కాంత నాదరాతిశయముతో 
సాకల్యముగా జూచి తద్యాక్యములను హిత బుద్దితో శ్రవణము చేయును __ 
వేదోక్త ధర్మ, (బహ్మ రూపొర్టిములను హిత బుద్ధితో స్వీకరించును. 


_ చూసాయణ?ః, బుగ్వేద భాష్య భూమిళా ) 


కొందు విమర్శకు లీ సూక్తము (బు. 10-71) నందలి “ఉతత్వ 3 
సకు మివి - ఇత్యాది సుం|త్రములు నామౌన్య వ్యవహార భాషకును క ఎతకును 
(Ordinary language and poetry) గల తారీత మ్యమున్కు అందు కవిత 
' యొక్క (ప్రాళ్వస్య్యమును వివరించుటకై (ప్రవృ త్రము లయి నట్లు చెప్పుచున్నారు. 
(చూ. The theories of Rasa and Dhwani - Dr. A. Sankaran.) 


ఆది సరికొదు. బుగ్యజుఃసామల స్వభావమును బరిశీలించిన నీ 
విషయము స్పష్టము కాగలదు. వాని స్వభావమును గూర్చి (శుతియే యిట్లు చెప్పు 
చున్నది : ల . 


కవిః -కావ్యమ్‌ 405 


“అగ్ని ర్లాగారత మృచః కామయ నే 2.గ్ని ర్జాగార 
త ము సామాని యన్తి। ఆగ్ని ర్జాగార త మయం సోమ 
ఆహ తవాహ మన్మి సఖ్యే న్యోకా ౪1” 


__ బు, ర్‌ంకీర్‌-15; సొ. సం. 2.1177. 


వినిదుడై = సర్వదా జాగరూకుడై = యెవడు వెలుగెందుచుండునో 
యా యగ్నిని బుక్కులు కొంకించుచున్నవి. సామలు నా యగ్నినే పొందు 
చున్నవి. యజుస్సులచే త్యాగ మొనర్సదడు సోమము “నేను నీ దానను స్వీక. 
రంపు మని” యా యగ్నితో జెప్పికొనుచున్నది. ఓ యగ్నీః అట్టి సీ సఖ్యము 
నందే నియతుడనె యున్నాను = అని యర్గము. 


ఈ మం[తమున యజమానున కగ్నితో నుండెడి నిరంతర సఖ్యము, 
బుగ్యజుఃసామ లకును నగ్నితో గల నిరంతర సఖ్యము జెప్పబడినది. అగ్నితో 
లేక సరమేశ్వరునితో నిరంతర సఖ్యమున క్రై బుగ్యజుఃసామలు (పవృ త్తము 
₹నవి. వాని (ప్రధాన లక్ష్యము పరమేశ్వరుడే యగుట స్పష్టమెనది. ఇట్లు 
ఓ... అకా య 
చేదవాక్చక్వభావము స్పష్టమగుచుండ “ని నుర్మతములు సాధారణభాషకును కవిత 
కును గల తారతమ్యమును సొమాన్యముగ కవితాప్రాక స్ట్యమును జెప్పుటకు 
మాత్రమే (పవృ త్తములై నవి” _యని చెప్పుట (శ్రుతి తాత్సర్య విరుద్దము; 
సాయణాది భాష్యకర లకును సంమతముగాదు. వేదవాక్స్వరూపనిరూ పణపరముై. లైన 
యీ సం త్రముల వలన సామాన్యముగ కవిత యొక్క ప్రాశన, ్యముకూడ న్వ సిద్ద 
మగుచున్నదని చెప్పుట సహృదయ హృదయాభిమత మగును, 'అవిద్వాంనుడు 
పేవవాక్కును వినియు విననివాడే, విద్యానత స్నాతు డగు వేదవిదునకు 
మాతే చ్‌ కాంతవలె (శుతి ఆత్మ (లేక తను స్వరూపమును దర్శింపజేయు"” నను 
విషయమును (బకిపాదించుటయే పె [శుకితాత్సర్యము. వాల్మీకి మహాకవియు 
నుపమానవ్యాజమున జక్క-గ జసుత్యురి చుచు నీ విషయము నిట్లు వ్యక్తము 


466 భారతీనిరు క్ష్‌ 


“అహ మౌపయికీ భార్యా త స్యెవ వనుఛాపశేః। 
(వతస్నాతన్య ధీరస్యవి ద్యేవ విదితాత ్మనః॥ _--రామౌ,ర్‌.21-]7, 


కామమోహితుడైై తననుగూర్చి పలికిన రావణుని వాక్యములకు " ధీరమై 
సీత యొసగిన సమాధాన మిది విద్యావ్రతస్నాతుడు, ధీరుడు, _ నాశ్మజ్ఞాన 
సంపన్నుడు నగు వేదవిదునకు వేదవిద్యవలె (వతస్నా తుడు ధీరుడ్కు నాత్మవిదుడు 
నసుధాపతియు నగు (శ్రీరామచం|ద్రునకే నేను లభ్య మగు_న్యాయ్య మగు-భార్యను 
(యుక్త మౌపయికం లభ్యం భజమానాభి నీతవక్‌ న్యాయ్యం చ (త్రిమ షట్‌ _అమర్‌ 
= అని యర్థము, 


శ్రీరామచం(దునకే నేను లభ్యను; న్యాయమగు భార్యను _ అను 
రెండర్భములును నిట 'బాషయికి పదముచే స్ఫ్సురించుచున్నవి, అసే విద్యా(వ్రత 
స్నాతుడ్కు ధీరుడు, ఆత్మత త్వ్యవిదుడు నగు వేదవిదునకు మ్యాతమే యీ వేద 
విద్య లభ్యమై, న్యాయయు క్రమై కాంతవలె వశవ ర్హిని యగునని తాత్పర్యము, 


కాన ‘జాయేవ పత్య ఉశతి సువాసాః' _ అను పె మంత్రము చతుర్గశ 
విద్యాస్టాన కుశలుడగు విద్వాంనునకు మాత్రమే వేదవాక్కు కాంతాసంమితముగ 
సర్ద్హముల నుద్చోధించు నను నీ విషయము నుపమా వ్యాజమున నిపుణముగ వివ 
రించు చున్నదని చెప్పుటయే యుక్తము, ఇంతేకాదు, 


“తస్తో త్తరా భూయసే నిర్వచనాయి —_ నిరు, 


పూర్వోదాహృతము లయిన “ఉత త్వః పశ్యన్‌” ఇత్యాది బుక్కులకే 
జేస్పబడిన యర్హమును దాని తరువాత పఠించెడి బుక్కు ఇంకను నెక్కువ 
మిన్నగ నిర్వహించుచున్నది __ యని యర్థము, ఆ మంత మిది. 


“ఉక త్వం సఖ్యే స్టీరపీత మాహు ర్నైనం హిన్వన్యపి 
వాజినేష। అధేన్వా చరతి మాయమెష వాచం తకు వాగ్‌ం 
అఫలా మపృష్పామ్‌” బు, 1071.5; నిరు. 1-20. 


పూర్వము “య _సత్యాజ సచివిదం సభాయంి అను మం(|తమున వేదము 
నకు గల సభఖిత్వము చెప్పబడినడి, ఇట్టి వేదరూపసఖనితో సఖ్యము నెజప్పు 
వానిని గూర్చి యిట జెప్పబడుచున్నది. చతుర్షళ విద్యాస్థాన కుళలు డగు 
విద్వాంసుడే యట్టి 'వేదముతోడి సఖ్యముననుండి వేదోక్రారామృతపానమును జేసిన 
వాడు (స్తిర పీత) అని యభిజ్ఞాలు చెప్పుదురు. అట్టి విద్వాంసుడు సభయం 
దున్నచో నెంతటి వొ_కాగల్భ్యము గల వారైనను ఆయన తోడి వాదమునకు 
వెజచి సమీపింప లేరు. అట్టు విద్యాకౌళలము లేక మంత్ర పరిశీలనము చేయు 
వాడు ఐం(దజాల నిర్మిత మాయాగేనువుతో జరించిన వానితో సమానుడగునుు 
(అధేన్వా చరతి మాయమైషళ) పూర్వకాండో_క్త ధర్మజ్ఞానము పుష్పము; 
ఉ తరకాండో క బ్రహ్మ జానము ఫలము; మాయాధేనువు కీరాదులి నొసగి (పోది 

అవి జ చో 

సీయని యట్లు వేదవాక్కుగూడ నవిద్వాంసులకు పుష్పఫలరహితయై గన్ఫట్టి 
అ . జల = 
పురుషార్థముల నొసగి (ప్రోదిసేయ జాలదు = అని యర్థము (చూ స్మాభా) 


ఇట “వేదవాక్కు అజ్జుల పాలిటి మాయాథేనువి అని చెప్పబడుటచే 
విజులపొలిటి కొమథేనువు అను విషయము భంగ్యంతరముగ దెలియచేయబడు 
చున్నది. అంతియే కాదు. “ఆఫలాం అప్పష్పాంి ఆనుటచే. వేదమొక మహా 
వృక్ష మగుటయు సూచిత మగుచున్నది. అందును నొక విశేషము. వృక్షమును 
జక్కగా బోషించుచో నది మొదట పుష్పించును. ఎట్టి యుష(ద్రవము లేకుండ 
గాపాడుచో నా వుష్పములు ఫలముల నొనగును. అ్లే వేదవృక్షమును బోషిం 
చుచో నది మొదట ధర్మ మనెడి పుష్పముతో వికసించును. భద్రముగా రక్షించు 
కొనుచో నా ధర్మ పుష్పము (క్రమముగ (బ్రహ్మజ్ఞాన ఫలము నొసగి (పోదిసేయ 
గలదు _ అనగా వేదము మొదట ధర్మము నుపదేశించి తదనుష్టానముణే చి త్తకది 
నొందిన  యధికాలులకు (బహ్మామృతానందర సము ననుగహించును = అను 
విషయముగూడ కాంతా సంమితముగ నిట నుపదేశింపదడుచున్నది. ఇశ్తైన్నేని 
మం[తముల నుదహరింస వచ్చును, 


458 భారెతీనిరు కి 


(కుతీ తనకు గల కాంతాసంమిత త్స్వ్వమును కాంతాసంమితముగ వివరించు 
కొనుట యిట గమనార్హము. కాన కాంతాసంమితముగ నుపదేశించుట వేదము 
నకు వెన్నతో బెట్టిన విద్య యనుట (శుతిసంమతము; నిర్వివాదము. 


మంత లన్నియు కాంతాసంసుతములా ? 


వేదమున నటనట కాంతాసంమితము లగు వాక్యములు గూడ నుండిన 
నుండవచ్చును; అన్నియు నట్టివి కావు గదా! అందుచే వేదము కాంతాసంమిత మె 
కావ్య మగు చెట్లు? అన నట్లు గాదు, 
వ్‌, య 


లౌకికకావ్యమునందు "కేవల కథాభాగ (పతిపాదక నీరసవాక్యము లన్నియు 
గాంతాసంమితములై. చమత్కాారాధాయకములు గావనుట యనుభవసిద్ద మె. విశ 
నాధకవిరాజుగూడ సాహిత్యదర్పణమున “వాక్యం రసాత్మకం కావ్యము” అసి 
కావ్యలక్షణమును జెప్పి కావ్యగత నీరస పద్యములకు కావ్యత్వ మెట్లు సిద్దించు 
నని (_పశ్నించుకొని యిట్లు సమాధాన పడినాడు, 


“రసవత్పద్యాంతర్గత సీరసపదానామివ పద్య సేన, (ప్రబంధ 
రసేనైవ తేషాం రసవత్తాంగీకారాత్‌” __సాహిత్యదర్పణ, 
cn వనీ 


రసవత్తరమగు పద్యమునండలి నీరసపదములకు పవ్యవఎసముచేత నే రస 
వత్యము నంగీకరింపవలెను. ఆకే (వదింధరసము చేతనే నీరస ప వ్యములకును 
per య . ౨ 
రసాత్మకత్వము, సిద్ధించు. నని భావము. కనుక వేవ_శాస్త్ర విలకణముాలై యవ 


తరించినట్లు చెస్పబడెడి కావ్యములందువ లెనే వేదమునంమను కావ్యత్వపమన్వయ 
౧ 
మవిరుద్దము _ ఈ విషయము మున్ముందింకను జూతము. 


భారతము - వెదవలంవలెచే [పభు - సుహృత్‌ - కాంతా 


సంస తవం 4 Ha 


చేదముల తరువాత పంచమ వేదమై బరగిన మహాోభధారతముగూడ వేదము 
వోలె (సభు-సుహృత్‌_కాంతా సంమితమునై వరలినది. ఈ విషయము భారతమే 
స్వయముగా జెప్పికొనినది. 


“తపసా (బహ్మచర్యేణ వ్యన్య వేదం సనాతనమ్‌! 
ఇతిహాస మిమం తే పుణ్యం సత్యవతీసుతః ॥ 
ఆత్మేవ వేదిత వ్యేమ, (పియషే ససవ హి జీవితమ్‌! 
ఇతిహాసః (ప్రధానార్హః గహ సర్వాగమే ష్వయమ్‌॥ 
'రూదానా ముదథిః (మో గ్‌ ర్వరిషా చతుష్పుడాం। 
యై తాసితిహాసానాం తథా భారత ముచ్యరే॥"” 


"పె వాక్యము లవలన భారత మితిహోన మగుట చెలియగలము. ఇతిహాన 


మనుటచే నిది సుహృత్సా మిత మని చెప్పినపే యగును. ఇక (వపనసంమికతం౭ము 
తల పొద ఏము, 


“యో విద్యా చృతురో వేదాన్‌ సాంగోపరిషదో ద్విజః! 
న చాఖ్యాన మికం విద్యా నువ సస్యా ద్విచక్షజణః ॥ 


అర్థశాస్త్ర మిదం (పోక్తం ధర్మశాస్త్ర మిదం మహత్‌, 
కామశాస్త్ర మిదం(పోకం వ్యా 'సేనామిత బుద్దినా ॥” 


ఇట భారతము ధర్మ-అర్హ_కామ-మోక్షము లనెడి పుడమార్హ ములను 


దర్శింపజేయు శాస్త్రముగా బేర్కొనబడినది. శాస్త్రము గాన ప్రభుసంమిత మగుట 
జెప్పిన.ై యగును. ఇక కావ్యత్యము, 


శీ భారతీనిరుక్త్తి 


“కృతరి వమయెదం భగవన్‌ కావ్యం సరమ పూబితమ్‌। 
(బహ్మన్‌ వేదరహస్యం చ యచ్చాప్యభిహితం మయా॥..., 


జన్మ[పభృతి సత్యాం తే వేద్మి గాం (బహ్మవాదినీమ్‌ | 
త్వయా చ కావ్య మిత్యుక్తం తస్మా త్కావ్యం భవిష్యతి ॥ 


అస్య కావ్యస్య కవయో న సమర్డా విశేషణే | 


విశేషణే గృహాస్థస్య శేషా సయ ఇవాశమాః [1 


వ్యాసమహర్షి తన యెదుట సాకొత్కరించిన (బహ్మతో తాను భాంక 
మను కావ్యమును రచించి నట్లు చెప్పెను. అంతట (బహ్మ “పుట్టనది మొదలు వీ 
వాక్కు (దిహ్మావాదిని ((బహ్మవాక్కు) అని యెజుగుదును. నీవు కావ్యమంటిన్ని, 
కాన నిది కావ్యమే యగును, మిగిలిన యాగశమములు మూడును గృహస్థాశ్రమము 
నతిశయింపని యట్లు మిగిలిన కవు లెవరును నీ కావ్యము నతిశయింపలేరు.” 
చెప్పెను, 


= అస్‌ 


పై (బ్రహ్మ _ వ్యోస సంవాదమువలన భారతము కావ్య ముగుటయు; 
మిగిలిన యా(శ్రమములకు గృహస్థాశ్రమము వలె లౌకికకవుల కీ భారతము జీవనా 
ధార మనియు స్పష్ట మగుచున్నది.  వేదముచోలె భారతముగూడ నిట్లు (ప్రభు - 
సుహృక్‌ _ కాంతాసంమిత రచనావై దగ్గ్యములతో _ వేనచోదితార్ల వ్యాభ్యానమునకు 
యా ధి రో అ 
దొరకని పంచమవేదమై (ప్రవ ర్రిలి నది, 


భారతమువలెనే స్మృతులు, పురాణములు లౌకికకావ్యములును, 
(కశుత్యర్హానుగాములే. కాని యొక. విశేషము. వేదమునగల (త్రివిధ రచనా 
వె చిశ్యములలో నొక (ప్రభుసంమిత _త్వ్వమారముననే (ప్రధానముగ (బవ ్రిల్లి 
స్మృతులు శాసకము లగుచు ధర్మశాస్త్రము లయినవి; సుహృత్సంమిశత్వము 
మా(త్రము నాగర్శముగా గొని పురాణములు (కుత్యర్థ (_ప్రథ్యాపకము అయినవి, 


కౌన్సి మహాథారితా రోప 
కాని పహాథారితాదులు వేవార్త పబ్బంవాకములు గాన వా. కిగల (ప్రభు 
సంమితత్వ్పము వెదానుగతము,. నిరిపడీమైన (ప్రభుసంమితత్వము వేదమునకే 
కాని యిట నొక విషయము బరిశీలింప నగును, 


కదవు దుగల రావ్యత్వ వౌపచారికవమూ ? 


వేదమునందును, మహాభారతమునందును కాంతాసంమిత్వముతో పాటు 
(పభు = సుహ ్రత్సీంమికత్వములు గూడ నున్నవని చెప్పుచో వానికి ఏకాంశమున 
మాత్రమే కౌవ్యత్వము సిద్ధించును; లేక్క (ప్రబంధరసముచేత నే నీరసపవ్యములకు 
రసవ త్త్వము సిద్రీంచు ననెడి సాహిత్యదర్చణకారుని వాదము నాశ్రయించి యౌవ 
చారికకొవ్యత్వమునై న గల్పింపవలయమును, కాని “కావ్యంఛందః? _ (వాసం 154) 
అని వాజసనేయ[శుతియు, తద్వివరణ రూపమగు “త్రయీ వై విద్యా కొవ్యం 
చఛందఃి (క. (బా. 8-5-24) అని శతప పథ శుతియు కృత్స్న వేదరాశికి కవ వ్యవ 
హోర మన్న టుల ల జెప్పుచున్న గం అటే (బిహ్మ ౬ వ్యాస సంవాదము సహాభారత 
మున కంతటికిని కావ్యత వ్యవహారము గలదని తెలియజేయుచున్నది ఇట్లు వెన 
నికిని భారతమునకోః పను కావ్యవ్యవహార ముండుట లో గల తాత ఎర్యమెమ ? పోనీ; 
వేదమునకుగల కావ్యత మౌపచారిక మని చెప్పుదమా ? సె పె (శుతివాక్యప్రామాణ్య 
ముచే నట్టు జ పచారిక మని చెస్సుట యు కము గాదు, అశ్లే “మహాభారత విషయ 
మున గూడ___ 


“జన్మ(ప్రభృతి సత్యాం తే వేద్మి గాం (బహ్మవాదినీమ్‌। 
త్వయా చ కావ్య మిత్యుక్తం తస్మా త్మా-వ్యం భవిస్యతి॥* 


66] 


4£2 భారతీనిరు కి 


(బహ్మ వచనము *భావతమునకుగల కావ్యత్వము గణము 

గాదు యథారము ౬ అను విషయమును స్పష్టము చేయుచున్నది. 
డు లు 

కాన “వేద _ భారతి (గంథములకు గల కావ్యత్వ మౌపచారికము గాదు. (ఈ 

విషయము మున్ముందింకను వివరింపబడున్ఫు _ పినికిగ౨ కావ్యలకేణము ఏనియందు 


సంగత మగునా ? కాదా ౩ యను విషయము జాడవలసియున్న ది, 


wea 


అలంకారిరులు _ కాన్య లక్ష ఆనం 8 


మొట్టమొదట కావ్యలతీణమును బరిష్టారించినది యగ్నిపురాణము, 


సంక్షేపా ద్వాక్ర మిష్టార వ్యవచ్చిన్నా పదావళీ। 
కావ్యం స్ఫుటదలంకారం గుజవ ద్రోషవర్డితమ్‌॥ అప్ప, 8376, 


_. గుణాలంకారయుక్రమై, దోషవర్షితమైన ఇష్టార్షప్రతిపాదక పదావళి 
(వాక్యము కావ్యము . అని యర్థము, దండిమహాకవియు కావ్యాదర్శమున 
ఇష్టార్రవ్యవచ్చిన్నా పదావళీ కావ్యమ్‌? = అనుచు, అగ్నిపురాణమునే యనుసరించి 
నాడు. తర్వాత భామహునితో శబ్దార్ణములు కావ్య మను వాదము బయలుదేరిసది, 
ఆ వాదము ననుసరించి రుదటుడు, వామనుడు, ఆనందవర్శ్థనుడు, మమ్మ టుడును 
శద్దార్హముల రెంటిని కావ్యశరీరముగ (గ్రహించిరి, 


“ఇబారౌసహితౌ కావ్యమ్‌” ' భా మహా £. 
ద ౨ జు 
“నను క్షబారౌ కావ్యమి” రు [దటః. 


“కావ్యశట్టోఒయం గుజొలంకార సంత్య్భతయోః 
శభారయో ర్య రతే" ___వామనక. 
wal త 


'శబార్రశరీరం తావ త్కా-వ్యమ్‌” _ ఆనందవర్ధనః 


క వి॥।-కొవ్యమ్‌ 48 


'తదదోషౌ శబ్లారా వనలంకృతీ పునః క్వాపి” _-మమ్మటః 
ద అ 
వొగృటుడు పె లక్షణమును కోొలదిగ నిట్లు సవరించినాడు. 


“గుకాలంకార రీతి రసో పేత; సాధుశబ్దార్హ సందర్భః కావ్యమ్‌” 
---వాగ్భుటిః. 


తరువాత పీయూషవర్లుడు (జయదెప్పడు అట్లుగాక గుణాలంకా రాదివిశిష్ట 


నిర్రాషవాక్యము కావ్య మని చెప్పినాడు. 
'“నిరోషం గుణాలంకారలక్షణ ర్రీత్రి వృ త్తి మద్వాక్యం కొవ్యమ్‌” 
బో — 


పిమ్మట సాహిత్యదర్పణకారుడు ( విశ్వనాథకవిరాజుు ను శద్దార్థములి 
కాదనిసనాడు, 


“వాక్యం రసాత్మకం కావ్యమ్‌' 


అని రసాత్మకవాక్యమునే కావ్యముగ జప్పుచు తన (పాచీనులకంటె 
విల కెణమైన కావ్యలకేణము జెప్పి (కొత్సమార్గ్షము (కొక్కి నాడు. కావ్య(ప్రకాళ 
వాఖ్యాతయగు గోవిందఠక్కురు పై లక్షణమును '“రసాదిమ ద్వాక్యం కావ్యమ్‌” 
__అని సంస్కరించినాడు, తరువాత పండితరాజ జగన్నాథుడును శద్తార్హములు 
జ్‌ 
కావ్య మనెడి వాదమును ఖండించి = 


“రమణీయార సతిపాదక శబః కావ్యమ్‌' 
లణ యలు 


అసి కావ్యలతణమును బరిష్కూరించినాడు. నేటికిని వండిళామోదమును 
బడసి నిలిచి కావ్యలక్షణ మిదియే - యని చెప్పవచ్చును. 


కాని “త దధీతే త ద్వేది యను పాణినినూత్రస్థ భాష్యమును (బిమాణ 
ముగా ,గహించి “శదారములు కావ్యముి ఆను వాదమును నాగేశభటు మున్నగు 
(| దబ ప | 


న్న ది, 
ఇట నొక విషయము గమనింప నగును, అగ్బ్‌ పురాణము నందలి 

ణా అద ణా క అలై శీ ర జే | 
“౫నారవ్యవచ్చిన్నా పదావలీ కరావ్యయి" అను ఆరలతణసె తువకు “రమణీ యాన 
కుడ ౪ దె a 
(వకిపాదక శదుకావ్యమ్‌” అను జగన్నాథు కొవ్యలతీజముగ రూపొందిన దని 


wel ఈ 


రపనవచ్చును. ఆంలకతణము నందలి '“ఇషారయు ఇచబ “ంముణీయారి మైనది, 


“చసుత్కారజనక భావనావి షయార్హ | పతిపావక్ర శబ్దః కౌావ్యమ్‌ి 


ఇందలి “భావనా” పదమును పునఃపున రనుసంధాన ము 


అలి 
బె 
డో క షో లో అర ఇ న్‌ న అను దు అర ఇగ 
గ యర్హము మును పునఃపున రనునంధానము బేయుటడే లోకో తరావోవము (1 మతా) 


అటే ౧౫ న ల్‌ 
రము కలుగునో యట్టి భావనా గోచర మగు నర్టమే రమణేయార్లము. అట్టె 


రమణీయార్థమును (బతిపాదించు శబ్దమే కావ్యము-అని యరము. 
@ 


వదవాక్యములకు మంత్రము లని యసాధారణ నామము. మం[త్రము 
లనగా పునఃపున రనుసంథధానము (సు ఎననము) చేయవగినవె యని యము, 
(మననా న్మం్యతణి. ఈ మననమునే జగన్నాథుడు “భావన” యనినాము. అట్లు 
మననము జేయుచో (ప్రీతిని (లోకో త్తరాహ్లాదమున్సు అను(గహిొంచు నట్ట ; సూన్ఫత 
వాక్కులు మంత్రములు, ఈ రీతిగ బరిశీలనము చేయుచో జగన్నాథుని కావ్య 
లక్షణమునకు (పధానలక్యము వేదకావ్యమే యని చెప్పనగును. అపుడు ఆలఎ 
కారిక కావ్యలక్షణము వేదకావ్యము నందును సంగతమే యగును. కనుక “_వ్యం 
ఛందః అను (శ్రుతి గమాణము _ ననుసరించియు ఆలంకారికుల కొవ్యలక్షణము 
ననుసరించియు కృత్స్న వేదము కావ్యమని చెన్న నొప్పును. 


ల్‌ ల అగో లాంబ ఒడ అట్‌ 
ఆకపవుం ఇ సపరాధాసపంు వ్వ 


a ల జలే ॥ ప క జీ Cre 
అయినను ఎకముగాని, భారతముగోని కావ్య సునుట యుకము కొడు, 
ana 4) 
ఆన అద 


- తో జాజి ఈ జో rn] 
ఏలయన నగ్ని నరాణము శాపుితిహాసముంకంటె కావ్యము వింక్షణ మెనదసి 
ఖః ద! ae 


ఆగాపచనములబట్లి శా స్తేరితిహానములయం _ చేకాంశమున గూడ 


కాని యి పురాణవచనములందు ఇతిహాసము కావ్యముకంటె విలక్షణ 
కు జ అన్‌ జన 2 wmf wl wat క! ww wi గో 
మైనదని చెప్పిన వ్యాసుడ యితిహోసమైన భాంతము కొవ్యమని ము రతకంతముగ 
చం | జలే 
నా ల ళ్‌ రే / జ గో జ జలే అటో by శ 
చెప్పినాడు. అట్లు చప్పుటలాని యాంతర్యమును గునింపవంసి యు న్నది 
జ * 


అ" క a] తో అ న ఖో క" నీ ॥ అల్లో ' 
భాంతమునే కొక శాస్ర్రమగు వేడమునుగూడ రావ్యిమని వ్యాసు డిట్లు కీ రించినాడు. 
ey (mr 


“నాసూయామి ద్విజాన్‌ విప రాజా=._స్మీ తీ కదాచన । 


లో జావ ఖో 
కావ్యాని వదతాం అషాం సంయవ్వామి వహామి చ ॥ 


చే వి|సభాః (పభాష సే సంయచ్చ సచమాంనదా। 
“a pane) 


wl? 
'తే మాం కావ్యపథే యు కం శు శూమ మనసూయకమ్‌ ॥ 


అణాల 
ధర్మాత్మానం జిత కోధం నియతం సంయసేందియమ్‌ | 


సమాసించ౦తి కాసార్యః జదం మదన ౯ షీకొః ॥ 
అంటీ 


ఫో 


466 భార త్రీనిరు క్తి 


సో౭హం వాగ(గవిద్యానాం రసానా మవలేపితా ; 
స్వజాత్యా నధితిష్టామి నక్ష(త్రాణీవ చంద్రమాః ॥ 


ఏతత్‌ పృథివ్యా మమృత మేత చ్చక్షు రను తృమమ్‌ | 
య (దృాహ్మణముఖే కావ్య చేత (చ్చుత్వా (వవర్తశ i 


ఏతావ (చేయ ఇత్యాహ (ప్రహ్లాడో (బహ్మవాదినమి ni 


భార. కాని, 124581 నుండి 30 


(ప్రహ్లాదుడు తన సౌశీల్యముచే తె 9లోక్యరాజ్యము నొ(క్రమించెను. 
ఇంద్రుడు (క్రమముగా బృహసృతి-శ్ముకులయొద్ద (శేయస్సుయొక్క స్వరూపమును 
దెలిసికొనియు, దృ పి నొందక వారలచే ననుజ్ఞాతుడై, (శేయఃన్వరూపము నెలుగు 
టకై (దాహ్మణఠరూపమున (బహ్హాదుని జేరి సేవించి మెప్పు వడ సెను. ఆపుడు 
(వహ్లాదు డిం|ద్రునికో తన సౌశీల్యాతిశయమునకు గారణ మిట్లు చెప్పుచున్నాడు. 


“గద్విజవర్యా! నెను రాజును గదా యని ద్విజులయెడ నెన్నడు 
నసూయ వహింపను; కావ్యముల (వేదముల) నుచ్చరించు వారి నాదరించి పోషిం 
తును; వారును నా యెడ నాదరముతో నుండి విసబ్దిముగ మాటలాడుచు నన్ను 
కావ్యపథమున (వేదచోదిత మార్గమున నియమించుచుందురు; ఆ మార్గమున 
నిరతుడనై, శుశ్రూషాపరాయణుడనై, జితేంద్రియడనై, వ_ర్తిల్లుశాయందు మధు 
కరములు 'తేచెపట్టునందు కేనెనువలె నౌ ద్విజులు విద్యాసారమును | నింపుదురు, 
వారివలన వాగ(గవిద్యల రసమును ( వేదవిద్యా సారమును) (గోలి చుక్కలలో 
చంద్రునివలె నా జాతివారలలో విరాజిల్లుచున్నాను; (బాహ్మణముఇఖమున (ప్రవ ర్తి 
ల్లెడు కావ్యమే (వేదమే లి లోకమున నమృతము; అదియే నేత్రము (జ్ఞాన నే_తము) 
దినిని శ్రవణము జేసి _(ఏఠద్‌ (శ్రుత్వా) వ్రవర్తి ర్రించుటయే దన్ను" — అని 
యర్థము, 


ఇట కౌవ్యమనగా లౌక్తిక కావ్యముల (గ్రహించుట కవకొశము లేదు? 
ఏలయన - వై సంవాదమున (ప్రహ్లాదుడు తాను కావ్యపథమున వ ర్షీల్లుచున్న టుల 
(కావ్యపథ యుక్తం) పేర్కొనెను, ఇట కావ్యపధ మనగేది కావ్యమనగా 
కేదము కాన కావ్యపథ మనగా ఆది వేవచోదితమార్గమే యగును. అట్లు గాక 
లౌకిక కావ్యముల నిట (గహించుచో నవియు వేదచోదిత మార్గమున (బవ ర్రిల్లు 
యే యగును అందుచే వేదమార్గము గాక యా లౌకిక కావ్యములచే [బవ 
౦పజెయబడు మార్గము వెతొకటి గలడని చెప్ప వలను పడదు. కాన నిజ కాన్య 
పథము వేదచోదిత మార్గమనియే (గ్రహింపనగును. 


వాగ్యగవిద్య తతవతీ శ్రీళం 


మజీయు (ప్రహ్లాదుడు ద్విజముఖమున (శ్రవణము చేసి, వాగ(గవిద్యా 
రసొవలి ప్లడె. ((వాగ(గ్ర నిద్యానాం రసానా మవ లేపిత్రా తన జాతివారల నతి 
శయించి నట్లు చెప్పబడినది, ఈ వాగ[గవిద్య అవ్వి ? వాగగ్రవిద్య లనగా 
లౌకిక వాక్కుల (విద్యల) కంటు బూర్య'మే సిద్దమె యున్న. విద్యలు. అవి 
వేదవిద్యలే యగును. వాగ(గ శబ్దమునకు _ లౌకిక వాక్కులు (ప్రవ ర్తిల్లుటకు 
బూర్యము సిద్దమై యున్న _ అను నరము చెదిక సంప్రదాయ సిద్ధము. 


“బృహస్పతే (పథమం వాచో అ(గం యతె త్రైపరత 
నామధేయం దధానాః । యదేషాంధశేష్టం యదరి[పమాసీ 
(కేణా త దేషాం నిహితం గుహావిః ॥ 
ము, 10-71 ఏ ఐం. ౪, 19-34 


468 భారతీనిరు కీ 


ఇది పరమపురుషార్హ సాధనము, పర(ఒహ్మా జ్ఞానస్తృతిపరము నగి సూ కము, 
బృహస్పతి వదర్రాభిజ్ల' అయిస బాలకులను జూచి విస్మయపడి “బృహస్బ తె! యసి 


స్వాత్మను సంవోదించుచు నిట్లు చప్పుచున్నాడు. 


టి బృహసృతి । (పథమమున _ పుట్ట న తరత ఇతరపదముల నుచ్చ 
దించుటకు బూర్వము - పదార్థముల యా నా మధేయములు కట్టుటకు బూరిసయు 
బాలురు 'తత', “తాత యని యేది యుచ్చరింతురో యది వాచో 2 :ము _ 
వాగ(గము అగును, ఆట్లుచ్చరించెడి దశయందున్న యూ బాలుర్‌ గాంచుము. 
(శే. ము, పాపరహితము (అర్మిపరనై, నిగూఢముగ (గుహానిహిత ఎ) పీరియం 
దున్న చేదార్లజ్ఞానము వేదాభ్యాస కాలమున (పేవుచే (_పేణా) నా విర్శూత గును. 
వేదాభ్యాసకా లమున : సరస్వతి ( చద వాణి) స్వ్య్యామును పలికి [బకాశింప జేయును 
( వేదాభ్యాసకాలే సరస్వతీ స్వార్ద. మేభ్యః (పకాశ యతీత్యర్థః - సొ, భా _ అని 


ససితనమున మాటలు రాఃపూర్వము బాలు రుచ్చరించు తత, తాతేత్యాది 
శబ్దములు “తశ క్‌” శబ్దమున కుపలక్షకముల్లై తేచ్చద్దవాచ్య పరమేశ్వర (ప్రతిపాదక 
ములు. కాననా శబ్దములు 'వాగగములు” అని (శుతితాత్సర్యము. ఐత రేయా 
రోణ్యకము నీ నుంతమును వివరించుచు స్‌ పదముల నిశ వాగ(గము లని పేర్కొ. 
నీనది. 


“ఏతాం వోవ (ప్రజాపతిః (ప్రథమాం హచం వ్యోహారఠ డకాతర 

ద్వ్యతరాం తతేతి తాతేతి త్రై వైత త్కువూరః 

(పథ షపాదీ వాచం వ్యాహర త్యేకాక్షర ద్వ్యక్షరాం త లేతి, 

తయెవ త తతవత్యా వాచా (ప్రతిపద్యతే; తదుక మృషిణా, 
హూ అవాలి అవే 

“బృహస్పతే (పథమం వాచో ఆ(గ మితి!" 


కాన “తత _ తాకే” త్యాది వాక్కులు వాగ్యగము లగుట (శుతీసం(ప్రదో 
యము. చురియు నీ వొక్కులను 'తతవతీ వాక్‌" అని ఐతరేయారణ్యకము నిర్టే 
శించుచున్నది. తత_కాత శబ్దములు 'త్రత్‌* కబమున కుపలకేకములు, కాన “తడి 


కపిః,కావ్యుమ్‌ 489 


శబ్దముతో శారంభ మయ్యెడి “త ది దాస భువనేమ జ్యేష్టమ్‌” (బు. 18-120-1; 
అ. సం. రీ-2-135 సా, సం; 2888; వాం సం, 81-801) ఇత్యాది వాక్కులు 
(మంత్రములు) తతవతీవాక్కులు, 

వేదాభ్యాసమునకు మూల మగు గౌయ్యత్రియు “తక్‌” శబ్రముతో నారంథ 
మగుచు తతవతీ వాక్కే యగుట గమనార్హ్ల ము, ఇట్టి తతవతి యగు' వేదవిద్యయే 
వాగ్యగ విద్య ఇంతే కాదు. 

తాండ్యబాహ్మణము -'శ్రీ*కారమును వాగ్యగవిద్య యని యిట్లు చెప్పు 
చున్నది. 

“థ్రీకై వ వాచోజ్యగగ్‌0 (శ్రియ మేవాస్మిన్‌ దధాతి”__f_9-_12. 

“వాచః ఆభివదనన్య య ద(గ్రం పురోభాగః స శ్రీ ర్వ 

థీ రేవ ఇలు, బహూనాం మధ్యే యస్య వాక్‌ (పథమం 

(వవృత్సా స శోభతే! తథా సతి ఏతశ్‌ పారేనాస్మిన్‌ 

యజమానే శ్రియ మేవ దధాతి సా. భా. 


పలువురినధ్య నెవడు మొదట మాటలాడునో యాతని వాక్కు. వాచో౭.. 
గ్రము అదియే మిగుల శోభించును. అట్టివాక్కుకు “శ్రీః” అవి పేరు. 

లోకమున అందతీకం'చె ముందుగా నెవ డేపని వైన నారంభించుచో నట్టి 
వానిని జూచి 'దీనికి శ్రీకారము జుట్టిన దితడు” అని యనుట సం వదాయము- 
కాన “(శ్రీ'ని వాగ్యగముగ (శ్రుతి పేరొనినది. “పా హి శ్రీ రమృతా నతాం” 
అనుచు (శ్రుతి బుగ్యజుఃసామాత్మక మం|త్రరాళిన్సి లేక తయీవిద్యను శ్రీః ఆవి 
వ్యవహరించుట పూర్వము వివరింపబడినది. (చూ, (తయీశబ్రము). లౌకిక 
విద్యలకు మూలమై,  విజ్ఞానమునకు మొదట శ్రీకారము జుట్టిన వాగ్యగవిద్య 
శ్రీవిద్యా లేక వేదవిద్యయే యగును. 


"1 


4/0 ఛారతీనిరు కి 


అ(గళశబ్రమునకు “పూర్వము ఆనియే గాక “చివరి యనియు సర్గము 
గలదు. - 'వౌక్‌ అనగా వేదము; వౌగ్యగవిద్యలు ఉపనిషత్తులు” అనియు జెప్ప 
నగును. అట్ట వేదములు కావ్యము అగు నని స్ఫురింప జేయుటకే పె తె (పహ్తాద. 
వచనములందు. ? పదముకూడ నుపయోగింప బడినది, (వాగ్యగవిద్యానాం 
రసానా | కాన వేదకావ్య రసాస్వాదవరుడు - అని యర్థము, అట్టి 
(ప్రహ్లాదుని దృష్టిలో కావ్యములు వేదములే యగును. 


(బాహ్మ ఇముఖి కావ్య క్స్‌] ఫ్‌ 


(ప్రహ్హాదు డా కావ్యమును (స్తుతించిన విధము గమనార్హ, ము, 


“పత్ర తృథివ్యా మమృత మేత చ్చక్షు రను త్రమమ్‌। 
య(ద్బాహ్మణమువే కావ్యమేత చుత్వా (ప్రవర్త ర్రతే॥ 
ఎతావ చేయ” 


దాహ్మణములే కావ్యమీ అను సవములు - గురుశిష్య పరంపరా 
గతమై ఉచ్చారణానుచ్చారణ రూపమున (బ్రాహ్మణము ఖిమున నిలిచియున్న కావ్యము 
అను నర్హమును స్ఫురింప చేయుచున్నవి. అట్లు (వాహ్మణ ముిస్టమైన కావ్యము 
వేదమే యగును. వేదమునకు ముఖిస్థత్వ ని నియమ మున్నట్లేతర లౌకిక కావ్యము 
లకు ముఖస్టత్వ ని నియమము లేదు. FF 





1 పై-యింద్ర ప్రహ్లాద సంవాదము నందలి బ్రాహ్మణముఖే .కావ్యమ్‌; 
క్షావ్యాని వదతాం తేషాం _ ఇత్యాది. -నలములలో = 'కావ్యాని శుక్ర్షపోకాని నీతి 
శాస్తాణి అని మహాభారత వ్యాభ్యాత నీలకంఠ. పండితుని వివరణము గన్పట్టు 
” చున్నది. ప్రహ్లాదుడు దె దె త్యరాజు. శుక్రుడు దె దై త్యగురువు, శు[కునకు “కవిః 
అనియు, కావ్య అనియు నామములు గలవు. జక్రుడు కవి గాన త్ల శోర్త కము. 


కవిః = కావ్యమ్‌ 47] 


మ తీయు “(దాహ్మణమువే కావ్యము” అనగా ద్రాహ్మణ(పో కృమైన 
కావ్య మని యర్హము. (బాహ్మణ (ప్రోక్త మనగా వారిచే (ప్రోక్త మగు చుండు 
నది మాత్రమే కాని వారిచే రచింపబడినది కాదని యర్హము. తేన (పో కమి 
(4-8-1019 అను పాణిని సూత్రమును వివరించుచు పతంజలి మహి యిట్లు 
హో క్రి శబ్దార్ధమును సోదాహారణముగ జెప్పినాడు. 


“యర్‌ తేన (ప్రోక్తం నచ తేన కృతం అః మాధురీ వృ త్తిః" 


ఈ వృ త్తి మాధురునిచే బకాశింప జేయబడినది గాని.రచింవ: బడలేదు 
కనుక “మాధురీ'వృ తిః? అను రూపము సిద్దించినది. 


యల్‌ తేన కృతం న చ తేన పోక్తం వారరుచం కావ్యమ్‌” ]] 


ఈ కావ్యము వరరుచిచే రచింపబడినది. కాని ప్రకాశింప జేయబడ లేదు 
ఆని యరము, . 
టు 


కాన (బాహ్మణముఖకావ్య మనగా (బాహ్మణులచే రచితము గాక్క 
(పో క్తమగు కావ్యము-అనియే యర్థము. అట్టిది వేదమే యగుట నం్యపదాయము. 
ఇట్టి సంప్రదాయము లౌ కికకావ్యమునకు. లేదు 


లగు నీతిశాస్తములు కావ్యము లగు నని నీలకంఠపండితుని యభ్మిపాయము గాన్ల 
చ్చును. ఇంకను పై సంవాదము నందలి “వాగ్యగ విద్యానాం” అను పద మిట్లు 
వివరింసబడినది. *వాగ(గ ఏవ.నతు ప నకే విద్యా యేషాం తేషాం) _ ముఖ 
సము లైన విద్యలు గలవారు అని యర్తము. ఈ యర్థము ననుసరించి “వాగ(గ 
విజ్యానాం రసానా మవలేపికా యమ వాక్యమునకు వాగ(గవిద్యలు గల ద్విజుణ 
యొక్క రసముచే, ఆవలి స్పీడు - ఆని యర్థము జెప్పవలసి యుండును: ద్విఖాల 
రసముతో నవలిప్త్ప డగుట యన. నర్ణమేమి - కాన ఈ నీలకంఠపండిత వాఖ్యాన 
మును సూక్మదృష్టితో బరికీలించవలసి యుండును, వాగ(గ విద్య యనగా వేద 


472 భారతీనిరు క్తి 


ఇక పై శోకమున కావ్యమునకు గల అమృతమ్‌; చతుః అమ తనక్‌! 
(న వివ్యతే ఉ శ్రమం యస్మాత్‌ ఒ సాటిలేనిది) - ఇత్యాది విశేషణములు వేవకావ్య 
మునకే చెల్లును గావి తత్త్వతః లౌకికకావ్యమునకు జెల్లవు ఇంకన్ను గవి 
(శ్రవణము జేసి (పవ ర్లించుటయే (శ్రేయస్సు. (ఏత (చ్చుత్వా (ప్రవర్తతే ఏక్రావ 
చయణ అనియు జెఫ్పబడినది. _శ్రవణ మనగా వేద వాఠ్యార్హ విచాంము ద్వారా 
విద్య లను నరము వైదిక సం(పదాయానుగుణ మని పెన వివరింపబడినది. కావ 
నిట వాగ(గవిద్యనే వేదవిద్యచె (గ్రహించుట యచితము, అట్లు (గహించిననే _ 
అమృతమ్‌్‌ చకు రను త్తమమ్‌; (బాహ్మణముఖే కావ్యమ్‌; ఏత (చ్చుత్వా (వవ 
రృతే, ఏతావచ్రేయః __. అని యీ రీతిగా (ప్రహ్లాదునిచే చేయబడిన [బ్రాహ్మం 
ముఖ కావ్యప్రైశంన తత్త్వతః ఉపపన్న మగును “పితృ చేవ మనుష్యాణాం స్వే 
కృత్తుః సనాతనమ్‌” పితృ దేవ మనుష్యులకు వేదము సనాతన మగు జ్రాననే తమ, 
అని మనుస్మృతి క్రీ ర్తించినది సీతిశాస్త్రమునకు “చక్షుః” అని వ్యవహార మున్నడి, 
కాని యది స్వతం(త్రమై మార్గదర్శకము గాదు. . వేదమార్గానుగతమై యరియు 
(వమాణ మగును. కాన వేదమే స్వతం(ఆమై మార్గదర్శక మైన నేత్రము, 
నీలకంఠపండితుడు “శుక్రపోకాని సీతిశాస్తాణి” యని వివరించినాడు. ఆ నీకి 
శాస్త్రములు, వరంపరాగతములై శక్ర (పో క్రములు - శ్యుకునిచే _పకాశితమచ 
గాని వ(కరచితములు గావు _ అని యర్హము, కాన నీలకంఠవండితుని “సితిళా సాజ్‌” 
యను పదము పరంపరాగతము లైన వేదముల కుపలక్షములుగా (గ్‌ ౦పనగువ. 
అట్లు గాక కావ్యపదముచే శుక్రనీతి శాస్త్రమునే (గ్రహించుచో 'స్వజాత్యా నథితిష్టామి 
నక్షత్రాణీవ చంద్రమాః” 'అను (ప్రహాదవచనము సుసంగతము కాదు. _పాయిక 
ముగా ' రాకీసులందజును శు[క్రసీతిళాస్త్ర పరాయణులే. వారివలెశే (ప్రహ్తోదుడుహ 
శుకసీతి కాస్త్రపరాయణుడు మా(కమే యగుచో నిత రులకంటె 
(పహ్షాదునియందు విశిష్టత యేమి? “*చుక్కలలో చందునివలె నా జాకి 
'వారల నతిశయించుచున్నాను? అని చెప్పుట యెట్లు పొసగును ? ఇతడు తన జాతి 
వారలవలె గాక (త్రయీవిద్యా రిసావలిప్తు డగుబమే (ప్రహ్లాదుని యందలి _ విశష్టక 
“(వకావ్య ముశనేవ బువాణః (బు. 9-977)" అనుచు బుగే్యేదము "జగ క్రువిచే 


కవికి _కావ్యమ్‌ 478 


'వేదతాత్స ర్యావధారణము, “శోతవ్యో మంతవ్య” —ఇక్యాది స్టలము లంచు 
(శ్రవణ మన నీయర్దమే (గహింపబడినది, అట్టి శ్రవణముచే శ్రేయస్సు సిద్దిం 
చుట వేదకావ్య (శ్రవణ సంప్రదాయమునే తెలియజేయును. ఇట్టి సర్యవదాయము 
లౌకికళావ్య విషయమున లేదు. 


ఇట్లు ఇంద _ (ప్రహ్లాద సంవాదమున సాక్షొత్తు వేదపదము- నుచ్చరింపక 
వేదస్వరూప స్వభావాదుల దెలియజేయు . విశేషణాదులద్వారా వేదము యొక్క 


కావ్యత మును భంగ్యంత రముగ (దితివాదించుట భారతము నందలి కాంతాసంమి 
తత్వమునకు దార్కాణము. 


కనుక వ్యాసమహర్షి భారతమునే గాక, వేదమును గూడ కావ్యమని 
వివరించుట స్పషము 
అ 


అట్లు ఇప్పుచో శాస్త్రేంతిహాసముల కంటె కావ్యము విలక్షణమైనది 
యనెడి పూరో్వోదాహృత పృరాణవచనముతఆ ననుసరించి వేదముగాని, ఛారతముగాని 
కావ్య మగుట యెబ్లు? అను నాకేసము నిక బరిశీలింతము. 


టో క్ర.మగు కావ్యము వేదము” = ఆని తెల్పుచున్నది. కాన శుకుడు కేవలము 
సీతిళాస్త్ర కోవిదుడు మాత్రమేకాదు; నిఖిలామ్నాయ విధానకోవిదుడు. (పహ 
చుని పొుడై న బలిచక్రవ ర్హియు శుక్రుని “ఆమ్నాయ విధానకోవిదుడని కీర్తించి 
నాడు, “జయన్తీ యజైః (క్రతుభిర్యమాదృతాభవంత ఆమ్నాయ  విధానకోవిదాః” 


Ct. 


పాగ. 8.20. 


' కావుననే దైత్య స్వభావసిద్ద మెన (బ్రాహ్మణద్వేషము (ప్రహ్షాదునకు 
లేదు; అట్టి విశిష్టకయే శ్రైలో క్యరాజ్యదురంధరత్వమునకు మూలకందమైన (వహ్లో 
చుని శీలమునకు (పధానకారణ మైనది. అందుచేత నే 'నౌొసూయామి : చ్విజాన్స్‌ విప 
రాజా౭_ స్మీతి కదాచని అని తొలుదొలుత (ప్రహ్లాదుడు (త్రయీవిద్యా రసాస్వాద 
కుశలుడు-అని నీల కంఠపండితుని తాత్పర్యము (గ్రహించుట యు కము. 


వేదగత విలక్షణ కావ్యత్వము. న 


' ఇాస్త్రేతిహాోసములకం అ కావ్యము విలకతేణ మైనదని యగ్ని పురా 
చెప్పుటచే నాలంకారికుల లో గొందబు వేదళా స్తే)తిహా సాదుల కం విలక్షల 
కావ్యలక్షణమును బిరిష్క_రించు కొనిరి. అట్టి యాలంకొరికుల- దృష్టిలో వేదము 
పురాణేతిహాసములును కావ్యములు గాక పోవచ్చును, కాని వ్యౌాసమ వహరిశి 

చ్చు 
వేదములను కావ్యము లని. కీర్తించుట వలన నవి లౌకి కకావ్య విలతీణము లగు 
కావ్యము అగుట వ్యాసొభిమత మని గుర్తింప నగును, 


ఆలంకారికులలో గూడ నుదృట మమ్మటాదులు వేదగత విలక్ష 
కావ్యత్వమును గుర్తించియే యలంకారళశాస్త్రమును (బవరి ౦పజేసినటు గన్పట్లువు, 
ఉచ్భటుడు పూర్వకవి నమస్కార వ్యాజమున నీ విషయమునిట్లు వివరించుచున్నాడు, 


“ఎకొఒభూ న్నలినా తృత స్తు పులినా ద్వల్మీకత శ్వాపరః | 
'తే ఏవ (వథితాః కవీం(దగురేవః తేభ్యో నమస్కుర్మహే ఇ” 


ఇట నుదృటుడు (బహ్మ _వ్యాస-=వాళల్మీ కులను కఏం(దులకు. గురువుఅనగా 
గీరించి నమస్క-రించినాడు, వీరు మువ్వురు వరుసగా. పద్మము, ప్పలినము, 
పుట్టల నుండి యుదృవించిరి. ఈ వర్ణనము ననుసరించి యాదికవి (బ్రహ్మ, 
తన్ముఖము నుండి యుద్భవించిన యాదికావ్యము వేదము. తరువాత కవి వాల్మీకి 
ఆయననుండి వెలువడిన యాదికావ్యము రామాయణము. పిదప వెలసిన మహో 
కవి వ్యాసుడు, తన్ముఖ నిఃసృతమైన యాదికావ్యము పంచమవేద వప మగు 
మహాభారతము. ఇట ఇవి, పరస్పర విలక్షణముళై న ఆదికావ్యములు ఈ కావ్య 
ములేతర్వాత వెలసిన కావ్యములతు. మార్గదర్శకము అయినవి. కనుక-వివి లౌకిక 
కావ్య ఏలక్షజములు, అందును. భారత-రామాయణములకు వేదము మార్షదర్శకమా 


కవిః _- కావ్య మ్‌ 475 


కాన సీ రెండిటికం బె వేదము సర్వతో విలక్షణము, వేదము అపార పారా 
వారములు.  తత్సాగదుర్భూతములై , తద్విలక్షణ మధురజలధారలతో (బవహంచివ 
మహా[స్రోతస్పులు రామాయణ-భారతములు. ఆ మహాస్రోతస్పులనుండి యేర్పడిన 
క్రుల్యలు రఘువంశాది కావ్యములు _ అని చెప్ప నొప్పును. దీనినిబట్టి యీ కావ్య 
ములకం'టె భారతాదులు, వానికంటె వేదములు పకస్పర విలక్షణము లగుచు నుత 
రో త్తరములకు బూర్య పూర్వములు జీవనాధారము అగుట చెలియము, న్‌ 


వేదగత విలక్షణ కావ్యత్వ మింకొక తీరుగగూడ దర్శింపవలసి 
యున్నది. దానిని జాతము, 


వేదములు = కవులు .. 


“సుపర్షం విప్రాః కవయో వచోభి రేకం సంతం బహుధా. 


కల్పయ ని” — బు. 19-1145. 


మేధావులగు (వీ(పొః కవులు వివిధ స్తుతి లక్షణము లగు వాక్కులతో 
(వచోభిశ నొకే వరమోక్మను బహూ ,పకారముల గల్పించుచున్నారు - అని 
యర్తము, ఒకే పరమాత్మను ఇంద్ర మిత్ర వరుణాది బహు (ప్రకారముల 
గల్పించెడి యీ కవులెవరు ? ఒకవేళ మం[త్ర(ద్రష్ట లన్నచో, వారు పరమాత్మ 
నెటు దర్శించి వివరించిరి? వారిచే గూడ నట్లు తొలువెలుత బహూపకారముల 
దర్శింప జేసినవి వేద మంత్రములే గదా! ఇవి యపొరుషేయము లగుటచే నిట 
జేర్కానబడిన కవులు వేదనుఃత్రములే యగును, వేదములే పరమాత్మ స్వరూప 
మును ఏవరించుటకై బహు కల్చ్పనలకో భాసిల్లిన వని తాత్సర్యము. వెదముఅకు 
“కవులు” అను ప్రసిద్ధి మహాభారతమున నిట్లు గలదు, 


“వాచో వికారర కవయో వదన్తి ౧ భారం ఈశ! 


476 భారతీనిరు క్రీ 


“కవయః వికారం వాచై వాస్తీతి వద ని; న స్వరూ పేణా 
_స్తీత్యర్థః 1 తథాచ (శ్రుతిః? ౬ “వాచారంభణ మితి” ౬ సీలకంధ్య 


'స్వరావతః (వాస్తవముగ వికారము లేకపోయినను, వాక్షు శ్ర 
వికార మున్నట్లు చెప్పుచున్నవి _ యని కవులు చెప్పుచున్నారు. ఈ విషయమున 
“వాచారంభజం వికారో నామధేయం మృ త్రికే 'త్యేవ సత్యమ్‌” అని (శుతి వ 
రించినది - అని పై వాక్యముల యర్థము. కాగా'వాచారంభణము వికారము” అని 
(వతిపాదించిన కవులు వేదములగుట జేసి యీ భారతవచనము నందలి క్రవ్షం 
వేదము అగుట స్పష్టము, “వేదములు ఆద్యా బుషయఃి అని పూర్వము 
(బుషి శబ్దమున్స నిరూపింపబడినది. అందుచే ఆద్యబుసులే ఆద్య కవులు, 


“ప్‌ స్రే వె కవయః యద్‌ బుసషయఃి శు బా, 1-4-28 


అనుచు బుషి _ కవి శబ్దములను సమానాధికరణములుగ (శతి ని ర్రేశించి 
నది, కనుక వేదములు ఆద్యబుషు లగునట్లు ఆద్యకవులు నగును. లోకమున 
కవులు వెజు; తద్రచిత కావ్యములు వేణు. ఇట వేదములే కవులు కావ్యము 
గూడ వేదమే. ఇదియు వేదకావ్యమున గల వై లక్షణ్యము. 


వెదకావ్యము = [గ్రుతి ప్రసిద్ధి 


(శుతియే తనను కావ్య, మని పెక్కుచోటుల "నిట్లు వ్యవహారించు 
కొనినది. 


“ఆయం కృత్ను రగృఖీతో విశ్వజీ దుద్భి ది త్పోమః। 


బుషియు మేధావియ నగు సోముడు (పరమేశ్వరుడు కావ్యము (వేద 
మంత్రము) చే స్తుత్యు డగుచున్నాడు, 


అస్మా ఇత్‌ కొవ్యం వచ ఉర్త మిం[ద్రాయ శన్యమ్‌” 
= ము, ర్‌ఎలీ9ఎఫ్‌, 


వాగూసము, కావ్యరూపము నగు నీ సోత్రము (మంతజాతమును 
ఇం1దుని (పరమేళ్వరుని కొజకు శంసనము జేయవలెను, 

“ఆత్మా యజ్ఞస్య రంహ్వా సుష్వాణః పవతే నుతః । 

(పత్నం నిపాతి కావ్యమ్‌ ॥” — బు. 9-6-8, కాఠ, నం, 85-06 

ఈ మంత్రమున వేదకావ్య మతి పురాతనము ((వత్నత) కావ్యమ్‌ 
అనియు, యజ్ఞమునకు ఆత్మభూతు (ఆత్మా యజ్ఞన్య డగు సోముడు (నుత ః=రనః 


ఈ పురాతన కావ్యమును రక్షించుచున్నట్లును కీర్తింపదిడినది. 


“(వ కావ్య ముశ నేవ (బువాణో దేవో దేవానాం జనిమా 
వివ-క్తి! " ' బు 9-777; సా, నం. 1.5245 తా. వా. 1413, 


దివ్యశ క్రీ సంపన్నుడగు స్తోత ఉళన (శక్ర) బుషివలె నీ కావ్యము 
(దముం[తము నుచ్చరించుచు దివ్యమైన సోమరసము ఆ యా పాతల (బవేకించు 
నపుడు త త్త ద్రేవతావిర్భావమును వివరించుచున్నాడు, 


“ఛ్బోతంతి ధారా మథునో ఘృతస్య। వృషా యట్ర 
వావృథే కా'వ్యేనొ = టు. d_18 


08 ) 


478 భారతీనిరు క్త 


యజమానునిచే జేయబడెడి కావ్యముచే (మంత్రరూప సోత్రము 
సంతుషు డగుచో నప్పు డగ్ని మధూదక ధారలు (వృష్టిధారలు) గురియను. 
అ (| 


“యథా యజమాన సో(శేణాగ్నిస్తుష్ణో భవతి తదానీం వృష్టి 


ర్భవతీత్యర్థః సా. భా, 


వెదకావ్యము ఆ శాగ్గత కవిసంబంధిత్వము ను 


ని కావ్యా వేధసః శశ్వత స్కర్త స్తేదధానో నర్యా పురూణి। 
అగ్ని ర్ఫువ (దయిపతిరయీణాం .- నా చక్రాణో అమృతావి 


విశ్వా॥” బు. 1-721; తనం. 2-211, 


ఈ మంత్రమున శాశ్వతు డగు (బ్రహ్మకు సంబంధించిన కావ్యమలను 
(మంత్రములను అగ్ని నియమముగ . స్వాభిముఖములను_ జేసికొను చున్నాడు. 
(కశ్వతః శాశ్వతస్య నిత్యస్య, వేధసఃః విధాతు ర్పహ్మణః, స.:బందీవి, కావ్యా 
కావ్యాని మంకరూపాణి స్టో త్రాణి, ఆయ మగ్నిః, నికః నియమేన సత్యా భి ముఖం 
కరోతి. అని చెప్పబడినది, 


ఇట గమనింప వలసిన ఏశేషము _ గలదు, కావ్యములు (కెద 
మం తముల్ఫు ళొశ్వతు డగు బ్రహ్మకు సంబంధించినవి యని యిట నిర్రేశింషబకినవి. 
కోన శాశ్వత (బహ్మసంబంధిత్వము వేదక వ్యముయొక,_ అసాధారణ అకణముగొ 
(గ్రహిశిప నగును. ఇంతే కొదుం 


“సుపర్షం విప్రాః కవయో వచోభి రేకం సంతం బహాంథా 
కల్పయనస్తీ” 


క్రవి।ః=కొన్యమ్‌ 47 


“ఇందో మాయాభిః పురురూప ఈయకే” 
“ఇందం మిత్రం వరుణ మగ్ని మాహు రథో దివ్యః స 
సపరో గరుశ్మాన్‌ ! ఏకం న ద్విప్రా బహధా వద 
! అ ” ' 
- నృ్యగ్నిం యనుం మాతరిశ్వాన మాహు?” 
ఏష ఉ హవ సర్వే దేవాళి 


ఇత్యాది (శుతివాక్య (పొమాణ్యము ననుసరించియు, ని కాన్యా వేధనః_ 
అను పె బుక్కు ననుసరించియు, నాయా మంత్రములు స్థూలముగ అగ్ని 
ఇం(చ, సోమ, వరుణాది వివిధ. దేవతాష' ములుగా గన్ఫ్సీట్లినను, ఆ మంత్రములను, 
తత దేవతోపలక్షిత శాశ్వత బ్రహ్మ బోధకములుగ (గ్రహించుట (శ్రుతి తాత్సర్యము' 
ఇబ (ఏ ఇ + . శ 
“మంత్రముల నన్నిటిని అగ్ని స్వాభి ముఖములుగ జేసికొనును అని చెప్పబకుటచే 
యే దేవత నుడేశించి యే మంత్రము 'నుచ్చరించినను దానిని అగ్ని (పరమే 
శ్వరుడు స్వాభిముఖముగ. జేసికొనును = అను. విషయము. స్పష్ట మగుచున్నధి. 
ఇటు ఆన్ని మం్మత్రములును, అందలి పదములును సరమేళశ్వరు నుపలక్షింపజేయు 
య 
ననుట నం(పదాయము. . 
ఈ విషయము. దేవీభాగవత- తదాాక్యానము లిట్లు వివరించుచున్న వి, 
“న చాళ్మా స పరం (బ్రహ్మ కృష్ణ ఇత్యభిథీయశే। 
కష స్త దృక్సివచనో నళశ్చత ద్దాస్యవాచకః ॥ 
భక్తి దాస్య '(ధదాతా యః స చ కృష్ణకీరితః (పః 
కృషిక్న సర్వవచనో _ నకారో థీజ మేవ చ 
సకృవ్ణః సరక్వప్రష్టా౭౭దౌ సిసృకన్నేక ఏవ చర” 


దేవీ. భాగ. 1-2 26 


“కృష్ణ శబ్దో హి యోగరూఢ్యా గోలోకవాసి. దేవతాయాం 
రూఢః। కేనల యోగార్ట మాదాయ తు పరమాత్మని 


480 భారతీ నిరు క్రీ 


ప్రయుక్తః | ఏవ మేవ సర్వే౭పి శబ్దా యోగరూఢ్యా త 

త్ర ద్వి శేష పదార వాచకా అసి యోగార మాదాయ సర్వే . 

నీ థు . “ఇ 

(బ్రహ్మవాచకా అస్‌ భఫ ఏతి న దోషఃొ ఎ నిలకంళఠ। 


కృష్ణళబము యోగరూఢి ననుసరించి గోలోకవాసి దేవతావాచకముగ 
రూఢమై యున్నది; కాని యీ పదమే యోగార్జముచే పరమాత్మ వాచకముగూడ 
నగుచుండును, ఇళ్లే శబ్దము లన్నీయు యోగరూఢిచేత నా యా విశేషవదార్భము 
లను బోధించుచునే యోగార్జముచే నన్నియు (బహ్మ వాచకములు గూడ నగు 
చుండును = అని యర్థము, 


లౌకిక సంస్కృతమున “యొగికము - రూఢము - యోగరూఢము = 
యౌగిక రూఢము - నని యో రీతిగ వదస్వరూపము (ప్రసిదము. ఇంచుమించుగ 
నిటి విభాగము శాస్త్రక ర అందలిచే నాదరింపబడినది. యౌగికారముతో నిమిత్తము 

లు అవ ము జాన 
లేకయే యా యా పదార్దముల బోధించెడి గో-మండలాది పదములు రూఢములు. 
లౌకిక వ్యవహారమునే నీంతియే. వై దికశబ్దము లట్రివి కావు ఆవి యౌగికములు _ 
యోగరూఢములు మ్మాత వే -= యని పై సిలకంఠ | “వైదిక సం(పదాయ 
మును గుర్తింప జేయుచున్నది. (సర్వే2-పి శబ్లా యోగరూఢ్యాత త్త ద్విశేష 
పదార్హవాచకా ఆవ్‌ యోగార్డ మాదాయ సర్వే (బ్రహ్మవాచకా అపి భవంతి. పై 
శ్రుతి, స్మృతి తాత్సర్యమును ఉపమాన వ్యాజమున మహాకవియగు భారవియు తన 
కాన్యమున నిట్లు వివరించుభున్నాడు. 


oe 


“సంస్కారవత్వా ద్రమయత్సు చేతః (ప్రయోగ 4&8 గుణభూషణేఘ । 
జయం యథార్థైషు శరేషు పార్థః శేషు భావార్ట్‌ మివాశశం సే ॥“ 
— కీరొత. 17.6, 


ఇట అర్జునుడు -మాయాకిరాతువిపై (శపువిప్రై (బయోగించెడి శరములు 
'వేదశబ్రములతో పోల్చబడినవి. కావున నె, సంస్కృత వాక్కులకు గీర్బాణము 


కవిః. కావ్యమ్‌ 481 


లనియు సిద్ది. ఇట రెంటికి లక్ష్యము శివుడే. పయోగ-ిక్షి-గుణ భూషిత 
ములు గానిచో శరములు లక్యుమును వేథింప నేరవు, అవి నామ సారకతను 
థు 
(శృణంతి హింసంతీతి శరాః) గోల్ఫో వును, వై దికళజములు నట్టివే, ఆవి 
సామాన్వముగ నియకార్థమును (యథార్జాఃనియ కార్డాఖ) గలిగియుండును. గో_జశ్వం 
-ఆగ్ని-ఇం దాది శబ్దములు ఆ యా విశేషార్థములనే బోధించుచుండును. అవియే 
(ప్రమోగ శమ గుణ “భాషితములగు కొలది లోకోత్స రా,హ్లాదజనక మగు భావార్థము 
(వరమార్దము)నుద్దీపింప జేయును, 
ఆ ఏ 


చేదవిదుడు వేదశబ్దముల యందు పరమార్థ దర్శనరూప జయమును 
కాంకీంచునట్లు పార్టుడును తన శరములయందు కిరాతజయమును కొంకించెనని 
తాత్సర్యము, 


కాగా వై దికశబ్రములు యోగరూఢములై నియతార్హముల టోధించునవి, 
యోగళక్తిచే భావార్థమును (పరమార్ధమును) బోధీంచునవి యనెడి పె (శ్రుతి సృృతి 
సంప్రదాయమే యిట వివరింపబడె ననుట స్పష్టము, (చూ. భారతీశబ్దము). 


ఇట్టి యీ సం(పదాయము ననుసరించి వేద కావ్యమునందలి అగ్ని 
ఇంద్రాది శబ్దములు యోగరూఢిచే నా యా దేవతావిశేష వాచకములయ్యును యోగ 
శక్తిచే ౯రమేశ్వరవాచకము గూడ నగుచుండును. కాన శాశ్వత దివా 
.సంబింధిత్వము వేవముయొక్క అసాధారణ లకీణమగుట నిర్బాధము. 
వేదమ౦[తజాతము, త(క్పతిపాద్య యజ్ఞాదికర్మజాతము, తత్త క్రవతోపా 
నాదికమ్ము సాక్షెత్తుగ నుపని షత్కాండయు, నన్నియు శాశర్వత (బ్రహ్మాసంబంధము 
గలవి యగుచ్గున్నవి. చరిత్రకారులు తలచునట్లు లౌకికార్ట వియతములు గావు, 
ఇంకే కాదు. . 


పద మెన్వరుడః కవి--కావ్యల్మక్షణము ల 


మశీయు వేదములు వరమేశ్వరునుండి యభివ్య క్త క్రము లగుట (శతి 
సం|వదా యము పరమేశ్వ్యరాభివ్య క క్రము లగుటచేతను గూడ నీ చేదకావ్యమునకు 
శాశ్వత (బహ్మ సంబంధిత్వ ముపపన్న _మగుచున్నది. వేద కాన్యమును (బవ 
ర్థింప జేసిన పరమేశ్వరునకు (శ్రుతి స్మృతులయందు కవియను (ప్రసిద్ధి గలదు, 


1. గణానాం శ్వా గణపతిం హవావ.హే కవిం కవీవామ్‌ 


—_ ము, ?28-1. 


2. అనంత మవ్యయం కవిమ్‌. --తై- ఆ 101 2 
8. కవి ర్మసీషీ పరిభూః స్వయంభూః ఎ ఈశా, ఊఉ. 6 


4. వేదో వేదవి దవ్యంగో వేదాంగో వేదవి త్క-విః -విష్టు. సహస 
“శ, కవిం పురాణ మనుశాసితారమ్‌ భభ గీ. 


6. పురాణస్య కవే స్తన్య __ రఘు 10.965 కుమార సం. 217. 


ఇంతే కాదు. (శుతులందు ఆగ్ని, ఇంద్ర, సోమ్ము బృహస్పతి, శుక్ర 
ఆదిత్యోది. దేవతలును కవి శబ్దముచే బలుచోట్ల కీ ర్హింపబడినారు అందుచేత నే 
“కవిం కపీనా. ముప షశ్ర స్తమమ్‌' “వదవీః కవీనాం” అనుచు పరమేశ్వరువి కవులరో 
కవిగా (శుతి (ప్రశంసించినది. ఆ్ర్‌ కవినుఆడి యావిర్భవించు ట చెతను, కవియ 3 
పరమేశ్వరుని తత్త్వమును ్రతిపాదించుటచేతను - ఇట్లు కవితో నిత్య సంబన్దమై 
(శాశ్వత (బ్రహ్మనంబద్ధమై) వెలయుబచే వేదమునకు 5 కావ్యమని యన్వ ్వర్భనామము 


కోవుననే య “కావ్యం ఛందః” = అను వాజసనేయ శతి వాక్యమును 
“రచే్మః వరమాత్మన ఇదం కాన్యమ్‌ వెద్యత్రయీ రూపం ఛందః; [తయో విద్యా 


కవి ఒ.కావ్యమ్‌ 483 


కావ్యం ఛందః (శే, గ్రా. ర-రీ-2.4) ఇతి కుతే,” = అని ఉవట మహీధరు 
లిథవురును. వివరించిరి. కవియగు పరమాత్మకు సంబంధించినది యగుటచే 
వేదము కావ్యము - అని యర్థము “కవేః పరమాత్మన ఇదం కావ్యమ్‌” - అను 
నీ కావ్యపద వ్యుత్చ త్తియు వేదకావ్యమానకు కవి (ప్రరమాత్య) సంబంధిత్వము”మ 
నిరూపించుచున్నడి. కాన కవియగు పరమాత్మనుండి యావిర్భూతమె, కవియగు 
నా పర మేశ్వరుని తత్త్వమును బతిపాదించుట త్రయీోవిద్యారూవ 8 కౌొవ్యభంద 
లక్షణము, 


ఇంతేకాదు, శివేతరకతి ద్వారా పరనిరన్చితిని గలిగించి యమృతత్వ 
మును (బఐసాఢ్‌ ౦చుట వేదకావ్యము యొక్క లక్షణము) (ప్రయోజనము గూడ, 


సళ్ళా త్చు సా దధరా దుదకాగ్‌ 'కవిః కామ్యేన పరిపాహి రాజన్‌ 1 
సఖే సవాయ మజరో జరిస్తే ఒగ్నే మరాగ్‌ల ఆమర్త స్వంనః ॥ 
కు ని ఆశీ అ 


—__ బు. 10.87.21. 


ఓ రాజా | (కాంతదర్శనుడవై కవివగు సీవునీ కావ్యముతో (కవి 
“కర్మయగు వేదక వ్యముతో) నలువైపుల యుప[ద్రవములనుండి కాపాడుము, 
సఖుడా 1 నీవు జరారహితుడవు. సీతో డను, వేదకావ్యముతో డను, సఖ్యిమొనర్చుచు 
సఖుడనైన సన్ను గూడ జరారహితుని గావింపుము. ఓ యగ్నీ! స్‌ వమర్వ్యు 
డన్న, మర్వ్యులమగు మమ్ము నమర్వ్యుల గావింపుము = అని యర్థము, 


ఈ మం|(త్రమున కావ్యమనగా కవికర్మ యని వివరింపబడినది. “క్ర దే 
[ర్మ కావ్యమ్‌ ” _ అనియు నిర్వచనము (సిద్దము. ఇట నలువైపుల యుప 
 వముల నిర్మూలించుటచే శవేతరక్షతీయు కవి యగు పరమేశ్వరువనితోను, వేద 
కావ్యముతోను సఖ్యము జేయుకొలది _పరనిర్భ్వతియా, తన్మూలమున జరామరణ 
(పవాహరూప సంసార నివృ త్తియు సిద్ధించును; ఇదియే వేదకావ్యమువలన సిర్డించెడి 
యమృత త్వము. ఇట్లు శ వేతరతతిని, పరనిర్వృతిని (అమృతత్వము గల్లించుటి 


4184 భారతీనిరు శీ 


[(తయీవిద్యారూప ఛందః కావ్య (ప్రయోజనము, వేదకావ్యము నాదరించుటవలన 
గలిగెడి ప్రయోజనముల నింకను బుగ్వేద మిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“యః సమిధా య ఆహుూతీ యో వేదేన దదాశ మరో. 

అగ్నయే | యోనమసా స్వధ్వరః ॥” 

త్ర స్య దర్వనో రంహయ న ఆశవ స్తస్య ద్యుమ్నిత మం యశః। 
న త మంహో దేవకృతం కుతశ్చన న మర్శకృతం నశక్‌ ॥” 


అణా కలు 819-5. ఆ 


సమీధలతో, ఆహుతులతో, వేదము ( వేదాధ్యయనముతో తో, యజ్ఞాదు 
లందు చరుపురోడాళాదులకో నెవ డగ్నిని సేవించునో యాతని యిం(ద్రియములు 
(ఆశవః అర్వ నః) తీక్షము లగును, ఐశ్వర్యవలితుడై యశస్సును (ద్యుమ్నితమం 
యశః) గాంచును. దేవ మనుష్య కృత పాపముల _ బొందడు అని యర్థము, 


వేదవిదు డగువాడు సభలలో శోభించును; ఆతనితోడి వాదమునకు 
వెజితురు (నైనం హిన్వన్య్యపి వాజినేషు - బు 10-71-5; నిరు. 1-20) అని 
పూర్వము వివరింపబడినది,. కాన వేదాధ్యయనాదుల ద్వారా వెదమును బరిచరిం 
చుచో నిందియదీ ప్తి యకఃప్రా ప్తి పాపనివృ త్తి మున్నగు (ప్రయోజనములు 
ప్రా ప్తించు నవి పై మం్యము వలన దెలితయును. 


కావ్యం యశ సే 2ర్థకృ తే వ్యవహారవి'దే శివేతరకతయే। 
సద్యః పరనిరక్భత యే కొంతాసంమితత యోపదేశయుజే॥ 


అనుచు నాలంకారికులును _ యశస్సు, ఆర్థ ప్రీ (ప్రా, వ్యవహారవిజ్ఞానము 
లతో | వేతరక్షతి, సద్యఃపరనిర్వ్భృతియు కావ్య(పయోజనము లని పేర్కొనిరి. అం 
దును సదఃసరనిరృతియే కావ్యముయొక్క పరమ (ప్రయోజన మని మవ్మాటాదులు 
బేర్కొబనిరి, కాన ఆలంకారికులు చెప్పిన కావ్య ప్రయోజనము శుతిసంప్రదాయాను 
గుణ మగుట స్పష్టము. 


వేదకావ్యల క్షణము : ఆలంకారికులం ; 


పైన బేర్కొనిన వేదకావ్యలక్షణము (కవే రిదం కావ్యమ్‌్‌ ను ఆలం 
కారికులును, మహాకవులున్కు నచటచట వాగ్గేవతాసో (త్ర వ్యాజమున _ భాసింపజేంము 
టయ గమనార్లము, 


“నియతికృత నియమరహితాం 

హాదె కమయీ మనన్య పరతం(త్రామ్‌। 

M౬ 

నవరసరుచిరాం నిర్మితి 

మాదధతీ భారతీ కవే ర్హయతి॥” కావ్య(ప్రకాశ, 


కావ్యప్రకాశక ర్ర ర యగు మమ్మటుడు (గంథారంతమున సీ శ్లోకముతో 
వాగ్లేవతా నమస్కా రభాఫ మంగళ మాచరించినాడు. అందు (బహ్మసృష్టి కంటె 
కవిభారతి యుందలి వై వై లక్షణ్యము నీ కవి దర్శింపజేయుచున్నట్లు లౌకిక కవిభారతీ 


జాన్‌ 
సరముగ వ్యాఖ్యాత లీ శ్లోకము నిట్లు వివరించిరి, 


'లౌకికకవి యొక్క భారతి (వక కృతినియమముల కతీత మెనది. 1బహ్మా 
సృషియగు పకృతి యందు పద్మమునకు సౌరభము నియతమై యుంతును; పద్మ 
మున్నచో గంధ ముండవలెను = ఇది నియతీకృత నియమము కవిసృష్టి యగు 
ముఖపద్మమునకు లోకసిద్ధ సౌరభముతో బని లేదు ఆది కవిప్రతిభా కల్పిత సౌరభ 
విశేషముచే విరాజిల్లును; కవి సృష్టి యిట్లు నియతికృత నియమరహితము. (బ్రహ్మ 

య 3 లప య లి 
సృష్టి నియతముగ సుఖిదుఃఖ మోహస్వరూపము; పరమాణ్వాది కారణపర 
తం(తము; కట్వామ్లాది ష్మడసమయము; కవిసృృష్టి యట్లు గాదు. అది ఆనం ,దెక 
మయము; కేవల కవి(ప్రతిభాసిద మగుట జేసి యనన్య సరత౦(త్రము; శృంగా 
యఖ 


69] 


486 భారతీనిరు కి 


రాది నవరసోజ్జ్వ్వ లము. ఇట్లు (దిహ్మనృష్టికం చె విలక్షణమై కవిసృష్టి యప 
రును __అని వ్యాఖ్యాతల యభిసాయము. 


ఇ 
జు 


కాని పై శ్లోకమును బరిశీలించిన నందలి విశేషణములు తత్త్వతః క్షపిణా 
శ 
రతి _ కవి యగు 'వరమేశ్వరునినుండి యావిర్భవించిన భారతి-యగు వేదకావ్యవ్వుశే 


చలును. ఏలయన. 
ళ్‌ 


నియతికృత నియమరహితా _ అనన్యపరతం|తా ;. 


(1) ఆ భారతి ( వేదము) నియతికృత నియమరహీతము. 


లొెకికకావ్మ 
మున కట్లు గాదు, దానికి కర్త యొక  డుండవలెను. 


కవి వేణు; త డచిక 
కావ్యము వేటు. వేద మట్టు గాదు. అదియే కవియు కావ్యము గూడ, 


(2) లౌకికకావ్యము శబ్దానుశాసనాది శాస్త్రవియమ పరతంతము; 
నియతికృత నియమము, _ వేదకావ్య మట్టిది కాదు. ఆమెయే నియతి. 


I» 


Ce 


a 


ఇక మై 


తౌకికవ్యవహారమునకు, లౌకికకావ్యములకును; శద్దానుశాసనాదులకును వలయు 


వాజ్మయమును వియమ పూర్వక సం[పదాయముల ననుగహించినది.  *ళండోవ 
త్క-వయః కుర్వ న్ని; ఛందోవ దృషయః కుర్వ న్స్‌" ఆని యనుచు పతంజలిమహక్ష 


బరి 


కవులకును, బుషులకును “సంప్రదాయాను(గా పాకము వేదమే” యను విషయమ 
సేభివ్య కము వేసినాడు. 
అనాది నిధనా నిత్యా వా గుత్సృష్టా స్వయంభువా। 
ఆదౌ వేదనుయూ' దివ్యా యతః సర్వాః (ప్రవృత్తయః ॥ 


నామరూపే చ భూతానాం కర్మణాం చ (ప్రవర్త రనమ్‌ । 
_ వేదశబ్దేభ్య ఏవాదౌ నిర్మమేసమ హేశ్యరః ॥ 


కవిః -కావ్యమ్‌ 437 


సర్వేషాం తు స నామావి కర్మాణి చ పృథక్సృథక్‌ | 
వేదశళబ్దేభ్య ఏవాదౌ వృథ కృంస్థా శ్చ నిర్మమే ॥ మనుస్మృతి, 


ఇట్లు స్మృతులును వేదములయొక్క అనన్య పరతం( తత్వమును తది 
య 
తరమగు లోకవ్యవహారమునికు వేదపరతం [తత్వమును వివరించుచున్న వి. 


“జనానాం సౌభాగ్యం సుఖ మమృతరూపం కలయితుం 

పురాణానాం [వాతం స్మృతిశత మహీ కావ్యనివహాః । 

. యత స్వాం సర్వజాం ఖలు సమనుయంతి (ప్రతిసవం 
జాలి అ 

తతః స మాజ్లీ త్వం భువి విజయసే ఒనన్యవిభవా॥” 


_- వేదమాత ల్ఫ్‌ నవః. 


పై ప్రమాణముల వలన కవిభారతి యగు వేదము అనన్యపరతం త్రము, 
నియతికృత నియమరహితము అని కీ ర్రింపబడుట యు రక్తమే, 


3౬ 


దెకమయో : 


బ్రహ్మనృష్టి నియతముగా సుఖదుఃఖ మోహన్వరూవము; లౌకిక 
కవిభారతి యట్లు గాక. ఆనందైకమయము” _ అని చెప్పబడినది. లౌకిక కావ్య 
ములు... ఆనందస్ఫూర్తిని కలిగించుట నిజమే, కాని ఆ యానంకము తత్మాల 
మాం పర్యా ప్తము, అది యలౌకిక విభావాది సామ్మగీ సముల్ల సితంత్యాది సంవ 
లితమై భాసించు నని చెప్పబడుట జేసి విషయానందమే యగును. _ చేదకావ్యమును 
జూతము. ఇది జిజ్ఞాసువురి దృష్టిని సుఖదుఃఖి మోహస్వరూప (పకృతినుండి 
శాశ్వత |దిహ్మంసానందము వైపు మరల్బుటకై యవతరించినది. శెత్తిరీయ 
(శతి 'సైషా =2౭నందస్యమీమాగ్‌ంసా భవతి” యనుచు ఆనందమీమాంన జేసి 
నది అందు (పొకృత జనులు పొందెడి యానందముకం క సార్వభౌమానందము 


488 భారతీనిరు కి 
= 


ఉత్క్బృష్టము. దావికి మానుషానంద మని పేరు - “స ఏకో మానుష ఆనంద” 
దానికంటె మనుష్యగంధర్వుల యానందము నూఎబరెట్లు ఉత్క్బృషము, ఇట్లు దేవ, 
ne) ఎ cn 
గంధర్వ -- పితృలోక _ ఆజానజదేవ _కర్మదేన -దేవ-ఇ౦(ద్ర.బ్భిహస్సతి_(వ్రజా 
సతి (విరాట్టు = (చిహ్మ (హరణ్యగర్భుడు అయొక్క యానందములు (క్రమముగ 
శతగుణో త రోతరోత్కర గలవి యని (శ్రుతి వివరించినది. ఆ యానందము 
వ అనీ చచ 

లన్నియు, తుదకు హీరణ్యగర్భాన౦దము కూడ కామోపహతుడుగాని = రాగస్యష 
వర్ణితు డగు (కోత్రియుడు పొందెడి యానందముకంచె మిన్న గావు - (శ్రి. 
యస్య చాకామహతస్య్ర అని యుపసంహారము జేనినది. (శో త్రియు డనగా నియమ 
పూర్వకముగ ఫలపదార్దావబోధ పర్య న్హము వేవాధ్యయనము జేసిన యకడు, 


ప్రాణిని మహర్షియ “గ్రోతియ శృందో౭.ధీకే' యను స్ఫూత్రముచే 
శోతియస్వరూపము నిశ్లే వివరించినాడు. 


“యచ్చ కామసుఖంలోకే యచ్చ దివ్యం మహత్సుఖమ్‌। 
త్త తీయ సుఖి 'స్యెతేనార్హత। _మోడశీం కలామ్‌ 1” 


అనుచు స్మృతులును తృష్టాకయ సుఖమున కే సుఖముగూడ సాటిరాదని 
జెప్పినవి. ఈ యానంద ముపాధిభేదముచే భిన్నముగా గన్చట్టును గాని వాస్తవ 
మున కొకటియే యను విషయమును “స యశ్చాయం పురుషే యళ్చాసా వాదిక్యే స 
ఏకి అనుచు శ్రుతీ వివరించినది. అట్టి యానందమే జిజ్ఞాన్యము3 జయము 
కామోపహతుడుగాని (శ్రోత్రియుడు_త త్వజ్ఞానిపొంెడి యానంద మిదియే. (శుతియు 
యే విద్వాగ్‌ంస స్తే కవయఃి(వా. సం, 12-675; కా, 7-22-4) “శ్కుకువాగ్‌ంసో 
హి కవయః' (శె.(ద్రా- 8-22-89 అని యనుచు నట్టి రమణీయార్దమును 
(పతిపాడించెడి దగుటచే వేదవాక్కు తత్వ్వత। ప్లోదెకమయి యగు కవిభారతి.._ 
యన జెల్లును. మజియు లౌకికకావ్యముచే గలిగెడి యానందమే గాదు, హిరణ్య 
గర్భానందము గూడ నా యానెందము యొక్క లేశమే యనియు (కుతి వివరించినది 


కవిః_కావ్యమ్‌ 489 


*ఏష్షో 2ఒస్య పరమ ఆనంద ఏత_స్యైవానంద స్యాన్యాని భూతాని 
మాతా ముపజీవన్ని $ = 
ఆనందము యొక్క లేశమును స్ఫురింపజేయుట చేతనే లౌకిక 
కవి భారతి “ప్లోదచెకమయీ” అని క్రీ ర్తింపబడుచో పూర్ణ రసానందస్ఫూ ర్తి కిని గలి 
గించెడి వేదవాక్కు. హాదెకమయి యగు కవిభారతి యగుట నిర్భాధము, 


నవంసరుచరా ఏ 


(పకృతి కట్వామాది షడసమయము ; కవిభారతి యట్లుగాక శృంగా 
రాది నవరసోజ్జ్వలము-అని చెప్పబడినది, లౌకిక కవిభారతి పరముగ జేప్పుచో 
నంతియే, లౌకిక_కావ్య లతణముల నిర్లేశించుటశకై కావ్యప్రకాశికా (గ్రంథమును 
(ద్రవర్కింపజేయచు (గ్రంథకర్త చే జేయబడిన యాదిమ మంగళన్లోక మిది అందు 
(బ్రహ్మ సృష్టి కంచ లౌకిక కవిభారతి యొక్క. యుత్కర్ల జేపష్పుటయే కని 
తౌత్సర్యా మగుచో నది వాగ్గేవతాస్తో త్ర మనుటకు వీలులేదు. అట్టియెడ (గంథాద్మి 
మంగళళ్లోకము గానేరదు, ఈశ్లోకముచే లౌకిక కవిభారతీ వైశిష్యస్ఫూర్తి 
గలిగిన గలుగ వచ్చును. కొని లౌకిక కవిభారతికి (పేరయి(త్రి యగు వాగ్గేవత 
లేక వేదవాణి 'నఐ రసరుచిరా"-నిత్య నిరతిశయ పూర్త రసానందోజ్జ్వలయను 
నర్జస్ఫూర్శిని గలిగించి, యామె సర్వత కాష్ట్యమును గీరించు మంగళళ్లోక మనుట 
యండే కపినరంభ విశ్రాన్మి యన నగును, అట్లు రెండర్భములు స్పురించుట కే, 
మమ్మటుడు సామాశ్యముగ “భారతీ క వేర్తయతి' యనినాడు.  కవిభారతి యన 
లౌకికకవిభారతియు, కవియగు పరమాత్మయుక్క- భారతి యుగావచ్చును, అట్టి 
యెడ నీ మంగళళ్లోక మృప్రయత్న ముగా “కచేః ఇదం కావ్యమా అనెడి వేద 
కావ్యలక్షుణమును స్పష్టముగా భాసింపజేయుట సహృదయ హృదయాభిమతము” 


వేదకావ్య లక్ష ణము మహాకవులు = 


భవభూతి మహాకవియ ఉత రరామచరితనాటక-ఆది మంగళ శ్లోకమున 


“పె వేదకావ్యలతణమునిట్లు స్ఫురింప జేసినాడు. 
ము షా 


“ఇదం కవిభ్యః పూర్వేభ్యో నమోవాకం (పశాస్మహే । 
నందేమహి చ తాం వాణీ మమృతా మాత్మనః కలామ్‌ 11” 


ఈ శ్లోకమున నిర్దేశింపబడిన పూర్వకవులు ఎవరు ? 


వ్యాసవాల్మీకొదులని వ్యాఖ్యాతలు కొందలు వివరించిరి. కాని మొదట 
లౌకిక కవులకు నసస్మ్కరించి, వారల గూడ ననుగహించెడి యమృత కలా 
స్వరూపిణి యగు వాగ్గేవతకు (వేదవాశికి) నమస్కరించుట సం్యప్రదాయముగాదని 
ఘనశ్యామాది వ్యాఖ్యాతల యభిప్రాయము. వ్యాస వాల్మీకాది మహోకవులకం'టెను 
పూర్వకపులు 'వై దికకవులే యని యిట్లు వ్యాఖ్యానించిరి. " 


“పూర్వేభ్యః పురాతనేభ్యః ఆలౌకి కేభ్య ఇత్యర్థః; వై దికేభ్య 

ఇతి యావశ్‌, వేదానాం లోకపూర్వత్వా దితి భావః | 

కవిభ్యః గణపతయే ఇత్యర్థః, గణపతిం హవామహే 

కవిం కపీనా మితి (శుతేః, కవిః శుక్ర గజాననా వితి జయః। 
బహువచనం తు పూజాయామ్‌"___ ఘనశ్యామ టీక 


కాన నీట జేరొ-నబడిన పూర్వక వులు వె దికకవులే.కాని యిట 

మనళ్యామ టీకయందు లోకికకవులకంటె పూర్వుు లగు 'వై దికకపులనే (గహొంపవలె 
నని చెప్పి య వై ఏవికకవి 'గణపతీ; బహువచనము పూజార్హము-అ న వివరింపబడినది 
బహుశా కావ్యరూపము అగు వేదమం(త్రములకు “కవులు! అను (సిద్ధి యెబట్లని 


క వి॥।-కావ్యమ్‌ 491 


తలచి చేదమం(త్ర (పవ ర్రకుడగు నా (బహ్మాణస్పతినే పూర్వకవిగా (గపాంచి 
యుండవచ్చును. కాని యా పక్షమున “కవిభ్యః _ పూర్వేభ్యః అమ బహు 
వచనము సార్హకము కాదు. కనుక బహువచన స్వారస్యముచే వేదమం(త్రములనే 
పూర్వకవులుగా _(గహించుట యుక్రతరము. _వేదమంత్రములు కవులగుట 
పూర్ణము వివరింవ బడినది, 


మజియొక విశేషము, ఈ శ్లోకము మొదటి పాదమున “కవిభ్యః 

పూర్వేఖ్యో నమోవాకం (ప్రకాన్మహే” అనిన చాలును గదా! ఇదం కశబిం 
డు 

ఎందుకు ? దానిచే (గంథాది మంగళళ్లోకమున కవి యు ధ్రేశించిన (వయోజనమేమి? 
'యని పరిశీలించిన నా శబ్దమున కెట్టి (పత్యేక (వయోజన మున్నటుల వ్యాఖ్యాతలు 
వివరింవలేదు. కాని యా శబ్లి పయోగ మచట ని_పృయోజనమా ? కాదు, 
సూత్మముగా బరిశీలించుచో నట్లు “ఇదం” శబ్దిపూర్వక  నమస్కారాచరణము వేవ 
సం(పదాయానుగుణ మగుట 'దెలియును. 


“ఇదం నమో వృషభాయ న్వరాజే” 


బు, 1-1-15 మై సం. 4-14-14. 


“ఇదం నమా రుదాయ _పేష్టమ్‌” = బు. '(-6్‌ 
“ఇదం నమో దే వేథ్యఃి ——_— మై నం. 4183.9; 213..13. 
“ఇదం నమో దేవేభ్యఃి శై. నం. 20కి శ. (బ్రా 1-8 


1-25; శె. గ్రా. కక్‌. 10-5. 
పె మంత్ర ములందు “ఇదం” శద్ద పూర్వక నమస్కాలాచరణము గాన 
నగును. ఇంతే గాదు. 
“ఇదం నమ బుషిళ్యః పూర్వ జేభ్యః పూర్వేళ్యః పధికృద్భ్యఃి 
బు, 11; అం సం, 18220 BB. ఆం HL 


492 భారతీనిరు క్రీ 


ఈ మం(త్రముయొక్క (ప్రతిరూపమే _ ఇదం కవిభ్యః పూర్వేభ్యః__ 
అనెడి భవభూతి మహాకవి వాక్య మనవచ్చును. ఆ (శుతివాక్యమే కొలది మార్పు 
లతో నిట ల్లోకముగా రూపొందినది యని స్ఫూర్తి కలిగించుటకే యా కవి మొదట 
“ఇదం శబ్దమును నిలిపి యుంచుట యని తెలియనగును. కాని యందలి “ఇదం 
నమః’ అనునది యిందలి “ఇదం నమోవాకంి ఆని రూపొందినది. అందలి 
పూర్వ బుషులిచటి పూర్వకవు లైనారు. ఈ కుతి వాక్యము నందలి పూర్వ 
బుషులెవరు ? 


చె మంత్రము నందలి పూర్వబుషులకు “పూర్వజేభ్యః, పూర్వేభ్యః పథికృద్భ్యధి 
అను విశేషణములును గలవు. “సృష్ట్యాదా పుత్ప న్నేభ్యః అతఏవ పూర్వేభ్య,' 
పధికృద్భ్యః శోభనమాగ్షకారిభ్యః బుషిభ్యః, ఇదం ప్రత్యక్షం యథా భవతి 
తథా నమః అస్తు” _ ఆని సాయణభాష్యము. సృష్ట్యాదియందు ఉత్సన్నులు గావు 
ననే పూర్వబుషులు అవి యర్థము, సృష్ట్యాదియం దావిర్భూతులైన. యావ్య 
బుషులు మంత (ద్రష్టలు గావచ్చును, వారి పెను పూర్వబుఘలు వేదమం(తముబ. 
అట్టి పూర్వ బుషు లగు వేదమం[(తములు సృ మ్ట్యాదియందు మం(క్ర (దష్టల తపః 
సమాధిలో నావిర్భూతము లయినవి. (చూ. బుషి, (ప్రథమజా శద్దిములు. అట్లు 
త్పన్నములై యధికారిభేదము ననుసరించి జిజ్ఞాసువులకు శోభన మార్గ దర్శకము 
లగుచు్నువి. అందుచే “పథికృ దృ్యః అనియు గీ ర్రింపబడినవి. కొన నీ కల్లో 
మున గీ ర్రింపదిడిన పూర్వక వులు (శుతి వాకోదిష పూవ్వబుషులిగు వేవమం(్ర 
ములు. అని (గహించుట యుక్తము, కాన “యిదం నమః" అనునది వేద సంప 
దాయానుగుణము,1 


1. ఇట్టి నంప్రదాయమును తరువాత ఇతిహాసములును ఆనునరించినవి. 
“విశ్వోదృవ స్టితి లయేషు నిమిత్త లీలాపారాయ తేనమ ఇదం 
చక్క మేశ్వరాయ” ఎాభాంగ. 80-14, 
“తస్మా ఇదం భగవతే నమ ఇ ద్విధేమ” భాగ. 8-15-50. 


అత్మనః రలొ ౩ 


ఇట్లు భవభూతి యీ శ్లోకము మొదటిపాదమున 'వేదవాణిని” మం(త్రవర్షా 
త్మికగా మొదట కీర్తించి తరువాత నా వాణిని పరమేశ్వరిగా “తాం వాణీ" అని 
తక్‌ శబ్దముచే బరామర్శించి _ ఆత్మనః కలామ్‌ - ఆత్మకలాస్వరూపిణ్‌ _ యని 
కీ రించి నమస్య-రించినాడు, వాణి యొక్క. కళ యనుచో బైన జెప్పిన కవేః 
పరమాత్మన ఇదం కావ్యమ్‌” అనెడి వేదకావ్యబక్షణము యొక్క స్ఫూర్తి గలుగు 
చునే యున్నది, 


ఇంతే కాదు మహాకవి యగు భారవియు నింద్రనాక్య (ప్రశంసా వ్యాజ 
మున వేదవాక్కు_యొక్క అక్షణముల నిట్లు వివరించినాడు, 


(పసాదరమ్య మోజస్వి గరీయో లాఘవాన్వితమ్‌। 
సాకాంకీ మనుపస్కారం విష్వగ్గతి నిరాకులమ్‌॥ 
న్యాయనిన్టీతసారత్వా న్నిరపేక్ష మివాగమే! 
అ(పకంప్యత యానే్యషా మామ్నాయ వచనోపమమ్‌॥ 


కి రాతార్డునీయమ్‌. 11.38, 89. 


ఇం(చవాక్యమువలే ఆమ్నాయవచనము (పసాదరమ్యము, ఓజోగుణ 
యు క్రము; అఆరగాంభీర్య విలసితము (శబ్దాడంబరము లేక యర్హన త్తరము; 
అడ తు ౧ రు ఆశీ 
లాఘవాన్వితము (వి స్హరదోష రహితము); విష్వగ్గతి (శతపథమై కృత్న్నార్థ (వతి 
పాదకము); నిరాకులము (ఆసంకీర్ణార్థ (ప్రతిపాదకము); మీమాంసా న్యాయములచే 
నిర్దీతమైన యర్ధముతో నొప్పి స్వతం[(్ర మైనది; కావుననే యనుమానాది (ప్రమా 
లిజములకు చంపనిది _ అని యర్హము. 


10 1] 


404. భారతీనిరుక్తి 


(తయీవిద్యారూప ఛందః కావ్య వయోజనము, వేదకావ్యము నాదరించుటవలన 
గలిగెడి (ప్రయోజనముల నింకను బుగ్వేద మిట్లు చెప్పుచున్నది. 


శయ సమిధా య ఆహుతీ యో వేదన దదాశ మరో. 

అగ్నయే | యోనమసా స్వధ్వరః 1” 

“త స్యే దర్వనో రంహయ న్స ఆశవ స్తస్య ద్యుమ్నిత మం యశః। 
న త మంహో దేవకృతం కుతశ్చన న మర్హ్యకృతం నశత్‌ ॥” 


ఎ ము 8-19-0. ఆం 


సమిధలతో, ఆహుతులతో, వేదము (వేదాధ్యయనముతో తో, యజ్ఞాదు 
లందు చరుపురోడాళాదులకో నెన డగ్నిని సేవించునో యాతని యిం(దియములు 
(ఆశవః అర్వ స్త తీక్షము లగును; ఐశ్వర్యవలతుడదై యశస్సును (ద్యుమ్నితమం 
యశః) గాంచును. దేవ మనుష్య కృత పాపముల _ బొందడు అని యర్థము, 


వేదవిదు డగువాడు సభలలో 'శోభించును? ఆతనితోడి వాదమునకు 
వెజతురు (నైనం హిన్వ న్వ్యపి వాజినేమ - బు 10-71-5 నిరు. 120%). అని 
పూర్వము వివరింపబడినది,. కొన వేదాధ్యయనాదుల ద్వారా వెదమును బరిచరిం 
చుచో నింద్రియదీ ప్తి ప్తి, యశః (ప్రొ ప్తి పాపనినృ శ్తి తి మున్నగు. (ప్రయోజనములు 
(పాప్తించు నని పై మర్మము వలన దెలితయును. 


కావ్యం యశ సే 2ర్హకృకే వ్యవహారవిదే శివేతరక్షతయే। 
సద్యః పరనిరాతయే కౌంతాసంమితత యోపదేశయుజే ॥ 


అనుచు నాలంకారికులును _ యశస్సు అ " అర్హప్తి ప్రా, వ్యవహారవిజ్ఞానము 
అతో శ వేతరశళతి, సద్యఃపరనిర్వృతియు కావ్య(వయోజనము లని పేర్కొనిరి, అం 
దును సదఃపరనిర్వృతియే కావ్యముయొక్క_ పరమ ప్రయోజన మని మవ్మాటాదులు 
'బేర్కొనిరి కాన ఆలంకారికులు చెప్పిన కావ్య ప్రయోజనము డుతిసం(ప్రదాయాను 
గుణ మగుట స్పష్టము. 


కపిః_కావ్యమ్‌ 495 


అంతః కవయో ఏవిచకతే “తాం ద్యోతమానాగ్‌ం స్వర్యం 
మనీషాం, “బుతస్య ప దేకవయోనిపాంతి" 


శె. అ, 8-11; బు 10.177-1-2, (చూ. స్వధాశబ్దము. స్వర్యా 


పై (శుతివాక్యముల వలన ఆత్మవిదులు కవులు, వారు వేదకావ్య రసా 
స్వాదము జేమగలవా రని సృష్ట మగును. ఈ విషయమునే శ్రీ మద్‌ భాగవ 
తము నిట్లు చప్పుచున్న ది, 


శాబ్దస్య హి బ్రహ్మణ ఏష పంధా య న్నామభి ర్యాయతి ధీ రపాద్ధః 
పరిభ్రమం స్తత్ర న విందతేఒర్జాన్‌ మాయామయే వానపయా శయానః॥ 
తతః కవి ర్నామసు యావ దరః స్యా ద(ప్రమతో వ్యవసాయబుద్దిః 
0 —_ @ 


సి 2_న్యధారే న యతేత తత్ర పరిశ్రమం తత సమీతమాణః 1” 


భాగ, 22 2,8. 


కవి గానియతడు శబ్ద _దహ్మరూపవేద వాక్యములకపార్థముల గల్పించు 
కొని మాయావాసనా జాలమున 'జిక్కు.కొనును ఆ యరిముల నే సదా భావనజేయుచు 
బరి[భ్రమించుచుండును; కాని పురుషార్హముల నొందలేడు;.. పిధవ కవి యగు 
విద్వాంసుడు వేదశబ్ద నిహిత యావదర్థము న్యపమ త్రతతో నిశ్చయించును; అపార్ట 
ముల భావనజేయుట వృథా(గ్రమ యని గుర్తించి వానివై పు పోడు _ అని యర్థము. 


ఇట్లు (శుతిస్మృతులయందు కవియే వేదశబ్దారము (వాచో వీర్యం) నప 
మ త్తతతో ని? స్పేయించి నిర్భృతి నొందుచుండు నని చెప్ప బడినది. కాని యీ కివి 
యెపరు 2 పేదవిహిత కర్మానుష్టానముచే జి త్తశుర్ది నొంది సౌధన చతుష్టయ సంప 


-న్నుడై, గురూపదేశానుసారము వేదకావ్యముఖతో జెలిమి చేయుచు తదర్థ భావన జేయు 
మహాభక్తు డగు విద్వాంసుడే - (క్రాంతదర్శియె - కవి. అట్ట యక దే చేరక వ్య 
రసాస్వాదపరు డగుట (వాగ(గ్ర విద్యానాం రసానా మవలేపిళ్సా ఇంద ప్రహ్లాద 
సంవాదమున స్పష్టమెనది. ప్రహ్లాద. నారద పరాశరాదు అట్టివారు. 


కీ) ర భారతీనిరుక్తి 


“య మంతః సము(దే కవయో యవన్తి, త దేవ (బ్రహ్మా 
సరమం కపినామ్‌” —_ తె, అ ]10-1=-!. 
“ముగ్న్చి రేతం యజార్చి రంతరితీం సామభి ర్య త్త త్కవయో 
వేదయ న్లే” —(వకశ్న, ఉ. తాం, 
ఇత్యాది (శుతులు అధ్యాత్మ త త్త్యవిదులు కవు లని చెప్పుచున్న వి. 
భాగవతముగూడ అధ్యాత్మ త త్వవిదుని కవీగా నిట్లు బేర్కొనుచున్నది. 
షే a) 


“ఆహం భవా న్నచాన్య స్వం త్‌ మేవాహం విచక్ష్వే భోః! 
న సా పశ్యన్తి కవయ శృి(ద్రం గాతు మనా గపి॥” _-భా. 4-28-02. 


నేనే సీవు: నీవే నేను; వేటు కొదు; కవులు మన యిఠువురిలో నేమ్యాతను 
> F న్‌ ణు 
నంతరమును (భేదమును) గాంచరు - ఆని యర్థము, ఆధ్యాత్మ త త్వవిదు 
“కవి యగుట యీ ోకములవలన స్పషము. 
nc) లు 


యజ్ఞ(ప్రన ర్హకులు, బుత్విజులు నగు సట్టి విడాక్షంసులళను కవులుగా రతీ 
కీ రించినది, 
par.) 


“సీరా యంజ ని కవయః యుగా వితన్వతే పృథక్‌ | 
ధీరా దేవేషు సుమ్నయా॥” 


బు. 10-1014; వో. సం, 12.67; తై. సం. 4-25-5, 
ఈ మంత్రమున యజ్ఞకర్మకుశలురు, దేవతాధ్యాన సమాహిత చిత్తులు 
(దీరా నగు కవులు (బుత్విజొలు) దేవహితోర్డమై నాగలి బట్టుట వర్షింపబడినది. 
“మే విద్వాంన స్తే కవయఃో టాకా. 224 
చీ 


అనుచు శఠపథ (జతి శై మం(తము నందలి కవులను వీదాషంసులనుగా 
శీ రించీనదీ. కాన విద్యాంసు లగు కవులే వా రే పనిని జీయుచున్నను, "వేద 


కవిః = కావ్యమ్‌ 497 


కావ్య రసాస్వాద కళలు రగుట (శ్రుతి, పురాణ సంమతము, _ అట్టి కవ్పలనుభ 
వించు ఆత్మానుభూతియే రసానుభూతి యని “రసో వై సః అను (శుతిపలన వ్యక్త 
మగుచున్నది, అదియే రమణీయాాము, రమణీయార్థ ప్రతిపాదక శబ్దః కావ్యమే” 
అనెడి యాలంకారికుల కావ్యలక్షజమునకు తత్త్వతః లక్ష్యము వేదకావ్యమే, 


కావ్యజివితము = అరిందారిరులం 1. 


కాని యొక విశేషము, కవియే వేదకావ్య రసాస్వాద సమధ్ధుడు. అందటు 
నట్టి కవులు గాజాలరు, ఆందుచే నిత్యము నిరతిశయము నగు [బహ్మానందాను 
భవము నెల్లరచే దిజ్మాాతముగా నైన గుర్తింప జేయుటక్రై మహాకవులు లోకోస 
కార బుద్దీతో నేర్పరచిన వెలుగుబాటలే లౌకిక కావ్యములు. ఆ కారణము 
చేతనే యీ లౌకిక కావ్యార్డ భావనచే సామాజికుడు బొందు నిరృతి “_బహ్మోనంద 
సబహచారి” యని యాలంకారికులచే బేరొ-నబడినది, కావున నట్టి రసమే కావ్య 
జీవితము. 

కావ్యజీవిత విషయమై కూడ శాలంకారికుల యభిప్రాయమును జూతము, 


అగ్నిపురాణము, కరత నాట్య శాస్త్రము రెండును కావ్యజీవితము “రసము” 
అని పేర్కొనినవి. నాట్యశాస్త్ర వ్యాఖ్యాన మగు అభినవభారతి యందు నభినవ 
గు ప్పుడు రసవాదమును బాగుగ పోషించినాడు. కాని తరువాత (క్రమముగ భామహృ 
ఉవన్పట, దండి, రుదట, (పతిహారేందు రాజాదులు- అలంకారమునకే (పాధాన్యము 
నంగీకరించి రని చెప్పవచ్చును, పూర్వుల కౌదన్సి వామనుడు (క్రొ త్రమార్గము 
(తొ క్కినాడు, 


*ర్రీ ద్రి రాత్మా కావ్యస్య। విశిష్ట పదరచనా రీతిః॥ విశ్రేషో 
గణాత్మా? =కౌవ్య, సూ, 1.2.6 నుండి 6, 


498 భారతీనిరు క్‌ 


రీతియే కావ్యాత్మ యని వామనుని యభిప్రాయము కుంతనుడు వ(క్రో క్ర 
(వైదగ్ధ్య భంగీ భణితికని కావ్యాత్మగా విరూపించినాడు. పై వాదముల తోసి 
రాజని ఆనంద వర్ధనుడు ధ్వని (వ్యంగ్యార్హముని కావ్యాత్మగా (గ్రహించి యది 
పాబీనసంమత మగుటయు వివరించినాడు. ఈ వ్యంగ్యార్హమును అనుమానమునం 
దంతర్భావము జేయవచ్చు ననుచు నీ వాదము నెదుర్కొనినది మహిమభట్లు, 
కాని యీ వాదమునకు తరువాత ఆశ్రయము లభింపలేదు. ఆలంకారికు లందజు 
మహిమ భట్టు వాదమును ఖండించి “ధ్వసికే పట్టము గట్టరి, కాని మూడు విధము 
లగు “వస్తు _ అలంకార - రసి ధ్వనులలో రసధ్యనికే [పాధాన్యము నంగీకరించిరి, 


_ ఇట్లు కావ్యజీవిత విషయమై యెన్ని వాదములు నొకదాని వెంట నొకటి 
[క్రమముగ బయలుడెరినను తుదకు అగ్నిపురాణ, నాట్యకాప్ర ట్‌ కమగు 
“రసాత్మ* వాదమే నిలిచినది, 


అభినవగుపుడు _ రసస్వరూపము _ లక్ష్యము ._ 


(క్రతిసిద్ధ నున ర్‌స సన్వరూపమును దర్శింపజేయుటయే యాలంకారికుల 
కాత్స ము. ఈ విషయమై యభినవ గుష్తు న ని యఖిప్రాయమికి. 


“అన్నాయసర్డే క్రి మపూర్వ చేతక్‌ 
“సంది, ద్వికాసే ' 2ధిగతాగమీక్వమ్‌ ! 

. ఇత్థం న్వయం గ్రాహ మహార్హ, హీత్ర 
జ. ద్వంచ్వన కిం దూషయితా న లోకః 1 


ఈ రసత తత్త్వము 'నూకనము గాదు.  అమ్నాయసిర్ధమ. -. ఈ వ్‌ దిక 
' పిద్ధోంతమును ఖండించుటకు. కొంద ఆ జాచార్యులు _్రియత్నించిరి. "అందుచే నా 


క ఏ కావ్యము 1993 


(ప్రాచనాచార్యుల నుకముల నిట బర్యాలోచనము జేయవలసి వచ్చినది. ఇది పర్యా 
లోచనయు గాని వారి మతఖండనము గాదు. ఆమ్నాయ సిద్ధారము నీ రీతిగ బర్యా 
లోచన చేయుట లోపముగా నెన్నబడదు, ఇట్లి మతముల వర్యాలోచనము జేయు 
్రుతిసిద్దార్థము సుష పరానృష్టమై దాని వాస్తవిక ప్రామాణిక స్వరూపము కన్నుల 
గట్టినట్లగును, _ఆట్లుగాక ఆమ్నాయ సిదాధమునే ఖండించుటకు (బయత్నము 
చేయరో స్వతః (ప్రమాణ భూత వేదసిద్ధార్ధ ఇండనకు బూనుకొనువాడు డూషితుడు 
కాడా? ఆమ్మ్నాయనిద్ధాాము నవలపింపటకు శక్యము కాదు = అని భావము, 


“ఊర్యోర; మారుహ్య య దరత త్యం 
ఆశాల © ఎని 

స్రీ పశ్యతి (శాంతి మవేదయంతీ | 
అలం తదా దె ః పరికత్చితొనాం 

వివేక సోపాన సరంపరొణోమ్‌” 


(ప్రొచీనాజార్యుల మతముల సఠ్యాలోచన సేయుకొలది విచార్యమాణొర్హము 
యొక్క యదార్త స్వరూపము గోచర మగును, (పాచీనాచార్య విచారధారలు 
పరషార్ర పా పికి సోపాన ప_ంపరలు, పరమారము గోచరింసగనే సోపానాత్యక 
పాపేన మతములతో బని లేదు 


“చి తం నిళాలంబన మేవ వ మన్నే 
(పమేయసిద్ధౌ (పథమావకారమ్‌ | 


తన్మార్గ లాజై సతీ శృీతుటంధథ్‌ 
పేర ్రకిజ్ళాది న  విస్మయాయ- గ 


లోకమున గన్ఫట్టు (ప్రమేయ  పదార్తముల కన్ని ంటికి నేడో యుకి 
యూడొరము _ మూలము = గన్పట్టునా శోని యా మూలమునకు మూల 
ముండదు. “మూలే మూలాభావా దమూలం మూలమ్‌” - మూలమునకు మూలమేది ? 
జడమునకు జడము మూలము గాదు, ఇడములకు జడవిలతణమైన మూలము ఆది 


రీ. (0 భారతీనిరు కీ 


మూలము. ఇది నిరాధారము - అమూలము, ఈ నిరాధార మూలాధారముమీద 

జగన్నిర్మాణము జరిగినది, ఆపే రససాధక = ఆధారభూత _ సిదాంతములన్నియు 
౧ (గ 

ఖండింస బడుటచే వేదచోదిత రస సిద్ధాంతము మిగిలినది ఇది యాదిమూలము 

ఇది యన్నిటిక మూలమగుటిబే దీనికి మూలము లేదు. కౌన స్వతఃప్రమాణము, 

(పథమావతారమగు నీ యాది మూలము యొక్క యాధారము మీద సాహిత్య 

శాస్రమయొక్క యు, రస్మపాసాదముయొక్క యు నిర్మాణము జరిగినది = అని 


తస్మాత్‌ సతా మ[త్ర న దూషికాని 
మతాని తాన్వేవ తు ళోధితాని | 


పూర్వ (ప్రతిషాపిత యోజవాసు 
మూల ప్రతిష్టా ఫల మామనంతి ॥ 


కాన 1ఫొచీనాచార్య మతములు పర్యాలోచన చేసి శోధింప బడినవి; 
దూషింప బడలేదు, పూర్వాచార్యుల సిద్ధాంత ముల నిట్లు సరిశోధించుచో మూల 
సిద్ధాంత స్థాపనాఫలము సిద్ధించును _ అనీ భావము, (చూ, అభినవ భారతి = 
నాట్యశాస్త్ర వ్యాఖ్య _ 6 ఆధ్యాయ.) 


అభినవ గుప్తుని యీ వచనముల వలన వేదసిద్దమగు రసత త్త్వమే 
సాహిత్యశా ప్రముయొక్కయు ఆలంకారిక నిర్మిత రస్యప్రాసాదముయొక్కయు 
_ మూలాధారము, అదియే లక్ష్యము సని శతెలియగలము. అందుచే నాలంకారికుల 
రసన్వరూప నిర్వచన విధానము కూడ (్రత్యర్దమును లక్షింప జేయునదియై 
గన్పట్టను. 


ఆలంకారికులు-రసస్వ రూపనిర్యచనమ-ల కము : 


ఇక సాలంకారిక రసస్వరూప నిర్వచన విధానము జూతము. జగన్నాథ 
వండితుని కొవ్యలక్షణమువలే నే రసన్వరూప నిర్వచన విధానము వేదకావ్యమును 


చూడ లక్ష్యముగా (గ్రహించి (పవృ త్త మైనట్లు గనృట్టును. 


“వస్తుతస్తు వత్యమాణ (శుతిస్వార'స్యన రత్యాద్యవచ్చిన్నా 
భగ్నావరణా చిదేవ రసః _-రస్‌గంగాధరః, 


“య ద్వ తత్‌ సుకృతం రసో వై సః" _- అనీ [శకి (బహ్మను రస 
స్వరూపునిగ నిర్వచించినది, సాధన చతుష్టయ సంపన్నుడి మహో వాక్యార్ల 
విచారము సేయు త త్వ్వజ్ఞానికి ఈశ్వరానుగ్రహముచే (బహ్మాతై్యక్యజ్ఞానము తర్ధిం 
చును. జ్ఞానముచే అజ్ఞానావరణము తొలగును. అంతట [పమాతృత్వ భావము 
నశించి అపరోకెిత్మానందానుభవము గలుగును, . ఈ యలోకికాత్మానందమే 
రసమని (శ్రుతి తాత్పర్యము, 


అ'కే మహాకవి తన (పతిభతో సమకూర్చిన అలౌకిక విఫావ-అనుభొవ- 
వ్యభిచారిభావ రూప కావ్యసామ।గ్రిచే (ప్రభావితుడైన సామాజికునకు దత్కోలమున 
ఆనందాంశము నావరించెడి యజ్ఞానము దొలగును. అందుచే పరిమిత (సమోతృత్వ 
భావము నశించి పూర్వవాసనా రూప రతి, శోకాది స్టాయీభావ నంవలితమై స్వ 
(వకాశ చిద్రూపానందము భాసీంచును. అదియు రసము అని జగన్నాథపండితు 
నిచే రస నిర్వచనము చేయబడినది, 


ఇట రసనిరూపజణమున (1) ఆనందాంశావరణా జ్ఞానము తొలగుట 
(ఇ) అందుచే పరిమిత మాతృత్వ ధర్మము తొలగుట, (8) పిదప(రత్యోది 


719 


502 భారతీవిరు క్త 


సంవలితమై) స్వ ప్రకాశ చిద్రూపానందము భాసించుట_యను (ప్మక్రియ వేదాంత 
శాస్ర (ప్రక్రియ ననుసరించినదే. అట్లనుసరించి రస స్వరూపమును నిర్వచించుటకు 
“రసో వె సః అను 1శుతి ప్రమాణముగా జాపబడినది, 


కాని కావ్యసామ(గిచే దత్కాలమున గలుగున దగుటచే నిది బ్రహ్మో 
నందముగాక (బ్రహ్మానంద స(బ్రహ్మచారి మైనది. విభావాది కావ్యసా మగివలన 
గాక్క వైన జెప్పినట్టు మహా వాక్యజన్యత_త్త్వీ పన్‌ సిద్ద మగుటచే (శుతిసిద్ద 
మైన రసము (బ్రహ్మానందపద వ్యపదేశ్య మైనది. కాన కావ్యరసము శ్రుతికావ్య 
సిద రస స్వరూపమును గుర్తింప జేయునది యని నిరూపించుట యలంకారశా స్త్ర 
తాత్పర్యము, ne 


బ్రహ్మానంద స(బహోచారి రసాభివ్యంజక రచనలు కావ్యము లయినట్లు, 
సాక్షాత్తు (బ్రహ్మానంద రసానుభవమును గలిగించు శ్రుతులును తత్త్వతః కావ్యము 
లగుట నిర్బాధము, అందుచే “రమణీయార్డ "ధ్రతిపావక శద్దిః కావ్యమ్‌” అను 
కావ్య లక్షణమునకు త త్వతః లక్ష్యము (శ్రుతి కావ్యమున జెల్లును. 


మజియొక విశేషము. వై కావ్యలకజమున  రమణీయపద మర 


వంతము. ఈ రమణీయత్వమును మహర్షు లెట్లు దర్శించిరో చూతము, 


“అకర్షమ మిదం తీర్థం రరద్వాజ నిశామయ 
రమణీయం (ప డ్రనన్నాంబు సన్మనుమ్య మన్‌ యథా 1” 


__ రామా, 1. 


స _ నారధోవదేశము వలన బరమాౌర్దము నెజీగి నిర్మలచిత్తుడై మాధ్యాహ్నిక 
ల (క్రియార్తమై తమసాతీరమున కేగి యా తర జలమును జోచిన న వాల్మీకి మహార్షినుండి 


. వెలువడిన వాక్యమిది. 


కవిః. కావ్య మ్‌ 508 


క్ని భరద్వాజా ! చూచితివి కదా! ఈ తీర్హ్ణజలము అడుగునగాన్సి మీద 
గాని (బురద) మాలిన్యము లెక్క లోపల పాపష్మటాలోచనగాని వెలుపల బాపపుచర్య 
గాని లేని పరిశుద్దాంతఃకరణుడగు సత్చురుషుని మనస్సువలె, (ప్రసన్నముగాను 
(అందుచే రమణీయముగా నున్నది? - అని యర్థము, 


వాల్మీకి మహర్షి యా తీర్థమును (గొత్తగా నిపుడు చూచుట లేదు" 
మున్నెన్ని మాలులో జూచి యుండెను. అప్పడు తీర్ణజలము తీర్చజలముగానే 
'గన్పస్తైను. కాని నేడు నారదోపదేశ శ్రవణము జేన్కి శుద్దాంతఃకరణుడై నంత నే, 
శుదాంతః కరణుని మనస్సువలె నా యకరమ తీరము (ప్రసన్నము రమణీయము నే 
అణ ణు య - 
కన్ప'కైను, ఈ శ్లోకము రమణీయ రామాయణ మహాకావ్య .రచనము నుప 
(కమింపటోవు వాల్మీకి మనస్సు నారదోపదేశముచే నెట్లు (ప్రసన్నమ రమణీయ 
ag] d= 
మైనదో తెలియ జేయచున్నది. ఇంతేకాదు. 


“అపో హి షా మయోభువ సా న ఊరే దధాతన । 
(1 లీ జ 
మహే రణాయ చతసే 1" 


“యో వః శివతమో రన స్తస్య భాజయతేహ స్క । 
ఉశతి రివ మాతరః 1 


— 3 ఆ ld: 101-110 బు 10.912. 
yp 


“హీ ఆహ దధాతన పోషయత। కసె 'తమయోజనాయః చక్షసే పర 


మాత్మ దర్శనాయ | కథం భూతాయ। రణాయ రమణీయాయ। తథా మూతే 
పూజ్యక ఇతి మర్‌, తస సుహీ మోక్ష వావఫలక్వా న్మహాతే, ము క్రి ప్రమోనా 
యాస్మాన్‌ పోషయత .... వో యుష్మాకం యః శివతమః కల్యాణతమో రసో 
మాధుర్య లక్షణో౬ స్తి త స్యేహాస్యాం భువి విద్య మానా న్నో =స్మాన్‌ భాజ 
యత .... యథా మాతరః స్వావత్య ముత్తమ గుడాది ప్రాపయ ని తథా 


సా ఖా తై. ఆ. 


ఫ్‌ ' _భారతీన్‌రుక్త, 


“పరమాత్మ దర్శనము. రమణీయము; మోక్షపద యు అట్టి పరమాత్మ 
దర్శనము (ప్రసాదింపుడు తల్లులు వాత్సల్యముతో మ ధురపదార్థములను విడ్రలకు 
'బెట్టునట్లు, అచ్రేవత యు శివత మమగు __ మిగుల రమణీయమగు  “రనమును మా 
యందు సింష గాక... అని యర్థము, 


“అస్‌-సలిలి ఇత్యాది శబ్బ్దములక సామాన్యముగ జలము అనియే యర్హము 
కాని పరమాత్మ దర్శనమును గలిగించెడి లక్షణము వేదవాక్కులకే గలదు. "అట్టి 
పరమాత్మ దర్శనము గలిగించెడి ఆబ్రేవత యిట వాగ్గేవత యగునను నర్థము గూడ 
లక్షిత మగుచున్నది. “గౌరీ ర్శిమాయ సలిలాని ౨క్షతీ ఎస! హ ప్రాక్షరా పరమే 
వ్యోమన్‌ (బు. 1-164-1); సో ఒపోఒసృజత - వాచ ఏవ ఏ లోకాక్‌ ! వాగే 
వాస్య సా౬ సృజ్యతి (శ. (బా. 61.1. $)- ఇత్యాది (శ్రుతి వాక్యము లందు ఆప్‌, 
సలిల శబ్దములు వాక్‌ పరములుగ గూడ |బ్రసిద్ధముణు, వాగ్గేవత యగు సరస్వతి 
యబ్దేవతగ గూడ (శ్రుతుల యందు బసిద్ధము. కాన పె మంత్రము నందు జెప్ప 
బడిన రస్మప్రద్యాతి యగు దేవత యబ్లేవశతయే గాక వాగ్రేతయు నగు ననెడి 
యర్థము గూడ నుపలక్షీత మగుచున్నదని (గహి౦పనగును. ఏలయన నదులను 
జల్మపవాహములుగ మా(త్రమే గాక వేదవాక్స్యరూపములుగ గూడ దర్శించుట 
సంప్రదాయము. అప్లే రససపదము జలమును, (బ్రహ్మానంద రసమును __ రెండిటిని 
బోధించునది. 


(బ్రహ్మా __ “ఇయం వై నిర్మితా పూర్వర మయా వై వేదరూపిణీ! 
'పేదపొదాత్‌ సముత్సన్నా పుణ్యా లోకైకపావసీ ॥ 
__.స్కాందసనత్కుమారనంహిత - కృష్ణా మాహాత్మ్యమ్‌. 22 అధ్యా 


కృష్ణవేణీనది వేదరూపిణి యనీ స్పష్టముగా నిట జెవ్పబడినది. 
_ఈనదీయే. యీ(గ్రంథమున మ బియొకచోట ట్రహ్మానంద స్వరూపిజీగ గూడ 
పట్టు శీర్సి ౦సబడినది. 


కవిః! -కొవ్యమ్‌ 505 


“కృష్ణా కృష్ణాంగ సంభూతా సర్వతో కోపకారిణీ 1. 
వీజా న్యాదాయ గచ్చ స్తీ (దహ్మానంద స్వరూపిణీ ॥” 18 ఆధ్యా. 


“ బహ్మామృతానంద రసేన పూర్ణాం 

జలేన పూర్ణా మితి మేనిరే 2_జ్ఞా 81 

తాం త్వావగాహామి పిబామి కే 
దా 


దేవాన్‌ బుషీం సృర్చయి మే పిత్తూం శ్చ॥“ో రి ఆధ్యా- 


(ప్రాకృత జనుల దృష్టిలో సీ కృష్ణానది జల(పవాహపూర్ణముగ మాత మే 

గన్పటును కాని వాస్తవముగ నిది (బహ్మామృతానంద రసపూర్ణము, అట్లు 
జ ——ో చం ne) 
భావన జేయుచు, నా నదీజలములలో నవగాహముజేయుచు, ఆనంద రనాస్వాదము 
జేయవలెను; దేవతలను, బుషులను, పితరులను తృపిినొందింప వలెను-అని 


యము, 
9 


సండితరాజ  జగన్నాథుడును గంగానదిని “(కుతీ సర సకియూపిణి” గ 
దర్శించి యిట్లు కీ రించినాడు, 


“సమృద్దం సౌభాగ్యం సకల వసుధాయాః కిమపి తక్‌ 

మహైశ్వర్యుం నీలా జనిత జగతః ఖ౦ండపరళోః। 

'శుతీనాం సర్వస్వం సుకృత మథ మూర్తం సుమన సాం 

సుధాసోదర్యం కే సలిల మళివం నః శమయతు ॥”  ___గంగాలహారి. 


అందుచే పె (శుతి వాక్యమున నుద్దిష్టమగు ఆబ్దేవత వేదమాత యనియు, 
అందలి శివతమ మగు రసము (అహ్మామృతాసంద రసమనియు (గహించుట నం(ప 
దాయానుగుణమే యగును. కాన తల్లి బిడ్దలకువలె నీ వేదమాతయు రమణీ 
యము కల్యాణతమము నగు రసముతో (శివతమో రసః) మమ్ము నింపు గాక 
యనియు నరము పె మతమున సూచిత మగుచున్నది. 

(on) —— 


508 _ భారతీనిరు క్రి 


“శం నో దేవీ రభిష్టయ ఆపో భవస్తు పీత్రయే । 
_శంయో రభిస్రవన్తు నః” == టు 10.9.4; అ. సం. 1.61. 


అబ్దేవత (వాగ్గేవత) కామ్మకోధాది పాపనృత్తుల బోనాడి శాంతిని 
(సుఖమును గూర్చు గాక యని తాత్పర్యము. నారదోపదేశానంతరము వాల్మీకి, 
మహర్షి దర్శించిన యకర్షమ తీరజలము నందలి రమణీయత్వము పై (శుత్యరముల 

యి టు అ. ద ఇ. 

దలపింప జేయుచున్నది. జగన్నాథుడును పె కావ్య లక్షణము నం దుదైేశించిన 
రమణీయత్వ మటిది. శమ్మప్రధానులై తపోధనులగు మహద్దల మనస్సుల 
యందును శాంతము లగు వారి య్యాశ్రమ పదనులందును ననిర్వచనీయ : మగు నిట్టి 
రామణీయకము వెల్లి విరియుచుండును. ఇంతియే కాదు . 


కావ్యములలో శృంగారాది రసముల తోపాటు శాంతరసమునకును స్టానము 
గలదు. స్తాన ముండుపే గాదు. (ప్రాణులకు శాంతము స్వా భావికము; 
శృంగారాదులు వికృతిరసములు; వికృతిరసములకు తుదకు (పకృతిరసము నందే 
లయము-ఆని యాలంకారికులు. చెప్పుదురు. ఈ శాంతరసము శుతి (పతిపాడిత్త 





1. “భావో వికారా రత్యాద్యాః శాంత సు స్తు ప్రకృతి ర్మతః | 
వికారః ప్రకృతే ర్జాతః పున స్టతె9వ లీయతే ne 
స్వం స్వం నిమిత్త త మాసాద్య శాంతా ద్భావః (సవర్హతే | 
“పున ర్నిమిత్సాపాయే తు శాంత ఎవ ధ్రలీయకే 11 
== అభినవగు పః, 
“క్షణభంగిని జంతూనాం స్ఫురితే పరిచింతితే | 
మూర్దాభిశే న్నేక్రక శాంతన్య రసః సోజత్ర విచార్యతామ్‌ | 11. 
తదమంద రసస్యంద సుందరీయం నిపీయతామ్‌। 
. ఠోత శు శ్రీపుమైః స్పష్ట మజ్జ | రాజతరంగిణీ 11 


మ . రాజతరంగిజే, 


కఏః కావన్యమ్‌ 507 


తత్స్వ్యజానమునకు మిగుల దోహదకారి యగును. అట్టి శాంతమును “రససార్వ 
భౌమి మని కీర్మించుటయు (శుతిసిద్ధ రస స్వరూపమును గుర్తింపజేయట యం 
దోరింకారికులకు గల తాత్సర్యము నభివ్యక్తము జేయును, 


“తుష్యంతి తరుణాః కామే విదగ్గ్దాః సమయా శితే। 
అరే ష్వర్తపరా శ్చెవ మోక్ష సథ విరాగిణః[ి, 
థి అ ౬. 


అను భరతవచనము శాంతము యొక్క (పకృతిత్వమును నిరూపించు 
చున్నది. 


అభినవగుప్తడు కాంతమును (ప్రకృతిరసముగ నిరూపించినాడు, అంతియే 
కాదు? 


“శమార్హం సర్వళాస్త్రాణి నిర్మితాని మనీషిభిః । 
తస్మా త్స సర్వళౌస్తజ్ఞః యస్య శాంతం మనః సదా ॥” 


“పండితుడై వ్యాఖ్యాన కౌొశల మున్నంత మాతమున సర్వశా స్రజ్ఞడు 
కాడు. సర్వశాస్త్రముల లక్ష్యము శమసంప తి. ఆడి కలవాడే సర్వ శాస్త్రజ్ఞుడు _ 
అనుచు పెన వాల్మీకి దర్శించిన రమణీయత్వమును స్ఫురణకు చెచ్చుచున్నాడు. 
తెచ్చుటయే కాదు; అట్టి రమణీయత్వమే (ప్రధాన మనియు స్ఫురింప జేసినాడు. 
కావుననే శమ్మప్రధానులైన యట్టి మహాత్ముల వాక్కులు (వసన్న. గంభీరములై 
పునఃపున రనుసంధానము సేయు కొలది యపూర్వ. రమణియార్థ. (ప్రతిపాదకము లై 
భాసించును. మహాకవి భారవియు నెంతయో సుకృతాత్ములకు గాని యట్టి (ప్రసన్న 
గంభీర వాక్కు (ప్రసరింప దనినాడు, 


“వివిక్త వర్ణాభరణా నుఖి(శుతిః 
(పసాదయ స్తీ హృదయా న్యపి ద్విషామ్‌ | 
(పవర్తతే నాకృత పుణ్యకర్మణాం = 
(వ్రసన్న గంభీర పదా సరస్వతీ ॥* ' 


508 భారతినిరు కీ 


కావన “రమణీయార్ధ (పతిపాదక శద్రిః కావ్యమ్‌” __ అను జగన్నాథ 
పండితుని కావ్యలక్షణమునకు లత్యము లేవి యనుచో మొదట వేదములు, తరువాత 
భారత రామాయణొదులు, పిదప లౌకిక కావ్యములు - అని చెప్పవలసి యున్నది. 


ఆలంకారికులు వేదముల యడుగుజాడలలో - నడిచిరను విషయమును 
“కాక? వ్షండితుకు సీట్లు ఏవరించినాడు. 


When DHVANI or RASA is said to be the soul of 
poetry (కావ్యస్యాత్యా ధ్వని రితి) It 19 Virtually employing the 
language of the upanishads about Atman and Ananda (ఆనందో, 


(దిహ్మేతి వ్యజావాల్‌), There is a remarkable similarity between 


the aesthetic experience on reading a poem or on seeing a 
good drama and the spiritual experience derived from the 
Vedanta discipline by one who has realised and contemplates 
upon the one reality. It is therefore that Mammata speaks 


of RASA as “బహ్మాస్వాద మి వానుభావయన్‌ో. 


But there are differences between the two experien« 
ces. Art experience does not last long; varishes when the 
stimulus is withdrawn, while the bliss of one who has reached 
the “ద్రాహ్మా స్తితి” is permanent. Art experience does not neces. 
sarily require moral elevation, while spiritual life is not 


possible without moral discipline, - 


—P. V. Kane.* History of Sanskrit Poetics. P. P. 801. 


“కొన్యజీవితము ధ్వని లేక రసము (కావ్యస్యాత్యా ధ్వని రితి ఆని 
యనినశిత నే, ఆత్మను లేక ఆనందమును: గూర్చి చెప్పిన యువనిష ద్వాక్కుం 


కవిః _కావ్యమ్‌ 509 


అనే (ఆనందో (బహ్మేతి వ్యజానాత్‌్‌ యాలంకారికులును అవలంబించి రనుట 
స్పష్టము ; చక్కని కావ్యమును జదివినపుడుగాని నాటకమును జూచినపుడుగాని 
గలిగెడి యానందమునకును శమాది సాధనసంపత్తి గలిగి యాత్మనిష డగు 
తత్వ జ్ఞాని దొందెడి యానందమునకును సామ్యముగలదు; ఇది గమనార్హము; 
కావుననే మమ్మటాచార్యుడు కావ్యరసము (బహ్మానంద స(బ్రహ్మచారి (_బహ్మాస్వాద 
మి వానుభావయన్‌) అని యనినాడు, 


ఇట్లు సామ్య మున్నను, ఈ రెండు అనుభూతులలోను మిగుల 
వ్యత్యాసము గలదు ; (1) కావ్యాది కళల వలన గలిగెడి యనుభూతకీణికము. 
తత్కాల మాత్ర పర్యా ప్త్రము; ఉద్దీపన సామ1గి దూరము కాగానే అనుభూతియు 


నముజు గుపడును. (శుతిసిద మగు ఆత్మానందానుభూతి ((బ్రాహ్మీస్టిత) యట్లు గాదు; 
ఇ (అ ne) 

ఆది శాశ్వతము, (2) కావ్యనాటకాది కళా రసాస్వాదమునకు నై తికమగు 

కాన్నత్యముతో (|క్రమశికణతో) బని లేదు. (బహ్మోనంద రసానుభూతి కట్లు 

గాదు; దానికి మాడి సాధనసంప త్తి జనిత చిత్త సంస్కార మావశ్యకము? __ 

అని యర్థము. 


“వేదకావ్యము; కావ్యనాటక, సంగీతాది కళలు” ___ ఈ రెండిటి యను 
భూతి విశేషస్వరూపము శివలీలార్షవమున నిట్లు ప్రవచింపబడిన ది, 


“సోతుం (ప్రవృత్తా శ్రుతి రీశ్వురం హొ 

న శాబ్టీకం (ప్రాహ న తార్కికం వా। 

(బూకే తు తావ త్కవి రి త్యశీక్ట్యం 

కాష్టా సరా సా కవితా తతో న ॥” టా కరీం 

పరమేశ్వరుని స్లో తము జేయుట్యకి గదా (శ్రుతి (పవృ త్తమెనది. అట్టి 
(శ్రుతి యాశ్వరుని శాబ్రికు (వైయాకరణు) డని గాన్కీ తార్కికు డని గాని గాక 


729 


510 భారతీనీరు కి 
+ శే గె Cel 


యడుగడుగున కవి యనియే క్రీ ర్తించినది. అట్టి కవియొక్క_ కవితయగు వేద 
కావ్యమే నునకు శరణ్యము, . 


“కరం గతం శుష్యతి కర ఏవ 
CU [>=] 
సంగీతకం సెకత వారి రీత్యా | 
అ 
ఆశందయ త్యంత రన్నుప్రవిశ్య | 
సూ క్తిః కవే రేవ సుధాసుగంధా ॥” 1_17. 


ఇసుకలో బడిన నీరు ఆందే వెంటనే యింకి పోపునబ్లు చెవిని బడెడి 
సంగీతము గూడ చెవియందే యింకి పోవును, కవి సూకీ యట్లు గాక యమృత 
ప్రాయమై హృదయాంతరాళము జొచ్చి యానందింస జేయును. 


పశ్యేయ మేకస్య కవేః కృతం చేత్‌ 
సారస్వతం కోశ మవైమి రిక్రమ్‌ః 
అంతః (ప్రవిశ్యాయ మవేక్షిత శ్చేత్‌ = 
కోణ (ప్రవిష్టా కవికోటి. రెషా॥" .. 1-18. 


ఏదైన నొక కవియొక్క కృతిని గాంచినపుడు సారస్వత కోశము (వేద 
వాజ్బయము) లోని శద్దిజాల మంతయు నందుపయు క్త మయి యది (సాంన్వత 
కోశము) వట్టిపోయనదా యని యనిపించును. ఆ సారస్వత కోళములోనికి - జొచ్చి 
దర్శించుచో కవికోటి యంతయు నందొకమూల నొదిగి యున్నట్లు గన్పట్టును. 


“అనాయత (పాణ మసంయతాక 

మ(బహ్యాచర్యానక్షనాది భేదమ్‌।. . 

చిత్తం మహేశే నిభృతం విధాతుం 

సిద్దః కపీనాం కవితెవ.యోడః॥” . ౨౧ 1.28. 

యోగాభ్యాసమునకు (ప్రాణాయామము, ఇం(దియసంయమము, |బహ్మా 
చర్యము ఆహారనియమాదు లావశ్యకములు. ఇట్టి నియమములు గాని వని వలన 


కవి; కావ్య మ్‌ 511 


భేదము గాని లేకయే చిత్తమును బరమేళ్వరు నందు నిలుపుటక్షై యీ కవితా 
యోగము కవులకు ఆజన్మ సిద్దము, 


అలంకారశా స్త్రము-ల క్ష గ్ట్‌ము వ్‌ 


చె గ్రంథసందర్భము బట్టి పరమేశ్వరుడు కవి; తత్సంబంధి కవితమే 
వేదవాక్యము? ఈ కవియెక్కయు పేదకావ్యముయొక్కయ స్వరూపమును దర్శింప 
జేయుటయే లౌకకకావ్యముల లక్ష్యము; ఆలంకారికుల దృష్టియు నిదియే యని 
తెలిసినది. _ ఇంతే కాదు. 


అలంకారళా సము గూడ పురాణేతిహాసాదుల వలెనే వేదార్థోస బృంహణ 
మునకై (ప్రవ ర్షిల్లినది, అలంకా5ళాస్త్ర పరిచయము లేనిది వేదవాక్యగతము లయిన 
వివిధాలంకార స్వరూపము గాని, వేదవాక్యగత గూఢ చమత్కారార్దావగతి గాని 
కలుగదు. కాపుననే షడ్రంగముల తోపాటు అలంకారశాస్త్రమును గూడ వేదార్తోవ 
బృంహ జమునకై యేడవ యంగముగా (గ్రహింప నగు నని రాజశేఖరుడు తన 
కావ్యమీమాంసా (గ్రంథమున జెర్కొనినాడు.. 


.  “ఉపఫకారకత్యా దలంకారః సప్తమాంగ మితి యాయావరీయః; 
బుతే చ తత్స్వరూవ పరిజ్ఞానాశ్‌ వేదార్థానవగతిః: యథా 
ద్వా సపర్హా సయుజా సభాయా సమానం వృక్షం పరిషస్వ 
ర్య 
జాతే! తయో రన్యః పిప్సలిం స్వా ద్వత్తి ఆనశ్న న్నన్యో 
అభిచాక శీతి” _-కావ్యమీమాంసా — 2 అధ్యా, 


“ద్వా సుపర్ణ” అను నీ నుం త్రమున నతిశయో_క్ట్యలంకారము. (రస 
గంగాధరమున గూడ స్‌ యలంకారమున కుదాహరణముగా న్‌ మంత్రమే యుదహ 
రింస బడినది. ఇట్టి నుంత్రముల యందలి ఆలంకారాడి న్యరూప పరిజ్ఞానము కె 


'యలంకొరశొస్ర మావళ్యక మని యర్జము. 


612 భారతీనిరు క్రో 


కౌన వేదకావ్య మలంకార శాస్త్రమునకు లక్ష్యమే యగుట యాలంకారికా? 
మతము, “కవే పరమాత్మన ఇదం కావ్యమ్‌” అను నిర్వచనము ననుసరించియు 
పె నుదహరించిన (శుతి స్మృత్యాదిపామాణ్యము ననుసరించియు కావ్య మను 
నామము (ప్రధానముగా ,శుతికే చెల్లును కృత్స్న వేదము పరంపరగా గాని, సాకి 
తగ గాని కవియగు పరమాత్మకు సతిబంధించిన దగుట జేసి కావ్య మగును. 
“అప్యేకం దేవపద మధీయీతి ఇత్యాది [శుతివాక్యములు వేదకావ్యగత పదము 
లన్నియు దేవసదములు (దేవునకు సంబంధించినవి) ఆని చెప్పుచున్నవి. వ్యాసొది 
మహాకవులు నా దృష్టితోనే వేదమును భారతమును కావ్య మని కీ_ర్థించియుందు 


రనుట. నృషము, కాని నగరార్లవ శైలర్ఫు చం_దారో దయాది వర్ణనలకు గాని" 
టి ం ణు చే అనాటి లా 

అలౌకిక విభావానుభావాది కావ్యసామగికిగాని (ప్రాధాన్యము లేమిం జేసి 

“లౌకిక కావ్యములకంటె వేదము విలకణమైని దను విషయమును పె యగ్ని 

పురాణ వచన దునువదించినది. 


కాగా (శ్రుతిదృషిలోను మహర్షుల దృష్టలోను కావ్యలడీణము వేలు, 
టు చె లు 
లౌకికకావ్యక రల దృష్టిలో కావ్యలక్షణము వేజు. మహర్షులాదరించిన కావ్యలక్షీ 
నీ ల చె 
ణము (కవేః కర్మ; కవేః పరమాత్మన ఇదత) అవ్వర్దము. లౌకిక కావ్యలక్షణము 
కవి యగు పరమాత్మకే సంబంధింవక్క లౌకిక విషయానుబంధి గూడ నగుట జేసి 
యౌపచారిక మన దగును. ఈ విషయముల దృష్టియం దుంచు కొనియే పండిత 
రాజ జగన్నాథుడు నిపుణముగ “లోక_వేది సాధారణమైన కావ్యలక్షణమును బరిష్క 


రించినాడు - ఆని చెప్ప నగును. కనుక వేవము కావ్య మన నది యాలంకారిక 
సమయవిరుద్దము కాదని స్పష్టమెనది, 


అధికారి బేదముననుసరించి వేదమునకు. 
(పభు-సుహృత్‌ కాంతాసంమితత్వము 9 


ఇక అధికారి భేదము ననుసరించి వేదము కొన్నియెడల (ప్రభువై శాసిం 
చును) ఒకచో సుహృత్తువలె మనదేశించునుు ఇంకొక యెడ కాంతా సంమితముగ 


కవిి_కావ్యమ్‌ 518 


దెలియ జెప్పును ౬ అను విషయమును బరిశీలింప వలసి యున్నది. “అదికారి? 
(సమితిజన కో వేదః ఇతి న్యాయె నేయ  ముపనిషక్‌ బుభుత్సో రృంహ్యాత్మత త్వ్వే 
(పమితిం జనయళి” - . 


సొ, ఫొ, తె. ఆ, 7-1, 


చిత్తసంస్కల్భతి ననుసరించి పరమేశ్వరు డా యా రూపములతో సాక్షా 
క్కరించు నట్లు భిన్న భిన్న చి త్తనంస్కృృతులు గల యధికారులకు భిన్నభిన్న రూప 
మలతో ]శుతియు బొడగట్టును. కొన్నియెడల (ప్రభువువలె (శతి యాదేశించు 
చుండును . (పభువు నానతిని నెజవేర్చు పట్టున "హీతువాదమునకు దావు లేదు, 
ఆశే (శుతివిహిత వేదాధ్యయన, కర్మానుష్టానాది సమయము లందు హేతువాదముతో 
బని లేదు. అట్టయెడ వేదము ప్రభుసంమిత మై యొప్పుచుండును. 


మహాయజ్జముల చేతను, యజ్ఞములచేకను శరీరము బాహ్మ మగును. అనె నియమ 
పూర్వక కర్మానుష్టానపరులై బాహ్మీమూర్తులగువురని స్మృతులు చెప్పుచున్నవి 
'మహాయజ్లై శృ యజ్జై శృ (బ్రాహ్మాయలి [క్రియతే తనుః (మను. అట్టి మహో 
త్కులు శమాది సాధన సంపద గల్లి జిజ్ఞాసాపరులై వేదవాక్యార్గ విచారణకు భూను 
కొను సమయమున హితునివోలె (శుతి యువదేశించుటకు బూనుకొనును. 


అట్లు నిరంతర కర్మానుష్టాన, మంత్రార్థ విచారములచే గలిగిన విలక్షణ 
చితృసంస్కృతి (ప్రాథవముతో నలరారెడి యా (బ్రాహ్మీమూ ర్తికి (శుతి చెలియై 
క్రమముగ నాత్మన్వరూవమును దర్శింపజేయుచు బ్రహ్మానంద  రసావలి ప్తని 
జేనును. అట్టి (బ్రాహ్మీమూర్తి వేదమూర్తియై 'వేదముతో ననన్యభావము చెందును, 


కాన నధికారిభేదము ననుసరించి కర్మ _ ఉపాసనా - జ్ఞాన యోగనిషు 
లకు [శ్రుతి భిన్నభిన్న రూపములతో సాక్షెత్కరించు ననుట యు క్షమే. (తి 
చమత్కారముగ సీ విషయము సీ మంక్రమున నిట్లు సూచించినది. 


514 భారతీనిరు క్రి 


“పళ్చా త్పురసా దధరా దుదకాక్‌ కవిః కావ్యేన పరిపాహి రాజన్‌ । 
సఖే సభాయ మజరో జరిమ్టేఒగ్నే మరాగొంఅమ ర్త్య"స్త స్త్వం నః ॥” 


ము. 10-87-21. 
రవిః కాస్యేన పరిపాహి రాజన్‌ := 


ఇట పరమేశ్వరుడు (ఆగ్న్ర. (క్రాంతదర్శను డగు కవి యని చెప్పబడి, 
యెళ్లి డల నుపదవములనుండి కాపాడెడి ప్రభువుగా. “రాజన్‌” అని మొదట సంబో 


ధింప బడినాడు. రాజు (ప్రజలను - కాపాడుటకు చట్టము కావలెను. ఆ. చట్టిమే 
యిట వేదకావ్యము. ఆ కావ్యముతో రక్షింపుము (కామ్యేన పరిషాహ్సి అని కవి 
యిట నర్దింపదిడుచున్నాడు.  ఆట్టియెడ నా చట్టము (ప్రభునంమిత మై కర్తవ్యమును 
శాపించి యుపద్రవముల న నుండి కాపాడెడి కావ్య మగుచున్నది. - ఇం'తేగాదు. 


సఖే సఖాయ నుజరో జరిన వం 


కవి యగు పరమేశ్వరుడే యీ రెండవ వాక్యమున జరారహితుడగు సఖు 
డుగ సంబోధింవ ' బడినాడు ; సఖు డగు సాధకుని గూడ కావ్యముకో జరారహి 
తుని గావింపు మని యర్హింపదిడుచు న్నాడు, _ వేదకావ్యముతో జెలిమి యొనర్చుచో 
వేదము 'సచిపిక్‌* '(సఖివిత ఆగు నని పూర్వము దెల్బబడినది అట్టి, యతడు 
పరమేవ్వరునకు. గూడ సఖు డగును, ఇట్లు పరమేశ్వరునితోడి నిరంతరసఖ్య 
మొనర్చు సఖునకు శఈక్వరానుగ్రహముదే జిజ్ఞాస జనియించును, జిజ్ఞాసాపరు 
డగు నట్టి సభునకు వేదకావ్యము హితుని వోలె వేదకావ్యార్డ విచారము ద్వారా 
క ర్రవ్యాక 'ర్రవ్యముల నుపదేశించు చుండును. “కాన నీ రెండవ వాక్యము వలన 
వేదము యొక్క సుహృత్సంమితత్వము సూచితమగు చున్నది. మ జీయు__ 


అగ్నే మర్తాగ్‌ం అమర్త్య స్త్యం నః _ 


ఈ వాక్యమున కవియగు పరమెళ్వరుడు ఆమ ర్వుడగు అగ్నిగా సంబోధింపబడినాడు; 
మర్హ్యులను తనతోపాటు కావ్యముచే ' అమర్వుల నొనరిశిపు మని " యర్థింపబడు 
చున్నాడు. (వభువై, నెచ్చెలియై కన్ఫట్టిన పరమేశ్వరుడే యిట నమర్క్యడు. 'సర్వ 
వ్యాపకుడు, నగు అగ్ని (అంగతి సర్వత గచ్చతీ త్యగ్నిఖగ  దర్శింపబిడినాడు 
జీవో మృతన్య చరతి స్వధాభి రమర్శో మ_ర్హేనా సయోనిః -(బు. 1-184 80). 
అనెడి పూర్వోదాహృత బుజ్మం్యత్రమున (చూ. స్వధాశద్దిము) “దేహోదులు మర్త్య 
ములు-మురణధ ్మము గలవి; జీవుడు ఆమర్వుడు మరణధర్మము లేనివాడు? అని చెప్ప 
బడినది. కొన జీవునకు అమ ర్యత్వము స్వాభావికము; మ ర్యత్వము ఆగంతుకము. 
దేహతాదాత్మ్యాభిమానము మూణము, అందుచే బరమేశ్వరుని వలెనే జీవుడును వా స్తవ 
ముగ ననుర్హుడు. అట్టి యన్ఫుత త్వమును వేదకావ్యముచేత నన్నుగహింపు మని 
యిట నర్జింపబడినది. జిజ్ఞాసాపరు. డగు వేదవిదునకు ఈశ్వరానుగహముచే (శ్రుతి 
సఖి (శెల్సిమై ఆత్మన్వ రూపము దర్శింప జేయవలె లె (జాయెప పత్య ఉశతీ సువాసాః) 


జో 


నని తాత్చం కము, 


పై మం (తార్హము బరిశీలించుచో - అగ్ని (వర మెశ్వరుడు (ప్రభు వె 
శాసించు నెడల నీ వేదకావ్యము శాసించెడి చట్టి మెనది; నెచ్చెలియె నప్పు డీ వేద 
కావ్యము కర్తవ్యాక రవ్యముల నుపడేశించు నెచ్చెలియైనడి. అఆశుర్హ్యుడై యాత్మ 
స్వరూపుడై భాసించు నప్ప డీ కావ్యము గూడ నమ ర్హ్యత మాను దర్శింసజేయ 
చెలియె యనిన్యధావము. 'జెందు నను విషయ మిట నూచిత మగుచున్నది, ఈ 
విషయమునే శ్రుతి యీ ా క్రీంది మం_తమున జము కిన వచున్నది. 


మాతా రుద్రాణాం దుహీతా వసూనాం - - 


స్వసాదిత్యానా మమృతస్య నాభిః। 


516 భారతీనిరు క్రి 


పణు వోచం చికీతుషే జనాయ 
మా గా మనాగా మదితిం పధిష్ట. ॥"* 


బి 8-101-15; తై. ఆ. 812 ఏ సాము మం. బ్రా. 28-16. 


ఇది గోదేవతాక మైన మం్యతము. గోరూపిణియైన దేవి రుదులకు మాత; 
వసుపులకు దుహిత; _ఆదిత్యులకు స్వస్వ ఆమృతమున -కావాసస్థానము; నిరప 
రాధియు ఆదితియు నగు సీ గోరూపధారిణీ దేవిని హింసింపకు డని జ్ఞానియగు జను 
నకు జెప్పుచున్నాను _అని యర్థము, 


దీని తరువాతి మం(తము గూడ గోదేవతాకమే, 
“వచోవిదం వాచ ముదీరయంతీం విశ్వాభి ర్టీభి రుపతిష్షమానామ్‌ | 
దేఏం దే వేళ్యః ప ర్యేయుషీం గా మామావృక్త మర్యో ద(భ్రచేతాః” 


ఈ దేవి వాక్స్వరూపమును దెలియ జేయునది; వా(క్పెరయి(తిి తన 
యన్నివాక్కుల చేతను పరమాత్మ నుపాసించునది; దేవార్థమై యేతెంచునట్టిది; అట్టి 
నన్ను (వాగ్గేవి యగు గోదేవతను అల్బబుద్ధిగల మర్వుడు పరిత్యజించును - అని 
యర్థము. 


ఈ మంత్రములకు సామాన్యముగ గోదేవతాపరముగ నర్జవివరణము 
గలదు. కర్మాంగముగ మం(త్రవినియోగ నమయమున నా యర్థము (గాహ్యమే 
కాని యూమం(త్రములు. గోసామాన్యార్థ స్ఫూర్తిని గలిగించుచునే వేదవాక్స్వరూస 
వివరణాత్మకములునై పఅగుచు నా గోదేవిని వేదరూపిణిగ భావించు విధానమును 
వివరించుచున్నవి. మొదటి మంత్రమును జూతము, రుద్రులకు మాత, వసువులకు 
దుహీత, ఆదిత్యులకు స్వస, ఆమృతమున కావాససానము - అని యిట్లు చెప్పుట 

యి ళా 
వలన. చెలియదగిన యఠిశ మేది ః 


దుహితా వసూనామ్‌ ప 


వేదవిదుడు వసు-రు(ద్ర-ఆదిత్యరూ వృడ గుద. (శుతివలన దెలియును, 
“త్రస్మాక్‌ స్వాధ్యాయో ఒధ్యేతవ్యో యం యం (కతు. 
మధీతే తేన తేనా స్యేష్టం భవతి - ఆగ్నే ర్వాయో రాదిత్యస్య 
సాయుజ్యం గచ్చతి। త దేషాభ్యుకా। యే అర్వాజుత వా 
పురాణే వేదం విద్వాగ్‌ంస మభికో వద న్హ్యాదిత్య మేవ తే 
పరివద న్ల్తి సర్వే అగ్నిం ద్వితీయం తృతీయం చ హగ్‌ంస 
మితి” తె. అ విఎ1 0-14 (చూ. అ సం. 10.8. -10) 


“స్వ్వాధ్యాయాధ్యయనము జేయవలెను; అట్లభ్యయనము జేయచో నే యే 
క్రతుభాగము నధ్యయనము జేయుదురో వారు తమ యోగ్యత ననుసరించి (క్రతుఫల 
ముల నొందుదురు; అగ్ని - వాయ - ఆదిత్య దేవతా సాయుజ్యము నొందుదురు; 
ఈ విషయము బుజ్మం(త్రముచే గూడ నిట్లు చెప్పబడినది; అర్వాచీన 'చేదవిద్యాం 
సుని గాన, (ప్రాచీన వేదవిద్వాంసుని గాని యెవరు నిందింతురో వారందటు ఆగ్ని- 
వాయు - ఆదిత్య - దేవతానింద జేసిన వారగుదురు. 


“అస్య 'వేదవిదః అగ్ని వాయ్యాదిత్య సాయుజ్య యోగ్యత్వాక్‌ 
ఎత న్నిందైవ తేషాం నిందా. _ ఇత్యనేనైవ మం(శేణ 
అగ్న్యాది రూపత్వ లక్షణం వేదవి న్మాహాత్మ్యం దర్శితమ్‌” సా, భా. 


'వేదవిదుని నించయే ఆగ్ని వాయ్వాదిత్య నింద యని చెప్పుటచే వేదవి 


దుడు అగ్నివాయ్యాదిత్య స్వరూపుడు; ఆందుచే అనింద్యుడు ఆని వేదవిదుని 
మాహాత్మ్యము చెప్పబడుచున్నది _ అని యర్థము, 


189 


518 భారతీనిరుక్తి 


స్వాధ్యాయాధ్యయనముచే వేదవిదుడు సంస్కార క్రమాభివృద్ధి గల్లి 
అగ్ని = వాయు _ ఆదిత్య స్వరూపు డగు నని తాత్పర్యము, 


వేదవిదుడు అగ్ని వాయ్యాదిత్యలాపు డగుట యెట్లు ? 


అగ్నియే వసు వని “వసు రగ్ని ర్వసు(శవాఃకి (బు. 5-24. సా. సం, 
24685; వా సం. 8-25; తె సం, 1-5-580 శం (బా, 2.:.4-81 మొ) 


ఇత్యాది (శుతులు చెప్పుచున్నవి. కావి “అష్టవసువులు! అను (ప్రసిద్ది 
గూడ (శుతులయందును, పురాణము లందును గలదు. వసువు అన సూర్య 
రళ్ము అనియు నిరుక్తము చెప్పుచున్నది. కొన్నియెడల నేగ్నియు, కొన్నిచోట్ల 
వాయువు ఇంకొక యెడ ఆడిత్యుకును “వసువు ఆని (శుతులు కీర్పించినవి. ఇట్లు 
“వను? శబ్దము (ప్రకరణము ననుసరించి వేజే ్వజర్థముల బోఢింప వచ్చును. కాని 
“స ఏటో ఇత్ర వసుః” (శ. (బ్రా. 9-2-21) - (ప్రకృతత్వాళ్‌ ఏత చ్చబేన చిత్యా 
గ్నిం పరామృశతి (నా. భా అను [శ్రుతి ననుసరించి ఆగ్ని చయనాది కర్మల 
యందు (బకృతు డగుటచే విట చిత్యాగ్నినే వసువుగా (గహింపవలసియున్నది, 
ఈ సంప్రదాయము ననుసరించి కర్మానుషాన సమయమున అగ్నినే వసువుగా 
[గ్రహింపవలెను. అగ్ని వను వగుచో నిరంతరము నగ్న్యారాధనపరు' డగు వేద 
విదుడు అగ్ని లేక వసు స్వఠూపు డగును. 


'యజమానో ౭-గ్నికి శ శ్రా. 1-9-8-21; 6-5-28. 
“యజమావో ఒగ్నిః ఇతి విరాడ్రూపస్యాగ్నే ర్యజమాన 
భావి శఠీరాత్మకతయా చ త(ద్రూపత్వమ్‌" __సా,.భా. 


కర్యానుష్టాన పరు డగు యజమానుడు ఉపొస్యదేవతా స్వరూప డని 
ఐత రేయ(బాహ్మణము వఅనగూడ దెలియుచున్నది. 


కవిః = కావ్యమ్‌ 519 


“అగ్ని రై దేవయోనిః సో ఒగ్నే ర్రేవయోన్యా 
ఆహుంతిభ్య స్పంభవతి" --వి,ట్రాం కీ 02. 


... న యజమానో దేవయోనిరూపా దగ్నే రనుషితాభ్య.. 
అ 
ఆ హుతిభ్యశ్చ డేవతారూషః సంభవ త్యుపపద్యతే* సో భా. 


కాన అగ్నార్టరాధనపరుడగు వేదవిడుడు విరాడగ్ని స్వరూపుడగుట, అనగా 
వసురూపు డగుట (కశుతిసంమతము. 


ఇట్లు వసురూపు డగు కల్మానుస్టాతకు వేదము దుహిత యగును, 
దుహిత యన పుత్రిక యనీ సామాన్యముగ నర్థము; 


“దుర్తితా = దుఃఖేన హితా దుహితా? 


ఆని యాస్కనిర్వచనము,. దుఃఖికర మయేను హీతమును గూర్చు 
నది యని యర్థము, కట్వొషధము వలెను (ప్రభువువాక్కు. వలెను వేదాధ్యయనము 
గాని తద్విహిత కర్మానుష్టానము. గోన్‌ దఃఖకర మయ్యును మొదట. క్తేకమును 
గలించున దయ్యును- పిదప హితమును గూర్చుసు. “దూరే హితా దుహితా అనియు 
దుల యొక నిర్వచనము నిరుక్తమున గలదు దూరమున నుండియు హితమును 
గూర్చునది యని యర్థము, . ఆర్థజ్ఞాన రహితులకు వేదమంత్రములు దూరముగా 
నున్న ట్లున్నను హీతకరములే' యగును. కాన వస్తువులకు (శ్రుతీ దుహిత యగు 
నని చెప్పుట యాలంకారికముగ యు క్రమే యగును 


వరాతా రు దాణామ్‌ :-. 


" ర(దులకు. (మరుత్తులకు లేక (ప్రాణములకు) మాత యని యర్థము 
శమాది సాధనసంప త్తి గల్‌గి జిజ్ఞాసాపరుడై' శ్రవణము జేసి వేదమం్యత్రముల మన 


ర్‌ (0 భారతీనిరుక్తి 


నము జేయచు తత్త న్మం్యత (ప్రతిపాద్యార్థ స్వరూపము ననుధ్యానించు వేదవి కున న 
(శుతిమాతయై (శవత మోరసః.... ఉశతీ రివ మాతర వాత్సల్యము _ మీటి 
మధురము, శివతనము నగు రసమును ఆస్వాదింప జేయుచు నుపదేశించును, రసొ 
స్వాదపరు డగు నా 'వేదవిదుడు సూలళరీరాభిమానరహితు డగుచు (పాణశక్ష్యభిన్సి 
విష్ణు తగును. (రమణీయ నూకు శరీరాఖినివిష్ణు డగును. త త్తద్దేవళా 
మం(త్రానుధ్యాన పారవశ్యమున త త్తదేవతా తాదాత్మ్యము నొందునని (శుతులును, 
సం పదాయవిదులును జిప్పుదురు. 


(ప్రజాపతియొక్క_ సూక్ష్మశరీరము రమణీయ మనియు, తదుపాసకుడగు 
యజమానుడును రమణీయ సూక్ముశరీర సంప త్రితో వెలయుచు (ప్రజాపతి కూప్పడగు 
ననియు (శుతి యిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“స (ప్రజాపతి సోఒగ్నిః స యజమానః స హిరణ్మయో 
భవతి....” 


"త దస్మి న్నేతాం రమ్యాం తనూం మధ్య౭._తో దధుః। 

త ద్య దస్యె తస్యాం రమ్యాయాం తన్వాం దేవా 

ఆరమ న = తస్మా ది రమ్యమ్‌। హిరమ్యమ్‌ హ వై త 

ద్దిరణ్య మి త్యా చక్షతే సరో2_కమ్‌। తధథైవాస్మి న్నయ 
 మేతాం రమ్యాం తనూం మధ్యతో దధాతి। ప్రాణో వా 

అన్య సా రమ్యా తనూః” కశ. (బ్రా. 74-115 18. 


సః పురుషః (పజాపతిః స్తూల (పపంచాభిమాసీ విరాడొత్మకః, 
సః ఏవ అగ్నిః సూక్షు(ప్రపంచాభిమానీ పిరణ్యగర్సాత్మకః, 
యజమానస్య త(ద్రూప (పాపే ప్రర్యజమానాత్మకో 2-పి స ఇత్యర్దః। 
తస్మా ద్రమణీయా జ్ఞాన(క్రియా శ క్రిరూపా నూక తనూః 
...ఏతస్యాం హితాయాం స్టాపితాయాం జ్ఞాన క్రియా శక్త్యుపేత 
శ్వేన రమణీయాయాం కన్వాం యస్మా దేవా అరమ న్తతస్మాత్‌' 





కవిః. కావ్యమ్‌ 521 


హితే౭స్మిన్‌ రమత ఇతి వ్యత్స త్యా హిరమ్యమ్‌ ఇతి నామ 
సంపన్న ము, తదేవ పారోకేణ హిరణ్య మిత్యుచ్జతే....తఛె వ 


...అయం యజమానః। _ ఎా-సా, భా. 


యజమానుడు విరా[డూపుడ్కు పహిరణ్యగర్భరూపుడు నగును: (ప్రజా 
పతియొక్క. సూక్మశరీరము జ్ఞాన (క్రియా శక్తరూపమై రమణీయము. హిత మగు 
దీనియందు దేవతలు రమింతురు గాన హితరమణీయ మగు నీ సూక్మ్మ శరీరమునకు 
(హితరమ్మమ్‌), “హిరమ్యి దుని పేరు. దేవతలు పరోక్షపియలు. అందుచే 
హీరమ్యమే పరోత్షముగా పారణ్య మని చెప్పబడుచున్నది. తదారాధనా పరు డగు 
యజమానుని విషయమున గూడ నిస అనగా యజమానుని సూక్ష్మశరీరము గూడ 
హిరణ్య మగును = ఆని [శుతితాత్చర్యము.. శ 

దీనినిబట్టి యజమాను డగు సాధకుడు సంస్కార వ్రమాభ్‌వృద్ధి గలి 


శ 


రమణీయ సూత్ముశరీరసంప త్తి గల్లి యుండు నని తెలియుచున్నది. 


“మో డేవానాం (పథమం పురస్తాత్‌ విశ్వాధికో రుదో 
మహరిః। హిరణ్యగర్భం పశ్యత జాయమౌానమ్‌[” 
ర 


లె. ౪. 10-10-3. 


సమష్టి ప్రాణరూపు డగు హిరణ్యగర్భుడు రుద్ర డని యీ (కతి 
వాక్యము చెప్పుచున్నది. కాన స్టూలశరీరాభిమాన రహితు డగుచు రమణీయ (పాణ 
శ కృఖినివిషు డగు వేదవిదుడును రుద్రరూపు డగును. సాధకుడు, జిజ్రాసాపరుడు, 
వావ ల ఖా 
రుదరూపుడు నగు వేడవిదునకు (శతి మాతయై వాత్సల్యము మీ నుపదెశించు నని 
“మాతా రుచాణాం” అనుచు (శ్రుతి యాలంకారికముగ జెప్పినది. (శ్రుతి మాతమై 
యుపలాలించుచు బోధించునను విషయమును. శ్రీ శంకరభగవత్సాదుణ నిట్లు 
చెప్పిరి, 


లీలల భారతీనిరు క్రి 


“న్వం బాలం రోదమాగం చిరతరసనుయం శాంతి మానేతుమ క్ల 
(దాతుం ఖార్హూర మా(మం సుక్షదల మథవా యోజయక్యంవికాఒన్య, 
తద చ్చేతో ౭తిమూగం బహు జనన భవౌ న్మొఢ్య సంసా మూన్‌ 
బోధోపాయై రనేకై రవశ ముపనిష ద్చోధయామాన సమ్యక్‌” 


తల్లి యెంత సేపటి. నుండియో యదే పనిగ పోరు పెట్టి యేడ్చుచున్న 
(రోదమానం) తన బిడ్డపోరు మాన్సుటకె దాక్ష, ఖర్జూర మామిడి, ఆశట్‌ 
మున్నగు పండ్రను దెచ్చి యా బాలుని ముందు౦చును. ఆకే యుపనిషత్తు గూడ్ర 
బి హుజన్మార్డ్‌త ము లగు మూఢ సంస్కారములతో విండ్‌, వివేకము గోల్పోయి 
కామ (క్రోధాది దోష సంమోహితమై, పరతంథశ్రమై క్లేశపడు  నంతఃకరణమనక 


జ్ఞాన సాధనోపాయముల బెక్కంటిని యధికారి తారతమ్యానుగుణముగ జూపి 
యుద్బోధించి నది. యని యర్థము, 


పై యపమానముచే కామ్యకోధాది పరవశమై _ఫైళపడెడి _ (రోదింతెక్సి 
చిత్తము నెదుట (శ్రుతి మాతమై జ్ఞాన పాధనోపాయముల జూపి యుపదెశించు నను 
విషయము స్పష్ట మైనది. రోదనధర్మముచే ప్రాణము లకును రుదు లని పేడ, 


“ప్రాణా వె రుద్రా ప్రాణాహీదంసర్వం రోదయన్ని। ” 

_ దై. ఉం. 426 
“ప్రాణా వావ ర్నుదా' ఫొతే హీదగ్‌0 నర్వగ్‌ రోదయ వ్రిగో 
" రోం. ఊ 8-168. 


రుద్రులై. శేశవడెడి (పొణములను . తల్లీవోలె  ఉపలాలించి (కక్‌ 
కర్తవ్యము మపదేశించు ననుట యాలంకొరికముగ యుక్తమే యగును. 


స్వసా*==దిత్యానామ్‌ జ 


ఆదిత్యుణకు న్వన ఆని యర్థము, ఈణశ్వరానుగ్రహముచే (బహ్మతి 
జిజ్ఞాసానంతరము (బహ్మనిహ్లుడైన 'వేదవిదుడు ఆదిత్యస్వరూపుడు, అట్టి వానికి (కతి 
స్వనయై యొప్పును. 


(పాణములు స్పరుషుని (ప్రథమవయస్సున వనువులు, మధ్యమ వయస్సున 
రుదులు మూడవ వయస్సున ఆదిత్యులు నగునని (శ్రుతి సంప్రదాయము. 
మొడటి , ఇరువదినాలుగు సంవత్సరములు (పథనునయస్సు, తరువాత నలుబది 
నాలుగు సంవత్సరములు ఆనగా ఇరువదినాల్లవ వత్సరము మొదలుకొని ఆరువది 
యెనిమిదవ వత్సరము వరకు గల మధ్య కాలము -మధ్యమ వయస్సు. ఆది మొదలు 
నలుబది యెనిమిది వత్సరముల జీవిత కాలము మూడవ వయస్సు - ఇట్లీ (శ్యాయుష 
పరిమిత కాలము నూట పదునారు వత్సరములు, 


ఇట్టి పురుష జీవితకాలము ఒక యజ్ఞముగ (ఈశ్వరారాధన రూపముగ) 
భావన జేయుచు నీ పురుష యజ్ఞమును నిర్వర్తింప వలె నని (కుతి యాదేశము; 
ఉపదేశము; అగ్నిష్టోమాది (క్రతువుల యందు (ప్రాతః సవనము, మాధ్యర౭దిన 
సవనిము, తృతీయ సవనము = అను మూడు సవనములకును నరునగా వసు -_ 
రుద _ ఆదిత్యు అధిపతులు, అశ పురుష యజ్ఞమున సీ (త్యాయుషములు మూడు 
సవనములు. ఆ సషనములం దధిపతు లగు వసురు(దాదిత్యులు (ప్రాణములు. 
అనగా నీ ప్రాణములు (బ్రాతఃసవనరూప మగు (పథమ వయస్సున వసువులు; 
మాధ్యందిన సవన రూప మగు మధ్యమ నయస్సున రు(దులు; తృతీయసవనరూవ 
మగు తృతీయవయస్సున నాదిత్యులు నగుచు, నీ పురుష యజ్ఞమున సవనత్రయా 
'దిపతు లగుదురు. ఒకే పాణములయందు వసుర్నూదాదిత్యత్వమును దర్శించుట 
కుపప త్తిని నిర్వచన పూర్వకముగా (శ్రుతి యిట్లు చెప్పుచున్నది, 


524 భారత్‌నిరు కీ 


“పురుషో వావ యజ్ఞః తస్య యాని చతుర్విగ్‌ంశతి వర్షాణ్‌ త 
(త్చాతః సవనమ్‌ | చతుర్విగ్‌ంశత్యక్షరా గాయతి౦ 1) గాయ్యత్రం 
(పాతః నవనమ్‌। త డస్య వసవో ఒన్వాయళ్తాః 3 (ప్రాణా 
వావ వసవ ఏతే హీదగ్‌ం సర్వం వాసయని, ....... 


“అథ యాని చతుశ్నత్వారిగ్‌ంశ ద్వరాణి త న్మాధ్యందినగ్‌ 0 
సవనమ్‌ | చతుశ్చత్వారిగ్‌ ౧శ దతరా తిహప్‌ తై ్పప్తుభం 
మాధ్యందినగ్‌ం సవనమ్‌ | త దస్య రుద్రా అన్వాయత్తాః | (ప్రాణా 
వావ రుద్రా ఏతే హీదగ్‌ం సర్వగ్‌ం రోదయన్ని .... =... " 

“అథ యా న్యష్టాచత్వారిగ్‌ంశ ద్వర్షాణి త తృతీయ సవనమ్‌ | 
అషాచత్వారిగ్‌ంశ దకీరా జగతీ | జాగతం తృతీయ సవనమ్‌ । 

త దస్యాఒ౭దిత్యా అన్వాయతాః । (ప్రాణా వా వా ఒ=దిత్యా 


ఏకే హీదగ్‌ం సర్వమాదదతే 99 
ధాం, ఉ. 8-16-1, 85, డై ఉం 4వ 


సుఖ నివాస హేతువు (ఏతే హీదగ్‌ం సర్వం వాసయంతి) లగుటచే 
(పాణముణ వసువులు, యజమాను డభిలషింబెడి యిహాము(త ఫలముల కు 
గారకుడై సుఖినివాస హేతుభూతు డగుటచే గర్మానుష్టాన సమయమున నగ్నియు 


వసురూపు డగును. అట్టి (ప్రాణములతో దాదాక్మ్యము జెందు పురువుడును (యజ 
మా భానుడును), వసు వగును, 


“రుదన్తి రోదయ స్రీతి ప్రాణా 'దద్రాః | (కూరా హి మధ్యమే 
వయ స్యతో రుదాః |” . — శం. భా. 


“రోదించునవి, ర్రోదింవజేయనపి: గాన ప్రాణములకు రుద్రా? అని 
చేరు ఇవి మధ్యమ వయస్సున నకిక్రూరములై యొప్పును. అందుచే వీనికి 
'రుద్రాః” అని యన్వర్హ సంజ్ఞ, 


క విః$-_కొావ్యమ్‌ ర్‌లిగ్‌ 


“పరిణామ తాప సంస్కార దుఃఖే ర్లుణవృతి విరోధా చ్చ 
దుఃఖ మేవ సర్వం వివేకినః _-పాతం. యో, సూ. 2-16. 


కర్మలచే-ధో గములచే - నిందియములకు గలుగు తృప్తి సుఖము. 
ఆట్లుత్ళ ప్తి లభింపక కలిగెడి యళాంతి దుఃఖము, నా సితృ షాసమం దుఃఖం 
లొ అనో అటో 
నా స్యతృష్ణా సమం సుఖి మ్మని యభియు కోక్తి, వివేకు లగు మహనీయుల 
దృషిలో తాత్కాలిక మగు నీ సుఖ మంతయు గూడ దుఃఖరూపమేయగును. 
లి 
అటు దుఃఖము వలన శేశపడెడి ప్రాణములు రోదనధర్మము గలి రు(ద్రరూపము 
య య శ 
లగు నని _శుతితాత్సర్యము, 


తృతీయ సవనరూప మగు తృతీయవయస్సున ఆదాన ధర్మముతో 
నొప్పి (పాణము లాదిత్యరూపములు (ఏతే హీదగ్‌ం నర్వ మాదదత్రే అగున్మ 
ఆదిత్యున కాదాన మసాధారణ ధర్మము, “ఆవత్తే హీ రసం రవిః అను 
కాశిదాససూకి యు నీ విషయమును జెప్పుచున్నది, ఆదిత్యుడు రసమును (జలా 
దికమున్సు (గ్రహించు నట్లు పరిణత మగు వయస్సున నుండెడి 'వేదవిదుని 
(పాణములును శబ్దా దిజాత మును సర్వమును (గ్రహించును _ అని (శుతితాత్పర్యము, 
(కే హీదం శబ్దాదిజాత మాదదకే =త ఆదిత్యాః--*0. భా 


కాన సవనత్రయాత్మక మగు పురుషయజ్జము (త్రాయషము, _ ఎట్టి 
విచ్చిత్మియు లేకుండ యజ్ఞనిర్వహణార్డ మై యిట్టి యీ (క్యాయుషము ననుగహింపు 
మని యుపనీతులగు వటువులు గూడ సమిదాధానరూప మగు అగ్నికార్యసమయమున 
నగ్ని సర్టిం చెడి సం[పదాయము గలదు, 


“ త్యాయషం జమదగ్నేః కళ్యపస్య (త్యాయషం 
యదైవానాం (త్యాయషం తన్మే అస్తు (శ్యాయషమ్‌.” 


4 ఏ 


ర్‌28 రారతీనిరు క్త 


జె మినియోపనిషద్బాహ్మణము గూడ నీ పురుషయజ స్వరూపము నిసే 

నే | న ఖ్‌. ౧ 
వివరించి, పిదన (త్యాయుష మన నిదియే యను నట్లుగా నట్టి (త్యాయుషము 
నర్జించెడి పై మంత్రమును కొలది మార్పులతో నిట్లుదహరించినది. 


“త్యాయుషం కళాప వన్య . జమరగ్నే (స్ర్యాయషమ్‌; . 
శ ణ్యమృత స్య పుష్పాణ్‌ ళీ కక్యాయూంషి మే2 కృణో 4" 


— 14-8, 


పుష్పముల గాపాడుకొనువో నవి ఫలముల నొనగు రీతిని కర్మా 
ద్యనుష్టాన తత్పరుడై (త్ర్యాయషము లనెడి యీ పుష్పముల గాపాడుకొనుచో 
నమృతత్వ పాపి, యోగ్యము లయిన ఫలముల నొసగ గలవు, అందుచే 
వీనిని “అమృతస్య ష యని ( చినది, 
అమృత న్య పుష్పాణి' యని ' (శ్రుతి నిశ్రేశించినది 


ఇక ద్రికృతమునకు వత్శము, పై తి ప్రామాణ్యము ననుసరించి 
మొదట కర్మనిస్టు డై వసురూపుడు, జిజ్ఞాసాపరు డె రదరూపుడు నె న వేవవిదుడు 
(బహ్యోనిమ్ష షుడై యాదిత్యారూపు డగు ననుట. యుక్త మే. అటి యాదిత్యరూపులకు 
(శుతి స్వనయె యొవ్చును. 


స్వస యన. సోదరి యని సామాసక్టిముగ నర్జము. ్వసస్మిన్‌. సీద 
తతి స్వసా' _ అని యాస్కనిర్వచనము “ను అసా చేను! సీవతీతి స్వసా' 
అనియు మజియొక్త నిర్వచనము. (నిరు, టివ్పణి). పరుడ. (బహ్మ 
నిష్ట డైనవానికి (శుతి తన వాక్యము లన్నియు నాత్మయందే (స్వస్మనొ 
పమన్వయ పజచి వెలయుచు, తోడనుండి, సక్షిస యగు నని భావము, ఆదిత్యుడు 
రసమును. .[గ్రహించునట్లు, (బ్రిహ్మనిషుడై యాదిత్యరూపుడగు నీ వేదవిదుడు 
[1తయీవిద్యా సారమగు రసమును ((బహ్మామృతా నంద రసమును) గ్రహించి 
యాదిత్యు డను అన్వర్థనామము నొందును, 





కవిః కా వ్యమ్‌ 527 


కాగా మొదట వేదాధ్యయన కర్మానుష్టానాదులు, పిదప (శ్రవణ మన 
నాదులు- వీని ద్వారా (శుతి (ప్రభుసంమితము, సుహృత్సంమితము నగుచు నాధ 
కుని హృదయము నందు (గమముగ సరసత ((చక్కవి చిత తృసంస్కృృతి) నాపా 
దించి తుదకు కాంతాసంమితముగ నాత్మ (లేక తన) స్వరూపమును దర్శింప 
జేయుచు బ్రహ్మానంద రసావలిప్తుని గావించు చున్నది. 


అమృ తస్య నాపి. అనాగా = అదితిః = 


గ్రతియంవలి యిట్టి _వైదగ్య్యమును దర్శించిన వేదవిదు లగు మహ 
సీయులనే “మే విద్వాంసస్తే కవయః” _ ఆని శతి కీర్మించినది. అట్టి విద్వాంసు 
లగు కవులే వేదకావ్యకుశలు రగు సహృదయు అని పూర్వము చెప్పబడినది. 
వారికి అమృతరూవ మగు నానందమునుదర్శింప జేయునది గావుననే వతి 
“'అఆమృతస్య నాభీః-అ మృత మున కావాసస్తానము” ఆగు చున్నది. 


అపౌరుషేయమై, యందుచే. పురుషబుద్ధికృత దోషరహితమై (ఆనాగాం) 
అభిండసీయమె _ సర్వడేవతా మంత తత్వ (పఖ్యాపిక యగుచు సర్వదేవతా 
మాతృమూర్తియై, అదితి 1 స్వరూపిణి యగు వైదిక వాణిని వధింపకుడు 
(మా వధిష్ట్ర_హంసింపకుడు. అని పె మంత్రము నకు శుతిపరమైన యర్థము. 
ఇట్లు “మాతా రు(దాణామ్‌” అను సీ మంత్రము ద్వారా [కుతి తన 
స్వభావమును తానే భంగ్యంత రముగ నిరూపించుకొనినట్లు స్పష్ట మగును, 
పె (శ్రుతివలన (బహ్మనిష్టు లయిన వేదవిదులకు (కుతి ద్రిహ్మవిద్యా రూపిణియై 
స్వసయై యొప్పు నని తెలిసినది. 


క 


1. అదితి ర్ల గౌ వాసం. కిరింలి శం (బ్రా, 14-21-0 2.8.4.348. 
వా గ్యా అదితిః__శ. దా, 65-2-20. 


అంబిక. (బహ్మవిద్యారూపిణ్‌ = స్తన క 
(బిహ్మావిద్యారూప్‌ణీ యగు ఆంబికయ బరమేశ్వరునకు “న్వస'్యె 
వీరాజిల్లుచుండు నని (కుతి యిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“ఏష తే రుద భాగ సహ స్వసా౭మ్బికయ్యా తం జాషస్వ' 
=. తె .సం, 1-8.6.1. 


వోజసనేయ్యశ్రుతియందు (4-57) సీ వాక్ణ మిటే గలదు. గతపథ కుతి 
యా వాక్యము నిట్లు వివరించినది 


“అమ్బికో హ వె నామా౭న్య స్య్వస్కా తయా౭. స్యెష 
సహభాగఃి శం (బ్రా 2.0.2.9: 
కాన (బహ్మవిద్యారూపిణ్‌ యగు పరమేళ్వరి నరమేశ్వరునకు స్వస 
ట్లు (బ్రహ్మానిష్టు డయిన వేదివిదునకు (బహ్మ”ద్యారూపిణి. యగు (శ్రుతియు 
న్వసయై యొప్పుట (శుతిసం్యపదొయానుగుణ మే యగును. 


కేనోపని షత్తునందును ఇంద్రునకు సాక్షౌత్కరించిన హై మవతియగు 
ఉమ పరమేశ్వరసహవర్తిని, (బహ్మవీద్యారూపిణి యగు పరాడేవత యవి శ్రీ 
శంకరథభగవత్చాదు లెట్లు వివరించిరి. - 


“త స్యేంద్రస్య యక్ష భకిం బుద్దా విద్యా ఉమారూపిణీ 
(పాదు నభూక్‌ _స్తీరూపా।; స ఇం[ద సొ ముమాం జహు 
శోభమానాం-సర్వేషాం హీ ళోభమానానాం శోభనతమా 
విద్యా తదా బహుశోభమా నేతి విశేషణ ముపసన్నం భవతి, 


క విః-కావ్యమ్‌ ర్‌ 0 


"హె మవతీం హేమకృతాభరణవతీ మివ బహుశోభమానా 

మిళ్యర్థః। అథవా ఉమైవ హిమవతో దుహితా హైమవతీ 

నిత్య మేవ సర్వట్లే నేశ్వరేణ సహ వరత ఇతి జాతుం 
కు అా=టీ (ల 


సమరేతి కృత్వా తాం  ఉపజగామి . —పదభాష్యు, 
అ /. + ఇ 


“స శాన్హాభిమాన ఇం(దోఒత్యర్హం _బహ్మజిజ్ఞాసుః ....' స్రియ 
మతిరూపిణీం విద్యా మాజగాదు! అభి ప్రాయోద్భోధ 
హేతుత్వా (దుదపత్నుుమా హైమవతీవ సా బహుళోభ 
మానా విద్యైవ। విరూపో2పి విద్యావాన్‌ బహు శోభతే! 


_-వాక్యభా ష్య, 


విజయగర్వమోహితులై యగ్నివాయువులు తదు యెదుట ప్రత్యకమైన 
యకతమును యక్షమును గానే దర్శించిరి ఆ యకతము యెదుట నుంచిన 
తృణమునుగూడ నగ్ని దహింపలేకపోయెను, వాయు వా తృజమును గదిలింప 
లేకపోయెను ఇట్లు వారు పరాభూతు లయిన పిదప ఇం(దుడు రాగా నా 
యక్ష మంతకిత మయ్యెను కౌని యింద్రు డా యక్షమును యక్షముగా గాక 
వరమేశ్వరన్వరూవ మవి గుర్తింప నాతని మనస్సు భకినిర్భరము, శాంతాభి 
మానమై జిజాసాపరవశము నయ్యెను. అగ్నివాయువుల వలె గాక యిం[దుడు 
శాంతాభిమాను ౫ (బ్రహ్మనిష్టుడు నగుట జేసి ఫై నువతి యగు ఉమ బహాంశోభ 
మాన యగుచు సాకొత్యరించెను ఇందు డంతట- “ఈమె సర్వజ్ఞ డగు వర మేశ్వ 
రునితో నిత్యము తోడ నుండునది; (బహ్మవిద్యాస్వరూపిణి కాన పరమేశ్వర 
స్వరూపమును దెలియజాలినది”యని తెలిసి యామెను జేరి యుపాసించెను బుద్ది 
వికసింపజేసి పరమార్దమును దర్శింపజేయు. విద్యలలో (బ్రహ్మవిద్య యత్తమోత్త 
మము, ఎంతటి విరూవవంతు డ బునను విద్యచే ళోభించును, అందును (బహ్మ 
విద్యచే మిగుల శోభించును. _ కనుక (బ్రహ్మవిద్యారూపిణి యగు ఉను “బహు 
శోభమానా” యని కీర్తింపబిడినది _ ఆని యర్థము, 


580  భారతీవిరు క్రీ 


ఇట భక్తిప్రవణుడై జిజ్ఞాసాపరవకు . డయిన యిం్యదునకు పరాడేవత 
(అహ్మవిద్యాస్వ రూపిణియై సాక్షెత్కరించి పరమార్హమును దర్శింవ జేయుట గమనా 
రము. యకరూవ పరమేశ్వర స్వరూప దర్శన భాషణాదులచే నగ్నివాయువులు 
ఇతర దేవతల కంటె భాగ్యాతిశయ సంపస్ను లే. 'వారికంటెను గూడ భీ 
నిషుడ్డై, శాంతాభినానుడై, (బ్రహ్మ వివ్యాసాకాత్యారము' నొందిన యింధుడు 
లోకో త్రరభాగ్యశాలి, కావుననే “ఏతద్‌ (తృణం) దహ,” “ఏతద్‌ (తృణం, ఆదత్స్య 
ఇది దహింప్పుము ఇది కడిలింపషుము-ఆని యిట్లు పరీక్షించి పరోక్షముగ నగ్ని వాయు 
వులకుదన పారమైశ్వర్యమును (ప్రబోధించిన యక్షమే శాంతాభిమానుడై , భక్‌ ప్రవిణ 
మనస్కుడై. (జ్రిజ్ఞానువై యుత ,మాధికారి యయిన యిరి(ద్రునకు ఉమారూపిజీటై 
ప్రీరూపమున సాక్షాత్కరించి _బహ్మవిద్యోపదేశము జేయుట గుర్తింప నగును. 


శ్రీ) మాధవాచార్యులచే గూడ నీ (కుతితాత్సర్య మి్లే కాలమాధఏయ 
మున నిట్లు వివరింపబడినది, 


“భకాన్ముగాహ మూ ర్తిస్వీకార శ్చ తవలకారా ఖ్య సామ వేద 
కాాపిశేషే కస్యాంచి దాక్యాయికాయా మామ్నాయ కే। 

తస్యాం హ్యాఖ్యాయికాయా మేవ ముక్తమ్‌ ౬ అగ్ని 
వాయ్విం(ద్రాదయో దేవా ఈశ్వరామగృహీశాః సర్వ త్ర 
విజయమానాః న్వక్రీయ మెవై త్ర త్సా మిర్థ్య మిత్యభిమన్యంతే। 

తాన్‌ బోధయితు మ వాజ్యానసగమ్మ్యం పర మేవ (దహ్మ 

పూజ్యాం చకుర్గమాగ్థం కాంచి న్మూర్తి రిం, ధారయిత్వా 

(పాదుర్శభూవ। తయా సహ వాదం కృత్వా౭_పి రాజస 

చిత్తా వగ్నివాయూ (బ్రహ్మత డం నైన 'బుబుధాతే। ఇంద 

స్తు  సార్త్వకచితో బుబుధే” - 8హోద్దాత ప్రకరణమ్‌, 


రమేశ్వరు డా యా సమయములందు భక్తుల చి తసంస్కృతుల ననున 
రించి త తదను గ్రహయోగ్య మూ ర్రివిశేషముల స్వీకరించుచుండునను విషయమును 


కవిః.కొన్యమ్‌ 531 


కే నోపనిషత్తు ఒక యాఖ్యాయికారూపమున వివరించినది. పరమేశ్వరుడు పూజ్య 
యక్షరూసమున సాక్షొత్కరించినను విజయాభిమాన మోహితులై రాజసచిత్తు అగుట 
జేసి యగ్నివాయువులు (బహ్మత తము దెలియజాలకపోయిరి, సా-త్వికచిత్తు 
డగుటచే నిం(దుడు తెలియజాలెను. అని యర్థము, 


రాజనచిత్తులగు నగ్ని వాయవులకం"టె సా -త్ర్వ్వికచిత్తుడై యు త్త మాధికారి 
యయిన యింధదునకు (బహ్మవిద్య స్రీరూపమున పాఇెత్కంరించి యాత్మస్వరూప 
మును దర్శింపచేయ ట స్పష్ట మని తెలియనగును.. కాన పరమేశ్వరునకు సహ 
వ ర్తినిమై స్వసమై శోభిల్లు ఫరాదేవతవలె (ట్రహ్మనిష్షడై వరలెడి వేదవిదునకు శ్రుతి 
కోడనుండి స్వసమె యాత్మస్వరూప సౌందర్యాదుల దర్శింపజేయ ననుట యు క్ర్షమే 
యగును, 


“తో త్వ స్మె తన్వం, విస(సే జాయేవ సత్య ఉశతీ సువాసాః' (బు. 
1071-4) ఇత్యాది శుత్యర్థమే యిట నాభ్యాయికా రూపమున జమత్కారముగ (కుతిచె 
(అదర్శింపబడిన దని తెలియనగును. కాన అధికారిభఖేదము ననుసరించి (పభు_ 
సుహృత్‌ = కాంతా సంమితత్య మార్గముల ద్వారా సాధకుల కర్మ ఉపాసనా - 


జ్రాననిష్టుల నొనరించుటయే [త్రయీోవిద్యారూస వేదకావ్య స్వభావము, 
(హల ట్ర 

© వి లి 
దా ఎ తికుల దృష్టిః. 


కాని చర్మిత్రకోరులు కవి-కావ్య పదములకు బైన బేర్కొనిన (శుతి స్మృకి 


కావ్య సంప్రదాయ. సిద్ధము లయిమ్యు ర్ధముల | గ్రహించినట్లు కన్సట్టదు.. వారు 
“Poet-Poetry’ అని యోరీతగానే యా పదముల ననువదించిరి, ఆ పదములకు 
గల యర్దగాంభీర్యము వారిచే రూపొందింపబడిన కోళశముఅ వలనను శేటపడుది 
లేదు. ‘Poet-Poetry’ అను నీ యాంగ్రపదములను పాళ్చాత్యకవులు, విమర్శ 


కులు (ప్రాయికముగ నేయే యర్షములందు (బయోగించి _యట నట నా వదముల 


532 భార తీనిరు క్రి 


యర్హముల నిర్వచించిరో, యౌ దృష్టితో నే (శుతిని, యందలి కపి 
కావ్య పదముల బరిశీలించుటకు చార్శితికులు బూనుకొని నట్లు గన్నట్టుమ, 
ఆ దృష్టితోనే చూచి లౌకికకావ్యము లందు వలె వేదమున “క్వ మత్క్భకి 
(Poetic Merit) యెడ నెడ కొలదిగ గన్పట్టుచున్నను మొత్తముమీద న్వ్వేన్స 
నందు కావ్యులక్‌ణము లేదను భావమే వారి (నొతలు దెలియజేయుచున్నవి, ఆందు 
చేతనే (శ్రుతియందలి *కవి కావ్య” యనుపవములు “మం(తరచయిత వారి ర్వన్న కేక 
స్తోతము* అను నర్ధముల బోధించు నవిగనే వారికి గన్పట్టినవి. _వతిదృష్టిలోను 
తత్సం(పదాయ (పన ర్ర రకు లగు మహర్షుల దృష్టి లోను మహాకవుల దృష్టిలోను గల 
కావ్యలక్షణజణము వేజు; ఈ చరిత్రకారుల దృష్టిలో గల కావ్యలక్షణము వేల్లు, 
దృష్టిభేదమే యీ పదముల కిట్టి యర్హమును జెప్పుటకు కారణమైనది. 


పాశ్చాత్యసండితులు, కవులు - వీరి దృష్టిలోని కావ్య (Poetry, స్వా 
పమును జూతము, కావ్య (Poetry) మనగా : 
1) Metrical Composition - ఛందో బద్దమైన రచన. 


జాన్సన్‌, 


2) ‘The art of uniting pleasure with truth by calling 
imagination to the help of reason’ — చమత్కారజనకమగు కల్పనతో 
హేతుకముగ వా _స్పవికతను ఆనందముతో 'మేళవించెడి కళ. 


కోశము, 


8) ‘The thought and words in which emotion Spon- 


taneously embodies itself —_ అ(|పయత ముగ నావేశముతో రూపొందు 
భావము, శబ్దములు, 


4) The art of employing words in such a manner as to 


produce an illusion on the imagination, the art of doing by 





కవిః = కావ్యమ్‌ ర్‌ 38 


means of words what the painter does by means of colours~ 
వాస్తవముగ లేకున్నను చిత్రలేఖకుడు రంగులతో నొక వస్తువ్నను సజీవముగ 
కున్న యటుల చి(త్రించునట్టు, శబ్దములతో లేని యర్థము నున్నయటుల భ్రాంతిని 
గొల్చి చమత్కరించు కళ. __మెకా లే. 


9) The expression of the imagination - ఊహాభివ్య క్రి 


అజ బు వీ 
కన, 


ర The language of the imagination and the passions. 


ఊహ లను, భావో దేకములను (పతిబింబింప జేయు భాష, 
ఎ-హాబిలిట్‌ , 
Ty The anti-Thesis of science, having for its imme- 


diate object pleasure, not truth -- కవితకు లక్యు మానందము; వాస్త 
వికత గాదు; కాన భౌతికళాస్త్రమున కిది విరున్దము, _కోలేరడ్డ్‌. 


రి The most delightful and perfect form of utterance 

that human words can reach -- మా నవుడు శబ్దజాలముతో రూపొందింప 

గలిన ఆహాదకరము, పూరము నగు రచన. —మాచ్యూ ఆర్నాల్‌. 
Mh ౧ ల a 


ర్ట Musical thought -—- లయసమన్విత భావము _కాశ్లెల్‌. 


10) The spontaneous overflow of powerful feelings 
ఒక్కసారిగా పొంగి ఫొరలెడి (ప్రబల - ఉదాత్త - భావపరంపర, వర్త్స్‌వ ర్త్‌ ర్‌, 


దాదాపు ఇట్టి యభి ప్రాయములనే (పతివింబింపజేయు నిర్వచనము లింకను గలవు ఈ 
నిర్వచనము లన్నియు తమ తమ యభిరుచుల ననుసరించి వెలువడినవి. ఒశే అత్యము 


15) 


584 భారతీనిరు క్తి 


నుదేశించి (ప్రవృ త్తము అయినవి కావు. కొందణికు ఆనందమే లక్ష్యము; వా స్లవికత 
గాదు. కొందజికు ఆనందముతో గూడిన వాస్తవికత ధ్యేయము. వా_స్సవము గానిమ్ము; 
కాక పోనిమ్ము;గిలిగింతలు పెట్టి యాక ర్షించుట కొందఅ కభివతము. పొంగి పొరలెడి 
(ప్రబల భావా వేశపరంపరలో తన్మయీభావము కొందు కొండంంచునది, ఇట్లు పరిశీలిం 
చుచో నీ నిర్వచచనముల కొకే లక్యుము లేదనుట స్పష్టమగును. ఇవియన్నియు 
దాదాపు అలంకార (ప్రాధాన్యమును జిప్పెడి భారతీ యాలంకారికుల నిర్వచనములలో 
నంత ర్ఫూత ము లగునని చెప్పవచ్చును. “సౌందర్య మలంకారః” అని భజ్టవామ 
నుని వచనము. మనస్సుని రంజింపజేయు సౌందర్యము అలంకార మని యర్థము, 
‘A thing of beauty is joy for ever’ ఇత్యాది పాళ్చాత్యకవుల వచనములు 
భట్రవామనుని వచనమును స్ఫూర్తికి డెచ్చుచుండును, 'బాహ్మసౌందర్యమును జూచి 
(వభావితమై పొంగి పొంలెడి యాచేశముతో మూ ర్రీభవించెడి చనుత్కారజనక 
శబ్బార సన్నివేశము కావ్యకళి ఆని యీ యన్ని నిర్వచనముల గలిపి జూచిన 
సిద్దించెడి సాఠరాంశముగా దెలియనగును. 


ఇట్టి దృష్టితో నే_“(పకృతి దృశ్యముల జూచి పరవళులైన ఆర్యు 
లనెడి వారి రచనలు వేదములు '-అని చారి తికుల కల్పన సాగినది. “శ్రుతుల 
యం వలి ద్యావా పృథీ వీఅగ్ని-వాయు-ఆదిత్యాది వర్హనలు కేవలము (పకృతిదృశ్య 
వర్ణనలు గొప్పు అవి మం తములు; మనసశీలములు; మననము జేయుకొలది 
ఆదిభౌతిక _ ఆగ చై విక _ ఆధ్యాత్మికాద ర్ధముల (బబోధీంచునవి; బాహ్మసౌందర్యి 
వర్తన వ్యాజముస ఆంతరదృష్టిని గలిగించునవి; శివతమ  రసాస్వాదరూపమగు 
నజ్జాతార్థము వైపు దృష్టిని మరల్బునవి (వేదయతితి వేదః; నితరాం వేదయతీతి 
'నివివ్స్‌* _ అనియెడ్‌ యిట్టి విషయములు చార్మిత్రికుల దృష్షిలో నున్నట్లు వారి 

ల్‌ ఈల ౮౮ 

విమర్శలవలన గోచరింపదు, 


భారతీయోలంకారికులు, మహాకవులు మహరులు, (కతియును జూపీన 
క్రవి_కావ్య-రన_ ఆనంద-అలంకార-రీతి.శయ్యాది స్వరూవములుగాని, అధికారి భే ధము 
ననుసరించి యీ పదములచే దెలియబడెడి విశిష్ట వివిధార్థన్వరూపము 
గాని చారిత్రికుల విడర్శలవలన చెలియదు. అట్టి యర్జగాంభీర్యమును దర్శించి 


కవిః -కౌవ్యమ్‌ ్‌క్రిర 


యా దృష్టితో శాస్త్రమును (బవర్శింపజేసిన వారు భారతీయాలంకారికులు. ఈ 

లక్యమును విస్మరింపక భవ్య కవితా వేశముతో గావ్యముల గానము చేసినవారు 

భారతీయ మహాకవులు. అందుచే భారతీయాలంకారికుల వచనములు, భారతీయ 

మహాకవుల నసూకులు బరిశీలించినచో (శతి యుదేశించిన “కవి-కావ్య స్వరూపము 
అలాటి ౧ 

కేబపడు నట్టు, అటి దృష్టిని (ప్రతిబింబింప జేయని చార్మితికుల కల్పనల నెంత 

య లు ను 
బరిశీలించి నను నా స్వరూపము గోచరము గాదు. 


శుతియే (ప్రత్యక్షముగన్సు పరోక్షముగను, కాంతాసంమితముగను తాను 
('పభు-సుహృక్‌ _-కాంతాసంమితముగ కర్మ- భక్తి _ జ్ఞానయోగముల (ప్రబోధించెడి 
తయి; విద్య; కావ్యము; ఛందస్సు--అని చెప్పికొనుట పూర్వము వివరింపదిడినది. 
కొన [శుతియందలి (త్రయీ -_ విద్యా _ కావ్య ఛందః స్వరూపముల సాకల్యముగ 
దర్శించినగాని శ్రుతి స్వరూపమును యథాతథముగ (గ్రహింప శక్యము గాదనుట 
(శుతితాత్సర్యము, | 


“భారతీ యనియు చేదవాణికి నామము, భారతీ స్వరూప పరిశీలనము 
జేసియు నీ వేదముయొక్క 'తయీ-విద్యా-కొవ్య” స్వరూప మింకను తేటపడ 
గలదు. ఇక భారతీ స్వరూపమును జూతము, 


భారతి 


చరంతీ తై 9లోక్యం (తిభువనపతే ర్యా సహచరీ 
వసంతీ చి శేష ప్రథయతి పరం సాధయతి చ। 
చరంతీ యజ్లేషు హ్వయతి చ సురాన్‌ పాలయతి యొ 
సరాం భారత్యాఖ్యాం హరిహృదియలక్మీం హృది భజే ॥ 
అంది ; భారతీ ! నీరు రంజీతే 

సూనృ'కే మధుర సూక్త ళోభితే | 
భావనాంబర విహార వి[శ్రుకే 

పాహి పోవని హరిపీమే శివే॥ 
భారతీ భరత స్యేయం హరే స్పర్వస్వలఠూపిణీ [ 
హృదయే హృదయే సిత్యం విహరంత్‌ విరాజతామ్‌ ॥ 


మలాలా వేదమాత్మ సవః 
త్మీసోదేవ్య | ర్‌ 


వేదవాణీ తన సారాధీంచెడీ వసు_రు!ద_ఆడీత్యో రూపులగు వేవవీదుల 
యధికారీ (అవస్హ్రా భేదము ననుసరించి యొకపుడు దుహితయై, ఇంకొకయెడ 
మాతమైై పీడప స్వసయై - ఇట్లు మూడు రూపములతో వెలసి యుపదెళించుచు 
ఆఏతిమై అనగా నర్వశేవతాత్మక మగు నఖండపాణి లేక శ క్తియై, తుదకు అవృుత 





భారతి 587 


నాభియె వరలు నని యింతకు బూర్యము వివరింసబడినది. ఈ వేదవాణియే 
భారతి, 


కాని క్రుతులయందు ఒక భారతీనామమే గాక దీనితోపాటు ఇడా_ 
సరస్వతీ నామములు గూడ తజచుగ వినవచ్చుచున్నవి. ఈ మూడు నామములతో 
(శుతులయందు మువ్వురు దేవతలు సాకొత్కరింతురు. ఈ మువ్వురికి నిరంతర 
సాహచర్య మున్నట్లును గన్పట్టును. _ ఏరు 'తిస్రోదేవ్యః? (బు. 1-18-0; 
తె. (బా. 2-6-141_4 మొ అని వ్యవహరింపబడుచు యజ్ఞభూమి కాహ్వానింప 
బడుట పెక్కుచోట్ల గాననగును, ఒక్కొకప్పడు ఇడా_సరస్వతీ భారతీ! యవి 
(ద్రక్యేకముగ మూడు నామములతోను, కొన్ని యెడల 2 “ఇడా లేక సరస్వతీః 
లేక భారతీఃి ఆని యొక్కాక్కనామముచేతనే మువ్వురు వ్యవహరింపబడుటయు 
గలదు. ఇ.కొకయెడ మహీ, మాతరః _ ఇత్యాది పదములచే గూడ గీ రింప 


rrr 


1. “ఇడా సరస్వతీ భారతి __ వాసం, 7105 తె.సనం. 418"; 
మై. సం. 41-65 కౌ.సం. 18-17, 19-185 తై. (బా. 8.6181. 
“సరస్వతీ సాధయంతి ధియం న ఇళా డేవీ భారతీ విశ్వతూ ర్తి 1 
“త్రి స్రో దేవః — ము, వాలీరీ. 
“ఇడా సరస్వతీ భారతీ మహీఃి = వా సం, 28_క 

B. we. ఒకట 
“ఇడా సరన్వతీ మహీ” బు, 1-18-8 మొ॥; ఆ. సం, 5-27-9; 
మె. సం. 10.6. 
= 
2. “భారతీఃి — తె. (బా. 2.176; 


“ఇడాభిః” — ప సం, 21-14. 


588 భారతీనిరు కి 


బడుటయు గలదు = ఇట్లు జూచినరో నీ (కింది శాకేసము లుత్చున్నములు 
కాగలవు, 


ఆకేపసములు 1, 
లోలో 


1) ఇడా = సరస్వతీ _ భారతీ యను నీ మువ్వురును దేవతలు గదా; 
అట్టి యెడ భారతి యను పదమొక దేవతావాచక మగును గాని వేదవాచకమగుట 
యెట్లు 2 


ఓ మజీయు భారతిపదము ఈ దేశము నందును, ఇందలి (పజ 
యందును (బ్రనిద్ధ మెనట్ల (కింది పురాణవచనముల వలన దెలియచున్నది. 


దుష్యంతపు తుడు భరతుడు. భారతీ! పజ = 


“భరతా ద్భారతీ కీ ర్టీః యే నేదం భారతం కులమ్‌ | 
అపరే యే చ పూర్వే వై భారతా ఇతి విశ్రుతా $1” 


. భార. 1-74-184. 


“దుష్యంతా దృరతో జజై విద్వాన్‌ శాకుంతలో నృపః | 
తస్మా ద్భారతవంశస్య వి (పత సై మహద్యశః॥” 
ఎ భార, 1.9419. 


“చక్రవర్తీ తతో జడే దుష్యంతా త్నమితింజయః | 
శకుంతలాయాం భరతో యస్య నామ్నా తు భారతాః॥[” 
-ా మత్స. 49.11. 


రిం 


షభపు తుడు భరతుడు = భారతవరము $= 
U వ్‌ 


“ఆధ భగవాన్‌ బుషభదేవ .... ఆత్మజానాం ఆత్మసమా 
నానాం శతం జనయామాస | కేషాం ఇలు మహాయోగీ 

భరతో జ్యేష్ట (శేష్టగుణ ఆసీత్‌; యేశేదం వర్షం భార్తత 
మితి యత ఆరభ్య వ్యపదిశంతి” 


య భాగం 5-8-8390. 


*దుషభాత్‌ భరతో జై. వీరః సత్రశతా గజ sr, (. 
ఫ్రో౭_భిషి చ్యాజథ బుషభః ప్పుత్రం (పా _వౌజ్య మౌస్టితః॥ 


హిమాహ్వం దక్షిణం వర్షం భరతాయ న్యవేదయక్‌ | 
తస్మా త్త ద్భారితం వర్షం తస్య నామ్నా విదు దృధాకొ 


. వాయు. పు. 8080-51 62. అజం విష్ణు, వు, 21.27 నుండి 8, 


వునువు భరతుడు-భార కవర్షవు-భారతి పజ ;= 


“వర్షం య ద్భారతం నామ యకేమా భారతీ (ప్రజా ॥ 
భరణొ చ్చ (ప్రజానాం వై మను ర్భరత ఉచ్యతే । 
నిరుక్తవచనా వైఎవ వర్షం త్ర ద్భాగతం స్మృతం ॥1 


_ వాయు, పు, 47.163 మత్స్య. పు. 118-5. 


లోకమే భారతము =. 


“లోకో౭.యం భారతం వర్షమ్‌” _--అమరకోళః 
“మహర్షి వ్యానరచితే జంబూద్వీపే చ భారతమ్‌” __రభనః 
“వర్షం స్థానం నిదుః (సొజ్జా ఇమం లోకం చ భారతమ్‌__భారవి 
“వర్షో ఒశ్రీ భారతాదౌ చ జంబూద్వీపాబ్దవృష్టిమ”  __ అమరసుధా 


“అత ఏవ సామాన్యవిశేషభావాత్‌ జంబూద్వీపే తదేకదేశే 
చ భారత(ప్రయోగః, (ప్రకరణాదిభి స్తు తదవగమః” 


__ ముకుటః (చూ. అమరసుధా టిప్పణి), 


పె పురాణవచనములయం దొకచో దుష్యంతపుతుడగు భరతుని 
వలనను, వేతొకచో బుషభప్పుతుడగు భరతుని వలనను, నింకొకచో భరతు డగు 
మనువు వలనను నీ దేశమునకు భారతవర్ష మనియు, విందలి (ప్రజకు భారళ్‌( పజ 
యనియు (బసిద్ధి వచ్చినట్లు గన్పట్టును. ఇంతేకాదు లోకమున కంతటికిని భారత 
వర్షమని (పసిద్ధి యున్నట్లు ఆమరసింహుని యొక్కయు భారవి యొక్కయు 
వచనముల వలన దెలియుచున్నది. జంబూద్వీపమే భరతవర్త మనియు కొన్ని 
కోశములు చెప్పుచున్నవి. మొత్తముమీవ భరత_ భారత_భారతీ పదములు లోక 
వాచకములుగనో, ఈ చేశనామములుగనో, లేక యింవలి (సజానామములుగనో 
పసిదమై యుండుట స్పష్టము. అట్టి యెడ నీ భారతీపదము వేదవాచకమగు "పెట్టు? 


మణియు భారతదేశము, భారత్వీపజ యను (ప్రసిద్దికి పె వచనము 
లలో నొకటి పమాణ మగుచో మిగిలిన య్య(పపహాపముబు కావలసి వచ్చును. 
అట్లుగాక యన్నియు [ప్రమాణము అనుట యెట్లు ? 
న్‌! య 


భారతీ 541 


(శ) ఇదియగాక చర్మిత్రకారుల వాద. మింకొక తీరుగ నున్నది. 
“'పేదరచయితి లని. చెప్పబడెడి యార్యులలో బెక్కు_ తెగలు గలవు. వానిలో 
“ఇరతులు' అను తెగ యొకటి, ఆర్యుల లోని యన్ని తెగలవారికి నగ్ని యారాధ 
సీయుడే. ఆయినను భరతులచే నారాధింపబడుటచే నగ్నికి 'భారతఃి అనియు" 
వారిని రక్షించి (బోచెడి యొక దివ్యశకి,కి (protective, Divine Power)'భారతీ 
యనియు (సిద్ది గలిగినది. భారతీచేవికి సరస్వతీసా హచర్యము గన్సట్టుట జేసి 
భరతు లనెడి తెగవారికి సరన్వతీ నదికో సంబంధ మున్నట్లు తెలియును, 
ఆనగా ఈ భుతు లను తెగవారు సరన్వతీనదీ తీరమున నివసించి యుండి 
తమదేవత యగు భారతిని గొల్చి యుండవలెను? (చూ. ‘Vedi Index of Na- 
mes and subjects’ by A. A Macdonell and A. B Keith).మతీ యు 
భరతులు సరస్వతీ నదీ తీరమున నివసించి యా నదిని గూడ నొక దేవతగా భావించి 
యుందు రనిపెక్కు చరిత్రకారుల యభిప్రాయము. భరతులు, భారతులు, సరస్వతి_ 
పినిని గూర్చిన విషయమై చారిత్రికులలో మత భేదములు చాల గలవ్వ, ఏమైనను 
ఈ చారిిత్రికల వాదములను బట్టియు భారతీ పదము వేదవాచకము గాదని 
తెలియును. ఆగుచో వేదవాణిని భారతి యనుట యెట్లు ? 


కాన భారతీస్వరూపము తేటపడుటకై పై విషయముల బరిశీలింపవలసి 
యున్నది. ముందు చారితికుల వాదములో సామంజస్య మెంత గలదో చూతము. 


భరతాభారత - భారతిపదములు - చారి (తికుల నా 
అనామంజస్య ము = 


(1) “భరతు లనెడి యొక తెగవారిచే నారాధింపబడుటజేసి యగ్నికీ భరతు 
డనియ ఆ తెగవారిని రక్షించెడి యొక దివ్యశకి,కి వారిననుపరించి భారతి 


169 


42 భారతీనిరు కి 


యనియు (బసిద్ది గలిగినది”-..యనెడి వాదము కేవలము ఊహా కల్పితము (పతి 
(వ్రసిద్ధము కాదు యుక్తిసహమును గాదు. లోకమున నేదేని యొక దేవతను 
(ప్రధానముగ నారాధించుట వలన తదారాధకులకు తదనుగుణముగ శే వులు, 
వై స్లవులు, గాణాపత్యులు.అవీ యీ విధముగ వ్యవహార మేర్పడుట గలదు 
ఒక మహా(వక్త ననుసరించి తదనుయాయులకు బౌద్ధులు, జైనులు-అని యీ 
రీతి (బ్రసిది వచ్చుటయు గలదు. లేక యా మహా(పవక్తలచే (పవచింపబడెడి 
యొక మూలసిద్ధాంతము నాదరించుట వలనను దై్యతులు. విశిష్టాద్వెతులు అని 
యీ రీతిగ (బసిద్ది గల్లుటయు గలదు. అంతియేకాని ఆరాధకుల వర్గము, లేక 
సంఘము మొదలగువాని ననుసరించి యా యా దేవతకు గాని, (ప్రవక్తకు గాని, 
నామము కల్పింసబడుట లోకన్యాయ విరుద్దము. కొన భరతు లనెడి తెగ వారిచే 
భరత, భారతీనామము లా యా దేవతలకు (బసిద్దము లయిన వనిచెప్పుట 
సమంజసము కాదు. 


(2) 'భరతులను నొక _ తెగవారున్నట్లు (శుతులనలన . దెలియు 
చున్నది.*-అని చెప్పుటయు తగదు భరతు అనగా నొక పురోహిత వర్గము 
(Priest class) అని చరిిత్రకారు లూహించి తదనుగుణముగ సెక్కు. చరిత్ర 
కల్పనల జేయచున్నారు. ఇట్లు చెప్పుట (శుతిసంమతము కాదు. (శుతులయందు 
భరత భారతీ శబ్దిములకు బెక్కు నిర్వచనములు గానవచ్చును. అందెచటను “భరత 
లనగా నొక పురోహితవర్షము అను విషయము గానరాదు. 


బుత్విజులు-భరతులు అల 


. యజ్ఞాదికర్మ (పయోగకుశలు లై - యజ్ఞమును నిర్వహించెడి వారికిని, 
యజ్ఞమును జేసెడి యజమానులకును. “బుత్విజులు? అనియు. భరతులు లేక భారతులు 
= అనియు (శుతుల యందు (సిద్ది గలదు 


“అమంధిష్టా ౦ భారతా రేవ దగ్నింో దటి. 9-28.2. 





భారతి 548 
“బుత్విజో _(గ్రావహస్తాసో భరతా వృ క్తబిర్లిషః” 
_ ఎామౌాధపీయ బుగ్వేదానుక్రమణిక, 


“భరతాః. యజ్ఞద్వారేణ స్యాన్‌ _సంభరంతి” _--స్కందస్వామి 


“ోనరత ముద్ధరే మనుషంచొ” —శెదా: 8-70. 


“అత స్తం భరత మిమం యజమాన ముద్ధర। దేవేభ్యో 
హవి రృరణా ద్యజమానో భరతః సొ. భాం 


“శదెక హు సొ నో మహ ఇతి శంసే దేతాం వావయం 
ర అనో 


భర'తేషు శస్యమానా మభి స్యజానీమ ఇతి వదన ౭” 
వ, (బా. 12-7. 


'విభ ర్తి ఫల మితి భరో యజ్ఞ సృంభరం తన్వ సీతి భరతా 


బుతిషిజఃి సొ, భా, 


వైదిక నిఘంటువు నందును భారత శబ్దము బుత్విజ్నామములలో బఠింప. 
బడియన్నది. బుత్విక్క్కు అనగా “యజ్ఞము జేయువాడుి.. ఆను నర్జము నిర్వచనము, 
ద్వారా నిరుక్కమున నిట్లు వివరింపబడినది కి 


| బుత్విక్‌ కస్మాల్‌ ఇ ఈరణః |! బుగ్యహై భవతీతి 


శాకపూణీః | బుతుయాజీ భవతీతి వొ . నిరు, 319 


ధ్రియంతే దక్షిణాభి సృ ఇతి భరతాః। కుర్వన్ని కర్మాణీతి 


కురవః।.... ఈరయితా హి న స్తుతీనాం భవతీతి బుత్విక్‌ । 


544 భారతీనిరు క్రీ 


ఎ. ముగ్భి ర్లరసౌ యజతీతి బతి 1క్‌ 1... బుతుయాజీ 
...సహిొ కాలే కాలే దేవతా యజతీతి వా బుతొ 
యాజయతీతి వా సవా కాలే కాలే ఏవ యాజయతే నాకాలే” 


—_దురొ= భౌ, 
M 


మాధ వఏీయ ధాతువృత్సి యందును బుత్విక్‌ . శద్ది మిట్లు నిర్యచింప 
బడీనది, 'బుతౌ యజతి; బుతుం యజతి, బుతు పయుకో వా యజతీతి బుత్యిక్‌ 


పై ఆతులను, నిర్వచనములను బరిశీలించుచో యజనశీలు రగు యజ 
మానులును, యజ్ఞమును నిర్వహెంచెడి యాజకులును-'బుత్విజులు; భరతులు”- 
అగుట తెలియును. ఇట్లు యజమానులకును, యాజకులకును భవతు లను (ప్రసిద్ధి 
వచ్చుటకు గారణము ముందింకను వివరింపబడును. ఈ భరితులు (ముత్విజాలు) 
ఆర్యు లనెడి వారిలో నొక తెగ యని (శుతులయతి దెదటను గన్పట్లదు 
కాన నట్లు చెన్చుట (థ్రతిసంమతము కాదు. 


38) “ఈ బుత్విజులు ంపజ్జకర్మలయంద. అరణుల మధించి యగ్ని 
నుత్చాదింప జేయుదురు, ఆందుచే నట్టి యగ్ని వీరికి ప్పుత్రస్థానీయుడ్కు మథన 
హవిర్దానాదులచే భరతుఅకు సంబ౭ధించినవాడు; కాన ఆగ్ని భారతుడగు” నని 
భాష్యకర్తలు కొన్నియెడల నాలంకారికముగ వివరించిరి. (బు. 2_7.l5 Bb 
భరతా బుత్విజః కేషాం సంబందీ భారతః; భారతః బుత్విజాం - ప్కుత్రస్టానియః- 
సా, భా) ఇట్టి (పమయోగము లింకను గలవు, ఇట్లు అగ్ని పుత్రస్థానీయు డగు 
నను విషయము భాష్యకర్తంచే గల్పితము కాదు. ఇట్టి యభిప్రాయము వివరించు 

చ oo థు 1 
(పయోగములు (శుతులయందు బెక్కు. గలవు. “డావిజో దాః; సహస స్పృుతః 
సహసః సూనుః; సహసో యహుః; బుషీణాం పుత్రః - ఇత్యాది పదము లిట్టి వే. 


(దావిణ్‌ దొ 


దవిజ మన ధనము లేక బిలము, (ద్రవిణదాత యగుటచే దేవతకు 
(అగ్ని-ఇం(ద్ర 'ద్రవిజోదాః? అని పేరు, మజియు ద్రవిణ మని హవిస్సునకును 
పేరు, హవిర్ణాత లగుటచే బుత్విజులకును “దవిణోదసఃి అని పేరు. వారల 
వలన నుదృవించుటచే నగ్నికి “(ద్రావిజోదాః' అనిపేరు. ఈ విషయము నిరుక్తము 
నిట్లు వివరింపబడినడి, 


“యథో ఏతన్‌ _-అనగ్నిం దావిణోదన మాహతి, బుత్వి 
జో౭_[త్ర |ద్రవిణో నస ఉచ్యన్తే, హవిషో వాతార ప్తేచైనం 
జనయన్ని । బుషీణోొఎ పుత్రో ఆధిరాజ ఏషః ఇత్యపి 
నిగమో భవతి” __నిరు.$.2. 


కాన బుత్విజులకు అగ్ని పృత్రస్థానీయు డని (సిద్ది, దీనిని 
బురస్యరించుకొని (దవిణోదసులను నొక తెగవారున్నటుల నూహించుట సమఠిజస 


మగునా ? ఆంతే కాదు. 
బుషీణాం పుత్రః! :. 


“బుత్విజః "వేదవివః బుషయః తె రుత్చాదితత్వాల్‌ తేషాం 
ప్పుత్రవక్‌ పుత్రః" __మహీ-భా. (వా.సం.ళ-4ఎ) 


1. అవే. 4-999; వాసం. 5-6; తె. సం. 1-87.25 మె,సం, 1-27 
కా,సం, ఎక్స కటా. 8-4-126; తై. బ్రా, 27-16-1. 


546 భారతీనిరు కి 


“బుషీణాం పు(తః మం (తేణోత్పద్యమానత్వాత్‌ ” 
_--సా.భా. (శా. 8-41-25.) 
“బుషీణాం మం(|తాణాం బుత్విజాం వాపుత్రః తె 


రుత్సాదితత్వాత్‌? __సా,భా. (తె.నం. 1-8-72.) 


బుష లనగా మంత్రములు: లేక మం(త్రవిదులగు బుత్విజులు, 
అటి బుషులచే మధింపబడి యభివ్యకృము చేయబడుటచే నగ్ని "బుషిపు(తుడిని 
యుపచరింపబడిన ది. ఇట్లు అగ్నియే కాదు; మంత్రములచే నభిషేక సంస్కారము 
చేయదిడు రాజు కూడ 'బుషీణాం పుత్రః? అని (శుతి2యందు జెప్పబడుచున్నాడు. 


నహనస్సు తః న 


వేదవిదులగు ముత్విజులు బలముకొలది యరణుల మధించినప్పు డగ్ని 
పాదుర్భవించును. అందుచే నగ్నికి సహన న్చు(త్రః3 సహసః నూనుః4 నహస్టో 
యహుఃఏ౨ అనియు నామములు గల్లినవి. 


యజ్ఞముల యందు మం(త్రపూర్వ కముగ బలముకొలది యరణుల 
మధించుచో నగ్ని (ప్రాదుర్భవించు నట్లు ఆధ్యాత్మికముగ మనస్సు అను ఆరణ్‌ని 
ఓజస్స్పుతో (కేజోరూపమగు బలముతో) మధించుకొలది దివ్య జ్యోతిస్సు 


2. 'బుషీణాం పుత్రో అభిశస్తిపా అయమ్‌” తె బ్రా, 2-7-11. 
ఆయ మధిషేకార్తో రాజా....సో2_ యే మృషీణా మృత్విజాం పుతో2భిషేక 
“పంస్కారేణ లే " రుక్చాదితత్వాత్‌: సా. భా. 


ల్‌ చు 2-6 బౌ సం. ll-70. తె . సం, 41.9.2, మొ 
శీ బి.రి-24-!; 8-28-83 818.26 మొ 
ర్‌. బు. 1-26-10:8.60-[8మొ. 





భారతీ 54? 


(పొదుర్భ్శవించు ననుట (శతి! స్మృతి (ప్రసిద్ధము, అట్లు మధించెడి యోగులకు 
లేక మహర్షులకు నా దివ్యజ్యోతి పృతస్తానియమే యగును. యజ్ఞముల యందలి 
అరణి మథనము ఆధ్యాత్మికముగ జే యవలసిన వానో మథనమును భావింప జేయునది 
భాష్యకర్శలును “పుుత్రవ త్పు(తః* అని వివరించుచు (శుత్యు క్ర మగు ఆల౦కొరిక 
భావమునే వివరించి రనుట స్పష్టము. ఈ యాలంకారిక ప్రయోగములు పరమార్గమును 
(ప్రబోధించుటకే యుద్దిష్టములు. ఇట్టి ప్రయోగముల నుండి పరమార్గమునకు మాటు, 
చరిత్ర నూహించుట (శ్రుతి తాత్సర్యానుగుణము గాదు. ఆగ్ని 'బుషీణొం పుతఃి 
ఆని చెప్పబడుచున్నందున బుసు లనెడి యొకతెగవారు గల రందుమా ? అశు 
భరతు లొక తెగవా రనుటయు నా తెగవారి వలన నగ్నికి “భారతి అను (ప్రసిద్ది 
యేర్పడిన దనుటయు దగదు. 


భరతు లనెడి యొక తెగవారివలన నగ్నికీ భారత అని (పసిద్ధి గల్గిన 
(సి ఇప్పుచో, నాతెగవారికి భరతు లని పేరు వచ్చుటకు గారణమేమి +? దీనికి 
గారణమును చరిత్రకారులు చెప్పుట లేదు. 


క్ర కొన్నియెడల భరతశబ్షము (ప్రజావాచకము. కైత్తిరీయ్మశుతి యందు 
“తతో వసిష్టపురోహితాః (ప్రజాః ప్రాజాయన్తి (తై. సం, 8-5- _1)ఆని గలదు 
ఈ వాక్యమే కొలది మార్పులతో తాండ్య(బాహ్మణము నందును-'తతో పె వసిష 
పృరోహపితాః భరతాః (పాజాయస” (16.624) యని గలదు. ఈ రెండు (కుతు 
లచే (బతిపాద్య మగు నర్హమొకటియే (చూ _ (తయీశబ్రము. ఇందలి భరతాః, 


(పజాః. అను పచములు రెండును పర్యాయ పదము, ' 


1. “ఆక్మాన మరణిం కృత్వా" (బహ్మ్‌ ఉ. 165 కైవల్య. ఉ.113 ధ్యాన 
విం. 2; సదానంద, ఉ. 15. మొ,. 


2, హరివంశము. 


భారతీనిరు క్తి 548 


లగుట స్పష్టము. అందుచె భరతు లన (పజ యనియు నరమే కాని యొక తెగ 
యొక్క నామ మనెడి వాదము నిరాధారము ఈ విషయము మున్ముందింకను 
బరిశీలింప బడును. 


ర్‌ మజీకొన్నియెడల భరత శబ్దమునకు “యోధుడు- యుద్ద కర్మ కుశలుడు_ 
అనియు నర్హము గలదు. అందుచే “భరతు లనెడితెగవారు యుద్దకశలురు కూడ" నని 
చరిత్రకారుల యభిపాయము. సంగ్రామము క్షత్రియధర్మముగావి పురోహిత వర్గ 
ధర్మము గాజాలదు గదా। 


గ్ర ఇడా=సరస్వతీ-భారతీ యను మువ్వురు దేవతలు పరస్పర సాహా 
చర్యము గల్లియున్నట్లును, కొన్నియెడల వీరు మువ్వురు “నుహీః, _ ఇడా 8, సరస్వరిళి 

MN అ oo 
భారతీ? అని యొకే పదముచే  జెవ్పబిడుటయు మతియు 'త్నిస్రోదేవ్యః, తిసో 
మాతగః* అని వ్యవహరింపబిడుటయు (శుతులయందు గలదు గడా; ఆల 
చెప్పబడవలెను ? చార్మితికులచే వీరి సాహచర్యము గూర్చి యేమియు _ జెప్ప 
బిడుట లేదు. 


భరతు లనెడి యొక తెగవారు సరస్వతియను నొక నదీతీరమున వసించి 
యుందును నూహచేసి “యా కారణమున వారిదేవత యగు భారతికిని సరస్వతీ 
నదికిని సంబంధముి_అని చరిత్రను గల్పించుచున్నారు. కాని ఇడాసాహచర్యము 
సంగతి మేమి? దీనినిగూర్చి యేమియు వివరింప బడ లేదు. 


7) “సరస్వతి యను వదము వేదములలో మొదట  నద్రీవాచకము 
మ్యాక్రమ అది రానురాను కొంతకాలమునకు వాగ్గేవతావాచకముగ గూడ దిరిణమించి 
సది-అనీయు చరిత్రకారుల యూహా, అన్తై పరిణమిం ఎవలసి వచ్చినది ? ఎపుడు 
పరిఇమించెను ? ఇందుకు నమాధానములు చారి(త్రికులు చెప్పియుండ లేదు, అందుచే 
వారి వాదము యుకిస నాముగా గన్నట్టిదు. ఇక (శుత్యనుగుణముగ భారతీ స్వరూ 
మును జోతము, 


అగ్ని వాయ _ట దిత్యులు $ సాహచర్య ము; 


శతి అగ్ని నే గాక సాయు-ఆదిత్యులను గూడ భంతు లని కీర్తించి 
యున్నది. ఏరు భరతు లెల్లగుమురో తెలియవలెను. మజియు ఇడా-సరస్వతీ--భారతీ 
యను సీ మువ్వురు దేవతలకు అగ్నివొయ్యార్‌త్యులతో నిరంతర సాహచర్యము 
గలదు. ఈ సాహచర్య తొత్సర్యముమి ? ఏరు మువ్వురు పరసృ్పంనాహచర్యము 
గలవా రగుటచే పీరిలో నే యొకరినిగూర్చి దెలియవలె నన్నను మిగిలిన యిరువురిని 
గూర్చియు. దెలియవలసి యుండును కాన మొదట అగ్నివాయ్వాదిత్య దేవతా 
స్వరూప _.సాహచర్యముల బరిశీలింసవలసియున్న ది. 


అగ్ని వాయ్యాదిత్యులు (బత్యతముగ గన్ఫ'క్టైడి భౌతికరూపము తోనె 
గాదు వారు విలక్షణమైన _ దేవతాస్వరూపములతో గూడ నొప్పి యుందు రని 
(బఐహ్మ, స్వాహా స్వధా, (త్రయో శబములయందు గొంత వివరింపబడినది. “భూమి 
యందలి ఆగ్ని, అంతరిక్షమునందు వ్యాపించు వాయువు, ఆకాశము నందలి సూర్య 
బింబము-ఈ మూడును (ప్రధాన దేవత లని (భమించి యా మువ్వురు దేవత లే 
జగద్యాతా నిర్వహణమునకు గారణభూతులుగ ముగ్వేదకాలమున (పాచీనార్యులు 
భావించిరి-అఆని చరిత్రకారులు చెప్పుదురు. ఈ వాదమునం చెంత సొామంజస్య 
మున్నదో చూడనలసి యున్నది. కాన మొదట బుగ్వేదము అగ్ని వాయ్వాదిత్యాది 
'దేవతా స్వరూపము, సాహచర్యము నెట్లు వివరించినదో చూచి పిమ్మట వారు 
భరతు లెట్లగుదురో, ఇడా-సరస్వతీ-భారతీ యను వారల సాహచర్య మెట్టిదో చూతము, 


17) 


భారతీనిరుకి 550 


“అగ్నే యత్తే దివి వర్చః పృ%వ్యాం డస దోసదీ ష్యప్పా యజ[త 
యే నాంతగిక్ష ముర్వా తతంథ తే షః స భాను రర్లదో నృచక్షొః ॥ శ 

యజసయుడ వగు నో యగ్నీ (యజశ్ర అగ్నే. ! ద్యులోకమున ఆది 
త్యాఖ్యి మగు నే జ్యోతిస్సు కలదో (య్‌ శే ది) వర్చళ్స అది నీదియే?] పృధివి 
యందు ఆహావనీయాది రూప మునను, ఓషథులఅయందును జలముఅ యందును 
నిగూఢముగన మటీయు దాహ-పాఠం(ప్రకాశనాది సా సుర్యముతో (బకటమ గను _ 

థం 
ఇట్లు సర్వత వ్యా ప్టమె యుండెడి జ్యోతిస్సు సీదియే; అంత రికమున వాయురూప 
మున వి సరించి యున్న తేజము నీదయే; ఇటు తేజఃశాలి (శ్వెషణ చె 
a) ~~ రి 


వాయ్వాదిత్యాది రూపము౨తో లోఠ్యతయమును వ్యాపించి భాసించుచు సము వము 


అగ్ని 


వలె అనంతరూపమున (ఆర్హవః విశ్వవ్యాపకుడ వై నరులకు ((నాణులకు) సాక్షి 
వగుచు దష్టవె (నృచక్షొఇ) వెలయుచున్నావు అని యర్థము, 


ఈ మం(తమును ౩తపథ(బాహ్మణముహాడ నికే వివరించినది, 
ళం 


“అగ్నే యత్తే దివి వర్చ ఇతి | ఆదిత్యో వా అస్య దివి 
వర్చః । పృథివ్యా మితి! ఆయ మగ్నిః పృధివ్యామ్‌! య 
దోషదీ పష్యప్ప్యా యజతేతి | య ఏ వాషథిషు చాప్పు. 
చాగ్ని స మేత దాహ । మేనాంతరిక్ష యు రాష తతంధేతి ! 
వాయుః సః 'త్వేషః స భాను రర్లవో నృచక్నొ ఇతి ।. 
మహాన్‌ స భాను రర్హవో నృచకా ఇత్యేతణ్‌ ॥ 


(చూ, సొ, భా. 


FT 








1b ము. గీ వా సం. 1౬48; శై. సం. 4-2-425 మై సం 
2.7.11, 89-135 కా, సం, 16-11, శ బ్రా 7-1-128. 


భారీ 551 


ఈ మంతమున 'యణ(త అగ్నే” అను సదములచే యకక యందు 
ఆహావనీయా దిరూపమున యజనీయుడె న యగ్నియే సంబోధింప బడుట స్పష్టము 
(యూ ళు + 
ఛౌతికముగ గనకే యా యగ్న మాతు యిట uy ంపబడె నని చెప్పుచో, 
యజవేదియందు పరిచ్చిన్న (60ndi!i0n౭d) రూపమున , బక్యక్షమగ గన్ని "పాడి, 
చ జ ర్మ 
యా యగ్నియొక్క దీ పియు (వర్చిః) పరిమిత మయిదే యుండును. ఆ దీపి 
యజశాలనుు లేక తత్పరి;రములను దాటి (పసరింప నేందు. ఆడి సర్వ వ్యాషక 
జ | 
మగుట యెట్లు ? కనుక |శుతియం దుద్దిష్ప మన యగ్నిస్వరూపము వేటు అది 
పవ. జ్యోఎరూపమగు మహాగ్ని; ఆపరిచ్చిన్నము; అనంతము; సర్వవ్యాపకము; 
నిఖల _పొణులయందు సొకీయె (ద్రప్టయె విలసిల్లునది యని చెప్పబడినది. 


జడ మె భౌతిక మగు జ్యోతిస్పుకు లేక శి కి (Physical force 
(cn అణాల 
or light or energy) సాకిత కము -దషృత్వము ఉపసన్నము గాదు. ఆర్ష శ్రి 
((ఉష్ట్రత్వము) వైతన్యరూప మగు పరంజ్యోతికే కలదు. (చూ. _ఐ.సూ. ఈకత్యాధి 
కరణము. సాక్షియె-విగి(ద్రుడై -నిరంతరము జాగరూకుడై విలసల్లెడి యగ్ని నే 
బుగ్భజూఃసా మ మంత్రములు కొంక్షించుచున్నవి యని _ “అగ్ని ర్రాగార తమృచః 
కామయన్నే” _ ఇత్యాది ముక్కుల వలన పూర్వము స్పష్టమైనది. (చూ. పదశద్దము) 
ఇటి యీ యరమునే 'సొకీ చేతా కేవలో నిర్గుణ శృ (శ్వే.ఉ. 611) అని 
శు డు 
రీతిగా నుపనిషతులును వివరించినవి. ఆ పరంజ్యోతి యొక్క జ్యోతిస్సు చేతనే ఆగ్ని 
ae థ్రీ శ 
_వాయ్యాది దేవతలు, పృథివ్యాది ఫంచమహాభూతములు-సర్వము వెళ్గొందుచున్నట్లు 
పె బుక్కున జెప్పబడినది. ఇట్లు చెప్పుచో_ 


“త్ర మేన భాంత మనుభాతి సర్వం తస్య భాసా సర్వ మిదం 

విభాతి” __కరృఉ. 5-15; ముండక, ఉ, 2-10; శ్వేత. ఉ. 6-14. 
“ఫే2ఒషా2.స్మా ద్వాతః పవతే భీషోదేతి సూర్యః | 

ఫీషా౭స్మా దగ్ని శ్చేంద్ర శ్చ మృత్యు ర్థావతి పంచమ ఇతి' 


— లె,ఉ_7,2, 


ర్‌ర్‌లి భారతీనిరుక్త్‌ 


అని యీ రీతిగ (బతిపాదింప బడెడి యపనిష దర్హేము పె బుక్క్ళున 
కుపమె యున్న దనుటయు స్పషము. ఇటీ యరమును (గహించుచో అగ్ని-వాయు- 
౧-౨ అల య అ న 
ఇం(ద-సూర్యాది పదములు (ప్రకరణము ననుసరించి తత్త ధ్రేవతావాచకము అగుచునే 
పరంజ్యోతీరూప మగు తత్వమును గూడ నుపలక్షింప జేయుచుండు ననెడి సంప 
దాయమును (బఐవరిింపజేయుటయే వేదము యొక్క తాత్సర్యముగా (_గహంప 
నగును. కనుక అగ్ని యనగా. 


1. అధియజముగ ఆవహనీయాది (త్రేతాగ్నులు; 
& 


2. ఆధిదె వికముగ పృథివ్య న రిక్ష ద్యుతోకములయం దుండెడి 
ఆగ్ని వాయ్యాదిత్యాత్మక (తేతాగ్నులు. 


3. ఆధ్యాత్మికముగ శరీరాంతర్షత మగు అగ్ని. 


4. పృథీవియందును, ఓషధులయందును, జలములయందును[పక టముగను 
నిగూఢముగను వ్యాప మె యుండెడి తేజస్సు, 
DD ల 


5. (పాణులయందు సాక్షీరూపమున వెల్లొందెడి పరంజ్యోతి. అగ్ని 

దముయొక్క నామర్య మటిది, ఇటి సం(సదాయమును వివరించు మం|తముల 
[మ వ లు 

పన్ని యెని బుగ్వేదమున గలవు, “అగ్ని రస్మి జన్మానాజాత వేదాః ఇత్యాది 

బుక్కులు నిట్టి యర్థమునే బోధించున వగుట పూర్వము (వెద, బుష్సి (బ్రహ్మాది 
శబ్రములందు) వివరింపదిడినది. 


వాయువు (వాయుః - వాత) 


వాయ వనగా పంచభూతములలో నొకటి యగు వాయువు (గాలి 
మాత్రమే కాదు; సర్వవ్యాపక మగు ఆగ్ని (వరంజ్యోత్సియే ఆంతరిక తేజో రూప 





భారతి ర్‌ఫ్‌లీ. 


మగు వాయవు-అని పె బుక్కున చెల్చబడినది. కావుననే బుగ్వేదమున (10-6. 
స్ఫూ వాయువు- 


“విశ్వస్య భువనస్య రాజా” 
“అపాం సఖా (పథదుజా బుతావా క్య సి జాతః కుత ఆ బభూవ” 


“ఆత్మా దేవానాం భువనస్య గర్భో యధావశం చరతి దేవ ఏషః 


అని కీ రింపబడినాడు. వాయువు 1) నిభిలభువనములకు రాజు (నిఖిల 
భువనముల విరాజిల్ల చేయువాడు, పాలకుడు); 2) నిఫిలభువనములకు గర్భ (ప్రాణ 
భూతుడువ శ్ర) సకలదేవతలకు ఆత్మ 4 |ప్రథమజాః ((పథమజీవి 5) బుతావా 
(సత్యశీలుడుు-_అని చెప్పబడుటచే నిట్ట యీ విశేషణములు (శుతిసం్య పదాయము నను 
సరించి సనుష్టి (పాణస్యరూపు డగు (Universal Life Principle) హిరణ్య 
గర్భుని బోధించునవి. (చూ. ప్రథమజా శబ్దము మొ) కాన నిట పంచభూతము 
లలో నొకటియగు వాయువును మాత్రమే గాక, యీ విశేషణములచే సర్వ దేవాత్మక 
హిరణ్యగర్భ (బహ్మ తత్త్వమును టోధించుటయే (శుతితాత్సర్య మగుట స్పష్టము. 
ఈ యర్లమునే తె తిరీయ (శుతియు నిట్లు వివరించుచున్నది. 

(ఖు ౬ జా ౧ 


“వాతం (పాణం మనస్తా౭న్వారభామహే। (ప్రజాపతిం యో 
భువనస్య గోపాః। సనో మృత్యో స్తాగయతాం 
పాత్యగ్‌ ౦హాసః | జ్యో గ్లీవా జరా మకీమహి 1౯” 


తై. ఆ 10-400 తై we 1772, 


“వయం తం (పజాపతిం పరమాత్మానం, మనసా అంత 
రంగేణాన్వార భామహే 1 కథంభూతం (ప్రజావతిమ్‌ 1 
(పాణం సమ సపిండాండస్య ('పాణాపానాదిరూపమ్‌ | 
వాత మంత రికేస్థ వాయురూపమ్‌ | ఏతేన పిండాండ 


కర్‌! భారతీనిరు క్‌ 


(బహ్మాండోభయ వికారకిత్వం (వజాపతే రుక్తం భవతి: 
యః (పజాపతిః, భువనన్య (బహ్మాండస్య, గోపా 
రక్షకణి సొ, భౌ, 
ఇట వాయువు అనగా శరీరములందు [(పాణరూపమునను, ఆంతరిక్ష 
మున వాయురూపమునను వర్తించుచు పి:డాండ (బహ్మోండ వికార కారకమె నిధి 
భువన రక్షకము = అని చెప్పబడినది. “ఆత్మా చేవానాం భువనస్య గర్భఃి ఇత్యాది 
బుక్కు.లలో సూత పాయముగ జప్పదిడిన వాయువుయొక్క భువనగర్భత్వావి 
విశిష్టధ ర్మము లిట (పవచింపబడిన వి. 


“కంత (దృహ్మా ఓం తద్వాయుః ఓం తదాత్మా ఓం తత్సర్వం 
“టం తత్పురోం నమః లేం ఆ. 10-'0-]. 

కరీం (“సణవపతిపాద్యం త్త త్సర్వ వేదాంత పని శం _బహ్మ 

త త్వమ్‌ | తథా వాయుః సూ(తాత్మహపో హిరణ్యగర్భ ఓం 
త|త్పణన(ప్రతిపాద్యం (బహ్మైవ । త థె నా౭2క్మా జీచో౭_పి,,..” 


ఎ సా, భా, 


“సూ(తాత్మరూపుడగు హిరణ్యగర్భుడును (వాయు, జీవుడును (ఆత్మ 
స్తూల-సూక్ము-కారణ శరీరము లనెడి (తిపురములును సర్వము (పణవ (పతి 
పాద్యము, “తల్‌? శబోపలక్షితముు వేదాంత(ప్రసిద్దము నగు (బహ్మ”__ అని 
యర్థము. 


కాన వాయ వనగా _ 


1) పంచభూతములలో నొకటి యగు వాయువు; 
2) శరీరాంతర్వ ర్తి యగు (పాణము (పాణళ క్‌; 


తీ అంతరిక్షము నందంతట వెలయు వాయుచేవత (మాధ్యమిక 


దేవత; 
లో 





భారతీ 555 


శీ స్యూతాత్మ, ససుష్టిపాజణస్వరూవుడు సర్వ దేవతాత్మయు నగు 
హిరణ్యగర్భ (బ్యా; 


ల (వణవ(ప్రతిపాక్యము, వేదాంత పసిద్దము, [ప్రాణమునకు 
(పొణము ((పాణస్య (ప్రాణః) నగు (దబ్రహ్మత తము 


శ (శతి వాక్యముల బరిశీలించుచో బుగ్వేద (పతిపావ్యమ గు వాయు 
స్వరూపము వేజు; తదితర (శుతిపకిపాద్య వాయు స్వరూపము వేటు కాదని 
తేలినది. “వాయు పద సామర్య మటిది. 

య ఇ 


ఆదిత్యః ఆ సూర్యః: ఏ 


“అగ్నే యత్తే దివి వర్నఃి _ అను పై బుక్కునందు ఒకే యగ్ని 
పృథివియం దాహవనీయాద్యగ్ని రూపమునను, ఆంతరికమున చవామురూపమువను్వుు 
ద్యులోకమున ఆదిత్యరూ సమునను విరాజిల్లుచుండునని చెప్పబడినది, అగ్ని-వాయు 
న్వరూసముల జూచితిమి. ఇక బుగ్వేద (_పకిపాద్యమగు నాదిక్యస్వడూపమును 
గూడ జూతము. 


“చితం చేవానా మదా దనీకం చట ర్మితస్య వరుణ ప్యాగ్నేః 1 
ఆ వా ద్యావాప్పథిఏ ఆంతరికం సూర్య ఆత్మా జగత సస్తుషశ్చ” 


[1 ము, 1-115-0ఏ అ. సం, 18-2-82 వా. సం. 7-0 కె. సం. 1-44; 
(3-0 మై. సం, 1-8-875 కాసం, 4-1; ఐ. ట్రా. 4ఓ11- 
కదా lk తై. wD 287; ఐం ఆ, 8-25 8-10 
శే. ఆ. 1-76 మొ॥. 


056 భారతీనిరుకిి 


ఇట ఉదగాత్‌ - అను [కీయవలన నీ మంత్రము దినదిన మువయింపీ 
సూర్యుడు దేవతగా నుపాసింపబడుటకై యుద్దిష్టమైన దనుట స్పష్టము స్తూర్య 
డేవతాకమగు నీ మంత్రమునకు యజ్ఞమున జేయబడు శంసనమునందును, పళో్వున్న 
నందును వినియోగము గలదు. ఇది బాలభానుని యుదయమును జూచి యాళే 


శ 
పారవశ్యమున జేయబడిన రచన యని జెప్ప వీలులేదు. మంళత్రార్థమును జూక్రమృ 


దేవానా- మనీకం చి(త్ర ముదగాత్‌ :-- 


తమయందు ర కశ్వేతాది వివిధనర్తిములు నిగూఢముగా గలిగి దీ పీమంక్ర 
ములై లోకముల (బకాళింషజేయు కిరణముల పుంజము మహా సెన్యమువలె నొక్క 
మాజుగా జిత్రముగా నుదమించినది -- అని మండల పరమైన యరము, 
౧ కా న 


సూర్యుని నుండి _ పరమేశ్వరుని నుండి _ వివిధ శక్తిసంపన్నమై లోక 
యాతా నిర్వహణక్షమమెన దేవతాసికము (దేవ సేన) చిత్రముగా నుదమించినడి_. 
యని పరమాత్మపరముగ నర్గము, 


మిశత్రస్య వరుణస్య ఆగ్నేః చతుః - ఆ (ప్రా ద్యావాపృథివీ అం3రికీమ్‌;. 


ఇట్టే సూర్యుడు మి[త్ర-వరుణ.అగ్నులకు చకువుగా జెప్పదిడీనోడు 
ఈ 'మిత-వరుణ-అఆగ్ని” సదములు “ద్యోవా-పృథివీ-అంతరిక్ష* గత దేవతాపరముణ 
అల్లి దేవతాతయమునేకు నూర్వ్యుడు చక్షువు_అనగా_తదుపలక్షితమైన జగతృ) యము. 
వకు చత్తువు-(ప్రకాశకుడు=లేక (ప్రకాశకమగు చక్షురిదియస్థానీయుడు. అని యర్భమా 


ఆగ్ని_వాయు_సూర్యులు పృథివీ _ అంతరిక్ష _ ద్యులోకములకు పాలక్ష 
అగుట బుగ్వేదమున (బిసిద్దము. “సూర్యో నో దివస్పాతు, వాతో అంతరిక"; 
అగ్ని ర్నః పార్టీవేథ్య” (బు. 10-168-1) ఇత్యాడి బుక. లీ విషయమున! 
స్పష్టము జేయుచున్నవి. కాన పె బుక్కున జిస్స బడినే ద్యావాపృధివ్యక్షంకర్‌ 


4 


భారతి ర్‌ఫ్‌? 


గతులగు “మిత్ర వరుజాగ్నులి ను ఇట్ట మ్యుక్పతిపాదితార్తముతో నవిరోధముగ 
సమన్వయించి దర్శింపవలసి యున్నది. కాగ్భా “త్రిలోకాధిపతు లగు అగ్నిం 
హయు_ఆదిత్యులకును తదుపలకీశము లగు మూడు జగ త్తులకును చకువు సూర్యుడు 
ఒఆని తాత్పర్యము. 


ఇట్లు చెప్పబడుటచే మండలరూపిమై గన్చట్టు సూర్యుడు మా(త్రమే 
యిట 'జేక్పబడె ననుట పొసగదు, మిత్రవరుణాగ్నులకు-త దధిష్టిత లోక (తయ 
మునకు-చత్తుహ్బాతుడగు సూర్యుడు, తదతీతుడై త(శ్రేరకుడు నగు సూర్యుడు 
గావలెను. అట్టి సూర్యుడే సవిత; పరమాత్మ, కావుననే యీ సూర్యుడు 
బుగ్వేదమున._ి 'చత్షుః) 1 చక్తుషే చక్షుః? 2_ అని యీ రీతిగ బలుచోట్ల ని'రేశింపబడి 
నాడు. ఇట్టి యరమునే “చక్షుషశ్చతుఃి- (కేన, ఉ 1-2; బృ.డ, $418) అని యో 

య య | 

రీతిగ-నుపవిషత్తులను (బతిపొదించినవి ఈ విషయ మింకను పై బుక్కు ఇట్లు 


శర ర్మ సొ ద్యావాష్ఫృథిపి అంతర్హికం, సూర్య ఆత్మా జగత 
స్తస్థుషక్చ ణి 


“తన తేజస్సుతో ముళ్లోకముల వ్యాపించి అరిత ర్యామియై సర్వ (పేరకు 
డగుచు. స్టావరజంగమాత్మక మగు జగత్తునకు ఆత్మయై-స్వమావ భూతుడ్రై- 
పరమాత్మయై మండలాంతగ్లత పురుషుడు విరాజిల్లు చున్నాడు"-అని భావము. 


1. “చకు ర్నో దవః సవితా” బు. 10-1689. 
2, “చతు ర్నో ధేహి చక్షు ర్విఖై్మ తనూభ్యః టి. 10-1824, 


78 ) 





నీర్‌కీ భారతీనిర్వ కి 


కాన పె మం(తమునందిలి సూర్యుడు కేవలము బింబస్వరూపుడు కొడు* 
స్థావర జంగమాత్మక మగు కార్యజాత మంతటికిని గారణము (ఆత్మ) అగుచున్నాడు, 
కారణము కంచు కార్యము-భిన్నము కాదు. (చూ. (ద. నూ. ఆరంభణాధికరణము... 
శం. భా.) స్థావరజంగమాత్యక మగు జగత్తు (కార్యము) ఆత్మయగు స్యూరుని 
(కారణము) కంచి భిన్నము కాదు. కాన నీ మం(త్రము సూర్యదేవతాక చుగుచునే 
ఉపనిష (త్రతిపాద్య._అద్వయ పరమేశ్వరత త్త్వ్యము నుపదేశించుచున్నది. ఐతరే 
యారణ్యకము గూడ “చితం దేవానామ్‌' అను సీ మం(త్రవర్లము నందలి సూధ్యని 
దర్శింపవలసిన విధానము నిట్లు చెప్పుచున్న ది. 


శరీరపురుష ఇతి య నువోచామ న య ఏవాయం దైహిక 
ఆత్మా. తస్య యో౭.య మశరీరః ప్రజ్ఞాత్య్మా స రసః।...” 
మహాపురుష ఇతి య మవోచామ. సంవత్పర ఏవ (పధ్వంన య 
న్నన్యాని భూతాన్య్యైక్యా భావయ న్నన్యాని తస్యై తస్యాసా 
వాదిత్యో రసః” 


“వ యశ్చాయ మశరీరః (ప్రజ్ఞాత్మా యశళ్చాసా వాదిత్య ఏక 

మేతదితి విద్యాత్‌; తస్మాశ్‌ పురుషం పురుషం (ప్రత్యాదితో్య 

భవతి; తద 'ప్యేత దృషిణో కృ కమ్‌ | చిత్రం దేవానాం... 

సూర్య ఆత్మ జగత స్రస్తృషశక్షేతి 1” _ఐ.౪. 3.2.31 


“దేహమే ఆత్మ - అను (ప్రత్యయముతో జరించువాడు శరీరపురుషుడు, 
స్వామియై లోవల విరాజిల్లు అశరీరుడు. (ప్రజ్ఞాత్య (చిద్రాపుడుు యగు పురుషుడు. 
ఈ శరీరప్పరుషునకు రసము (సారము). (ప్రాణులు పుట్టుటకును గిట్టుటకును గారణ 
. భూతుడగు కాలాత్మ (సంవత్సరః). నుహాపురుషుడు. సూర్యమం౦డలమున గోచరు 
డగు నాదిత్యుడు (ఈశ్వరుడు ఈ కాలాత్మయొక్క రసము, శరీరసారభూతుడగు 
(వజ్ఞాత్మయు, మహాపురుషసార భూతుడగు ఆదిత్యుడు (ఈశ్వరుడును భిన్నులు 


భారతీ 559 


గారు ఈ యిరువురు నొకే తత్వము (ఏక మేతత్‌) _ అని దర్శించుట 
యుపొాసింపవళను. (విద్యాగ్‌ J సాతత్యారిపర్య్త న ముపాసీత్ర సా, భా) ఈ 
U చ క 

పజ్జాత్మ- ఆదిత్యుల (జీ శ్వరుల) ఏకత్వము వాస్తవికము. కావుననే (పతిపురుషు 
నకు నభిముఖుడై యాదిత్యు డుదయించుచున్నాడు,. అనగా “వాస్తవముగ మన 
ముభయులము భిన్నులము కాము; ఒకే తత్వము _ అని యుద్భోధించుటకై 
యుదయించుచున్నాడు. ఈ యరమునే "చిత్రం దేవానాం? అను బుషి (మంథి 
వరము)చే చెప్పబడినది.” _అని యర్లము, 

౬9. థు 


కాన “చిత్రం దేవానాం” అను మర్మత్రమునందలి సూర్యుడు, మండలాం 
తర్గత పురుమడగు ఈశ్వరుడు; అతడే శరీరాంతర్వర్ని యగు (ప్రజ్ఞాత్మ (జీవుడు); 
ఇట్లు దర్శించుటయ బుక్కు యొక్క తాత్పర్య మని ఐతరేయ క్రతి చెప్పుచున్నది, 
అందుకే ఉపనిషత్రతిపాద్యమ గు అద్వైత తత్స్యమే యిట. జెప్పబడినది. ఇట్లు 
బుక్కుననే కాదు, “అగ్ని రస్మి జన్మనా జాత వేదాః” _ “న వి జానామి యదివేవ 
మస్మి” = “పురుష ఏచేదం సర్వమ్‌” జ “హంనః శుచిషళ్‌” ఇత్యాది బుక్కు.ల 
యందును ఇట్ట య ద్ర్వైతత్వత్వ్వ మె (పతిపాదింపబడుట పూర్వము వివరింపబడినది. 

కాన ఆగ్ని-వాయు-ఆదిత్యాది దేవతాత్మకుడు, సర్వ |పేరకుడు, సర్వవ్యా 
పకుడు, స్థావరజంగ మాత్మక కార్మి పపంచ మునకు గారణభూతుడు (ఆక్క, కర్మ 
సాక్షియు నగు ఆదిత్యుడు (పరమేశ్వరుడును, |ప్రజ్ఞాత్మ (జీవుడుుయు' నిరువురు 
నొ'కే తత్వమని దర్శింవజేయటకై యుదయించు సూర్యబింబము చిత్రము (చాయ 
సీయం పూజ్యమ్‌. అట్టి సూర్యుని దర్శింపజేయుటయే శశ్రుతితాత్సర్యము దిన 
దిన మెల్లరును సూర్యున కభి ముఖముగ నిలిచి ధ్యానించు సంగ్యపదాయమునకుి 
లక్ష్యుము. నిదియే. 


కావున సూర్యు డనగా 1) సూర్యమండలము. 2) మండలాభిమాని యగు 
సూర్యదేవత; ద్యుస్తానదేవత, " గి మండలాంతర్గతుడగు ఆదిత్యుడు (ఈశ్వరుడు, 
థ్‌ శరీరపురుషాంతర్గతుడు, అశరీరుడునగు ప్రజ్ఞాత్మ (జీవుడు. ల్స్‌ బే వేశ్వరాత్యక 
మగు ఒకే తత్వము... 'సూర్య' పవ = ర టీ 


తిస్థానదేవతలు _ వీకాత్మకత్వవుు :=. 


ఇట్లు అగ్ని-వాయు_సూర్య స్వరూపముల దర్శించుచో సీే*ే పవముళలు 
భౌతికముగ (పత్యక్షగోచరములగు నగ్నా్యాదులను భో ధించుచునే (తిస్టాన గతమగు. 
తదధిషాన దేవత్యాతయ స్వరూపమును గూడ బోధించుచున్నవి. అంతియే కాదు 
(0) చుం 
ఆ మువ్వురు దేవతలు 'ఒకేతత్వము యొక్క భిన్నములై గన్నట్టు మూడురూపము? 
అనియు దెలియును, అందుచేతనే యీ మూడు పదములలో నే యొక్కటియు 
గూడ పరమేశ్వరవాచకమై-పర మేశ్వర తత్వస్ఫోరక మై-ఆంత రదృష్టిని (జబోధీంస 
రా వాతో యా ఠు 
జాలినది. ముక్కులలో నచటచట అగ్ని, వాయు, సూర్యపదములే గాక ఇంద్ర_ 
సోమ, బృహస్పతి వరుణాది పదములును శ్రిస్థానగత దేవతావాచకములుగనే గాక 


(పకరణము ననుసరించి పరమేశ్వరవాచకదు లుగ గూడ గన్పట్టుటకు గారణ 
మిదియే. 


శక్ర ఎవాగ్నిః బహుధా సమిద్దః ఏకః నూర్యో విశ్వ మను 
(పరూత ః। ఏకె వోషాః సర్వ మిదం విభా త్యేకం వా ఇదం 
వి బభూవ సర్వమ్‌” బు, 1068.2, 
ఒకే ఆగ్ని బహుప్రకారముగ శేజరిల్లుచున్నాడు. సర్వ పాణిపేరకుడగు నొశే 
సూర్యుడు జీవరూపమున విశ్వమున నను[ప్రవిప్లుడె, యనేకాత్మ రూపమున (పాదుగ్భ 
వించుచున్నాడు, ఒకే యషోదేవత (పరాశ క్రి యెల్లెడల నావరించియన్న తమస్సును 
లి ధా | 
బోనాడుచు జగత్తును విశేషముగ (చికౌశింపజేయుచున్నడి. కాన నేకము ద్వితీ 


l, “ఉద్యున్త మ స్తం యంత మాదిత్య మభిధ్యాయన్‌ ....ఆసౌ ఆదితో్యో' బన్మా ” 
“సూర్యే జ్యోతిషి జోహోమి స్వాహా” 


భారతీ 561 


రి 


ము నగు (బ్రహ్మయే దృశ్య మగు సీ జగదాకారమున భాసించుచున్నాడు, (తస్మా 
దేకం వై ఎక మేవా ద్వితీయం (బ్రహ్మా ఇద మా(బహ్మ స్తంబపక్యంత౦ జగత్‌ విది 
భూవ విశేషేణాభపిఎతి యుక్త మితి శేషక_సా భాఏ-ఆని యర్థము, 

ఈ మంత్రము పూర్వోదాహృత ములయిన (అగ్నే యత్తే దివి వర్క 
(2) విశ్వస్య భువనస్య రాజా; ఆత్మా 'దేవానాం భువనస్య గర్భః (8) సూర్య 
ఆత్మా జగత సస్తుషశ్చ- అను మ౫త్రార్జములను, “తత్సృష్టా త దేవానుప్రావిశక్‌ 
(కె. ఉ. 2_61-ఇత్యాద్యుపనిషద్వాకాక్టి ర్రములను తలపింపజెయుట స్పష్టము, కాన 
నొకే చేవత (పరమాత్మ) జగ ద్యా(త్రాసిద్దికె అగ్ని-వాయు._ ఆదిత్య దేవతారూప 
మున (తిస్టానములందు తిధా అభిన్య కృమెనది. ఈ మువ్వురు దవతలు కొన్నియెడల 
“ఆగ్ని- ఇం(ద-ఆదిత్యులు 1, అగ్ని-విద్యుగ్‌ _ఆదిత్యులు, పసు-రు. ద-ఆదిత్యులు” 
ఇత్యాది నామములతో “హవిర్వహన-రసాను._ప్రదాన-రసాదాని 2 కర్మలయం దధి 
కృతులై వెలయునట్లు [శతులయందు. గన్నట్టాడురు. (శ్రుతుల యందు (ప్రస్ఫుట 
మయె:డి దేవకాతత (మును యాస్కుడును నిరుక్కమున నిట్లు వివరించినాడు. 

ఫీ వ్‌ కూ గ 


“మహాధాగ్యా వతాయా ఏక ఆత్మా బహుధా సూయతే”-7-4, 
“అగ్నిః పృథి ఏస్టానో వాయుర్వేం[దో వా౭ంత రిక స్థానః 
సూర్యో ద్యుస్టానః, తాసాం మహాధభాగ్యా దేకె కస్యా అపి 
బహూ నీ నామధేయాని భవంతి | అపి వాకర్మ పృథక్వాక్‌ ” 
అజా [ర్‌ 

“యదస్య దివి తృతీయం త దసా వాదిత్య ఇతి (బ్రాహ్మణమ్‌। 
తదగ్నీకృత్య సౌతి అడ్రైన మేతయాదిత్యీకృత్య స్తాతి” 

— 7-28. 


1. “అగ్ని ర్ద్యోతి ర్డోతి రగ్నిః ఇం(దో జ్యోతి ర్లోతి రిం్యద్ర॥ః సూర్యో జ్యోతి 
ర్జోతిః సూర్యః” 

సామ. సం. 1881.-(చూ. వాసం. 880 మై. సం. 1-6-10 

2, చూ, దుర్గా చార్యభా ష్యము, 


50 భారత్రీనిరు క్తి 


“భాగఃి ఆనగా అణిమాది దె్యశ్వర్యము. అడిమే దేవత యొక్క మహా రా 
మహాభాగ్యసంపన్న మగుటచే నొకే దేవత నానా రూపమున స్వుతింపబడుడు 
అగ్ని పృథి వీస్టాన దేవత; వాయువు లేక ఇం(దుడు మధ్యమ స్థాన దేవక; 
భాగ్యసంపన్న మగుట జేసియా సధికో రకర్మ భేదము ననుసరించియ్స, 
నాక్కొక్కరికి చెక్కు నాపముబు గలవు. ద్యుస్తానమున వెలయు నాదిత్సుడ్ల 
యొక్క తృతీయమాప మని [శ్రుతులు చెప్పుచున్నవి. అందుచేతనే అదిత 
గను, అగ్ని యాది త్యుడుగను సోత్రము చేయబడుచున్నారు - అని ౮ 


దీనిని దురా చార్యుడు నిటు వివరించినాడు 
౧ రూ 


“ద్రాహ్మణ.మపి చైత్త మేవార్గం (బపీతి _ అయ,మేవాగ్ని. 
రాదిత్యో భవతీతి; ఏక మే వేదం జ్యోతిః జ్యోతిష్ట్వా 
విశేషాక్‌ | త త్పున | రేతద్‌ జగత్యా(క్రాసిద్ధ మె (త్రిధా 
విభ కం - పృథివ్యా మంతరికే దివి చ విభక్తాభిధానం 

సంప ద్యశే౭_గ్ని ర్విద్యు 'దాదిత్య ఇతి” 


ఈ. యగ్నియే ఆదిత్యుడని (శుతి చెప్పుచున్నది. ఒకే జ్యోతిన 
ద్యా(త్రాసిద్ది కొఅకె పృథివ్యన్తరిక్షేద్యులోకముల యందు అగ్ని - విద్యుక్‌ _ 
రూపమున (త్రిధా విభ క్రమై యున్నది ఈ మూడును వాస్తవముగ నొకే 
మయ్యును 'స్టాన భేదము, కర్మభేచము ననుసరించి ఆగ్ని విద్యుదాదిత్యులని 
విభజించి చెప్పుటయు యుక్తమే. అందుచే ఏరు ఖిన్నులగను స్తోత్రము చే 
చున్నారు _ ఆని యరము, (త్రిస్టాన దేవతాగణములను గూర్చి బృహ దేవత 
నిట్లు వివరింపదిడినది. : 


7 “అనతళ్ళ సత శైవ యోని రేషా (ప్రజాపతిః | 
యదక్షరం చ వాచ్యం చ యృథెత ue హ్మ్‌ శాశ్వతమ్‌ యం. 


= కృత్వెష వొ (త్రిధాజత్మానం ఏమ లోకేషు తిష్టతి 1 
దేవాన్‌ యథాయథం సర్వాన్‌ నివేశ్య స్వేషు రశ్మిమ ॥. 


భారతీ” 568 


అవ్‌ బల 
రెషు 
జు 


ఏతద్భూతేషు. లో 
 బుషయో గీరి ర్భి రర్చ ని వ్యంజితం నామభి ప్రిభిః 1 


జగ్నిభూతం సి సితం (తిధా | 


తిష్ట త్యేష హి భూతానాం జఠరే జఠరే జక్టలన్‌ | 

(తిస్టానం చన మర్చంతి హో(తాయాం వృరక్త క్రబర్గి షః 1. 

నన —ద్ఫి, చే. i=6i నుండి 6: 

“వ్యాహృతీనాం నమస్తానాం దె దె వతం తు (పజాపతిః 

.వ్యస్తానా మయ మగ్నిశ్చ. వాయుః సూర్యశ్చ దేవతాః — -—lRe ys 

కాన పెన నుదహరింపబడిన (శ్రుతి, నిరుక్త, బృహద్దెవతాది వచనముల 
ననుసరించి దేవతాస్వరూపము నిట్లు (గ్రహింపనగును, 


పరమేశ్వరు నన్నుగ్రహముచే  దివ్యశ క్రిసంపన్నులయిన దేవతలు జగ 
ద్యాతానిర్వహణము కొజికె, భిన్నరూపములతో భిన్నకగ్మలయం దధికృతులై 
పృథివీ-అంత రిక్ష-ద్యు లోక కము లందును, ఆధా శిత్మికముగ దెహమునను. (తిస్టానము 
లందు వ ర్రిల్లుదురు వివిధశ క్స్‌ సన్ను అగుట భిన్న భిన్న కర్మ నామ దేయములతో 
గూడ వ్యవహరింప బడుచుందురు. వృథిపీస్తానగతు లగు దేవతలు “అగ్నయః 
అనియు, మధ్యమ స్టాన దేవతలు “వాయవఃి (మరుతః ప్రాణా అనియు, ద్యుస్తాన 
దేవత లాదిత్యులనియు, వీరే క్రమముగ వసురుడాదిత్యు లనియ" జెప్ప బడుదురు. 
కొన్ని యెడల అగ్నయః, వసవః 'ఈు[దాః, ఆదిత్యాః-అని యా రీతిగ నొకొ_క్క- 
నాఎముచే గూడ నీ (తిస్టాన దెవతాగణములు వ్యవహరింవ బడును. 


ఈ అగ్న్యాదులలో నొక్కాక్కరియందును ప్రకరణము ననుసరించి 
మూ ర్తి త్రయవివకయు గలదు. ఆనేగా = అగ్నాదులు పృధివీస్థానదేవతలు; 
ఇం(ద-వాయు -రుద - మరుగ్‌ = పర్షన్యాదులు అంతరిక్షస్టొన దేవతలు, ఆదిత్యులు 
ద్యుసానదేవతలు? -అని విభ క్షస్తానములతో నొప్పుచున్నన్సు . వీరు పరస్పర 
సాహచర్యము గల దేవతలు ఒకే జ్యోతిస్పు యొక్క విభిన్నమూర్తులు నగుటజేసి 
వీరిలో నే యొకరియందై నను మూ ర్లిత్రయవివక్ష జేయుట యుక్తమే. అందు, 
చేశ్రనే యీ తిస్పాన దేవతలను సమిష్టిగ అగ్నయః, వసవః. అనియు. నీ రీతిగా 


b64 ధభారతీనిరుకి 


(ఈతి వ్యవహరించినది. విభిన్న దేవతాస్వరూప . దర్శనముతోపాటు, తత్సాహా 
చర్యము, తదనుస్యూత మగు ఏకత్వమను భావించి, దర్శించుటకు సాధకుల కిట్టి 
వివక్‌ మిగుల తోడ్పడును. ఇది (శుత్యర్హ పరమార ర సిగ్గమైన దేవ తాస్వపదర్శనము, 


అట్లుగాక = 'ఆర్యు లనెడివారిలో కొంవలు అగ్నికిని, మతీ నొంద్‌జు 
ఇందునకును, ___ ఇన్లై సోమ వరుణాది దేవతలకును తపు తమ యభిరుచుల 
ననుసరించి వెజ్వేజణు కాలములలో స్పషికర త్వమును కటబెటి యందురుి-అఆనెడి 
చ్‌ లబ 39 రు అ 
చారిిత్రికుల కల్పన (నుతిసంమతము, యు క్తి సహము కాదనుట పె _(గంథసందర్భము 
వలన స్పష్టమగుచున్నది. 


ఇవే. ఇ , ఎత అన్ని షల రంల" , 
యజ్ఞమువసు ర్న దాడిత్యా త త్మ కమ; విష్టుస్వారూపము [జ 


_ యజ్ఞమునందలి [పాతఃసవన, మాధ్యందినసవన, తృతీయసవన ములు 
వసరు! ద్రాదిత్యాత్మకములు. 


“తయో వె దేవాః వసవో రు[దా. ఆదిత్యాః। తేషోం 
_ “విళక్తాని సవనాని | వసూనా మేవ (పాతఃసవనమ్‌ । 
రుద్రాణాం మాధ్యరిదినం సదనమ్‌ | అదిత్యానాం 
తృ తీయసవనమ్‌ ' నేం (దా 4-8-5-1. 
“ప్రాతఃసవనం గాయ కీఛందస్కమ్‌ | గాయతీ పాద శ్చాష్టో 
త్‌రః। సా దాకీరగతాష్ట్రత్వ సం ఖ్యా వసుష్వపీ విద్యతే! అమో 
వసవః ఇతి ససూనామప్యష్టత్వాళ్‌ | అతః సంఖ్యా ద్వారా 
_గాయ్య్మతీసంబంధాశ్‌ గాయ(త్రం 1పాతఃసవనం వనూనో మేవ 
/ విభ క్తమ్‌ ఏవం. ఉ త్తరయో ఠపి సవనయోః.'_* _సాభొ 


. (ప్రాతఃనవనము గాయత్రీ ఛందస్సును, మాధ్యందిననవనము (తిష్టు 
ఈందన్సుసు తృతీయసవనము జగ తఛందస్సును. గల్గియున్న వి. గాయ (తీ ధందన్నోన 


భారలి 565 


పాదమున కెనిమిదేసి యకీరములు: (శత్రిష్టుప్‌ ఛందస్సున పదునొకం డక్షరములు; 
జగ తీఛందస్సున ద్వాదశాక్షరములు నుండును. ఆష్టవస వులు ఎకాదశ రు(దులు, 
ద్వాదశాదిత్యులు నని (త్రిస్టాన దెవతలకును సంఖ్యా (ప్రసిద్ది గలదు. ఈ మూడు 
ఛందఃపాదముల యందలి అక్షరగత సంఖ్యాసామ్యుమును బురస్కరించుకొని వసువు 
లకు _(పాతఃసవనము, రుద్రులకు మాధ్యందినసవనము, ఆదిత్యులకు తృతియసవన 
మును విభక్తము లయినవి _ ఆని యర్థము 


“బహ్మవాదినో వద న్తి య ద్వసూనాళ (ప్రాతఃసవనగ్‌ం, 
రుదాణాం మాధ్యందినగ్‌ సవన మాదిత్యానాం చ 
విశ్వేషాం చ దేవానాం తృతీయసవనమ్‌” ఛా, 224.1. 


అని యీ రీతిగ (శ్రతులయందు నీ మూడు సవసములు వసురుదాదిత్యా 
త్మకము అగుట (ప్రసిద్ధము కాగా యజ్ఞము వసురుద్రాదిత్యాత్మకము, అందుచేతనే 
_శుతియు, 


“ఆధెమం విష్ణుం యజ్ఞం (తేథా వ్యభల న్తః వసవః 

(పాతఃసవనమ్‌ రుద్రా మాధ్యండినగ్‌ ౦ సవన మాదిత్యా 

_స్టృతీయసవనమ్‌”, శబా. 11-115. 

యజ్ఞము విష్ణుస్వరూపముు అది వసురు(ద్రాదిత్యాత్మక సవన్నతయహాక 
ముగ విభ క్రము _ అని చెప్పుచున్నది. యజ్ఞవేదిని గూడ వసుర్యుదాదిత్యాత్మక 
ముగ దర్శింపనలె నని (శ్రుతి విధించుచున్నది. 


“ఇమాం నరాః కృణుత వేది మేత్య వసుమతిగ్‌ం రుద్రవతీ 
మాదిత్యవతీమ్‌” “కత. ట్రా 8-7-718. 


ఈ 'తిస్టాన దెవతాస్వరూపము నిరుక్తము ( దేవకాకాండము) నందును, 
బృహ దేవత (1-2-8 అధ్యా) యందును వివరింపబడినది. మొ త్తముమీడ నెట్లు 


19 


568 భారతీనిరు క్రి 


కీ రింవబిడినను ఆయా దేవతావాచకపదములు ఆధియజ్ఞముగ త తద వతావాచక 


ములై యొప్పుచు నవి సరమేశ్వరు (పరమాత్మ) నుపలక్షీంవ 'జేయచనే 
యుండును, 


సరస్వతి - భారతి = నాహచర్యము ఇ 


అగ్ని - వాయు _ ఆదిత్యులకు వలెనే ఇడా _ సరన్వతీ_భారతీ యను 
'దేవతలకును సాహచర్యము గలదు _ ఏరొకరిని విడిచి యొక రెపుడును యజ్ఞ 
భూమికీ రారు. సహెచారిణులై యేతెంచి కర్మసమృద్దిని గావింతురు. అగ్ని వాయ్యా 
దిత్య (లేక వసురుదాదిత్య్శ పదములు వలెనే ఇడా - సంస్వతీ _ భారతీ యను 
పదములలో నే యొకటియైన మూ ర్తితయమును బోధింప జాలును. 
దేవతయందు మూ ర్తీత్రయవివక్ష జయటయు గలదు. 


అనగా నొకే 


“దేవీ స్థినః త్యిస్రో దేవీ సరన్వ త్యశ్వినా భారతీడా” 

-. తె. వా 26144 
"సరస్వతీ భారతీడే త్యేతా _స్థిసః సపమానుయాజవేవతాః 1 
తాశ్చ పరస్పర? _కదాచిద ప్యవియుకా ఇతి వక్తుం పున 
స్తీ సో దేవీ రిత్యు.క్రమ్‌ | అథవా ఎశైకస్యా దేవతాయా ' 
మూరర్తిత్రయవివక్షయా తదు క్రి” _-సా.భా. 


పీరు మువ్వురును- వాగ్రవతలని (శుతులయందు (బసిది, కాని వెదిక 
విఘంటువులలో నీ మూడు పదములు వాజ్నా మములందును బఠింపబడినవి, 
నిఘంటువులయందును" 
గన్పట్టుచున్నవి, 


లౌకిక 
నివి దెవతానామములుగను, వాజ్నా మములుగను గూడ 
కాన నీ మూడు పదములు వాగ్వాచకములు, వాగ్గేవతావాచక 


ములు గూడ నగును, సంస్కృత భాషలో గొన్ని పదములు వాగేవకావాచకము 
లగుచునే వాగ్వాచకములుగ గూడ (దిసిద్ధి నండినవి, 








గదద టం దల లమ మచం టలు 


lL. గో భూవాచ స్విడా ఇలా _. అమరకోశ 








న 


భారతీ 567 


“వాహ్మీ తు భారతీ భాషా గీ ర్యాగ్‌ వాణీ నరస్వతీ" 
_అమరకో ళః 


ఇవి వాగ్రేనతావాచకము లని వ్యాఖ్యాత అందలజును వివరించిరి. ఇవి 
వాగ్వాచకములు నగుట (బ్రసిద్దచే. 


“వ్యాహార ఉ క్తి రపితం భాషితం వచన వచః 


ఈ పదములు వాగ్లే వతావాచకములా గావు, వాగ్వాచకములు మా(క్రమే. 
వెదమున “వాక్‌” పదమునకు సామాన్యముగా వేదవాక్కు అనియే యర్దము. 


“వాచా విరూప నిత్యయా ___బు. 8-75-6; తె . నం. 2.6.11.2, 
“పతంగో వాచం మనసా బిభ ర్తి ర” _బు 10-117-2; తై ఆలీ! సం 


“వాచా విపా సరత” బు. 10-42-1; అసం. 20.881. 
“వాచా సరస్వతి భిషక్‌” వాసం: “18412, : 


“వాచా సరస్వతీ మహః” వాసం. 216/0 తె.ట్రా. 26.117. 


“వాగ్లోతా దీకా పత్నీ” తె, ఆం 8-61. 
“వాచో వీర్యం తపసా౭.న్వవిందళ్‌” శె, ఆ, 811-2 
“వాచప్ప తే౭.చ్చిద్రయా వాచా” శ. ఆ 3.4.1. 


ఇట్లు శ్రుతులు “వాక్‌? అనగా వేదవాక్కు అని బోధించుచున్నవి. భాష్య 
కర్తలు నే _తయీరూప వాక్కుగ నీ “వాక్‌* పదమును (గ్రహింిచిరి ఈ "వేద 
వాక్కు "బుక్‌ -యజుః సామి మం్యతరూపమున (త్రివిధ మగుటజేసి యగ్నియు 
“అగ్ని - వాయు సూర్య “రూపమున తివిధరూపు డయ్యొననియ శతి చెప్పు 
చున్నది. - వ. 


“సా వా ఏషా వాక్‌ (కేధా ఏహితా __-బుచో యజూంషి 


సామాని। తేనాగ్ని స్తే స్తేధా విహితః” క ట్రా 105.12. 


568 భారతీనిరుకి 


“శేనాగ్ని పేధా విహితః అగ్ని - వాయు _ సూర్యాత్మ 

నేత్యర్తః — -- వెదత్రయ ద్వారాఒగ్నే రుక్త 

ఆ 9విధ్యోపసంహారః” _-సా. భా. 

త్రయో వేదా అజాయన్స బుగ్వేద ఏవాగ్నే రజాయత, 

యజుర్వేదో వాయో సామ వేడ ఆదిత్యాన్‌” __ఐ. (బా. కీ$2 


ఇత్యాది (శుతి వాక్యములు ఆగ్ని - వాయు = సూర్యులు వేదాత్మకు 
(వాగాత్మకు) లగుట జెప్పుచున్నవి. ఏరితో నిరంతరసాహాచర్యము గల్షిన వాగ్గేవత 
లగు ఇడా = సరస్వతీ - భారతీ యను దేవతలును వేదాత్మికలు _ వాగాత్మికలు_ 
నగుదురు కౌగా వాజ్నామములలో బఠింపబడినందునను, వాక్‌ పదము (వతు 
లలో వేచవాచకముగ (బసిద్దమగుటవలనను, ఇడా-సరన్వతీ _ భారతీ పదములు 
వేదవాచకములు, వాగ్దేవతావాచకములు గూడ నగును. వేదశరీరిణుఅగు నీ చేవతలు 
వసురు ద్రాదిత్యులతో నిరంతర సాహ చర్యము గల్లి యజ్లముల (బవ ర్తి రింపజేయుదురు. 


“ఆదితె్య రో భారతీ వషు యజగ్‌ం సరస్వతి సహ రుదె ం 

మాం లు భ్‌ చా 

ర్న ఆవీశ్‌। ఇడోపహూతా వసుభిః సజోషా యజ్ఞం నో 

దేవీ రమృతేషు ధత్తా” తె. సం, 61-112 వాసం. 29-6, 


ఆదిత్యులతో భారతియు, రుదులతో సరన్వతియు, వసుపులతో ఇడయు 
కలిసి యజ్ఞమున కేతెంచుట యీ మంత్రము వలన దెలియును, ఈ మువ్వురు 
దేవతల గూర్చి బృహ దేవత యందు నిట్లు చెవ్పబడినది. 
యు ౧ 


“తి సస్తు దెవ్యో యాః (పోకాః త్రిస్థానై వేహ సాతు వాక్‌ | 
త్రివిధెనో చ్య'తే నామ్నా జ్యోతి;షు (తిష వ ర్తినీ॥ 
అగ్ని మేవానుగేళా తు మధ్యం (సావా నరప్వతీ। 
అముం స్టితా2.ధీలోకం తు భారతి భవతి హ్యసౌ॥ 
నెషా తు (త్రివిధా వాగ్ర్వై దివి చ వ్యోమ్ని చేహ చ। 
వ్యస్తా చైవ సమస్తా చ భజ త్యగ్నీ నిమానపి ॥” 
—ద్భ. దే. 8.12, 183, 14. 





భార త్రీ 5t9 


పృధివ్యంతరికద్యు లోకము లందలి మూడు జ్యోతిస్పులు ఆగ్ని-వాయ. 
సూర్యులు వీదియం దనుగతమె వాక్కు వ ర్తించుచున్న ది. తినానగత మెన 
4 వో (చ ఓ 
యీ వాక్కే ఇడా-సరస్వతీ - భారతీ యనెడి మువ్వురు దేవతలు, ఒకే వాక్కు 
(తిస్టానగత మై మూడు నామములతో నభివ్య క్త మగుచున్నది. అగ్నిగతమె పృథివి 
యందు వ్యాప్తమైన వాక్కు ఇడ. వాయు (ఇంద్ర _ రు్రాదిదేవత్రా గత మె 
యంత రిక్షమున వా్యాప్తమెై యుండెడి మాధ్యమిక వాక్కు. సరన్వతి, ఈ వాక్కు 
ఇచ్చి గౌరీ ఇత్యాది నామములతో గూడ బరగును (చూ, వై దికనిఘంటు, ఆదిత్య 
గతమై ద్యాలోకవ్యా స్తమైన వాక్కు. భారతి (నూర్యా, సాన్మిత్రీ_ఇత్యాది నామములతో 
గూడ నొప్పును) ఈ వాగ్లేవి సమిష్టిరూసమున వాక్కుతో లోక తయమును 
వ్యాపించి యుండ ను. మరల నీమెయే యజ్ఞమున (తేతాగ్ను లయందు విత కమె 
మూడు నామములతో బరగుచున్నది-అని యర్థము. 


దీని ననుసరించి యొశే వాక్కు (తిధా విభ క్షమె ఆగ్ని వాయ్యాదిత్యుల 
యం దసుగతమై ఇడా_సరస్వతీ-భారతీ నామములతో బరగునని తెలియును, ఆగ్ని 
వాయుంసూర్య్యులు వేదాత్మకు లగుటచే వారియం దనుగత మై యుండెడి వాక్కు 
“బుగ్యజుః సామిరూప వేదవా కా యని పూర్వము వివరింపబడినది, 'శుతియే 
“తాను (వా(గూపిణ్కి లేక వాగ్రేవతా రూపిణి యగు తాను వసురుదాదిత్యాది 
దేవతలయం దనుగతమై యుండి సర్వజగన్నిర్వహణ మొనర్చుచు పరమాత్మ కంజె 
ననన్యమైన పరమేశ్వరి యగుట” యొక సూ క్రముఖమున జెప్పికొనినది. 


“అహం ర్నుదేభి ర్వసుభి శ్చరా మ్యహ మాదిత్యై రుత 
విశ్వదేవైః | అహం మి(తావరుజో భా భిభర్మ్యహ 
మిందాగ్నీ అహ మశ్వినోభా 


బ్య 10-125 స్కూ ఆ, సం. 4-80. 


ఇచట “విభర్మి (భరించుచున్నా న్ఫు? =. అను (క్రియ యీదై వీ వాక్కు. 
(లేక వాగ్గేవి) సర్వజగద్భరణధర్మము చే “భారతి” యగునని సూచించుచున్నది. 
ఈ సూ క్రముననే మజియొకచోట దన (పాశ _స్యము నిట్లు జేప్పికొనినది, 


570 భారతీనిరుక్తి 


ఈక 


అహం రాష్ట్ర సంగమనీ వసూనాం చికితుషీ (పథమా 


నెను పరమేశ్వరిని; కర్కఫ శ్రఫలడాతత్రిని; ద్రష్టవ్యుడగు నాత్మ యొక్క 
యపరోక్షసాక్షెత్కారము గలదానను (చికితుష యక్‌ సాక్షెత్క్మర్తవ్యం పరం 
(బహ్మ తద్‌ జ్ఞాతవర్క్‌ స్వాత్మతయా సాకషెత్క్బృతవతీ - సా భా; యజ్జముచే 
నారాధ్యు లగు దేవతలలో _బ్యప్రథమురాలను ((ప్రథమా యజ్జీ యానామ్‌. 


“ఆహమేవ స్వయ మిదం వదామి జుష్టం దేవేభి రుత 
మాను షేఖిః;; యం కామయే తం త ముుగం కృణోమి 


తం _దిహ్మాణం త మృషిం తం సుమెధామి ॥” 


ఇ౦(దాది దేవతలకును మనుష్ములెల్లరకును నారాధనీయనుగు సీ (బహ 
తత్వమును ననే స్వయముగ నుప దెశించుచున్నాను. (ఆహం స్వయమేవ, ఇదం 
వస్తు (బహ్మాత్మకం, దదామి ఉపదిశామి __ సా, భా; ఎవడు నా యన్నుగహ 
పాతు డగునో యాతనీని మేధావంతుని జేసి సరోన్న తుని గావింతును, [క్రాంత 
దర్శనము గల బుషి నొన ర్తును; (బహ్మ నొన ర్తును__అని యర్థము, 


మానవులే గాక చేవతలు గూడ సెవింవదగిన . (బహ్మత త్వము నేనే 


స్వియముగ జెప్పుచున్నాను___అని యిట జెప్పబడినది. ఈ యర్హమునే మనుస్కృ 
తియు నిట్లనువదించినడి. 


పితృ దేవ మనుష్యాణాం వేద శ్చక్తుః సనాతనమ్‌” 


వితృ-దేవ-మనుమ్యలకు వేదము సనాతనమైన జ్ఞాననే త్రము: కొన 
పె బుక్కు౯లోని వాక్కు. వేదవాక్కు, లేక వాగ్గెవత యగును. మానవ రచితము 
లగు (గంథములలో నెచటగాని సామాన్యముగ నా యా ఫలముల ను ధైశించి దేవతల 
యను(గహము 'కొజకు జేయబడెడి (పొర్టనాదికము గానవచ్చును. కాని స్వ్యగంథ 
(పతిపా దితార్హమును దేవతలు .నితము సేవింపవలె ననెడి శాసనములు గన్పట్టవు. 
ఒక వెళ నట్టి శాసనము లెచటనై.న గన్నటిన నవి యున్మ శ్రతేప్రలాపములే_ యన 


-_ Ap 


భారతి 671 


బడును, (పకృతమున వెదమునందటి శాసనము గన్పట్టుచున్నది, (జాషం దేవేభి 
లట లు డు 

రుత మానుషెభికి. వేద (పతిపాద్యనుగు (బ్రహ్మవిద్య యందు దేవతలు గూడ 

నగికారులు (చూ. (ది. సూ, దేవతాధికరణము), స్మృతులును, పురాణేతిహొసాదు 

లును నిఃశంకముగ నా (శుత్యర్హము ననుసరించి, యా సత్యమును లోకమున (బజో 

ధించినవే కాని, యర్హరహితము అనుచు (శ్రుతిశాసనములను (తో సిరాజనలేదు. 


కాన పె బుక్కు అ ననుసరించి వేరవాణి లేక వాగెవత _ వసురుదా 
వూ | 

దిత్యులతో సంచరించుచు నిరంతరసాహచర్యము గలడి. సర్వమును భరించు 
పరమేశ్వరి కర్మఫలదా, తి, అపరో కొత్మసాజెత్కారము గలది, (దిహ్మత త్వ(పతి 
పాదికయు నగుచున్నది. ఇంతేగాదు. వసురుడాదిత్యుల యందు పారమేశ్వరతేజ 
మనుగతమై యుండున స్తే వారికో సంచరించుచు వారియం దనుగత మై యుండెడి 
వేదవాణీయుదును,. ఆ పారిమేశ్యం తేజ మనుగత మె యుండును, అట్లు వారియం 
దనుగతమై యుఃడెడి యొకే వాగ్గెవి ఇడా - సరస్వతీ _ భారలీత్యాది వివిధనామముల 
దాల్చుచు సర్వమును భరించుచున్నది? _ అని తెలియనగును, 


మటియ _- 'యం కామయె తంత ముగం కృ౭రోమిః తం (బహ్మాణం 
త మృషిం తం సుమేధామ్‌” - అని యనుటచే, సీ వేదవాణితో నెవరు సఖ్యము 
చేయుదురో. వారు అధ్యాత్మికొన్నత్యము గలవారై. యధికారిథేదము ననుసరించి 
(క్రమముగ మేధాసంపర, (క్రాంతదర్శనము (బుషిత్వము). తుదకు (బ్రహ్మాత్వము 
గూడ నందెద రనియు దెలియును. వేదవాణితో సఖ్యము జేసెడి వేదవిదుడు 
(శ్రమముగ వసు-రు.ద-ఆదిత్య రూపుడై తుదకు (బహ్మానంద =సావలిస్త డగు నని 
చెప్పెడి పూర్వోదా హృతములైన - 'మాతా ర్నుదాణామ్‌్‌ అగ్నే ర్వాయో 
రాదిత్యస్య సాయుజ్యం గచ్చతి” _ ఇత్యాది (శ్రుతివాక్యములును పై బుగర్జమునే 
భంగ్యంతరముగ వివరించుచున్న ఏ. 


 ఇకనొకే వేదవాణి యవస్థాభేదముచే ఇడా_సరస్వతి-భారతీ రూపములతో 
సాకొత్యరించి యపడేశించుచు నెట్లు కావ్యమై వరలునో చూతము. 


572 భారతీనిరు క్తి 


అడణా=శాసనీ; యజ్ఞానూకాశిని; దేనహూః యజనీః వం 


“ వేదవిదుడు వసు_రు.ద-ఆదిత్యరూపు డగును; దేవతా త్రయరూపుడగుచు 
వెలయ నాతనియం దనుగతమై విలసిల్లు వాక్కు వేవవాణియే; ఆగ్ని నారాధించుచు 
కర్మానుషాన పరుడగు వెదవిదుడు వసుకూపుడు*-అని పూర్వము వివరింపదిడినది, 
కర్నానుస్రైసన సమయమున వేదవిదునియం దుండెడి వేదవాక్కు ఇడారూపిణి యగును, 
కావుననే (శుతులయందు ఇడ - “శాసనీ; యజ్ఞానూకాశిన్సీ దేవహూః' _ ఆని యీ 
రీతిగ కీర్తింప ఐడినగి, 


“ఇడా మకృణ్యన్‌ మనుషస్య శానసీమ్‌” బు. 181-11. 
“మనుషస్య మనోః ఇడాం ఏతన్నా మధేయాం ప్కుతీం, 


శాససీం ధర్మోపదేశకర్తీ9ం అకృణ్యన్‌ కృవవన్నః” _సా.భా, 
నునువు పుత్రిక యగు ఇడ ధర్మోపదేశకరి9 (శాసస్రీ యని యట చెప్పు బడినది, 
శెతిరీయ బ్రాహ్మణము మనువుకు సంబంధించిన గోరూపిణి యగు డేవత ఇడ 
యని యిట్లు వర్ణించినది. 


“ఇడా వె మానవీ యజ్లానూ కాశి న్యాసీ5్‌” __తె. ట్రా 1-1-44. 
a ఖా ఉం 

“ఇడా నామ గోరూపా కాచిక్‌ దేవతా; సా చ మనుసంబింధిస్‌; 
తత్సంబంధ శ్చ మానపీ ఘృతపదీ మెత్రావరుణీ_ఇతి ఇడో 
పాహ్వానస్య (బాహ్మణే స్పష్ట మామ్నాతః___మానపీత్యాహ 
మనుర్హ్యతా మగేఒవళ్యక్‌, -ఇతి సాచేడా యజ్ఞానూకాళినీ 
యజ్జత త్వ్వప్రకాశన సమరా౭జ_2_సీన్‌ "* __సా,భా, 

జ ~ థు 


ఆ 
మనువు, అట్లు (పవర్తింపజేయటకు దోడ్పడిన గోదేవత ఇడ. యజ్ఞతత్వ్వ 


(ప్రకాశికయు ధర్మోపదేశకరి 9యు గోదేవతయ నగు ఇడ వేదవాణి యే యగును. 
గోదేవతాకములగు “మాతా రుదాణామ్‌; వచో విదం వాచ ముదీరయ స్తీ మ్‌ ఇత్యాడ్రి 


సృష్యాదియందు యజొదికర్మలను, ధర్మములను (దివరి ౦పజేసినవాడు 
ది జా © ఫ్ర అటి 





భారతీ 578 


మంత్రములు కర్మాంగములుగ “గోిపరము లయ్యును, నవి యా గోవును వేద 
రూపిణి యగు ధేనువుగా దర్శింపజేయునట్టివి యని పూర్వము వివరింపబడినది, 
కాన నిచట మానవి(మనోః సంబంధినీ యగు ఇడ వేదవాణి యని (గహింపనగును, 


మజియు “య మాహు ర్మనవ స్తీక్ణబర్తి షం-(వా,సం, 15-49) అను 

(కుతివాక్యము నందలి 'మనవఃి అను పదమును “యే విద్వాంస స్తే మనవః* (శ. (బా. 
8-6. 18) అని శతపథ(శుతి వివరించినది, మనువు (ప్రవర్తింపజేసిన ధర్మమార్గ 
మున జరించుచు కర్మానుష్టానపరులగు విద్వాంసులును *నును* రూపులే యగుదురని 
తాత్పర్యము, (ప్రజాపతి యగు మనువునకు ధర్మోపదెశకరిం (శాసన్సి యై, 
యజ్ఞత త ్వ(ప్రకాశికయై తోడ్పడిన, యా మనుమార్షమున జరించుచు మనురూపులగు 
వేవవిదులకును ఇడారూపిణియై వేదవాణి తోడ్సడునని (శుతితాత్సర్యముగ (గ్రహింప 
నగును. 


యజమానుడు కర్మానుసైాన సమయమున నీ వేదవాక్కుతో నా యా 
దేవతల నాహ్వోనించి సుతించును. స్తుతిరూపమగు నా వాక్కు ఇడ యనియ్యు 
ఆలీ అదె 
మహ త్త్వసంపన్నము, గణనీయము నగునని బుగ్వేద మిట్టు చెప్పుచున్నది. 


“ఇడా యేషాం గణ్యా మాహినా గీకి బు, క=7-6, 
“యెషాం మనుష్యాణా మగ్నివిషయా మాహినా మహతీ, 
ఇడా, గీః స్తుతిరూపా వాక్‌, గణ్యా గణనీయా పూజ్యా”__సా, భా, 


కర్మానుషానసమయమున నగ్ని నుదేశించిన స్తుతిరూపమగు వాక్కు. ఇడ 
, © ౧ జా 
యని యిట నిర్దేశింపబడినది. ఇట్లు ఆగ్నిని, ఆగ్నిముఖిమున సర్వ దేవతలను, 
ఆహ్వానించుట కుపయుక్త మగుటచే వేదవాజికి “ఇడా” (ఈడ్యతే స్తూయతశే ఆనయాా 
యని సార్థకనామము. 


“ఇడా దేవహూ ర్మను ర్యజనిః” తె సం, 8-8-21. 
a | 
అని తై తిరీయశ్రుతియ ఇడాస్వరూపమును వివరించుచున్నది, ఈమె. 


80 9 


574 భారతీనిరు స్తో 


చేవకాహ్వానమున కుపయుక్త మగుటజేసి “దేవహూః” అగుచున్నది, అట్లు డేవతా 
హ్వానాదుల ద్వారా యజ్ఞమును _బవర్హింపజయునది యగుట జేసి “యజ్ఞనిః” ఆగు 
చున్నది. ఈ యర్థమే “శాసన, యజ్ఞానూకాశిసీ అను పదములచే గూడ పైన 
అభివ్యక్తము చేయబడినది. ఇంతే కాదు, మం్యతరూపమై మననము చేయదిగినడి 
యగుట జేసి “మనుః” అనియు కీరింపబిడినది. విష్ణునూరిభాష్యమున సీ యర్థ మిట్లు 
వివరింపదడినది, 


“ఇడా గోరూపిణీ (బహ్మవిద్యా!: సా చ న్వ సతృయా 
టేవాహ్వానకరత్వాల్‌ దేవహూ రిత్యుచ్యతే_ఇడే రన్వేఒదితే 
సరస్వతి త్యాది మంతలింగా వ్‌ “గాయంతం నాయన 
యన్మా ద్దాయ్యతి త్వం _్రతిష్టితా”-ఇతి స్కృ లేః.... తధా. 
మను ర్మం|త్రరూపా వాగ్గెవతా। సా చ కర్మమాన్లోపచేశక 
త్వాశ్‌ యజ్ఞం నయతి (పాపయకతీతి యజ్ఞనీః ఇత్యుచ్య తే” 


ఎరు దాధ్యాయః, విమ్ణుసు ాా రిభా ష్యమ్‌, 


గోరూపిణియగుబహ్మ విద్యమే ఇడ, ఆమెయే దేవతాహ్వాన-యజ్ల ప్రవ ర్త 
కత ధర్మముల ననుసరించి" దేవహూః, యజ్ఞనీః' అగుచు మంతరూపిణిమై మన 
సీయ యగుచు'మనుః? ఆగుచున్నది_ఆని తాత్సర్యము. ఇడ యన (బహ్మవిద్యాహాపిణి 
యగు వెదవాబ్‌ యగుట (శ్రుతి తాత్పర్యము. అయ్యును వేవవిదునియ౦ దుండెడి 
వేదవాణి ఇగయై కర్మానుష్టాన సమయమున శాసించుచు యజ్ఞ (ధర్మ) మార్గమున 
(బవ ర్తింప జేయునది యగుటిజేసి వేదకావ్యము యొక్క 'వభుసంమితత్వము 
సూచిత మగుచున్నది. . 


“నా ట్యివేదం ప్రవక్ష్యామి (బహ్మణం య దుద్రాహృతంోభ నాకా. 1-1. 
“(బహ్మణా పరమాత్మనా, య దుదాహృతం అవిద్యావిరచిక నిస్సార భేద్యగ హే, 
య దుదాహరణీకృతం తన్నాట్యం (ప్రవక్యెమి, యధా హి కల్పనామా(తసారం 


1. తై.సం, 1-1-88: వాసం. 8480 శబా. 4-58-10 


భార శ్రి 575 


తత ఏవ అనన శక రూపం క్షన్ర్వ్య కల్పనాశతనహా స్త్ర నవం స్వప్నాది విలక్షజ 


౬ 
యవి సుషుతర్రాా హృదయ, గహనిదాన్లం ఆత్యా రసాంలంబన (దిహ్మ కల్ప నటోపర' 


e అ 
చితం రామ రావణా. శ్రా అసత్యం కళ్‌ 2ప్యభూత్రాన్‌ భూత వృ త్రా్థ భాతి తధా 
భొనమాన మపి పుమస్టైపాయ్యత్రా క్షేత్ర తధా తావ్భ గవ విశ్వ మిద వ సత్య 
నామరూక్ష (ప్రపంచాష్మిక్రం అధ చ (శవణ మనన్లాద వశేన. పరమపు మర్ద (సొపక 
మిత్రి లోక్రోత్త ర్‌ వర్ష వపుషా సూచనేన కొంతరస్రోప్పశ్షే సాక యం; భవిష్యతి, 
స్వం స్వం నీమి త్ర మాడాయ శౌంతా ద్భావ;ః (సవర తే, (నాట్య, శా 18 
తొ దనేన పారిమార్జిక్రం (ప్రయోజనన్సు క మ-భట్టనాయకః_ అభినవభ్రారత్రి ఇట 
నౌట్యళాసారిరంభ్రమ్చన ఈ నాట్య వేవమ్స యొక్క పరమ(వయోజన మీట్లు వివరింప 
దిడుచున్న ది కా నాట్య వేద మనాది ఆవిద్యాక్రల్పిత్ర మై నిస్సారమైన జొగత్తునందలి 
ఏవిధ భేద వకారన్న న. అందలి తత మ్నన్లు_ దర్శింప చేయుటకై పరమాత్మయే 
ఈనాట్యమును దృ షాంతముగా జ్ర (సవచించినాడ్డు. నాట్యము శేవలన్ను కల్పనా 


మీధ్యా డొగన్నా ట్రక్ర స్యూతథారుడై విలసిల్లున్న ట్లు లే నటుడును స్వన్వరూపావస్టిత్త 


టకము గ్రూడ్త వేదవాక్ష్య సాహాయ్యమత్రో (శ్రవణ మననాదిక్ర మొనర్చి దర్శించుచో 
పరమపవురుషార్థ మగుచు శ్రాత్ర రసోపస్రాపక మధన, కొన్లు జగన్నాటక. తత్వము 
దెలియవేయుట క్రయిద్చే పరమాత్మ నాట్య వేదమున్తు దృ షారతముగ (ప్రవచించెను_ 


“చిహ్మణా య దుదాహృతమ్స్‌ ఆన్సు చే నాట్యకాస్రారింత్ర శోకమునకు 


576 ధారతివీరు కి 


నుండి యీ నాట్యశాస్త్రము నిరూపిత మైనది_అని భావము. పరిశీలించినచో నీ రెండు 
వ్యాఖ్యానముల తాత్చర్య మొక్కటియే. 


కౌగా భరతు (మహానటు డగు వరమేశ్వరునిచే ప్రవర్తితము లైన 
కావ్యములు రెండు. ఒకటి రూపాత్యక జగన్నాటక దృశ్యకావ్యము. రెండవది 
నామాత్మక 'వేదరూప[శ్రవ్యకావ్యము. కాననే (భరత నిఃసృతము అగుటచేత న లోక 
మునకు భారత వర్ష నునియు, వేదవాణికి భారతి యని యు (పశ _స్సి యుపపన్నమైనది. 
ఈరెండును దేవశిల్బములే; చేవతాతత్స్య (ప్రబోధకములే-_ ఆని తెలియచేయటకే నాట్య 
శాస్త్రమును (నాట్యశల్పమునుు పరమాత్మ అవతరింప చేసినట్లు పై వచనముల వలని 
తెలియును. 

సాధారణముగ జగన్నాటకముచే (ప్రభావితులు గాని వారుండరు. ఇట నంద 
జును సొమాజికులే. అయ్యును “ఈ దృశ్య మగు జగత్తు ఒక నాటకము; కల్పనా 
మా(తసారము, దేవల్పము; కాన పురుషారోపాయ(ప్రబోధకముి- అను విషయ 
మందటికు పొడగల్పదు ఇది యథార్హమె జా అను (భ్రాంతిచే మోహితులై సంసార 
(ప్రవాహమున' బడి యటు నిటు పరి(భ్రమింతురు. ఇట్టి జగ(ద్రూప దృశ్యకావ్య తత్త్వ 
మును తెలియజేసి యుద్ధరించుట కయియే భరతుని (పరమాత్మ్రచే వేదరూప (శ్రవ్య 
కావ్యము (ప్రవ ర్హిత మైనది. ఇదియును దేవశల్పమే. (తత్పఏవర్తితము లైన 
యజ్ఞాది కర్మోపాసనలును దేవశిల్బములే) అయ్యును దీని నంద జెరుగజాలరు. (విశ్వ 
విశ్‌ _ అవిశ్వమిశా కొందబకిది లౌకిక విషయావబోధక మగు శబ్దరాశిగ మాత్రమే 
గోచరించును, అట్లుగాక దానితో నిరంతర సభఖ్యమొనర్చి అధ్యయన కర్మానుష్టానాదికి 
(మొనర్చుచు) (శ్రవణ మననాదిక మొనర్చుచో నట్టి సఖులగు సామాజికుల కిది దేవ 
శల్చమై (దై పీవాక్కు.గ) 'భాసించి పురుషార్థ (వద నగును. ఈ రీకిగ నీ దృశ్య 
(శవ్యకావ్యముల దర్శించి నపుడే (తిలోకముల (బవర్సింప జేసిన అగ్నిం వాయు 
ఆదిత్యులు భరతులుగ గన్బట్ట గలరు త జ్ఞ్యోతిప్రయాత్మకు డగు పరమెశ్వరుదున 
మహానటుడై - భరతుగై _ మహాకవిదై సాక్షోత్క_రించును. కావుననే ఆలంకారళాస్త 
(ప్రవర్హకులలో నొకడగు భట్టనాయకుడు పరమేశ్వరుని జగన్నిర్మాణ :విగా ఇట్ట 
కీర్తించినాడు, 


భారతి వ్‌77 


నమ సే 9లోక్యని ర్మాణకవయే శంభ వే యతః 
= 
(పతిక్షణం జగన్నాట్య (ప్రయోగర సికో జనః” 
అభినవభా రతినాట్యుళాస్ర్ర 1-1 


వేదవాణి మం్యత్రరూపమై మసనీయ మగుటచే "మనః ఆగునని పైనే 
జెప్పబడినది. (శవణమననాదులు జేయుచు నుపాసనాపరుడగు చేద విదుడు రుద 
రూపుడగు ననియు బూర్వము (కవి కొవ్యశబ్దమున “మాతా రుద్రాణామ్‌ అను 
మంతమున) చెప్పబడినది. అట్టి వేదవిదునియం దుండెడి వేదవాణియే సరస్వతి 
(లేక గౌరి-శచీ ఇ వ్యాది నామములతో బరగునది). శ్రవణము జేసి శ్రుత్యర్థమును 
జక్క_గా మననము జేయు విద్వాంసుని మనస్సు వివిధవిజ్ఞానములకు నిలయము 
“సరస్వాన్‌* అగు చున్నది. తద్గత మగు వాక్కు (చేదవాణి) సరస్వతి యగును* 
ఈ విషయమును శతపథ (శ్రుతి యిట్లు వివరించుచున్నది, 


“మనో హి సరస్వాన్‌ వాక్‌ సరన్వ*। ఏతౌ సారస్వతా వుత్సౌ" 
శ బా. 7518, 


“సరస్వాన్‌ మన ఉచ్యతే | సరస్వతీ చ వాక్‌ 1 ఏతే 
సారస్వత ఇతి స్వార్టికో హౌజ్‌ (సతకియః 1 ఉత వారి 
(పవాహౌ వాజ్మినసాత్మకొ 1 మనస స్తావన్‌ సర్వశాస్తార్థ 
వరిజాన రసాధారత్వాక్‌, వాచశ్చ తత్స్రితిపాదన రసా. 
Sy _ . 
ధారతౌనై దుత్సత్వ మనయోః” - సొ. భొ, 


మనస్సు 'నరస్వాన్‌” అనియు, వాక్కు సరస్వతి యనియు, సీరెండును, 
పారన్వత (ప్రవాహము అనియు నిట జెప్పబడినవి, వాజ్మనస్సులు జల (పవాహముల 
చంటిసి (& క్పా-ఉత్స్యందనా); లేక ఊటవబావల వంటివి (Fountains or 
Springs) ఊటదావులలో తోడినకొలడి సీరు పెకి ఉబుకుచుండురీతి విజ్ఞానవిషయ 


ముల మననము చేయకొలది మనస్సున నూత్న నూత్నాంశములు స్ఫురించుచుండుల 
వాక్కు కూడ చిత్త సంస్కృతి (క్రమము ననుసరించి నూత్ననూత్నార్లముతోను 
తావో ia) 
గూడామల గర్నింప జేయచుండును. ఆందుచే సీ 
వాజ్యనస్సులు ఊటబాప్త్పలతో పోల్చబడినవి, నుజీయు [(పవాహము నిత్యసరణ 
శీలము. (పవాహము నలె వాజ్మనస్సులు గూడ నిత్యసరణశీలములై సారస్వత 
(పవాహరూపముత వెలయుచుండును, అటియెడ మనస్సు విఖిలళాసా9ర వ్‌చాన 
వూ రలు అవి ల్లా చ్‌ 
రసమున కాకర మగును. వాక్కు గూడ త్నదస (పతిపాదకమె రసాధార మగును, 
కాన సీ రెండును సారస్వత (ప్రవావా రూపములగు ఉత్సవములు - అని యర్థము, 


ఇట “శ్రవణనుననాదులచే బరిపక్వమైన 'వేదవిదుని మనస్సు శాస్తార్ల 
విజ్ఞానంసపరిప్లత మై “సరస్వాన్‌” అగుచున్నది” _ ఆని చెప్పుటచే నట్టి మనస్వి యగు 
వేదవిమడును సరస్వంతుడగును, ఆ సరస్వంతుని యొక్క. వేదవాక్కు త(త్రతిపాదక 
రసాధారమగుచు సరస్వతి యగును. ళాసా స్తా9ర్ధపరిజ్రానరంసమె యిట (శుతియందు 
“సరః? పదముచే నుసలక్షిత మగుచున్నది. _ వేదవిదునకు మాతవలె వివిధళాస్తా9ర 
నిజ్ఞానరనము  నందించెడి వేదవాక్కు సరస్వతి యగు నని _శుతితాతృర్యము, 
వేదాభ్యాససమయమున సరస్వతి తల్లివోలె తనయందు నిగూఢమై యున్న వి జ్ఞానరసము 
నందించునని (జతి యిట్లు చెప్పుచున్నది. 

“య'దేషాం (శేష్టం యదరి ప మాసీక్‌ పేజా తదేషాం 

నిహితం గుహావిఃొ _-బు. 10-71-11. 

“ఏషాం (శేష (పశ స్యత మం, యక్‌ యచ్చ, అర్నిపం 

పాపరహితం వేదార్థజ్ఞానం, అసీక్‌, ఏషాం తద్‌ జ్ఞానం 

గుహా గుహాయాం, నిహితం గోప్యం, తత్‌ పేణా (పేమాణ 

=_2వఏర్భవతి | వేదాభ్యాసకా లే సరస్వతీ స్వార్థ మేభ్యః 

(పకాశయతీత్యర్థః" _--సా. భాం 

మజియు యజ భూమి కాహ్వా నింపబడు ఇడా-సరస్వతీ_భారతి అను 


మువ్వురు దేవతలలో బుద్దిని సంస్కరించి విజ్ఞాన పబోధము జేయునిది సరస్వతి 
ఈ విషయమును (కుతి యిట్లు చెప్పుచున్నది, 


భార్త 579 
“నరన్యరతీ సాథయస్తీ ధియం న ఇలా డేవీ ధ్రారోతీ విశ్నాతూ రీః | 
తిసో దేఫి నస్వథయా బర్హి రేవ మచ్చిదం పాంతు శరణం 
నిషద్య॥ యిం. 2.38 


ఈ మంత్రమున మువ్వురు దేవతలు నాహ్వానింపబడిరి. ఆందు బుదిని 
(రించి (పజోధించెడి ధక్మము (సాథయ స్తీ థియం న) సరస్వతికే చెప్ప 


బ్‌ 


సం 


బడినది. సరస్వతి యొక్క యిట్టే యీ స్వభావ డింకను పలు మం[తముల౦దును 


“పావకా నః సరస్వతి వాజేభి ర్వాజినీవతి 
యజం వసు ధియా వసుః 1] . 

గంటే య 
“చోవయితత్రీ సూనృతానాం చేత న్నీ సుమతీనామ్‌ | 


యజం దధి సరస్వతీ॥ ”* 
= 


పావకా = ధియా వసుః; 


“హన్నుః సంలక్యుతే హ్యగ్న్‌ విశుద్దిః శ్యామికౌ2పి వా" 


రఘు 


హిరణ్యము (బంగారము) యొక్క పరిశద్ది గాని మాలిన్యము గాని 
ఆగ్నియందు స్పుటముగా నభివ్యక్ష మగును_అని యర్థము ఇట్టి కోధకత్వధర్మము. 
గలవాడగుటచే నగ్నికి “పావకః” (పొవయకి శోధయకీతి పావకళ్శంఅని పేరు. 
జ్ఞానక్రియాళక్తి సంపన్న మై '“హితరమ్యు' మగుటచే సూక్కుశరీరమునకు హిరమ్య"* 
మనిపేరు! హిరమ్యమే పరోక్షముగా హిరణ్య మని చెప్పబడు నని పూర్వము 
1. బు. 18.10; సాంచే, 1188; వా, నం, 20-84; తె. (బా. 24-3-13 


ఐ. అ. 1-1-4186. 
2. బు. 18115 వా, నం. 2085; తె. సం, 4111-23 


580 భారతీనిరు క్రి 


(చూ. కవి-కావ్యము) వివరింపబడినది. హిరణ్యరూవ మగు సూక్ష్ముశరీరము 

నందలి విజుదిని, మాలిన్యమును శోధించి దర్శింపజేయునది గాన సరస్వతియు 
ధా 

“సావకి యగును. బుద్ది నావేశించి యుండి 'దియావనుళి _ఆగును, 


“దియావనుః బుద్దా సరా నాచ్చాడయ స్తీ, బుద్దిప్రదేత్యర్గః” 


సా, భా, (ఐ. ఆ 

“ధియావసుః (పజ్ఞాధనా .... (ప్రజ్ఞయా౭౭చ్చాదయితీ సర్వార్దానామ్‌ 
_-స్కందస్వామీ, 

“ప్రజ్ఞయా సర్వేషాం వాసయి త్రీ” __వం, మా. భాష్యమ్‌, 


పావవమానీ _ నెదమాతా . 


శోధకత్వధర్మమును బురస్కరించుకొని “పావకాి” యనియే గాక, 
పావమాసీ యనియు వేదవాక్కు. చెప్ప బడుచున్నది. 

“సుతా మయా వరదా వేదమాతా (ప్రచోదయనాం పావమాసీ 

ద్విజానామి | ఆయుః (పాణం (పజాం పశుం కీర్తిం 

(ద్రవిణం (బహ్మవర్చసఆ మహ్యం దత్వా (వ్రజత _బహ్మలోకమ్‌ి 


—_అ సం, 10-71-1. 


(ఈ మంత్రము కొలడి మార్పులతో తై త్తిరీయారణ్యకము (10-16) నందును 
గలదు. 


“మయా వేదాధ్యాయకేనిసావి తీం జపతా వా స్తుతా 
అభిష్టుకా స్వభ్యస్తా. వరదా ఇకామ(ప్రదా(తీ, పవమాన? 
పాపాత్‌ పరిశోధకః సూ(త్రాత్మా। “వాయు రేవ సవమానో 
దిశో హరిత అవిష్టి —_9తి ఐత రేయక శ్రుతేః(ఐ, ఆ, 
2-1-10త[త్చతిపాదికా పావమాస్కీ వేదమాతా వేదస్య 
బుగాదిరూపస్య మాతా సర్వ వేదసారత్వేన మాతృవన్‌ 


భారతి 651 


ఇట సోముడు (బహ్మణస్పతి _ మం(తపతి - గా సందోధింసబడినాడు, అట్టి సోము 
((బహ్మ్ర నుధైేశించిన మం(త్రఃము “పవిత్ర” శబ్రముచే జెప్పబడినది. “పూజ” ధాతువు 
కంటె “బుషి (మంత్రు - దవతాి రూ పార్హమున “ఇత (పత్యయము వచ్చి 
“సమితి అను రూపము సిద్ధించును. 


కర్ర గ్రరి చరి దెవత యోః పా.నూ,. 3-2-186. 


“పువ ఇతః స్యాక్‌ బుషౌ కరణే. దేవతాయాం క ర్తరి। 

బుషి ర్వెచమ ం[త్రః తదుక్త మృషిణేతి దర్శనాజ్‌, పూయశే౭ 

నేనేతి పవి(త్రభు। డేవతాయాం తు “అగ్నిః పవిత్రం" స మౌ 

పునాతు” .... =సిద్దానకౌముదీ. 


'పూయతే అనే నేతి సవిత్రమ్‌* అను నిర్వచనము ననుసరించి సవిత్ర హేతు వగు 
వేదమం(త్రము పవిత్రము, పవి తము చేయువారు గాన దేవతలకును పవిత్ర వ్యవ 
హారము గలదని శబ్రానుశాససము వలన డెలియుచున్నది, కాన ముగ్యజుఃసామాత్మక 
మం(తరాశి పవి(త్రశబ్ద వాచ్యమై (శుతిస్మృతుల యందు (బసిద్ర మైనది* 


1, నిశమ్య తే ఘర్హరితం స్వఖేదకయిమ్ణ మాయామయసూకరన్య । 
జన _సహః సత్యవివాసిన స్తే (తిధి పవితె) ద్మునయో గృణద్‌స్మ॥ 
_ధాగ. 8-13.27, 
'తిభిః పవితై 9? బుగ్యజాః సోమ మంతె9ః (శ్రీ ధరః 
"మంత్రః పవి(త ముచ్యతే” సాధా. బు. 10-2715, 
“కుధ్యా త్తి)షవణస్నాయీ కృచ్చ9ం చాం|దాయణం తథా। 
పవి(త్రాణి జపే త్సిండాన్‌ గాయ(త్యా చాభిమంత్రయేక్‌ 1” 
“సావిత్రీం చ జపే న్నిత్యం పవి(త్రాణ్‌ చ శ క్రితి ___మను, 11-220. 
“తపః స్వాధ్యాయేశ్వర (ప్రణేధాచాని యోగః _స్వాధ్యాయః వణవాది 
పవితతాణాం జపః"” “కం. భా, (యోగసూ'త్ర, 


(8! 


గః భారతీనిరు కి 
4 ఈ వి 


ఇంతే కాదు: బుగ్యజుఃసామాత్మకు లగు నగ్ని-వాయు-సూర్యులును పవిత్ర 
శబవాచ్యులు. 


(త్రిభిః పవిశ్రె రపుపో ద్ద్యర్మ్యాం హృదా మతిం జ్యోతి 

రను|పజానన్‌” బు. 9.28.6. 
'“సరాష్షత్మకః అగ్నిః హృ్‌దా అంతఃకరణ వృత్మ్యా నుతిఠ 

మనసియం, జ్యోతిః స్వ(పకాశరూపం పర(బహ్మాఖ్యం 

తేజః, అను(ప్రజానన్‌ (శవణమననాది [క్రమేణ (ప్రకర్షణ 

సంశయ వివరాస్య భావనా బుద్దినిరా సేన స్వాత్మరూపతయా 

జానానః సన్‌, పవి త్తెః పావనెః, (తిథి అగ్ని వాయు 

సూర్యః అర్క౦ అర్చనీయం స్వాత్మానం, అపుఫోద్ది 

శ్రేభో్యో౭_సి నిర్మలతయా పావనం పరిచిచ్చేడ ఖలు । 


యథా దశాపవి(కేణ సోమం పావయతి తద్వత్‌ |’ సా, భా. 


ఇట పరత త్వ్వరూసమును సాక్షొత్క-రించుకొ నిన యగ్ని (ము క్తపురుషుడుు తన 
సర్మాత్మకత్వానుభవమును ఆవిష్క రించు కొనుచున్నాడు, దశాపవిత్రముచే సోమము 
పరిశుద్దమై పావన మగునట్లు, పవిత్రులగు నగ్ని వాయు సూర్యులచే నర్చనీయుడగు 
స్వాత్మ, వారికంటె నిర్మలుడు; పవిత్రుడు నని ము క్షపురుమడగు అగ్ని (శ్రవణ, 
మననౌ ద్యభ్యాస్యమముచే దర్శించెను _అఆని యర్థము, 


కాగా బుగ్యజుః సామలు పవ్మిత్రములు; తదాత్మకులగు నగ్ని వాయు 
సూర్యులు పవిత్రులు. ఆత్మ పరమసవి(త్రము", “అత్యాగశ్రమేభ్యః పరమం సవి|తమ్‌ 


కలం! 








1. “య త్తే పవిత్ర, మర్చిష్యగ్నే వితత మంతరా _ద్రహ్మశతేన పునాతు మా” 
వం వా,సం. 19-41; తె దా, 14-8-20, 
ఆగ్నే శ్రే తప అర్నిషి జాషలఅయా" మంత రా మధ్యే యక్‌ (బహ్మ (తయో 
“రూపం, పరబహ్మరూపం వా పవిత్రమ్‌, వితతం వి స్పృతం (ప్రసారితం, తేన. 
.. పవియత్రేణ మా మాం భవాన్‌ పునాతు”-ఉవట. మహీధరౌ; చూ,సా.భా. 


భారీ 588 


(శ్వే ఉ. 6-213) _ వేదాంత ప్రతిపావ్య మగు (బ్రహ్మ పరమపవిత్రము __ అని 
యుపనిషత్తులును ము క్రకంఠముగ గీ_గ్రించినవి, అట్టి (బహ్మా(ప్రతిపాదక మగుచు 
ఆత్మళికిత్సకము, పరిశుద హేతువునై వేదరూపిణ్‌ యగు సంస్వతి= “పావక్కా పావ 
న ళ్‌ Uy జ 

మాసి పప్నిత్ర'" = శబ్రవాచ్య యగుచున్నది. 


చొదయితీ సూన్ఫతానాం; చేతస్తీ సువుతీనామ్‌ = 


అగ్నియందు క్రోధ క్రత్యధర్మ మె గాదు; తేజఃశాలి యగుటచే నంధకారమును 
దొలగించి పదార్థముల నభివ్యక్రము చేసి భాసింపజేయు ధర్మము గూడ గలదు 
అశే సరస్వతియు (శ్రవణము చేసి మననము చేయుకొలది ఆంతఃకరణమున నెల 
కొనిన యజ్ఞానాంధ కొ రావరణముల (గమముగ దొలగించును. మొదట స్తుతిరూప 
ములై వాక్యసామాన్యరూపమున మా(త్రమే గోచరించు మంట్రరాశిని, సూనృత (సత్య 
ప్రయ వాక్యములు గ దర్శింపజే యును; ఆనగా వాక్యములను (పియములుగ దగ్శింప 
జేసి యవి సత్యార్థ బోధకములనెడి స్ఫూర్తిని గలిగించును. ధీమంతులను చైతన్య 
వంతులను నొనర్చి యుజ్లీవింపజే యును, కాగా ఇడవలె సరస్వతియు (బ్రహ్మవిద్యా 
రూపిణియే యయ్యును ఇడవలె శాసించునది గాక్క కర్మాద్యనుష్తాన సమయమున 
యజమానుని బుద్ధి నా వేశించి యుండి తల్లివోలె యుకాయు క్రముల నుపదేశించు 
చుండునది_-యని తత్పార్యము. మహాభారతము గూడ సరన్వతి స్వరూపము నిట్లు 
పివరించు చున్నది, 


అన్నిహో[తా దహ మభ్యాగతౌస్మి 

విపర్షభాణొం సంశయచ్చేదనాయ 1 

త్వతృంయోగా దహ మేత ద(బువం 

భావే స్టితా తథ్య మర్జం యథావక్‌ ॥ భార, 8188222 


సరస్వతీ దేవి స్వయముగ తార్జ్యు డను మునికి దన స్వరూపమును వివరించిన వాక్య 
మిది....“అగ్నిహో తాది సత్క-ర్మలవఅన పరా-అపరా విద్యా రూపిణియై యారవ్ని 


584 భారతీనిరు క్రి 


వంతును; వేదవిదులను గల సంశయముల బోనాడు చుందును, నీ కిప్పుడు “కర్మలు 
(క్రమముగ ముక్త బాతువు అగుట-యనెడి పరావిద్యయు, సగుణ(బహ్మవిద్యయు 
నుపదేశించితిని, నే నెవరిభావవముందు నిలిచి యుందునో యాతడు (శద్దావంతుడై 
యగ్నిహో్థత్రాది కర్మలచే దేవత్నాససాదమును, పిదప కర్మ-ఉపాసనా_జ్ఞాన ఫలములను 
బౌందును.అని యర్థము (చూ. నీలకంఠ వ్యాఖ్య). 


ఇట కర్మానుష్టానముబేసి చిత్తపరిపాకము నొందిన వేదవిదులకు పరా-అసరా 
విద్యల విషయమై గలిగెడి సందియమనుల దీర్చు తల్లి సరస్వతి; ఆమె నేవవిదుల 
హృదయకాశ ఏథిని విహారించుచు జల్లని చూపులచే వేదనిపి*త గూడార్దముల [అకా 
శింప జేయునది _ యని చెప్పబడుటచే _ చోదయి(త్రీ సూనృతానామ్‌”-ఇత్యాది బుగ 
ర్రమునే యా మహాభారత శ్లోకము వివరించుట స్పష్టమగును. మహాభారతము మొదటి 
మంగళ శ్లోకమును బరిశీలించినను నీ విషయము స్పష్టముగా దెలియును, 


“నారాయణం నమస్కృత్య నరం చెవ నరో తమమ్‌ |; 
దేవీం సరస్వతిం చైవ తతో జయ ముదీరయేత్‌ ॥” 


ప్రాణీశరీరములకు పిండాండ మనియు, దృశ్యమగు చరాచరమునకు (బ్రహ్మాండ 
మనియు పేరు. పిండాండమున కధినేత యగుటచే జీవునకు నరుడని పేరు. 
ఆకే (బ్రహ్మాండమున కధినేత యగు పరమేశ్వరునకును నరు డని పేరు. 
నరుడగు పరమేశ్వరుని నుండి యావిర్భవించుటచే నీ చరాచరమునకు 'నారం” 
అనియు, వ్యాపకత్వధర్మముచే “ఆసః” అనియుపేరు. ఆట్టి నారమునకు అనగా 
చరాచరమునకు అయనము_అనగా అధిష్టానరూపుడై వసతిస్థానమగుటచే బరమేశ్వరు 
నకు నారాయణః అని పేరు (పసిద్ధము. నరనారాయణులగు జీవేశ్వరు లిరువుర 
కును న్వరూపభూతుడై యధినేత యగు నిర్గుణ (బహ్మకును “నరః” అని పేరు" 
ఇట్లు నర, నారాయణ, నిర్గుణ(బిహ్మలు మువ్వురును నరశబ్రవాచ్యు లే. చేతను డగు 
టచే జడవర్గముకం టే జీవుడు ఉత్క్బృ్టుడు, జీవునికంకు కారణాత్మ యగు నారా 
యణు డుత్క్బృష్టతరుడు.  వీరిరువురికంటెను “సత్యం జ్ఞాన మనంతం (బహ్మ” 


భారతీ 5685 


ఇత్యాది (శుతి (పతిపాన్య వగు నిర్గుణ _దిహ్మతత్వము ఉత ్మష్షత మము, కావన 
నటి నిరుణ త తంము “నరో తమరి అని యిట కీ ర్తింపబడుట యు కమే. ఇటి 
మగ తతో అవవ ఎవి అనో 


8 


యో నర-నారాయణ - నరో త్తమత త్త్వములను (బకాశింపజే యు తలి సరస్వతి. 
అటి త త్వముల నితిహాసాడివ్యాజమున [బకాశింపజేయుచు సంసార జయమునకు 
C౫) చె 
సాధనభూతమె (ప్రవ రిల్లిన దగుటచే నీ మహాభారతమునకు “జయి మని పేరు. 
మహాభారత మే కాదు; సర్వపురుషార్హ పతిపావక మై సంసారజయమునకు సాధ భూత 
ములె న పురాణాదులున్కు శారీరకసూత్ర భాష్యూదిగంథములును “జయ” శబ్దవాచ్య 
ములే యగును. అట్టి (గంథముల జదువుట కుషక్రమించు నపుడు నర_నారాయణ- 
నరో తములను, త తత్వ (వకాళశిక యగు సరస్వతిని, అటి సరస్వతిదేవి యను 
ద అతి డె లు 

(గహమునకు బాత్రుడగు వ్యాసుని స్మరించి నమస్కరింపవలెనని పె స్లోకమునకు 
సంప్రదాయానుగత మైన యర్భము." 


ఈ భారతము మొదటి మంగళస్లోకమున నర=-నారాయణ-నరో త్తమ తత్త్వ 
ములను ఆనగా బీ దేశ్వర (బహ్మ త_త్త్వములను (బకాశింనజేయు తల్లి సరస్వతి 
యవి కీ ర్రింపబడుట గమునార్హ ము, 


“సరస్వతీ సాధయంతీ ధీయం నః _ ఇత్యాది (కుతులు జిజ్ఞాసువుల బుద్ధిని సంస్క 
రల a చెప ట్‌ అ 
రించి తత్త్వము నుద్దీపింపజే యు తల్లి సరస్వతి యని స్సు చున్నవి అట్ట శుత్య 


1. “పిండ (బహ్మాండ నేతృత్వా నృరౌ జీవేశ్వరా వుభౌ। 
తయో శృ నయనా చ్చుద్దం బ్రహ్మా౭పి నర ఉచ్యశతే॥ 
నరజానా మపాం కార్యం నారం (బహ్మోాండ మిష్యతే। 
త ద్యన్య వనతిస్టానం తేన నారాయణో విభు॥ 
స్వావిద్యాసృష్టపిండేన తాదాత్మ్యం యో గతో నరః॥ 
స జీవః స పరం (బహ్మ నరో త్తమపదాభిధమ్‌॥ 
తద్ద్యోతికాం గిరం నత్వా తతో వ్యాప్త _స్పయైవ నన్‌; 
సంసారజయినం [గంథం జయనామాన మీరయేక్‌ ॥__ ఇత్యాది 
(చూ. _ నీలకంఠ వ్యాఖ్య, 


$86 భారతీనిరు క్షి 


రమే యాదిమమంగళ శ్లోకరూపమున (గంథారంభ సమయమున మహర్షిచే త లపీంప 
@ య 

జేయబడుచున్నది. సీలకంఠపండితుడును (శుత్యారానుగుణముగనే పె హక వ్యాఖ్యాన 
మున సరస్వతీస్యరూపము నిట్లు వివరించినాడు, 


“దేపీం నరనారాయణ నరోత్తమ త త్త్వ్మపడ్యోతనీం 


సరస్వతీం చ న మస్కృతైగవ॥ జానీ లక్‌ంఠః 


భిషక్‌ := 


వెద్యుడు చికిత్స జేసి శారీర దోషముల మాత్రమే తొలగీంప గలడు, 
సరస్వతి మనోదోషముల నిర్మూలించి ఆత్మచికిత్సక మగును, ఇట్లు చికిత్స చేయు 
టకు సాధనము వేదవాక్కు. - ఆని [కుతి చెప్పుచున్నది. 


“వాచో సరస్వతీ భిషక్‌ * వా సం, 10-12, 


“సరస్వతీ చ వోచా (తయీలకీణయా, భిష గాసీక్‌” 
_--ఉవట:, మ హీధరః, 


వేదవాక్కు. ఆత్మచికిక్సక మని ప్వాధ్యాయశద్రిమున్‌ వివరింపబడినది. 
రనాత్మి కా ° 


వాగ్లేవతయగు సరస్వతీ ఆబ్దేవత గూడ నగుననీ పూర్వము (కవీ_కావ్య 
కబ్దమున) వివరింపబడినది. ఈమె మధ్యమస్థానదేవత; మాధ్యమిక వాక్కు= 
అనియు చెప్పబడును. ఈమే వాగ్రేవతయై హృదియోంబర ఏథి నిలిచి బుగ్జిసమా 
యు_క్షయె మాధ్యమకవా(గూపీణి యగుచు వాక్చేరయితి యగును. (అథ తడవ 
శబ్దబహ్మ శేనైవ వాయునా హృదయ పర్యంత మభీవ్యజ్యమానం  నిక్చ మూత్మి 


భారతీ 587 


కయా బుద్దా యుక్తం విశేషస్పంద (ప్రకాశరూస నాదమయం సత్‌ మధ్యమా వా 
గిత్యుచ్యూతే!.... అథ హృదయగో బుద్దియ జ్మధ్యమాఖ్యః - సౌధాగ్యభాస్కర 
రాయః - అలితాసహ(స్రనామవ్యాఖ్య). ఈ దేవియే యంతరిక్షమునం దంతట 
వ్యాపించి వాయు సమాయు క్రై వృష్టుదకముల గల్పించెడి మాధ్యమికవాక్కు-. 
ఇట్లు అధిదైవికముగను, ఆధ్యాత్మికముగన్సు నీమె వాగ్రేవత యగుచున్నది. అంత 
రికమున సలిలరూపరసమును (సరః), ఆధ్యాత్మికముగ విజ్ఞానరసమును (నరః) 
తల్లి వలె (బోదిసేయునది యగుటచే సరస్వతి యని యన్వర్దనామము. _ ఆందుచే 
సరస్వతీదేవతాకము అయిన మంత్రములు వాగ్గేవతా పరిములుగను, అబేవతా 
వవములుగను గూడ నర్ధముల స్ఫురింప జేయుట (శుతిసం(ప్రదాయము. ఈ విష 
యము సీ కక్రిందిబుక్కు స్పష్టము చేయుచున్నది. 


“మహో అర్హః సరస్వతీ (పచేతయతి కేతునా। 
ధియో విశ్వా విరాజతి 1” జాము, 18120 వానం. 20-86. 


“సరస్వతి తన [పజచే మహోజలరాశిని చె తన్యవంత మొనర్చి (పవ ర్రింప 
అణు (an : జూన్‌ 
జేయుచున్నది.; అనుష్టాతల బుద్ధులను విజ్ఞానముతో నింపి వికసింప జేయుచున్నది 
ఆని యరము, ఇట నొకే సరన్వతికి “మహోజలరాశిని (పవ ర్రింప జేయుట, 
6 లీ 
ఆనుషాతల బుద్దుల వికసింపజేయుటి ___ యని రెండు ధర్మములు చెప్పబడుటచ 
© 
వాగ్రేవతయే అబేవత యగుట (శుతితాత్సర్యము. 


కాన సరస్వతి యనగా (1) వాగ్రేవి (2) వేదవాక్కు (1) వాక్కు. 
అన్లై 1) అబ్రేవత 2) జల(ప్రవాహరూసమగు నది 4 కొన్నియెడలనొక నదీనా మము 
_-అని తెలియను. దీనిచే “నరస్వతీ” పదము మొదట నదీవాచకము; [క్రమముగ 
వాగ్గేవతా వాచకముగ బరిణమించినది” __ అనెడి చారిత్రికుల కల్పన (వతిసం 
మతము కాదని స్పష్టమగుచున్నది, వాగ్దేవతా రూవములు గూడ నగుటచేత నే గంగా 
యమునాది నదు లన్నియు స్నాన, పూజాది సమయములందు స్మరింపబడు సంప 
దాయము నేటికిని గలదు. ఇవి (ప్రత్యక్షముగ జల(ప్రవోహరూపములుగ గన్నట్టి 


588 భారతీనిరుక్తి 


నను (బ్రహ్మామృతానంద సంపూర్ణ ములుగ దర్శింనవలె నను విషయము పూర్వము 
వివరింపబడినది, కాన [శవణ మననాదుల నొనర్చు వేదవిదునకు సఖి వోలె, లేక 
మాతవోలె రసస్వరూపమును దర్శింపజేయు రసాత్మిక యగు వేదవాక్కు. సరస్వతి, 


భారతి & 


వేదాంత వాక్య శవణాదులు జేయుచు నిధిధ్యాసనపాటవమున జ్ఞాన యోగో 
రూఢుడై న వేదవిదు డాదిత్యరూపు డన నొప్పును. ఒకే పొణముణు (పథము 
వయస్సున వసువులు మధ్యమ వయస్సున దుదులు, తృతీయ వయస్సున నాది 
త్యులు నగునని పూర్వము వివరింవబడినది. మజతియు ఆడాన్మక్రియ ఆదిత్యున 
కసాధారణధర్మము, 


“ప్రాణా వా ఆదిత్యా ఏతే హీవగ్‌ం సర్వ మాదదశేి 
ధాం. ఉం 816-5, 
'సవనాత్‌ పవితా౭జ_దానా దాదిత్యఃి' మై, ఊఉ. 6. 


“సహ్యస్రగుణ ముత్రృష్ణు మాద త్తి హి రసం రవిః? రఘువంశ. 


జ్రానయోగారూఢుడై న వేదవిదుడును వేదవాక్యముల నన్నటి నాత్మ 
(బ్రహ్మ పర్మవసానములుగ (గహింపజాలిన వీద్వాంసుడు, సూర్యుడు రసో 
దానము జేయునట్లు వేదవాజ్యయమునం దంతటను (దిహ్మామృతానందరసము నాస్వా 
దీంపజాలిన వాడగుటజేసి యాత డాదీత్యరూపమున నొప్పయుండు ననుట యు క్రమే 
యగును. అట్టిసమయమున సీ (త్రయీవిద్య యా వేదవిదుని సమావొత చిత్తమున 
సరసత నాపారించి కాంతవలిను (ఉతో తస తన్వం విస(సే తో డనుండి 
స్వస వలెను (స్వసా౭._జ_దిత్యానాం్భ ఆత్మ స్వరూపమును దర్శింసజేయును. అట్లు 
దర్శించిన వెదవిదున కీ వేదవాణి యాత్మ యొక్క అగృుతకలాస్వగూపిణిగ 


భారతీ 589 


ఆదిత్యరూపుడగు చేనవిదుడు భరతుడు; ఆతని నందు పవిఅసి3 డి వేదవాణి భారతి” 
గా 


((బహ్మావిద్యాదూ పిజి యగును. ఈ విషయమును జూతనము. 


ఆదిత్యుడు భంతుడు, తర్చీప్తి లేక వాక్కు లేక 
పత్ని భారతి ౩. 


ఆదిత్యుడు భరత శబ్లవాచ్యు డగుట _శుతులయందు బసిద్దము, చె దిక 
నిఘంటువున ఆదిత్యనామములలో భరత శబ్దము పఠింపబడినది, భరత ఆదిత్యః, 
కస్య భాః భారతి అని యాస్కనిరు కము, “భరతు డాదిత్యుడు; ఆయన పత్ని, 
దీప్తి లేక వాక్కు భారతి" యని భాష్యక ర్రలందజును వివరించిరి, ఆదిత్యుడు 
భరతుడు; (త్రయీమయుడగు నా యదిత్యుని యందలి వాక్కు. ((త్రయీవిచ్య) 
భారతీ యగుటచే నాదిత్యరూపుడగు వేవవిదుడును భరతుడు; ఆయన తోడనుండెడి 
చేదవాణియు భారతి యే యగును, 


ఇటు వరిశీలించుచో నోశే చేదవాణి యొకే వేదవిదుని యందు సంస్కార 


se) 


క్రమను ననుసరించి వెలయు చిత్తపరిపాక నళమున మొదట ఇడ శాసించి; 
శ్రరువాత సరస్వతిమై యువదేశించి, తుదకు భారతియై యాత్మస్యరూప సొశాత్కార 
మునకు దోడ్చడి (బహ్మావిద్యా(పదా(త్రి యగునని తెలియన గును, ఇంతియే గాదు, 
ఆదిత్యు డే గాక అగ్ని వాయువులును భరతులు; చౌరియందు విరాజిల్లు ఇడా, సరస్వతు 


లును భారతీరూపు లగుదురు. కాన మొదట అగ్ని యొక్క భరతత్వ్యమును 
జాత ము, 


82) 


అగ్ని _ భరతుడు 1 


(శుతులయం దగ్ని “భరత ౬ భారకి నామములరే బలుచోట్ల వ్యవహ 
రింపబడినాడు. దేవతల కొఅకు హవిస్సుల భరించు వా డగుటజేసి యజ్ఞాది కర్యాను 
షానసమయమున నగ్నికి భంతు డని పేరు, 

న! 


తస్మా అగ్ని ర్భారత శర్మ యంనక్‌ ” మి 4254, 
“అగ్ని రగామి భారతో వృత్రహా పురుచేతనః" బు. 8.108, 
“ఉదగ్నే భారత” బు. 61845, 
“భారతః హవిషో భరా అగ్నిః” సొ, భా, 
తాని 
శక జ [3 అధ ఇస అన 
అగ్నే మహాగ్‌ం అనత్యాహ మహాన్హే్యేష యదగ్ని 
ర్చాాహ్మణే త్యాహ బ్రాహ్మణో హ్యేష భారతే 
త్యాహైష హి దేవోభ్యో హవ్యం భరతి” 
ధారి. సం. 25-9 తై. (బా. కిార్‌.లి. 13 శ్రా. 1-4-22; 
(బాహ్మణములు గూడ నీ పదము యొక్క. యరము నికే వివరించినవి. 
| అ య 
“అగ్ని ర్వ్వై భరతః స వై దేవోభ్యో హవ్యం భరతి"_కౌ. (థా. 82 
“ఏష (అగ్నికి హి దేవో భ్యోః హవ్యం భరతి తస్మా 
దృరతో౭.గ్ని రిత్యాహుః” కం (టా. 1-422; L518. 


కాన కర్మాను షా నసమ యమున . నగ్ని హవ్యవాహనుడు, లేక హవిర్భ ర్త 
యగుచ్చు భరతు డగుచున్నాడు. ఆ యగ్ని యొక్క. దీప్తి = తదనుగత మై ఇడా 


Cad 


1. బు, 1-968; 27-165 425-45 6-16.93 ఉఅ|౬ 53; హల్‌ 
186-8 ఇత్యాది, 


భాగ తీ 5p]! 


రూపమున నుండెడి వాక్కు. - భారతి యగుచున్నది, అట్టియెడ భారతి (హవీంషి 

భరతీత్సి యన హోమనిహ్నాదిక (హో(శ్రా యని యర్తము, కర్మానుష్టానవరు 
య 0 

డగు వేదవిదుడును అగ్ని (వస్తు రూపుడై దేవతల కొఅకు హవ్యముల భరించును 

గాన నాతడును భరతుడే యగును, బుత్విజులు భరతు లగుట బూర్వము వివరింప 

బడినది. అట్టి వేదవిదులయందుండెడి వేదవాణి హోచనిష్పాదిక (హో(శ్రయె 

భారతిమై యొప్పును. ఈ విషయ మీ మం(తమువలన స్పష్టమగును. 


“శుచి నేవే ష్వర్చితా పోతా మరుత్సు భారతి | 


“ఇడా సరస్వతీ మహీ బర్హిః సీదంతు యజ్ఞియాః ॥"_బు, 1-142.9, 


మరధుతు లనగా అమరిజధర్మము గల దేవత లనియు, బుత్వి జాల నియూ 
రెండర్హములు (పసిద్ధములు (చూ. వై దికనిఘంటువుy, భరతుడగు నాదిత్యుని 
యందుండెడి వాక్కు. భారతి (భరతస్య _ఆడిత్యస్య సంబంధినీ ద్యుస్టానావాక్‌ = సా 
భా.) ఆ వాక్కు. అమరణధర్యము గల దేవతలయందనుగత మై పవ్వితమై (శుచిః) 
వెలయును. ఆ భారతియే భరతులగు బుత్విజాలయందు (మరుత్స్రు నిలిచి హమ 
నిష్పావికయె _ డెవతలకు హవ్యము భరించుచు _ భారతి యగును. ఈమె కాస్త 
కత్వధర్మము గల్లి ఇడయు నగును. వారి హృదయముల నిలిచి, దేవతాత త్వమును, 
తద్గత మహ త్త్వమును దీపింపజేయుచు సరస్వతి యగును. ఇట్లు వేదవాక్స్వఠూపమును 
యజ్ఞస్య రూపమును దర్శింపజేయు, నీ (త్రిస్తాన వాగభిమానదెవతలిట “యోజ్జియాః? 
అని కీ ర్తింపబడి యాహ్వానింస బడుచున్నారు, 


వాయువు(మధ్యవుస్తానాగ్ని) = భరతుడు 


అగ్ని వలెనే మధ్యమస్థానదేవత యగు వాయువు. ఆంతరిజెగ్నియు-భర 
తుడే. ఇట భరతు డన నర్ధము వేలు. హవ్యవహన మనెడి ధర్మము అగ్నిశే 
గాని వాయువునకు (రు[ద్ర-ఇం(దాది దేవతలకు) జెస్పబిడుటలేదు. వాయురూప్ప 
డగు నీ భరతుని యందలి యసాధారణ ధర్మమును (శుతు లిట్లు చెప్పుచున్నవి, 


“సరస్వతీవాన్‌ భారతీవాన్‌ ఇతి వాగేవ సరస్వతీ ప్రాణో 
భరతః ౨. . ఎంటి (దౌ 224 


5౧2 భారతీనిరు క్రి 


“శరీరళరణ హేతుత్వాన్‌ ప్రాణో భరత శబ్రవాచ్యః, తదీయ 


> 


వృడి ర్భారతీ -సా,భా. 
“ఏష హా దేవేభ్యో హవ్యం భరతి తస్మా చదృ్భరతోఇ౭_గ్ని 
రిత్యాహాూ8| ఏవ ఉ వా౭ఇమాః (ప్రజాః (పాణో భూత్వా 


. బిభర్తి తస్మాద్వేవాహ భరతవ దితి” 
శబా, 1.018. 


యజ్ఞముల౦దు దేవతలకొఅకు హవ్యముల భరించెడి యే యగ్ని కలడో, యా 
యగ్నియే (మధ్యమస్టానవేవత యగుచ్చు (ప్రాణరూపుడై నిఖిల (ప్రాణులను భరిం 
చుచున్నాడు. నిఖిల _ప్రాణిభరణము' _ అను ధర్మముచే (బాణరూపుడైన యగ్ని 
భరతుడు. అని యర్హము, 


(పాజరూపుడై యగ్ని డెిహమును ధరించునట్లు, అధిదై వికముగ వాయు 
రూపుడై జగ్యత్చాణశబ్దవాచ్యుడై భువనముల భరించుచున్నాడు, కాన రు్ర-ఇంద- 
వాయ్వాది కబ్లవాచ్య మగు మధ్యమ స్థాన దవత (ప్రాణ దేవత భరత శబ్దవాచ్య 
మగును. అట్టి భరతుని వృత్తి దీప్తి, వాక్కు. లేక పత్ని భారతి యగును. “ప్రాణ 
చేవత వాచస్పతి; వాక్కు ప్రాణ పత్ని”-అని (శుతి సర్య్వపదాయము. అనగా మధ్యమ 
సానవాగేవత యగు సరస్వతియే యాధ్యాత్మికముగను ప్రాణ కూఫభరతుని పత్నియె, 
షు 60 నూ 
నృ ళియె, దీప్తియె లేక వాగూపిణియై, తదనన్యయె నిఖిలపాణుల భరించి" 

wah మలాలా ద ర ములు 

1. “వాగ్వాజఒఇదం కర్మ (ప్రాణో వాచన్నతిః' __ (వా.సం, 80-1); శబా. 

681.10. 

“నమో వాచే (పాజపత్య్యై స్వాహా” __ ష. విం, బ్రా. 29. 

“వాక్‌ చ వై (ప్రాణశ్చ మిథునమ్‌” __ శ. (బా. 1-11-2. 

“వాక్‌ చ వై మనశ్చ దేవానాం మిథునమ్‌ ___ ఐ. బ్రా. 5-28. 

క యం యా గు _ అ _ వా 9 - 

సాహ వా గువాచ (హాప్రాణ) యద్వా అహం వసి స్మి త్వం 
తద్వసిమో౬సీకి" వ శు (బా. M921. 

అ 

“వాగ్వా తస్య ((పాణస్య్ర) పత్నీ గో. ఉ. 28.-(చూ. పేజి 568) 


భారతీ 599 
జగద్యా,తానిర్వ హాణము గావించుచు భారతి యను సార్హకనామమున గూడ బరగును, 


(శవణమననాదుల నొనర్నుచు మంథత్రవాక్యార్థ జిజ్రాసాపరుడగు వేదవిదుడును 
ప్రాణ (రుద్ర రూపు డగునని పూర్వము చెప్పబడినది. (ప్రాణాత్మనిష్ణుడగు. వేద 
విదుడు భరతు డన జెల్లును. అట్టయెడ నాతనియందు౦డెడీ సరస్వతియు భారతిఢు 
యొప్పును. మంత వార్‌ క్యార్థవిజ్ఞానమునకు బుద్ధివృ త్తుల (బే 'రేపించుటచే (సరన్వత 
సావమయన్సీ ధినుం నఖ సరస్వతి యు, భాంమును - వేనఏిజ్ఞానసారము వ - విస్త 
రింసజేయునది (భారం వేదవిజ్ఞాన సారం తనోతి ఇతి) యగుటచే భారతియు నగును. 
ఇట్టి ధర్మమును, లేక భారమును (వేదవిజ్ఞాన సారిమును), వి స్తరింపజేయుట చేతనే 
పంచమచవేద నునబడు మహాభారతమునకును “భారతి మనెడి యన్వర్థసంజ్ఞ యని 
చెప్పుదురు. (చూ. సీలకంఠ వ్యాఖ్య వాచస్పత్యమ్‌ : శద కల్ప (దుమళి, 


భారత- బహ్మవా దిన బావ్మా ం 


ద్యుస్టానదేవత యగ నగ్ని లేక యాదిత్యుడు  భరతు డనియు, తద్దిప్తి 
లేక పత్ని, లేక వాక్కు, భారతి యనియు బై న దెల్పబడనది, తన సవ్యతేజముచే 
జగముల నెల్ల నరించుట చేసి యాదిత్యుడు భరతుడు, తద్ది ప్‌యు జగదృరణకతేమ మై 
భారతి; అనై యోగారూఢుడ్డే వేవవాక్యముల నెల్ల నాత్మపర్యవసానములుగ గహిం 
చెడి పేఎఏిదుడును ఆదిత్య రూపు డగుచు భరతుడు; అతనియందుండు వేదవాణి 
భారతి"_యగు ననియు పెన జెప్పబడినది. అట్టి భారతీస్వరూపమును మహాభారత 
మిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“వాగెఏ వాయుః __ తె. చౌ. 1-8-81 : తాం. (బా. 18.8-7. 


“తస్మాశ్‌ సర్వెపాణాః వాచి (పతిష్టితాః" ఆశ, (టౌ. 128-220. 
“తస్యా (వాచః డ్‌ (పాణ ఏవ రసః” ూూ దై డఉ 1-1-7. 
“తస్య (మనసః) ఏషా కుల్యా యద్వ్యాక్‌ " ఎ టైం ఉ, 1-389. 


594 భారతీనిరు క్తి 


“గౌరివ (పసవ త్యర్దాన్‌ రస ముత్తమశాలినీ | 
సతతం స్యంద తే హ్యాషా శాశ్వతం (బహ్మవావ౨ినీ 1 
దివ్యా డివ్య(పభావేన భారతీ గౌః శుచిస్మితే॥"” 


భారత, 122.222 4 


“వాచం ధేను మపాసీత తస్యా శృత్వారః _సనాః.... ఇతి 
తి 
(శుతేః। _ననె స్త త్యర్మఫలరూపం రసం అర్హాన్‌ (ప్రసవతి, 
(దిహ్మవాదినీ ఉపనిషద్వాక్‌తు శాశ్వతం మోతం స్మందతే 
(పసవతి సతతం నిత్యసిద్దమ్‌” నీలకం ఠవ్యాఖ్య, 


వేదవాక్కు. ధేనువు, ఆ ధేనువు నుపాసించుచో స్వాహాకార, స్యధాకార హంత 
కార వషటారము లనెడి స్తనములతో గర్మఫలరూప'పగు క్షీరము (రసము నొస 
గును (చూ, స్వధాశద్దిము). కర్మఫలముల గోంక సేవించు వేదవిదునకు నీ భారతి 
(దిగ్మావాదినియె శాశ్వతము నిత్యసిద్ధమునగు మోక్షము (బ్రహ్మ మృతానందరసము 
నొసగును=-అఆని యర్హము, 


కర్మపరులకు నాత్మచికిత్సక మగుచు (గ్రమముగను, కర్మఫలము గోరని 
వారికి సాక్షొత్తుగను, (బహ్మత _త్ల్వావబోధకమె (శుతి (బహ్మవాదిని యగు కామ 
ధేనువు ఈ ధేనువువే భారతి _ యవి భావము, “బహ్మవాదిని యనుబఐచే (శుతికి 
గల బాహ్మీత్యము _ _బ్రహ్మపరత్వము చెప్పినట్లగును. అందుచేత నెర హస్యత త్వ 
(ప్రతిపాదిక యగుటచేత నే_(శుతిని బ్రహ్మీ ఉపనిషక్‌* అని వ్యవహరించెడి సంప 
దాయమును గలదు. ఈ విషయ మీ భాగవత వచనములవలన స్పష్టము కాగలదు. 


“బవ్మాన్‌ (బిహ్మణ్యని రే శ్యే నిర్లుణే గుణవృ తయః । 
కథం చరి (శుతయః సాక్షా తృృదసతః వరే॥* 





భారతి 595 
(శ్రీ శుకః వా 


“ బుద్ధిని య మన; (పాణాన్‌' జనానా మసృజ (తృభుః ః 
మాతాం చ భవారం చ ఆత్ననే కల్పనాయ చ॥ 

థి అ = 
సెషా హ్యుపనిష దాహ్మీ పూర్వేషాం పూర్వజై రృతా। 
గ్రదయా ధారయే ద్య స్తాం క్షేమం గచ్చే దికీంచన; ॥””" 


భాగ. 100128. 


'వరంపరయా సాక ద్వా సర్వాసాం (శుతీనాం (ఒహ్మణి 
పర్యవసానమ్‌.....సెషో యథో క్షలకణా యథో కాలంబనా 
వొ, (బాహ్మీ టఅహ్మాపరా, (శద్దయా ఆదరేణ వెతండిక 
తర్కా నభినివేశేన యః (శవణాదినా ధారయేణ్‌ సః 

అకించనః నిర స్తదేహాద్యుపాధిః సన్స్‌ తతః పరం పదం 


(పప్రాప్నయా దితి __్రీధరః.. 


“సెషా ఉపపొదితా, (బ్రాహ్మీ (బహ్మాసంబంధినీ సర్వశబ్దానాం 
(బ్రహ్మ ణ్యఖిధానవృ త్తి రిత్యర్గః, ఉపనిషత్‌ రహస్యతమా, 


డ్‌ పనిషదర్ధవిచా ర ణావగంత వ్యేతి వా=-ర్డః”__ ఏరరాఘ వాచార్య, 


ఇవి (శుతిగీతో పాఖ్యానారంభ శ్లోకములు. (పళ్ళో తరవ్యాజమున (జతి స్వరూప 
మిట జెప్పబడినది. ధర్మార్థకామమోక్షేఫలముల సిర్దింపజేసి కొనుట కే జనులకు 
బుద్ధ్ది-ఇం|ద్రియ- మనః-(పాణ ముల సీశ్వరుడు (బసాడించును; ఇందు (ప్రధానము 
తురీయపురుషార్థము; అధికారి తారతమ్యమును బట్టి క్రమముగనో లేక సాకెత్తుగనో 
'బహ్మ (ఆక్క) స్వరూపమును దర్శింపజేయుటయే (శ్రుతుల తాత్సర్యము; కావుననే 
ఇట్లు (బహ్మపరమై రహస్య తత్త్వ (ప్రతిపాదిక యగుటచేత నేతి “(బ్రాహ్మీ ఉప 
నిషక్‌* అని చెప్పబడును; దీనియం దాదరము గలి వితండవాదములు చేయక 


1985 భారతీనీరుకి 

యెవడు దీనిని ధరించునో యతడు చిత్త _ సంస్కారకమమున  బరిపక్వనతియై 
OO (an 

యకించను డగును; అకించను డనగా నేమియు లేనివాడు. అనగా దేహా ద్యభిమాన 

వరితుడై (బహ్మభావము నొందును = అనీ యర్థము, 


ఈ భారత్క భాగవత వచనముల వలన “శతు లన్నియు సొక్షొత్తుగ గాని, 
పరంపరగ గాని [బహ్మయందు పర్యవసన్నములు - (కుతిగత శబ్దము అన్నియు 
(బహ్మపరములు'-అని తెలిసినది. అట్లు దర్శించు వెదవిదునకు (శుతి యంతయు 

అదర అర అల్లో : ద, అ అద ర్యా అన రర డీ 
నుపనిషద్రూపమున సాకెత్కరించును, (సైమా హ్యువనిష డద్బాఛహ్మా, ఇట్ట యో 
(శుతియే (బహ్మవాదిసీ (బ్రాహ్మీ. భారితీ యని తెలియును, 


రోగము * యోగన కః 


ఇట నొక విషయము పరిశీలింప నగును. వై దికళబ్రము యోగ రూఢీచే తత్త్వ 
ద్వీ శే షపదార్గవాచకము, యోగశక్తిచె పరమాత్మవాచకము నగు నిని కవి _ కావ్య 
శబ్దమున వివరించబడినది. (ఏవమేవ సర్వేఒపి శబ్దా యోగరూఢ్యా తత్తద్విశేష 
పదార్ధ వాచకా అపి యోగార్హ మాదాయ సర్వే (బహ్మవాచకా అపి భవన్సీ_ నీల 
కంఠః). దీనిచే వేదవాక్కుకు గల శాశ్వత (బ్రహ్మాసంబంధిత్వము (కవేః పర 
మాత్మన ఇదం కావ్యం) సిద్దమె చె భారత భాగవత వచన తాత్సర్యమును స్పష్టము 
చేయుచున్నది. వేదవాక్కుతో బరమార్హమును సంయోజనము చేయుటయే యోగము. 
ఆ యోగశళ క్తిచే సిద్ధన యర్దమే యోగార్థము. ఇదియే సర్వపదార్దాదిష్టానమగు వర 
మార్ధము, సర్వపదార్జాధి షానభూత మగు నీ యోగార్జమునందు (రూఢములైై భాశం 
చెడి తత్తద్విశేషరూపొర్టములను గూడ బోధించెడి వగుటజేసి వేద శబ్దములు యోగ 
రూనథఢములుగును వేదవిదుడు వేదవాక్కులయందు తుదకు దర్శింపవలసిన యోగ 
శక్తి యిట్రిడి ఈ యోగశ క్రిచే జ్ఞాపకము చేయబడెడి పరమార్దమును దర్శింప జేయుట 
కయియే వేదవాణి కర్మ-భ క్తి - జ్ఞాన యోగముల నుషదెేశించినేది. ఇవియు యోగ 


భారతీ గ్ర? 


ములే. అనగా బుద్దీఆ(డియ నున ః(ప్రాణములను వేదవాక్సాహాయ్యమున బరమార్త 
ముతో సంయోజనము చేయునవిగాన యోగములు. కాన (1 వేవవాక్కుతో 
బరమార్గమును సంయోజనము చేయుట, (2) తత్సాహాయ్యమున బుద్ధిం్యదియ మన; 
(ప్రాణములను పరమా గార్భ ముతో నంయోజనము చయుటయ యోగము, 


ఈ విషయమును కొళిదాసమహాకవి యిట్లు చమత్కరించినాడు. 


“త మర్ధ మివ భారత్యా సుతయా యోక్తు మర్హసి | 
శోచ్యా హి పితుః కన్యా సద్భృ రృృ(పతివాదికా” ఎ కు,ససం, 6-79. 


ఓ గిరిరాజా 1 యోగ్యుడగు వరున కిచ్చిన కన్యకై తరువాత వగవవలసి 
యుండదు. కాన, భారతితో (వాక్కుతో) నర్గమును వలె, నిత్యసంబంధము కై 
సీ పుత్రిక యగు పార్వతితో నా దేవుని గూర్చుట మంచి పని _ అని యర్థము, 


ఇట కన్యను వరునితో గూర్చు మనిగాక్క కన్యతో వరుని గూర్చుమని 
చెప్పబడినది. _ భారతితో (వాక్కుతో) నిత్యసంబద్రమై యుండెడి యర్భమును యోజ 
నయు చేయునట్లు, పార్వతితో బరమార్భరూపుడైన యా దేవుని గూర్చుము (యోజ 
నము చేయుము)- అని చెప్పబడినది. పరాదేవితో నిట పోల్చబడిన భారతి లౌకిక 
భారతి (వాక్కు) గాదు. - (బహ్మవాదిని ((వ్రాహ్మా యగు వేదభారతి. వేద 
వాక్యము లన్నియు నాత్మపర్యవ సానములు, ఆత్మయే పరమార్థము. వేదభారతితో 
నా పరమార్థము నిత్య సంబద్ధము. ఆయ్యును నంద తెరుగరు. (చూ, విశ్వవిక్‌, 
అఏశ్వమిన్నా శబములు), యోగారూఢుడై న వేదవిదుడు ఆ వాగర్థసం బంధము 
నెజీగి వేదభారతితో నా వరమార్థమును యోజనము 'సేయును. ఓ రాజా! సీవు 
నట్టి మహాత్ముడవు; సి సే(తిక పరాచేవత. పార్వతీ - పరమేశ్వరుల సంబంధము 
నిత్యము; అది గుర్తించి యామెతో బరమార్డ సత్యరూపు డగు నా దేవుని 
గూర్చుము”. = అని భావము, “యోక్తు మర్ష్మసి = యనుచు యోగస్వరూప మిట 


నె 


88) 


598 భారతీనిరు 8 


చీ 


కవిచే వివరింపబిడుట స్పష్టము. నేటికిని కన్యాదాన నమయమున “నారాయణ 
స్వరూపాయ వరాయ _ _ లక్ష్మీ నామ్నీం కన్యామ్‌” _ అనుచు వధూవరులను ఆది 
దంపతులనుగా భావించెడి లేక దర్శించెడి సంప్రదాయము గలదు, లక్ష్మీ రూపిణీ 
యగు కన్యతో నారాయణన్యరూపు డగు వరుని యోజనము చేయుట యనెడి సంప 


దాయమే యిట నీ శ్లోకమున వివరింనబడినది. కాన వివాహసంస్కా-ర మిట్టి 
యోగము నుపలక్షింపజేయునది. 


కాగా (బహ్మవాదిని ((బ్రాహ్మ యగు వేదవాణి భాతి; (భరతస్య 
కేశ పరమాత్మన ఇయమ్‌) = ఆగుట కాంతాసంమితముగ నిట మహాకవిచే జెప్ప 
దిడినది. కాన యోగారూఢుడగు వేదవిదుని కీ వేదవాణి సహచారిణియె. తోడనుండి, 


కొంత దర్శియగు నా కవి (పరమాత్మ యొక్క భారతియె విరాజిల్లు ననుట 


“భారతీ కవే ర్హయతి _ భరతన్య కవేః పరమాత్మన ఇయం భారతీ" 


భరతుడును, కవియ నగు నా పరమాత్మ యొక్క వాక్కుగా వేదవిదు 
నకు సాక్షొత్కరించుచు భారతియై యాత్మస్వరూవమును దర్శింప జేయును. 
అందుచే “శరత స్యేయం భారతీ _ యను నీ నిర్వచనము *కవెః పరమాత్మన 
ఇదం కావ్యమ్‌” - అను పూర్య్వో క్రమగు (తయీవిద్యారూప ఛందః కావ్య లకీణ 
మును స్పష్టము చేయుచున్నది. 


(పజాపతి - భరతుడు; వసురుదాదిత్యులు [పజ +- 


x 


అగ్ని - వాయ- ఆదిత్యు . లనెడి (శ్రేతాగ్నులు భరతు లని దర్శించితిమి. 
అంతియే కాదు. దేవతా(త్రయాత్మకుడు, ఆభిండాగ్నియ - నగు (పజాపతియు 
భరత శబ్ద వాచ్యుడే, (ప్రజాపతి శబ్దముచే (శుతులయందు గొన్నియెకల దేవతా 


భారతీ 599 


తయాత్మకుడగు విరాట్పురుషుడును! గొన్నియెడల హిరణ్యగర్భుడున్ను 2 
మ అికొన్ని యెడల సరమేశ్వరుడును? జెస్పబగుచుందురు కాని (ప్రజాపతి 
కబ్బముచే ప్రకరణము ననుసరించిమువ్వురిని (గహింసనగును, 


అగ్నీ - వాయు = సూర్యులు (ప్రజలు - (పకృషజన్మ గలవారు _ అని 


“తయః కృణ్వ నీ భువనేషమ రేతః తః (వజా ఆర్యా. 
జ్యోతి రగ్రాః” బు. 7-1. 


ఈ మర్మత్రమును శాట్యాయన బ్రాహ్మణ మీట్లు వివరించినది. 


“తయః కృణ్వ స్తీ భువ నేము రెత ఉత్యగ్నిఃి పృథధీవ్యాం 
రేతః కృణోతి వాయు రంతరిక్న ఆదిశో దివి, తి(సః (ప్రజాః 
ఆర్యా జ్యోతిర్నగా ఇతి వసవో దు(డా ఆదిత్యో స్తాసాం జ్యోతి 


ర్య దసా వాదిత్యలొ (చూసా. భా) 


అగ్ని -వాయు=సూర్వు లనెడి మువ్వురు దేవతలు (క్రమముగ పృథివ్యంత 
రికడ్యులోకము లందు తమ 'రేతస్సును (కేజస్పునుు నింపుచున్నారు, ఈ వసు 
చు దాదిత్యులే ప్రకృష్టజన్మ గల (ప్రజలు. (ళిిసః (పజాళి,. వరికి గాగణభూత 


వాజ్‌ = తల్‌ య _— జ _ 


1. “యజాపతిః పరమేస్ట విరాట్‌” 

తే. సం, Bia; ఆ.సం, Al~73 185 10, 
ఒ "హీరణ్యగర్భః సమవ ర్తతాగే భూతస్య జాతః పతి రేక ఆసీశ్‌* 
ఎయు. 10121 న్యూలె.' సం, శీహేరిలలి పొ, సం, 18.4, ఆసం, 4.2 ఇత్యాది 


ఏ. “(పజాపతి శృరతి గె అంతః అజాయమానో బహుధా విజాయతే” 
తై ఆం 0-10-10 వాసం. 81.19, అనం, 108-18. 


600 భారతీనీిరుక్తి 

మగు 'జ్యోతిస్పు ఆదిత్యుడు (పరమేశ్వరుడు. ఆ మహా జ్యోతిస్సు నుండి యభి 
వ్య'క'మగుటచే నీ మువ్వురు "జ్యోతిరగాః (తాసాం జ్యోతి; యదసా వారిత్యగ 
అని చెప్పబిడీరి, ఇంతే కాదు. | . 


(ప్రణవ మనెడి యా మహాజ్యోకిస్సు నుండి యభివ్య క్రములగుబుగ్యజుః 
సామ లనెడి (త్రివిధ వాక్కులును “జ్యోతిర్యగాఃి అని చెప్పబడినవి (తీనే 
(తీవిధా బుగ్యజుఃసామాత్మికాః స్తుతిరూపాః వాచః....జ్యోతిర్మగాః జ్యోతి రత 
మానః |ప్రణవోజగే (ప్రముఖో యాసాం తాద్భకశీః _ సొ, భా బు. 1-101-0. 


కనుక వసురు.ద్రాదిత్యుల వలెనే వారియందనుగతములై యులడెడి వాక్కులు గూడ 
జ్యోతిరగములే. 


వసురు(.దాడిత్యు లట్టి (పకృష్టజన్మ గలవారగుటచేత నే *ఆర్యాళి అని 
చెప్పబడిరి, ఆర్యు లనగా (శేషులు, (పాప్యులు నని యర్థము, ఏదికీ గారణ 
భూత మగు జో్రతిస్సు ఈళ్వరుడు. సర్వపాప్యమగు నా సరంజ్యోతిని దర్శించు 
టకు నీ (ప్రజలు మువ్వురు ద్వారభూతులు. అనగా అగ్నిం వాయు. సూర్యదేవతాను 
గ్రహము వలన [గమముగ విరాట్‌ _ హిరణ్యగర్భ్చుల యొక్కయు, ఈశ్యరుని 
యొక్కయు ననుగ్రహము సిద్ధించును. కనుకనే అగ్ని వాయు సూర్యులు మువ్వ 
రిని ఆరు లని (శ్రుతి నిర్రశించినది. (పకృష్టదేవతాజన్ము లయిన యీ (ప్రజలకు 
(తిసః పజాఖ పాలకు డగుటచే విరాట్టు, లేక హిరణ్యగర్భుడు, లేక పరమెళ్వ 
రుడు” (ప్రజాపతి యగుట పె మం్యత్రమున సూచిత మగుచున్నది. ఇట్టి _పజాపతి 
భరతుడని (కుతి చెప్పుచున్నది. 


“ పజాపతి ర్వ భరత్‌ స.హీదం సర్వ భిభ ర్తి” 
- శ, (వా. 68114. 


దృశ్యమగు సీ (ప్రపంచమంతయు 'భరింఛచుటచే  (ప్రజావతి _ భరతుడు __ 
అవి యర్దము, ఈ లక్షణము (ప్రధానముగ బరమేళ్య కునందున్కు తర్వాత విరాట్‌ 


భారతీ 60.1 


హిరణ్యగర్భుల యందును నొప్పును. మరుత్తులు ((వాణములు జగద్భర్హ 
యగు భరతుని పుతులని (కుతి (బు. 2.83 -2) చెప్పుచున్నది. పరమేశ్వరునినుండి 

కర్వాసముల వలె న(పయత్నముగ నభివ్య క్రములై న జ్యోతిరగములు వేదవాక్కు. 
లని పెన జెప్పబడినది. అట్లు భరతుని నుండి నిఃనృత యగుటజేసియు, భరత 


స్వరూప (ప్రతిపాదిక యగుటజేసియు _ ఇట్లు నిరంతర భరత సంబద్ద యగుట 
జేసియు పెసవాణికి “భారతీ? య యన్వర్హనా . ము, 


“వ్యవహృకయే వికల్ప ఇషితో 2ఒన్షసరంపరయా 
. స 
(భమయతి భారతీ త ఉరువృత్తిభి రుక్తజడాన్‌ |” 


భాగ. 108-887, 
“తే తవ భారతీ వేదవాక్‌” __థ్రీధరః 
“పురాణస్య కవే స్తస్య వర్ణ స్తాన సమీరితా । 
అ ఖ 
బభూవ కృతనసంనా గారా చరితారేవ భారతీ ॥” రఘు, 
| గు 


హంసవ ద్విదుషాం రాజా ద్విజానాం త|త భారతిమ్‌॥ 
శుళు వే 'వేదవిదుషాం పుష్క_లారపదాక్షీరామ్‌॥ 
భార. 1200020. 


కాన భరత (పరచ మేశ్వర్భు సంబద్ద యగుటజేసి వెదవాణి భారతియై 
(వసిర్ధయగుట పై “ప్ప శ్లోకముల వలన చెలియును. 
(పజాపతి భ్ర 'తుడని [కుతి చెప్పుచున్నది. వేదవాణి (పజాపతికి స్వభూత 


యగుట (స్వైవ తే వాగాహ-స్వాహా) స్వాహా శబ్రమున వివరింపదిడినది. నిఖిల వేద 
పరమేశ్వర నిఃసృత మనియు దెల్చ్బ బడినది, అందుచే బరమేశ్వరునకు స్వభూత 


యగుచు,  అనూచాన సృషి .రచనా రహస్యముల నుద్భోధించుచు జగద్యా(తా 
యము 

నిర్వహణమున సహచారిణిమై యుండి తోడ్పడునదగుటచె అనగా భరతునకు సహ 

చారిణి యగుచు వేదవాక్కు. భారతి యన నొప్పును. 


602 భారతీనిరు కి 


(బహ్మజ్డా నిబహ్మయే యగు ((బహ్మవిద్‌ (బహ్మావ భవతీ) నని సంప 
దాయము, అనగా భారతీన్వరూపము నెటిగిన వేదవిదుడు భరత స్వరూపుడే యగును, 
అట్టి _బహ్మ వేత్తకు వేదవాణీ 'స్వభూత-(స్వసృంయగును,. అందుచే నాతడు భరతుడు, 
భారతియు కూడ నగును, (దిహ్మ వేత్త కుదయించెడి యఖండ(బహ్మాకాంవృ త్తికి “భా” 

అన్తే స "| క అన Nl అభ్య ఇ 
యని'పేరు. నిరంతరమద్రానియందు 'రతుడు? (తన్నిష్టుడ్రు అగుటచే (బహ్మవెత్త 
భారతుడు(భాయాం రతః భారతః) ఆగు ననియు సం్యపదాయవిదులు చెప్పుదురు. 


(బహ్మవిద్యయే మంథత్రశాస్త్రమున శ్ర్రీవిద్యగా (అసిద్దము. శ్రకియు 
'బుచో యజూంషి సామాని సొహి శ్రీ రవృతా సతామ్‌ి ౬ అనుచు ,కయీ 
విద్యయే (శ్రీవిద్య యని ేర్కొనినది. అట్టి శ్రీవిద్య, లేక సరాదేవత భారతీ 
యనియు, భారతి నుపొసించువారు భారతు లవియు మం[తళొ స్త్ర్మపసిద్ధి 


“భాయాం (శ్రీ విద్యాయాం రతాః భారతాళీ 


“'బారత్యా ఉపాసకాః భారతాఃి __సొందర్యలహరి, అజ్మీ ధరవ్యాఖ్య, 


కాగా భరతుడన నాత్యస్వరూపనిమ డనియు నర్గము, జాట్టి మహసీయు 
డగుటచే వేదవ్యాసుని ధృతరాష్ట్రుడు “త్వం వా భారతి భారం 6_8-40)= నీవు 
భారతివి _ నీవు భారతివి _ అని కీ ర్తించెను, 


“విద్యాభారేజణ నంపూర్తః సర్వభారం వరిత్యబేత్‌* 


దుఃఖథభారం న జొనాతీ భారతీ పరికీ రితోో (శ బ్రకల్ప్యద్రుమఃిం 
_ చ a 


వీద్యాభారపరిపూర్తుడె, భారముల నన్నిటివి విడిచి, దుఃఖభారము నెబుగసి 
వాడు భారతీ _ అని యర్థము. అట్టి మహాత్ములను భారత్సీ సరస్వతీ, ఇందసర 
స్వతీ _ ఇత్యాది నామములతో బిలిచెడి సర్మపడాయము నేటికిని గలదు. కాగా- 


-_ 4 


శారతి 608 


“(కవేఖ భరతాక్‌ అగతా భారతీ , (కవే) భరతస్య 
ఇయం భారతీ భారం వేదవి జ్ఞానసారం తనో తీతి భారతీ” 


అను నిర్వచనముల ద్వారా భారతిస్వరూపమును దర్శింపనగును. చె 
(గంథసందర్భము ననునరించి “ఆగ్నివాయ్యాదిత్యులు మున్వరును, తదాత్మకుడగు 
(పజాపతీయ్కు పరంజ్యోతీరూపు డగు పరమేశ్వరుడును ఆందజును భరతులు 
లేక భారతులు; అట్ట భరతుల యొక్క వృక్తి, దీప్తి, పత్ని లేక వాక్కు 
వ్యష్టిగను, సమష్టిగను ఇడా _ సరస్వతీ -భారతీరూపిణి; ఆ'క్తే వేదవిదులును 
భరతులు. వారియండలి వేదవాణియు ఇడా = సరస్వతీ _ భారతీరూపిణి, లేక 
సమష్టిగ నభిండభారతీరూపిణి” _ అని తెలియగలము, 


విశ్వవిత్‌ - అవిశ్యమిన్వా ఇ 


అట్టి యా దేవతాతత్త్వము గాని, వాగ్లేవతాత త్వము గాని యత్యంత 
నిగూఢమ్ము దానిని దర్శించుట దేవతలకు గూడ దుష్కర మని బుగే్యేద మిటు 
ne) 

చెప్పుచున్నది. 


కక $5 * చ - 

తసో మాత్యా ట్రైన్‌ పిత్తూన్‌' బిభ దక ఊర్థ్వ _పస్ట్రౌ 

నే మవగ్గావయ ని మంత్రీయ నే దివో ఆముష్య పృషే 
య నీ అవి 

విశ్వపిదం వాచ మవిశ్వమిన్వామ్‌ ॥” 


జాము, 1. IM-10; ఆసం. 0.010. 


పృథివ్య నరికద్యుతోకము లనెడి మువ్వురు తల్లులను (తిసో మాత్యాణ. లోక[తయ 
పాలకులయిన మువ్వురు పితరులను (త్రీన్‌ పిత్యాన్స్‌ పుత్ర స్రానీయడగు నౌదిత్యు 


604 భార తీనిరు క్తి 

డొక్క డే యసహాయుడై భరించుచు (బిభశ్‌ ), తదపతుడై సర్వోన్నతుడై . విల 
సిల్లుచున్నాడు. (ఏక ఊర్వ సస). అట్టి యాదిత్యున కెఐరు నెటి గ్గానిని గల్నింప 

లం యక తడు జు ఆ చ యా 
లేరు. (ఈం న అవగాపయ సన్తి. ఈ వాక్కు అటి యాదిత్యునకు సంబింధి౦చినది' 
(అముష్య్ర, ఇది సర్వమును దెలియజేయజాలినది (ఎళ్వవిదం); కాని యీ వాక్కు 
అందజి యందు నభివ్య క్తము కాదు (అవిశ్వమిన్వాం)- అని [బవ్మాలోకవాసులగు 
(దివఃపృ షే దేవతలు ఆదిత్యుని గూర్చి రిహన్యముగ బరస్పరము జెప్పికొను 
చున్నారు (మం్యత్రయ)త్తే. అని యరము. 
య 


ఇట లోక! తయమును, తత్సా కులను మువ్వురిని భరించుచు తదతీతుడై 
సర్వోన్నతుడై, అద్వితయుడై (ఊ్వుః ఎక), అవికార్యుడై యొప్పుచున్నట్లు ఆది 
త్యుడు కీర్తింపబడినాడు, కాన నిట నాదిత్యు డకగా  పరమేశ్యరుడ ఏయే (గ్రహింప 
వలెను. ఆతడు లోక తయమును, తత్పాలకులను, వాక్కును. సర్వమును భరించు 


వాడని చెప్పుటచే నీ యాదిత్యుడు భరతుడను విషయమిట సూచిత మగుచున్నది. 
(బిభర్తి సర్వ మితి భ రత 


1. ఈశ్వర తత్త్వము కరి -అక్షరాక్మక (కార్యకారణ రూపు ఉపోధులకంటె 

విలక్షణమై లోకృత్రయమును భరించు చున్నది- ఆని మూ విధముగ 
ఉపనిషత్తులు స్మృకులు వర్షించుచూ బు క్రతిపాదిత మైన పరమేశ్వరుని 
యందుగల భరతత త్వమును అడుగడుగున నభివ్య క్రము చేయుచున్నట్లు 
గనటును 


చీ డ్రై క జూ 


rl 


“వ్యకావ్య కం భరతే విశ్వమీశణొ _-క్వేత. ఉప. 1కి 


“ఉ తమః పురుష స్త్వన్యః పరమాశత్మేత్యు దా హృతః। 


యో లోక (త్రయ మావిశ్య బిభ ర్హ్య వ్యయ ఈశ్వరః॥ -భంగీ. 1527. 








భారతీ 685 


ఈ వాక్కు ఆ దేవునకు సంబంధించినది (అముష్య్ర కాన తన్నిః 
సృతమై త(త్సతిపాదక మగుచు నీవాక్కు. భారతి (భరతస్య ఇయం: భరతా దాగతాా 
యగుటయు సూచిత మగుచున్నడి. “ఇట్టి యీ భారతి సర్వమును దెలియ జేయునది 
(విశ్వవిత్‌); అయ్యును నందజియం దభివ్య క్రము గాదు (అవిశ్వమిన్వాొా, కాన 
సర్వజ్ఞ కల్పమగు నీ వేదవాణి [కాంత దర్శనము గల (దస్టలగు మహర్షులయందు 
మాత మే యభివ్య క మగును; అన్యులయందు కాదు మజియునా దైఏవాక్కుు 
నుపాసించుపారికే (సఖ్యము చేయు వారికే క(త్రతిపాదితార్గములు, సం[వపదాయ 
ములు, రహస్యములు మున్నగునవి యభివ్య క్రములగును గాని, యన్యులకు గాదు”. 
అనియు దెలియును, 


ఇది యత్య న్తనిగూఢ మగు పరత త్వ్వరహస్య మగుటచే నధికారులగు 
వారి యొద్దనే యూ విషయము (ప్రస్తావింపనగునుగాని యందలి కడకాదు. కావుననే 
దేవతలు కూడ సీ విషయమును గూర్చి పరస్పరము రహస్యఘుగ జెప్పికొను 
చున్నట్లు (శ్రుతి తెల్చుచున్నది. తానే కవియు కావ్యము నగుటచే వేదము తన స్వరూ 
పమును దేవతా రహస్య సంవాద రూపమున జమత్కారముగ. వివరించినదని 
(గహింపనగును, 


(కాంతదర్శనమం.కవి-స్మృతులం := 


ఈ విభిన్న దేవతాత త్వ్వమును, దేవతై క్యమును దర్శించుటయే (క్రౌంతో 
దర్శనము. ఆ దర్శనము గలవారు కవులు. అట్టి కవులు విరళముగ నుందురు. అను 
విషయమును బుగ్వేద మిట్లుచెన్సుచున్నది, 


84) 


696 భారతినిరు కి 
ల్‌ 


“అవ పరేణ పితరం యో అస్యాను వేద పర ఏనావరేణ। 


కవీయమానః క ఇవా (పవోచ దేవం మనః కుతో ఆధి పజాత మ్‌॥” 


బు. 1-164-18; అ,నం. 9-9-18. 


సృథిపీలోకపాలకు డగ్ని, ద్యులోకపాఐకు డాదిత్యుడు. పరిరువురును పితరులు, 
(పాలకులు, వీరిరువురు భిన్నులుగ గస్పట్టినను వ్వాస్తవముగ భిన్నులు గారు" 
ఆగ్నియే ఆదిత్యుడు; ఆదిత్యుడే అగ్ని_అని యెవడుపానించునో (యః అనువేద్ర 
యత డే (కాంతదర్శనముగల కవి. లేక వీరిరువురు వా సవమున నద్వితీయము, శుద 
జ అని ఏ 
న త్వమాయోపాధికము నగు నీశ్వరత త్త్వమే యని యెవడు దర్శించునో యతడే 
కవి (ఆభిభూత రజస్తమస్కా- ఉద్బుద్ధసత్త్వైా ఆత ఏవ స్వాధీన మాయౌ ఏతౌ ఏక 
తేన వా అధిగచ్చతి. సా.భా అగుచో కవిననుచు తన [కాంత దర్శనమును లోక 
మున నెవడు చాటుకొనగలడు? (కవీయ మానః కవివ దాచరన్‌, (కాంతి దర్శిత్వ 
మాత్మనః థ్యాపయన్‌. క ఇహ అస్మిన్‌ లోకే, (పచోచత్‌ ప్ర(బవఏీతి?) కవితా పయో 
జకమగు దె వీశఃకి సంపన్నమగు మనస్సు ఏ యదృషవి శేషమువలన (పకర్తాధిక్యము 
ర్య తవా ల యె 
గలిగి సిద్దింవగ ఆధు? (దేవం నునః కుతో ఆధిప్రజాత మ్‌?) అని యర్హము. (శ్రుతి 
న్‌ © ఆ అ 
యందలి యీ రెండు (ప్రశ్నలు గమనార్హ ములు. 


1. కవిననుచు తన (క్రాంతదర్శనము నెవడు లోకమున (ప్రకటించు 
కొనగలడు ? - 


2. అట్టి దర్శనమును సిద్దిగపజేయు దెవీశ క్రి సంపన్నమగు మనస్సు 
ఎట్టు నంపా పమగును? 


ఇట్టి దర్శనము సిద్దించుటకొక నంప్రదాయక్రమమును షశుతియే యట్లు భంగ్యంత'ర 
ముగ సూచించుచున్నది. ఈశ్వరాను.గ్రహము వలన నే అద్వైత వాసన సిద్దించును- 
(ఈశ్వరాను(గహా దెవ పుంసా మద్వ్వైత వాసనా) వియమ పూర్వక కర్మానుష్టానమ్ము 
ఉపాసన_ ఈ రెండును లేక ఈశ్వరానుగ్రహము సిద్దింపదు. అనగా నీ రెండింటి 


భారతీ 607 


వలననే దై వీశ క్తి సంవన్నమగు మనస్సు (దేవం మనణ) ప్రాప్తించును. ఈ 
మంత్రమున అగ్ని -ఆదిత్యులిరువురు నుపాస్యదేవతలుగ బేర్కొనబడినారు, కర్మల 
యందగ్నియు, సంధ్యోపాసనాదులయందు సవితృ (ఆదిత్య దేవతయు [బధానముగ 
నారాధ్యులు. వీరు భిన్నులయి కన్ఫట్టినను వాస్తవముగ భిన్నులు కారు. అభిన్నులుగ 
నుపొసింపలెను. (కావుననే సంఛ్యావందన సమయమున “సూర్యే జ్యోతిషి జుపోమి 
స్వాహా” యనుచు (పాణాగ్నిని సూర్వ జ్యోతి రూపమునను, “దేవ నవితః (ప్రసువి 
అని యనుచు అగ్నికార్య, కూపాసనాది సమయములందు అగ్నిని సవితృరూపమునను 
దర్శించెడి- యారాధించెడి సంప్రదాయము వరలినదిి. అట్టి కర్కోపాసనల వలననే 
క్రమముగ చిత్తము పరిశుద్ద మగును. దివ్యశ క్రిసంపన్న మగును. [క్రమముగ నద్వయ 
సర మేశ్వరత త్వ విజ్ఞానము గల్గి శ్రాంతదర్శను డగును, ఈ తత్ర్వమును దర్శించి 
లోకాను గ హబుద్దితో బబోధించెడివారే కవులు. ఈ దర్శనము ఈశ్వరాను[గహాోధీ 
నము, వేదై కగమ్యము నగుటచే నివి రెండును లేకుండ “నేను కవినని యెవడు చాటు 
కొనగఐడు అని శ్రుతి ్యపశ్నించుచున్నది. ఈ (ప్రశ్నవలన-(క్రాంత దర్శనము గల్లి 
(బబోధించెడి యాదికవిని నేనే” _ యని వేదము భంగ్యంతరముగ జెప్పికొనినట్లు 
(గహింపనగును, 


ఈశ్వరానుగహముచే మహర్షులు మలి(త్ర్యద్రష్టలయి (కౌంతదర్శనముతో 
నొప్పి వేదముల (బ్రవచించి కవులుగ (బిసిద్దులయినట్లు (శుతులే జెప్పినవి (తా 
మన్వవిందన్‌ బుషిషు (ప్రవిష్టామ్‌- చూ. బుషి శద్దిము. ఈ వేదమాత యొక్క 
యను[గహముచే దరువాత నెందటో కవులయినట్లు పురాణాదులవలన దెలియగలము. 
న్యాస, వాల్మీకాది మహర్తులట్టి కవులు; వేదమూర్తులు; లేక భారతీన్వరూపులు. ఈ 

న్‌ యట అవా 
వేదవాణి సర్వమును దెలియజేయునది (విశ్వవిత్స్‌ యయ్యును నందణీయం దఖి 
వ్యక్తము కౌదు (అవిశ్వమిన్వా)”- అని (శ్రుతిచెప్పినది, 


(తిపథగామిని- . - 


క్రమముగ చిత్త సంస్కారపరిపాకము గలిగించి తుదకు నాత్మస్వకూప 


సాకెత్కారము గలిగించుటకే (శ్రుతి లోకాను గహ బుద్దితో కర్మ - ఉపాసనా. జ్ఞాన 
కాండక్రయ రూపమున నవతరించినది, అట్లు మూడు మార్గముల (బవ రిల్లుటచే 
వేదవాణి (త్రివథగామినిమైనది, ఈ విషయమును భాగవత మిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“కిం విధ తే కిమాచషే కి మనూద్య వికల్పయేక్‌। 
ఇత్యస్య హృదయం లోకే నాన్యో మద్వేద కశ్చన॥ 
మాం విధ త్తెఒ భిధ తే మాం వికల్యాపోహ్యాతే హారిహమ్‌।” 


భాగ. 11.12.4248. 
ఉద్ధవునకు భగవానునిచే వేద స్వభావ మిట్లు తెల్పబిడినది. 


“వేదము కర్మకాండ యందు విధివాక్యములచే యజ్ఞరూపమున నన్నే 
ఏధించుచున్నది. దేవతాకొండ యందు నా యా దేవతా రూపమున నన్నే జెప్పు 
చున్నది. తుదకు జ్రానకాండ యందు_ 'నా నుండియే యాకాశాది ప్రపంచ సృష్టి 

చ 
గలుగు నని యీ రీతిగ బెక్కు వికల్పముల జూపి ' తుదకు నన్నే అద్వితీయ 


(బహ్మ స్వరూప్పనిగ నిరూపించుట్నకె సర్వమును నిషేధించి యుపరత  వ్యాపొర 
మగుచున్నదిః-_ అని అర్థము. 


ఈ భాగవత శ్లోకమున వేదమును గూర్చిన మూడు (ప్రశ్నలు, మూడు 
సమాధానములు గలవు. (గ కిం విధ శ్రే ? ఏమిశ్లివిధించుచున్న ది? (2 క మాచషై 
ఏమి యుపదేశించుచున్నది? (తి క్ర మనూద్య వికల్ప యేశ్‌? ఏ యర్రముల ననువ 
దించి నిశ షేధించి తుదకు నుపరత వ్యాపొర మగుచున్నది? ఇందు మొదటి ప్రశ్న 


శారత్రి 609 


వలన సుహృత్సంమిక తము 'మూడవపశ్న వలన కాంతా సంమిత త్వమును 
సూచితము లగుచున్నడి. కాన ఆధికారిభేవము ననుసరించి (పభు_సుహృత్‌_కాం౦తా 
సంమిత త్వ మారముల ద్వారా త త్విము నువ దెశించుట 3 వేదకావ్యము (బవ 
ర్తిల్లై ననుట సం్యపదాయాభిమత మని తెలియును, 


అగ్ని- వాయు. ఆదిత్యులనెడి (త్రిస్టానజ్యోతిస్సులందును తద్రూపులగు 
వేదవిదులయందును ఇడా-సరస్వ తీ-భారతీ రూపమున ననుగత మై, కర్మ-భ క్తి-జ్ఞాన 
త త్య (పబోధకమై, (వప్రభు-సుహృన్‌ _ కాంతాసంమిత మగుచు (తయీ విద్యారూవ 
వెదవాణి 'తిపథగామిని"గా నొప్పుచున్నది, దుతటీయు ఆదేవత యని పూర రము చప్ప 


బడినది. ఆబేశతయు వాగేవియు నగు సరస్వతి త్రిలో కవ్యాపినియె (తిపథగామిని 
య ఉట) 


హ్‌ ఈ... 


యగుటచేత నే శుతులయందు త్రిషధ స్టా సప్తధాతుః (ము. క-6[.12- అని 


లీ 


కీ రింనబడినది, 
వనాని 


“తిషధస్టా (తిషు లోకేమ సహావతీష్టమానా, (తిలోక 

వ్యాపిని, సప్తధాతుః స్ప ప్తధాతవో౭.వయవా గాయ(శ్రాద్యా 

గంగాద్యా వా యస్యాః సా తథోకా" _సాంభా. 

బుక్‌ - యజుః = సామరూప మంత్ర శ్రెవిధ్యముతో నొప్పియు వేద 
వాణి (త్రిపథగామిని యగుచున్నది. (చతుర్వేదశరీరణి _ బుగ్యజుః సామ గతిః. 
ఇట్లు వివిధరీతుల (తిపథగామినియె యొప్పుచు కాండ(త్రయాత్మికయగు సీ వేదవాణి 
నన్నే (పరమాత్మనే బోధించుచున్నది యని ప్రై భాగవత శ్లోక తాత్పర్యము, 
కర్మోపాసనాది వివిధార్హముల నధికారానుగుణముగ టోధించుచునే యు త్తమసాధకు 
నకు వేదరాశియంతయ నాత్మస్వరూపపరమై కన్చట్లును, ఇట్లు చెప్పుచో సీ 
శ్లోకము -- వేద (వేదం పరమేశ్వరం వేదయత్సి స్వాహా (స్వం ఆహృ, స్వధా 
(స్వం దధాత్సి, స్వాధ్యాయ (స్వం ఆత్మవిషయకం అధ్యయనమ్‌్స్‌, కావ్య 
(కవేః పరమాత్మన ఇదం) (భారతీ - భరతస్య పరమాత్మన ఇయం) ___ఇత్యాది 
వేదనా మముల సార్భకతను దలపింవ జేయునది యగుచున్నది. 


వుహనటుడు - భరతుడు : ( నిల్పవలులు = ఆత్మ 
సంస్కృతి ._ 


పె మంత్రము అందును భాగవత క్లో కమునందును పరమేశ్వరుడే యజ్ఞాది 
కర్మరూసమునను, వివిధదేవతారూపమునను, ఆకాశాది భూత భౌతికరూపమునను 
(బవ రిల్లుచు తదతీతుడై యద్వయరూపమున నుండునట్లు చెప్పబడినది. 

జాలి యా ౧ 


“ఇందో మాయాధిః పురురూప ఈయశే” 
“రూసం ఠూపం (పతిరూపో బభూవ” 


బి. 6-47.18, శబా. 14 _ 5 = 5; బృ. ఊఉ 2 6 19. 
“రూపం రూపం మఘవా బోభవీతి” _బు.శ-50-8. జెబా. 44-67. 


“రూపాణి విభ్రతం సృథక్‌ో _ వ్యాపం. 28-825 తె 2-6-1, 7. 


అని యీ రీతిగా (శ్రుతులు పరమేశ్వరుడు వివిధరూపముల ధరించుట 


బెక్కు చోట్ల వివరించినవి.  వివిధరూపధారణము చేయువాడగుటచే నీశ్యరుడు, 
“మహానటుడు, నటరాజు” _అని (ప్రసిద్ధి, 


“మహాకాలో మహానటః? __ఆమరః, 


నటునకు భరతుడని పేరు. వివిధభూమికల భరించువా డగుటచే నటుడు 
భరతు డయ్యెను. యాజ్జవల్క్య్యస్కృతి యట్టి భరతునితో నాత్మను బోల్ళినది, 


“యథా హి భరతో వర్తె ర్వర్హ్ణయ త్యాత్మన స్తనుమ్‌ |. 
నానారూపాణి కుర్వాణ స్తథాజఒత్మా కర్మజా న్తనూః / 


—యాజ్జ. స్కృ, 3.162, 


భారతి 611 


భరతుడు (నటుడు) వివిధవర్షములతో రామ రావణాడి వివిధరూపముల 
ధరించియు స్వస్వ రూపమున నుండునటు ఆత్మయు కర్మానుగుణముగ నానావరాత్మ 
am) శ 
కము లయిన వివిధదేహముల దాల్చియు స్వస్వరూపమున విరాజిల్లుచుండును _ ఆని 
యరము. 
(థు 


ఇట స్మృతి ఆత్మను భరతునితో బోల్చి, ఆత్మ భరతు డగుట సూచించి 
నది. “వ్యావృత్తాయ యవిష్రాయ భరతాయ చ రక్షసే? - యనుచు మత్స్యపురాణము 
(47-149) శివుని భరతు డని కీ ర్రించినది. ఇట్టి భరత (ఆత్మ) స్వరూపమును 
అధికారిభేదము ననుసరించి వర్శింపజేయుటకే (తయీ విద్య యగు భారతి యవత 
రించినది.  [పాకృతజనులకు సెతము కాంతాసంమితముగ నీ భరత - భారతీ 
స్వరూపమును దర్శింపజేయుటశే భరత నాట్యిశాస్త్రము (పవర్త్హిత మయినట్టు చెప్పబడు 
చున్నది. 


“నాట్య వేదం (ప్రవక్ష్యామి (బహ్మణా య దుదాహృతమ్‌” -భ,నా.శా.[_] 


”(బహ్మణా పరమాత్మనాా య దుదాహృతం ఆవిద్యా విరచిత 
నిస్సార భేద గహే, య దుదాహరణీకృతం తన్నాట్యం (ప్రవజ్యెమి. 
యథా హి కల్పనామా త్రసారం తత ఏవ అనవస్టితెక రూపం క్షణేన కల్పనా 
శతసహస్ర నహం స్వప్నాది విలకతీణ మపి సుస్టుతరాం హృదయ 
(గహనిడానం అత్య క్త స్వాలంబన (బహ్మకల్చ నటోపర చితం 
రామరావణాది చేష్టితం అసత్యం కుతో. హ్య భూతార్‌ భూత వృతా 
భాతి; తధా భానమాన మపి చ పుమర్దోపాయతా మేతి! తధా కాద్భ 
గేవ విశ్వ మిద మసశ్య నామరూన (ప్రపంచాత్మకం, అథ (చ 
శ్రవణమవనాడి వశేన పరమ పుమర్థ (ప్రాపకమితి లోకోత్తర 
పరమ పురుషార్థ సూచనేన శాంతరసోపక్షేపోఒ యం 
భవిష్యతి! స్వం స్వం నిమిత్త మాదాయ శాంతా ద్భావః (ప్రవ ర్హతే” 


నాట్య Can 1-6, 


612 భారతీనిరు కి 


త వనేన పారమాల్చికం [ప్రయోజన ముక్తమ్‌ ” ॥-భట్టనాయకః-అభినవ భోవాశ్రీ, 


షట నాట్యశాస్తా)రంభమున ఈః నాట్య వేదము యొక్క పరమ (ప్రయోజన 


మిట్లు వివరింపబడుచున్నది. ఈ నాట్యవేద మనాది. అవిద్యాకల్పితమై నిస్సారమైన 


జగత్తు నందలి వివిధ భేద(ప్రకారమును. అందలి తత్త్వమును- దర్శింప జేయుట శే 
పరమాత్మయే ఈ నాట్యమును దృష్టాంతముగా జేసి |పవచించినాడు. నాట్యము 
కేవలము కల్పనామూలము; కణకణ పరిణామశీలము 5(కల్పనాశత సహస సంకులము; 
స్యప్నాది విలక్షణము; అత్యంతము పహృాదయావర్షకము); స స్వ స్వ రూపావస్పితు 
డయియే (దిహ్మ మిధ్యా జగన్నాటక సూతధారుడై విలసిల్లు నటులే నటుడును 
స్య స్వరూ వావస్థితు డయియే అసత్య, రామ రావణాది చేష్టిత రూపము లైన 
వివిధరూపముల భాసింపజేయును. నాటకము లేక నాట్యము వస్తుతః మిధ్యా 
రూపమై భాసించుచునె పురుషార్థ దర్శనోపాయమై వరలును; అశ్రు అసత్య నామ 
రూపాత్మక మెన యీ జగన్నాటకము గూడ వేదవాక్య సాహియ్యముతో (శ్రవణ 
మిననాదిక మొనర్చి దర్శించుచో పరమపుడషార్డ మగుచు శాంత రసోపస్టాపక 
మగును. ఇట్లు జగన్నాటక తత్త్వము _ దెలియజేయట కయియే 
పరమాత్మ నాట్య వేదమును దృష్టాంతముగ (ప్రవచించెను- అని యర్థము. 


“ఐహ్మణా య దుదాహృతమ్‌ - అను పై నాట్యశాస్తారంభ శ్లోకము 
నక్కు “(బహ్మణా చేదాఖ్యేన భగవతా శద్రరాశినా, ఉదాహృతం నిరూపితమ్‌”. 
అని మజియొక వ్యాఖ్యానము “అభినవ భారతి యందు గాననగును. వేదశద్రి 
రాశి ((బహ్మృనుండి యా నాట్యళా స్త్రము నిరూపిశ మెనది = ఉమని భావము పరిశీలించి 
నచో పీ రెండు వ్యాఖభ్యానముల "తాత్పర్య మొకటియే, 


వో 


కాగా ధరత(మహానటుడగు వ పరమేశ్వరునిచే (ప్రవ ర్లితములైన కావ్య 
ములు రండు, ఒకటి రూపొత్మక జగన్నాటక దృశ్య కావ్యము. రెండవది 
నామాత్మక వేదరూప _శవ్యకావ్యము. కాననే భరత (విఃసృతము లగుట చేతనే) 
లోకమునకు భారత వర్ష మనియు, వేదవాణికి భారతి యనియు (ప్రశ స్తే యుసపన్న 


భారతీ 618 


మైనది, ఈ రెండును దేవశిల్బములే; దేవతా త త్వ(ప్రబోధకములే _అని తెలియ 
జేయుట కే నాట్యశాస్త్రమును (నాట్యశిల్పమును) పరమాత్మ అవతరింప చేసినటు పె 

౧ కు 
వచనముల వలన దెలియును. 


సాధారణముగ జగన్నాటకముచే (పభావితులు గాని వారుండరు, ఇట 
నందజును సామాజికులే, అయ్యును “ఈ దృశ్యమగు జగత్తు ఒక నాటకము; 
కల్పనామా(త్రసారము; దెవశిల్పము3 కాన పురుషార్టో పాయ ప్రబోధకము” -అను 
విషయ మందజకు పొడగట్టదు. ఇడి యదార్హమే అను (భాంతిచే 
మోప తులై సంసార్యవవాహామున పడి యటు నిటు సరిభ్రమింతురు. ఇట్టి జగ 
(దూప దృశ్య కావ్య శ త్వ్వమును తెలియజేసి యుద్దరించుట కయియే భరతుని (పర 
జాకీ అ 
మాత్మృచే వేదరూప (శ్రవ్యకావ్యము ప్రవర్ష్తిత మైనది. ఇదియును దేవశల్పమె, 
(త(త్రవ ర్రతము లైన యజ్ఞాది కర్మోపాసనలును 'దేవశిల్పముల్సే అయ్యును 
దీని నంద జెరుగజాలరు. (విశ్వవిక్‌ = అవిశ్వమిన్వా. కొందజకిది లౌకిక 
విషయావ బోధక మగు శబ్దరాశగ మ్యాాతమే గోచరించును. అట్లుగాక దానితో 
నిరంతర సఖ్యమొనర్చి అధ్యయన కర్మానుషానాదిక (మొనర్చుచ్చు [శవణ మన 
నాదిక మొనర్చుచో నట్టి సఖులగు సామాజికుల కిది దేవశిల్పమై (దై వీవాక్కు గ) 
శ | శా 
భావించి పురుషార్గప్రద మగును, ఈ రీతిగ నీ దృశ్య శ్రవ్య కావ్యముల దర్శించి 
నపుడే (తిలోకముల (దివ ర్హింప జేసిన అగ్ని - వాయ _ ఆదిత్యులు భరతులుగ 
గన్పట్ట గలరు. త జ్ఞ్యోతిప్రయాత్మకు డగు పరమేశ్వరుడును మహానటుడై _ 
భరతుడె _ మహాకవియై సౌక్షొత్క_రించును,. కావుననే అలంకార శాస్త్ర (ప్రవ ర్హకు 
లలో నొకడగు భట్టనాయకుడు పరమేశ్వరుని జగన్నిర్మాణకవిగా ఇట్లు క్షీర్తించినాడు. 


“నమ స్తైలోక్య నిర్మాణ కవయే శంభవే యతః । 
= 
(పతికణం జగన్నాట్య (ప్రయోగరసికో జనః 1) 


అభినవ భారతి నాట్యశాస్త్ర 1-1. 


85) 


614 భారతీనిరు క్రి 


కావుననే యీ శాస్త్రము నాట్యవేద మనియు గీ ర్రింపబడినది, 


“నాట్యసంజ్ఞ మిమం వేదం సేతిహానం కరో మ్యహమ్‌ । 
ఏవం సంకల్చ్య భగవాన్‌ సర్వ వేదా ననుస్మరన్‌ ॥ 

నాట్య వెదం తత శే చతుర్వేదాంగ సంభవమ్‌ । 
జగాహ పాఠ్యం బుగ్వేదాళ్‌ సావభ్యో గీత మేవ చ॥ 
యజు ర్వేదా దభినయాన్‌ రసా నాథర్వణా దపి । 
వేదోపవేదై; సంబద్దో నాట్యవేదో మహాత్మనా 1” 


--భరతనాట్యళాస్త్ర !వ ఆధార, 


వె. ల్లి శోకముల వలన చతు ర్వేదముల యొక్క లక్ష్యమును దర్శింపజేయ 
టే చతు ర్వేదసారరూప మగు నాట్న వేదము యొక్క లక్ష్యమని తెలియును. ఇట్లు 


నాట్యకళయే కాదు. సనంగీత్తాడ్‌ చతుఃషష్టి కళల లక్ష్యము నిడియే, (శుతియు సీ 
విషయము నిట్లు చెప్పుచున్నది. 


“దేవశిల్చా న్యెతేషాం వె వై శిల్పానా మనుకృతీహ శిల్ప 
మధిగమ్మతే... .. ఆత్మసంస్కృ్బృతి రావ శిల్ఫా ని చృందో 
మయం వా వె ర్యజమాన ఆత్మానం సంసు్మ._రు తే ॥” 


—ఐ, (బా, 627, 


“శిల్పశబ్ది శ్చా౭2_శ్చర్యకరం కర్మ (బూతే। తచ్చ శిల్పం 

ద్వివిధమ్‌; 'దేవశిల్సం మానుషకిల్పం చేతి; నాభా నెదిషాదీని 

యాని శిల్పాని సంతి దేవానాం (పీతిహేతు బ్యా ధ్రేవిల్పా 

నీత్యుచ్య నే ఏతేషామేవ దేవశిల్చానా మనుకృతి సదృశ 

రూప మిహ మనుష్యలోకే శిల్ప మధిగమ్యతే (ప్రతియతే.... 
. వక్యుమాణాని నాభానేదిషాడిశిల్పా న్యాత్మ సంస్కృతి 


భారతి 815 


గీవాత్మనః సంస్కారకారణాని |! తస్మా దేశే ర్యజమానో 
జీవాత్మానం ఛందోమయం వేదమయో యథా భవతి తథా 


గారు క” _ సాధా, 


“= ల్ప మనగా నాశ్చరర్టకర మగు కర్మ, శిల్పము ద్వివిధము._ డేవశిల్పము. 

దం రి 

మానుషగల్చ్బము. నాభానే నేదిషాది శస్త్రములకు శిల్పము అనిపేరు, ఇవి చేవ పీకికర 
ములు; కొన దేవశిల్పములు. మానుషఃిల్బము ఫ్రీ దేవశిల్పములకు అనుక తులు, ఈ 


దేవశిల్పములు ఆత్మసంస్కార “హేతువులు, ఈ శిల్పములచే యజమానుడు “జవాత్మ 
వేదమయుడగు నట్లుగా సంస్కరించుకొనును_అని యర్హము. 


శస్త్రములు దేవతాత _త్త్వ(పబోధ కములు, త(త్చీతికర కర్మ_పకాశకములగు 
మం[త్రసముదాయరూపము లగుటచేసియు, తద్వారా ఆత్మ సంస్కార హేతువు 
అగుట జేసియు, డేవశిల్పము లని యిట గీ ర్రింప బడినవి, చేహావ్యభిమానముతో 
సంసారమున వరి భమించు యజమానుని యాత్మను (క్రమముగ సంస్కరించి యాత 
నిని భరతునిగను, భారతీమయునిగను తీర్చి దిద్దుటమయే చేవశిల్ప్బ్ప రహస్యము, నాథా 
నేదిషాది శిల్పములును నట్లివి; ఉదా ;- 


“ఇయం మే నాభి రిహ మే సధస్ట మిమే దేవా ఆయ మస్మి 
సర్వః। ద్విజా అహ (పథమజా బుత స్యేదం చేను రదుహ 


జ్ఞాయమానా॥ 50 ——E. 10-6119. 


నేను ఆదిత్యరూపుడను. ఆదిత్యుడు వాగ్రూపుడు, అందుకే నాదిత్యగత మగు 
సి వాక్కు నాకు నాభి (ఇయం మే నాభికి. ఈ ఆదిత్యమండలము నాకు స్వస్థానము 
(ఇహ మే సధస్థం); ఈ 'డేవతలు' నాకు స్వభూతులు (ఇమే దేవాః మే. పథ 
'మోత్సన్నులగు బుషులును నాకు స్వభూతులు (అహ ద్విజా బుతస్య _పథమజాః) 
నాకు నాభిస్తాసీయమై స్వభూతమగు నీ వాక్కే డృళ్యమగు నీ ప్రపంచమును నభి 


618 భారతీనిరుకి 


వ్యక్తము జేయుచున్నది. (ధేనుః జాయమానా ఇదం అదుహళశ్ళ్‌ కాన ఆదిత్యరూపుడ 
నగు నేను సర్వాత్మకుడను (అయ మస్మి సర్వః) _ అని నాభానేదిష్టుని సర్వాత్మ 
కత్వానుభవము నీ మంత్ర మభివ్య కము జేయుచున్నది. “అగ్నిరస్మి జన్మనా జాత 
వేదాః; న విజానామి యది వేద మన్మి" _ ఇత్యాది పూర్వోదాహృత మంత తాత్ప 
రకము నిదియే. 


ఆదిత్యుడు భరతుడు; తద్గత మగు వాక్కు భారతి_యని పూర్వము చెప్పబడినది. 
'సా యావాగపొ స ఆదిత్యః _ (శ, (దా. 10-521-4 - అనుచు శతపథ 
శుతియు నాడిత్యుడు వా(గూపు డగుట వివరించుచున్నది. పె మంత్రము ఆదిత్యో 
పాసకుడై జ్ఞానియైన (బహ్మవిదుని (నాభానేదిషున్సి అదిత్యరూపునిగను, తద్గత 
వాగూపునిగన్కు సర్వదెవాత్మకునిగన్కు తుదకు సర్వాత్మకునిగను గీ ర్లించుచున్నది. 
(కుతి యుద్దేశించిన దేవశిల్ప మిట్టిది. కాగా, భారతీయుల దృష్టిలో కిల్పములనగా 
రమణీయార్ధము అను దర్శింపజేసి యలౌకికానంద  రసపరిపూడ్డల 
గావించు లక్ష్యము గలవి. ఇదియే భారతీయ సంస్కృతి, ఈ సంస్కృతిని 
(ప్రతిబింబింప 'జేయనవియే చతుః షషికళలు, ఇవి  దేవశిల్బములకు 
(పతిరూసములు, _ దేవశిల్పము లాత్మ సంస్కార హేతువులు. అశ్లే 
తదనుకృతిరూపములగు మానుషశిల్పములకును ఆత్మసంస్కారమే లక్ష్య మని 
పై శ్రుతి పలన దెలియను. జీవాత్మ వేదమయు డగునట్టుగ, అనగా భారతీమయుడగు 
భరతుడ గునట్లుగ, నొనరించుకొనుటయే ఆత్మసంస్కృృతి. ఇట్టి యాయాత్మసంస్కృతి 
నుద్దిసింప జేయుటకే దేవాలయ విమాన గోపుర (ప్రాకారాదులన్ని యు శిల్పమయ 
ముళ్లై వెలసినవి, 


వంహాభారతవం౦ం = అగ్ని (భరత) వంశగమంః= 


బాహ్మణములందు కర్మ విధివాక్యముల లో గన్సట్లుచు యజములండారాధింన 
చి అ a 


దిడెడి వివిధాగ్నుల న్వరూపము నాథ్యాయికారూవమున మహా భారతము(వనసర్వము) 
వివరించినది. 





భారతీ 817 


“తత నానావిధా నగ్నీన్‌ (పవక్ష్యమి మహ్మప్రభాన్‌ | 
కర్మథి రృహంభిః థ్యాతాన్‌ నానార్హాన్‌ బ్రాహ్మణే ష్విహ 1” 


భార, 217.21. 


పరమేశ్వరుడాదిగా గల యీ యగ్నివంశము, అందలి వివిధాగ్నుల (కమము 
ఆ యగ్నుల “యుత్చ త్రి.స్వరూప_[ పయోజనాది లు? చేటే వ్రజుగ వర్షించి, తుదకు 
నగ్ను లెందజైనను తదాత్మకమగు తేజ మొక్కటియే యసి యిటు చెప్పబడినది. 


“అద్భుతస్య తు మాహాత్మ్యం యథా వేదేషు కీర్తితమ్‌; 

శాదృశం విద్ది సర్వేషా మెకో హోమ హుతాశనః॥ 

ఏక ఏవైష భగవాన్‌ విజేయః (ప్రథమో౭ంగిరాః। 

బహాధా నిశస్మత 1 కాయాన్‌ జోోజిప్లో మః (కతు ర్యథా॥ 

ఇ క్యేష వంశః సుమహా నగ్నీనాం కీర్తితో మయా! 

యోఒక్చితో వివిధై ర్మంతై 9 ర్హవ్యం వహతి దేహినామ్‌॥” 

_భార.222.80 నుండి 88 
పె శ్లోకముల బరిశీలించుచో వేద(ప్రతిపాదితమై యజ్ఞాదికర్మల యందారాధింప 

బదెడి యగ్ని యొక్క స్వరూపమును దర్శింపజేయుట్టకె యీ యగ్నివంశోపాభ్యా 


నము (పవృ తమెన దగుట సృషము, (సజాపతి యగు నా యగ్ని భరతుడనీ యిటు 
విర్వచింపబడినది. 


“భరతో భరతస్యాగ్నేః పావకస్తు (ప్రజాపతేః 1 

మహో నత్యరమహిత సథా భరతసత్తమ ౬” 210.8, 
(ఏ వూ అనే 

“భరతః భరణం కుర్వతః -_ తేన భరతశబ్దస్య విర్వచనం 

దర్శితమ్‌ 1 భరతన్య (వజాపతేః పావకః నుకః, సః 


ఆత్యర్తం మహిాథత్వ్యాన్‌ మహాన్‌" —వీలకఠిశః, 


818 భారతీవిరు క్రి 


భరణధర్మము గల్గి భరతుడై న (ప్రజాపతికి (అగ్నికి) పొనకు డను నగ్ని 
మహామహమాన్విత్తుడె జనించెను. _ 


“గురుభి ర్నియమై ర్హాతో భరతో నామ పావకః | 
ఇప కొ ఎస "1p అలీ లి 
అగ్ని? పుష్షమతి ర్నామ తుష్టః పుష్టం (పయచ్చతి॥ 


“భర త్యేష (పజాః సర్వా స్తతో భరత ఉచ్యతే 1” 221], 


ఈ పావకు డను నగ్నికి భరతుడనియు పుష్టిమతి యనియు నామములు 
గలవు, సంతుష్తుడె పుష్టి నొసగువా డగుటచే వుష్టినుతి యని నామము, హవిరాదుల 
ద్వారా (ప్రజలను భరించుటచే భరతుడని నామము. ఒకే జ్యోతిస్సు ఎపుడు హవి 
రాదుల భరించునో యపు డది యగ్ని యగును. లేనిచో కారణస్వరూపమున 
నుండును (అత్ర ఆగ్నిశబేన దిగ్లేశకాల కర్తా ద్యాత్మా నూ్యక్రసంజ్లో హిరణ్య 
గర్బ ఉచ్యతే; తస అగ్నిత్వత్యాగః కారణాత్మనాఒవస్టానమ్‌-_ నీలకంఠ: 21718y, 
ఆ యగ్ని యొక్క హవిర్భరణ, (ప్రజాభరణాది ధర్మముల  బోధించునదియే 
“భరత” పదము, 


ఇంతియే కాదు. జడములై యచేతనము లయిన భూతములను ' దీపింవ 
జేయుచు భరించువా డగుట జేసియు నగ్నికి భరతు డను నామము చెప్పబడు 
చున్నది. 


“అగ్ని రహా పతి ర్నామ నిత్యం యజ్లేషు పూజ్యతే | 
హుతం వహతి యో హవ్యం అస్య లోకన్య పావకః ॥ 
అపాం గర్భో మహాభాగః సత్వభుక్‌ యో మహాద్భుతః । 
భూపతి దృువభరా చ మహతః పతి రుచ్యుతే 11 
దహన్‌ మృతాని భూతాని తస్యాగ్ని ర్భరతో౭_భవ్‌ | 
అగ్నిషోమే చ నియతః [కతు (శ్శేషో భరస్య తు॥ 

గోగ్‌ అ 


rd bt 


'భారఫీ . 613 


పావకుడగు సీ యగ్ని - యజ్ఞములందున్కు అస్లే దేహమునందును 
వర్రించుచు పిండ(బ్రహ్మాండములయం దుండెడి దేవతలను అన్నాది హవిష్పులతో 
దృ!ప్తి నందించి హవ్యవాహను డగుచున్నాడు, 


అపాం గర్భః క 


ఈ భరతుడు అద్భుతుడు. ఇతడు “ఆ ప్పుడు ఆను అగ్నికి పుతుడు. ఆనగా 
నవ్య క్తకారణము నుండి యావిర్భవించినాడు_అని యర్థము, (అప్పంబంధా దాపాపర 
నామా నహ ఏవాత్ర అస్‌శబ్దార్థః తస్య గర్భః పుత్రః... సహశబ్దేన కారణ మవ్యక్తా 
ఖ్యమ్‌ | అప్‌ శబ్దేన, “సలిల ఏకో ద్రష్టా౭_దె్యతో భవశకీత్యాది (శ్రుతౌ సలిలేనో 
పమితం శుద్దం (బహ్మ(గాహ్యమ్‌, సత్త్వభుక్‌ వ్‌ సత్త్వభుక్‌ ఆనగా నాధ్యాత్మికము 
బుద్దిని, ఆధిభౌతికముగ లోక్ళత యము ను లయ మండించువాడు. భూర్చువర్లోకము 
లకు పతి ఆర్యాత్మికముగ దుహత్త త్వ్వమునకు (సూక్క్మబుద్దిక్సిపతి. 
మహ త్తత్త్వ మనెడి యగ్ని నుండి “అహంకారము” అను పేరు గల యగ్ని 
యుద్భవించెను. ఈ యగ్నియు భరతుడు. ఇతడు ఆదిభౌతికముగను, ఆధ్యాత్మికము 
గను, జడములై! యచేతనము అయిన భూతములను (మృతాని భూతాని) దీపింప 
జేయుచు, లయ మొందించుచు _ నిట్టి భరణధర్మముచే భరతు డగుచున్నాడు. ఈ 
యగ్ని ఆధియజముగ నగ్నిషోమమునందు వియతుడ గు చున్నాడు. “త సెర్రవం 

చో రు న్‌ా 
విదుషో యజస్యాత్మా యజమానః, శ్రద్దా పత్నీ, శరీరమిధ్మ' మని యీ రీతిగా 
" క్‌ ణా 
(శుతిచే జెప్పబడిన యాధ్యాత్మికయజ్ఞము అగ్నిప్టోమముు ఇది మరణజరూవ- అవ 
భృథాంతము నిత్యము చేయదగినది. ఇట్టి యీ యజ్ఞమున నారాధింపదిడెడి యగ్ని 
భరతుడు___(చూ. నీలకంఠ వ్యాఖ్య), 


అట్టి మహాదేవుడు, మహానటుడు నగు భరతువి యం దనుగతమై యజ్ఞ 
తం(తమును, లోకతం్యతమును నిర్వహించెడి వేదవాణి భారతి, ఈ మహాభారత 
వచనముల ననుసరించియు నాధ్యాత్మికముగ, నాధిఖౌతికముగ, నధియజ్ఞముగ హవి 


rr Ta ఆ 


420 భారతీనిరు కి 


ర్భరణ = శరీరభరణాది ధర్మములచే నగ్నికి భరతుడని (పసిద్ధి స్పష్టము, . ఆందుచే, 
---'ఆర్యులలో భరతు లనెడి యొక తెగవారికి నారాధ్యుడగుటచే నగ్నికి భరతు 
డను వ్యవహారము కిలినది” = అనెడి చార్వితికుల కల్పన (కుతి స్మృతి తాత్సర్మ 
విరుద్ధము. 


కోన - పొరాణీక వచనముల - భారతీ పజా 
భారలసంస్క ఎకి ; 


“ఇమా హ వై (ప్రజా భారతీః ఆధో య దే దై నేన (అగ్నినా) 
అగ ఈజిరే ఆధో య దే వెష చేవెభ్యో హవ్యం వహతి తస్మా ద్భారతః” 


—కై. (బా, 602 
సర్వ 'దేవాత్మకు డగు ఆగ్ని హవిర్భరణ ధర్మముచే భారతః _అని చెప్ప 


సృష్ట్వాదియందు (ఆగే) అట్ట భారతుని ఆరాధించుటచే _ఈ (పజకు 
(ఈ లోకమునందలి (ప్రజకు) బారతి యని యన్వర్దనామము -అని యర్థము 


బడును, 


“'పజాపతిర్వై భరతః సహీదం సర్వం బిభర్తి.” 


జగద్భ ర్త యగుటచే (ప్రజాపతి భరతుడు - అని (శుతినిర్వచనము, జగ 
దృ ర్హయగు భరతుని నుండియే యీ లోకము (ప్రవ ర్రిత మగుచున్నందున నీలోకము 
భారతము; భారతవర్షము” . అను నన్వర్దసంజ్ఞతో నొప్పినది. అందుచే “లోకో 
యం భారతం వర్షమ్‌! వర్షం స్తానం విదుః (పొజ్టా ఇమం లోకం చ భారతమ్‌'__ 
ఇత్యాది వచనము లుపపన్నములే యగుచున్నవి. 


“త్యం భారతే కార్యగురు స్వం చక్తు స్వం సరాయణమి। 
తదాగచ్చ హృషీకేశ శీతౌ తాన్‌ జహి దానవాన్‌ ॥” 


—హరివంశః 154-86. 


భార తీ G21 


ఈ శ్లోకమున “భారతే _ కతా” ఆను పదములు రెండును సమౌానాదికర 
ఇములుగ (బయోగింపబడినవి, 


మయ్యాసకోం చజానామి భారతిం నువాతీం ధథురమ్‌। 
సర్వం తచ్చ విజానామీ” హరివంశ! 1-55.10. 


దానవసంహారమునకై భూమియందు (లోకమునందు అవతరింపుమని 
మెడి పై యభ్యర్థనకు భగవానుని (ప్రతివచనమిది. “భారతీ (లోక = (పజ్బా 
రికణభారము నా యందున్నదసి యెశుగుదును? _ ఆని యర్హము. కాన భారత 
భారతీ పదములు తోక = (పజా _ వాచకము లగుట (కుతి స్మృతి సంమతము. 


“పజాపతిరై్య మనుః | సహీదిం సర్వ మమనుత । 
|వజాపతి ర్వా ఏతద(గే కర్మ ఆకరోత్‌” కశ, (ఖా. 66-1-19. 


(పజాపతి యగు మనువు యజ్షాదికర్మ (ధర్మ) మార్గమును లోకమున 
మొదట (బవ రింపజేసిన యధికారపురుషుడు; రాజర్షి (చూ. “మనుష్వక్‌- (తయో 
శబ్రము (ప్రజాపతి భరతుడని (శ్రుతిచే జెస్పబడినది, 'భరణొచ్చ ప్రజానాం వై మను 
ర్భరత ఉచ్యతే'_అని పురాణాదులును (ప్రజాపతి యగు మనువు భరతుడనికీ ర్రించినవి. 
భరతుడగు మనువు యొక్క ధర్మమార్గమున (బవ ర్లీల్లైడి ప్రజ భారతి యగును. (ప్రజ 
యన (ప్రకృష్ణఎన్మ గలద్కి (ప్రజాయతే ఇతి) యని యర్థము. అగ్ని - వాయు_అది 
త్యులు ప్రకృష్ణజన్మగల (ప్రజలు (తిః ప్రజా ఆర్యా జ్యోతి రగ్రాణఅని పూర్వము 
వివరింపబడినది. తదారాథకు లగుచు మనువు చూపిన ధర్మమార్లమున వర్తించు 
టయే భారతీ ప్రజ యందలి (స్రకృష్టత్వము గావచ్చును. కర్మల యందగ్నిని- 
ఆధ్యాత్మికముగ శరీరాంతర్ని హిత జ్యోతీని అన్నాదిహవిస్సులతోను, వాయు((ప్రాణా 
త్మకృరూసమగు జ్యోతిస్సును (ప్రాణాయామా ద్యభ్యాసము చేతను, అభిముఖువై 
నిలిచి ఆదిత్యుని ఉపాసనాదులతో నారాధించెడి సంప్రదాయము అనాదిసిద్ధము, 


86) 


622 భారతీనిరు కీ 


64 ॥ అర్య తి అదా 
రభామా(క మపి క్తుడ్జా దామనో ర్వ ర్మనః పరమ్‌ | 
న వ్యతీయుః (ప్రజా స్తస్య నియంతు 'ర్నేమివృ తయః॥” 


అలీ 


జా రఘు, 


మనుధర్మమార్గ మనాదిసిద్ద మని పై క్లోకముచే కాళివాసమహాకేవి 
స్పష్టము చేయుచున్నాడు. 

కొన అగ్ని - వాయ - ఆదిత్యులు తదాత్మకుడగు [పజాపతి, సర్వ 
కారణుడు నగు పరమేశ్వరుడు, లోకమువ ధర్మ(పవ రకుడగు మనువు - అందజు 
భరతులు; పీరియందును, వేదవిదులగు భరతులయందును ననుగతమై యుండెడి 
ఇడా-సరస్వతి--భారతీకూపిజి యగు వేదమాత భారతి; వేదచోదిత కర్మ-ళ క్తి-జ్ఞాన 
మార్గముల (బవ ర్తిల్లుచు నీ భరత_భారతీ దేవతా రాధనము సల్పుట భారతీసంస్కృతి. 
యని దెలియనగును.  నది=నద- పర్వతాదులయందును, లతావృకొదులయందును 
భరత -భారత దేవతాత్వము దర్శించి యారాధించుట భారతీసంస్కృృతి. ఇట్టి దేవతా 
తత్త్వము నుర్దీపింవజేయుచు భారతీ (ప్రజపాలిటి కల్చ్పవృకేముల్లై యవతరించినవి 
యీ లతా వృక్షొదులు. ఈ విషయ మ్‌ క్రింది వచనము వలన స్పష్టము కాగలదు, 


"కల్చవృక్షేస్వరూపా యా భారతే వృక్షరూపిణీ। 


భారతీనాం (పీజనాయ జాతా యా పరదేవతా॥" 


దేవ్‌ _ భాగ. 8-1-70. 


భారతీ (వ్రజ పాలిటి కల్పవృకమై భారతమున (లోకమున) తులసీవృక్ష 
రూపమున బరదెవత యావిర్భవించినడి యని యర్హము.. తులసి మహౌషధియై 
సూలశరీరమున్కు పరాచవతటబై సూక్కశరీరమును ఆధివ్యాధులనుండి దక్షించెడీ 
కల్చ్బ్పవృతు మని భావము ఇట్లు అతావృకొదుల యందు సెత మను గతమె తన 
నారాధించెడి భారతులను పాలించెడి పరాళక్తియే భారతి. 


భారతీ 623. 


“శ దకాళీ భుజంగాకీ భారతీ భారతాశయా” ___ డేవీ. భాగ, 126.118, 


“భారతాశయా భా స్వ(పకాళా సంవిక్‌ తస్యాం రతా 
యే క్లానిన సేషమ ఆశయా యస్యాః సా నీలకంఠ 
క్షా ఎవి 


“భా యన స్వపకాళాత్మక ముగు జ్ఞానము, దానియందు రతులు (ఆన 
కులు) భారతుల్కు జాను లని యరము. ఆ భారతుల యందు '“ఆశయను-దృషి" 
క ఖా అ డం 
కలది యగుటజేసి పరదేవత “భారతాశయా యగును, అట్టి యా పరాచెవతయే 
భారతి యని యిట కీ ర్టింపబడినది, కాన నగ్ని వాయ్వాది దేవతారాధనకును, 
తుల సీవృ కెదిపూజలకును, యోగుల యోగ సాధనణను ఆన్ని టికిని లక్ష్యము 
పరదేవత యగు భారతిమే, పరాడేవతా భావనతో నారాధనల సల్బుట భారతీ 
సంస్కృతి యని దెలియును. 


“కరం సం|గామం తనోతీతి భరతః” భర మనగా సంగ్రామము. దాసీ 
యందు కుళలులు, లేక దానిని విస్తరింప జేయవారు గాన భరతులు- అనెడి పూర్వొొ 
దాహృతమైన యీ నిర్వచనము కూడ భారతీయసంస్కృృతి స్వరూపమును దెలియ 
జేయునదియే, చీ తమున నిరంతరము పొడసూపు ఆసుర్నీపవృ క్తిని దై వీసంపదతో 
(దేవం మనః) నెదుర్క్మొనుటయ సం(గామమే, ఇట్టి నంగ్రామమునందును 
గుశలు రగువారే భరతులు,  ఆసురీప్రవ్న త్తి నెదురొనజాలెడి దై ఏసంపడను 

రీ = 
సమకూర్చున దగుటచే యజమునకు “భరః” అని శుతులయందు (బసిధిః (బు. 
చో థి 
ఫ్‌.రీ7-5, భరే సంగ్రామే, భరణవతి యడై - సా.భాం, 


“బలం భరం భవతి బిభర్తేః” అను నిరు క్షవచనము (శీ_%5) బిల_భర 
శబములు రెండును సమానారకములని చెప్పుచున్నది. కాన బలమనగా (బ్రాహ్మం 
య మ 
కా్యత-తేజోరూపమగు బలము. 'భరం యజ్ఞం ఆత్మ బలం వా తనోతీతి భారతీ 


-యజ్జిమును (ఈశ్వరారాధనన్సు, తద్ద్వారా యాత్మబలమును బెంపొందించునది 
యగుటజేసి వేదవాజీ భారతి. ఆ భారతి నుపాసించువార్కు అనగా ధర్మానుషాన 


పరులు - తద్రక్షకులును, గారతులు ఇదియే భారతీసంస్కాతి. 


tu భారతీనిరు 


దె గంథస సందర్భము ననుసరించి యిట్టి సంస్కృతి పూర్వము విశ్వే 
వ్యాప్తమై యుండి యుండవలెను. నేటికిని భారతీసంస్కృృతిని దలపింపజే సెడి శిల్ప 
కళా ఫండములు, భాషాసామ్యము మున్నగున వీ యితరచెశముల౦ందును నచటఏచట 
గన్పట్టుట యిందుకు దార్కాణము, ఆ సంస్కృతి 5 కాలక్రమమున లు ప్ల పా మ్‌ బారత 
దేశమున మాత్రమే సుస్టరముగ నిలిచియుండవచ్చును. 


“ఉత్తరం యత్సము(ద్రస్వ హిమా్మ దే శైవ దక్షిణమ్‌ 
వరం తద్భారతం నామ భారతీ యత సంతతిః” _విమ పు. 2౨8.1. 
చి (3) 


సముదమునకు హిమాద్రికిని మధ్య భారతీసంతతి యెచట గలదో యది 
భారతవర్తము - అని యర్థము భారతీసంతతిని బటి యీ దేశమునకు భారతీ వర్ణ 
(=) 
మను (పసిద్ది వచ్చివట్లు పై పురాణవచనము వలన చెలియును. 


సామాన్యముగ (పజలు వ్యవహరించుకొను భాషను బట్టియే యా (ప్రజకు 
గాని వారు నివసించు దేశమునకు గాని పేరు (పశివ్ర మగు చుండును. తెలుగు 
దేశము, తమిళనాడు కన్నడ దేశము, (ఫ్రాన్సు, జర్మనీ, ఇటలీ - ఇత్యాదులిందు 
కుదాహరణము. ఈ లోకన్యాయము ననుసరించుచో నీ భారతి (సంస్కృత వాబి) 
యొకపుడు విశ్వవ్యా పమై యుండుటచే లోకమునకు భారత వర్ష మను (ప్రసిర్ధికి 
గారణమై యుండవలెను. (క్రమముగ నది జంబూద్విప మొత పరిమితమై, తుదకు. 
ఆసేతుపామాచల దేశమా త్రపరిమితమై, యీదేశము భరత ఖండముగ వ్యవ హరింప 
బడి యుండ వలెను." _ వైదికకర్మానుష్టానారంంభమున “జంబూద్వీపే. భరతవర్తే 


1. తప ప స్తప ప్య ని మునయో జుహ్వూతే చాత యజ్వినః। - 


దొనాని చాత దీయ న పరలోకార్త మాదరాళ్‌ ॥ 
పురుష ర్యజ్ఞపురుషో జంబూద్వీపే సదెజ్యతే। 
యజై ర్యజమ యో విష్ణు రన్యద్వీ శే ముషు  చాన్యధా॥ 


Ce 


ఆత్రాపి భారతం శేషం జంబూద్వీపే మహామునే, 
యతో హీ కర్మ భూ రేషా హ్యాతో 2_ 2-న్యా భోగభూమ యః? 


విషు పు, 2.8.20; 21,22, 
ea ” | 


భారతి 626 


భరతఖండే” యని యీరీతిగ వేళకాలసంకీ వనము దేయుటకు గారణ మిదియే 
కావచ్చును, 


ఇక బుషభపు'తుడగు భరతుని వలనను, దుష్య_న్లపు[తుడగు భరతుని 

వలనను అనాదిసిదమై యున్న భారతకీ రి యినుమడింసజేయదిడిన దనియే 

సూర్వోదా హృత పురాణవచన - తాత్పర్యముగ (గహింపనగును, బుషభపుతుడు 

స్వాయంభువ మనుసంతతికి జెండినవాడు (విమ ప్ప tly దుష 
లం 

వైవస్వత మనుసంతతికి జందినవాడు (భార, 1.7% 75 అధానె, ఇరువురును 

వేదవిహితధర్మానుమ్రానపరులగు రాజులు; మన్వంతర ఛేదముదే భారతీ కీర్తి 


నినుమడింపజేసిన మహాపురుషులు; _ సౌర్హ౭నానుధేయులు, 


ఏమైనను మొత్తముమీద 'భారతీ యను నామము ఈ దేశమునకును, 
ఇందలి [పజలకును ఆనాదిసిద్ధము, (ప్రసిద్ధము; అన్తై వాగ్గేవతకును వేదవాణికిని 
గూడ (బసిద్దము. భరతుని లేక భారతి నుపాసించువారు భారోతుల్కు లేక భారతీ 
(పజ యగుట (శ్రుతి స్మృతి సంప్రదాయానుగుణము, 


ఉ త్రిషత మా స్వ ప్ప ఆగ్ని మిచ్చధ్యం భారతా; 


తె, ఆ 1.27.2. 


భారతులారా! లెండు, నిదురింపకుడు; అగ్నిని (ఈశ్వరునిఆరాధింపుడు.. 
ఆని వేదభావతి భారతులను హెచ్చరించుచున్నది. ఇది భారతీయులకు మజువరాని 
హెచ్చరిక. 


ఇంతవజకు “త్రయీ వై విద్యా కావ్యం ఛందః అను (నుతి వాక్యము 
నందలి (త యీవిద్యా-కావ్యశ బ్రములు పరిశీలింవబడిన ఏ, వేవకావ్య' స్వ రూపముఛందః 
శబ్బపరిశీలనము వలనను స్పష్టపడును. ఇక వేదముయొక్క_ ఛంద స్ప్వమును జూతము, 


ఛందః 


(వజే తక్‌ గోస్టానే= పరిమిత పదే యజ్ఞ సదనే 
ముదానందస్యాజ్కే సువిమల యళోదాంచిత గృహే 
చరంతం గోపాలం మధుువచసొ ఛంవయతి యా 


(శుతి ర్లోసీ గోపాన్‌ చదయతు పరం దర్శయతునః 


సదా మృత్యో ర్ఫీతాన్‌ ఛదయతి తథా ఛాడయతి యా 
జనాన్‌ పూతాన్‌ దివ్యాన్‌ విగత తమ సళ్ళన యతి చ 
పరం చర్మ్మైవాస్తే తీభువన వశే శర్మ పరమల 


శివాం ఛందడోతూపాం సతత మభివనై _త్రిపథగామ్‌॥ 


-_-- వేదమాతృ స్టవః, 


ఛందస్సులు - క్రో = శ పసిద్రి ర 


సంహిత, (వాహ్మణము, ఆరణ్యకము, ఉపనిషత్తు _ ఆని వేదము సూల 
ముగ నాల్గు భాగముగములతో నోప్పుచుండును. ఇందు సంహితా భాగమునకు 
మం్రభాగ మని పేరు, (బాహ్మణ _ఆరణ్యక _ ఉపనిషత్‌ భాగములు మూడింటీ 
కీని గలిపి సమష్టిగ (బ్రాహ్మణ భాగ మనియు వ్యవహారము, కోగా వేదము మంత్ర 
(బోహ్మణాత్మకము. మంగ బాహ్మణోత్మకమగు శబరోళికి “ఛందః అనియు 
నామము (బ్రసిద్దము, 


“ఛందో (బహ్మా (శ్రుతీ ర్వేదఃో వై జియ స్రీ, 


కారతినిరు క్తి 627 
జీ 


“స్వాధ్యాయః (శుకి రామాయ శ్చందో వేదః” 
_--ఆభిధానచింతామణి, 
“ఛందః పద్యేచ వేదే చ స్వారచారాభిలాషయోః? 
_విశ్వః; మేదినీ. 
“ఛందాంసి (తిముబావీని (శుతీచ్చానునయా అపి” 


---నానారరత్నమాలా, 
(ca) 


మంత(బాహ్మణాత్మకమెన (శుతికి “ఛందః? ఆను వ్యవహారము (పసిద 

మైనట్లు పై కోళముల వలన దెలియును. ఇంతే కాదు. నియతాక్షర పాద-వ్యవస్తా 

రూపము లగు గాయత్రీ ఉషిక్‌, ఆనుషుప్‌, (తిషుప్‌ _ మున్నగు వానికిన్సి 
౬ ణు ఇ లు 


ఛందస్సులని “పేరు, 
ఛందస్సులు ఎ నాగెశభట్టవాదము ర 


“మంత _బాహ్మణాత్మక శబ్దరాశికీ (బ్రహ్మ, (శతి, స్వాధ్యాయ, 
ఆమ్నాయ, వేద..ఇత్యాది నామములు. చెల్లును గాని *“ఛందకి ఆను నామము 
చెల్లదు; గాయథ్ర్యాది ఛందోబద్దమం(త్రములే ఛందస్సులు; (బాహ్మణములు 
ఛందో బద్దములు గానందున ఛందస్సులు కొవ్వు, ఎలయన. 


“ధతదో ద్రాహ్మకణాని చ తద్విషయాణి” —ఫా.మా. 4-2-66. 


“ఛందఃసదేన గాయ్యత్యాది ఛంచోయుత మరలక్రాఖా మేవ 
(గహణ మితి: (బ్రాహ్మణ్యగహణమ్‌। జుష్టార్చి తే ఛందసే 
త్య(త్ర బ్రాహ్మణ లక్షణా। నిత్యం మంతే ఇత్యు త్రరసూ(శే 


మ౦ం[త(గహణాౌత్‌ ” ---నాగేశభట్టః నా లఘుశబైందు శే ఖరః 


G28 చర దః 


జై ప్రాణేని నూతమున ఛందః - (బ్రాహ్మణ పదములు రెండును నికే 
శంపబడినవి ; ఛందః పదమునకు “వం(త్రబాహ్మణాత్మక వేదము? అను నర్లమే 
యున్నచో నొక ఛందః పదము నుపయోగించిన జాలును : 


మటల “ద్రోహ్మాణీ 
పద నిర్రేశమేల శా 


అట్లు నిర్రేశము చేయుట వలన ఛందః పదము మంత్రభాగమునే 
బోధించునుగాని ట్రాహ్మణమును బోధింప దనుట సూతకారాభిమతము; కాని కొన్ని 
యెడల ఛందఃపదము ముఖ్యార్ర మగు “మం(తమ్ము అను నర్భమును విడిచి బ్రాహ్మ 
ణము అను నర మును గూడ జెప్పవచ్చును;ు ఉదా 1. 


జుష్టార్చితే ఛందసి; నిత్యం మంటే” (6-1-20, 0), 


ఇఏ రెండును పాణిని సూత్రములు ; సూతములో లేని పవములు పె 


౨ డు 
నూ(తముల నుండి యనువృ త్తి రావచ్చును, ఇట పె సూ(తములలో మొదటి 


సూత్రము నుండి ఛందః పదము రెండవ సూత్రము లోనికి యనువృ త్తి రావచ్చును. 
ఆ పదము “మంటపము” అను నగరమును బోధించుచునే యున్నది గడా ! మరల 
రెండవ సూ(త్రములో “మం(తే? యను పదమేల ? కాని కన్పట్టుచున్నది. అందుచే 
బూర్వసూత్రము లోని ఛందః పదము “మంత్రము? అను ముఖ్యొర్హమును 
విడిచి లక్షణావృష్తి తిచే (వాహ్మణ మను నర్హమును జప్పును _ అనీ యర్హము. కోన 


చి 


ఛందోబద్ధ మం్య్రములకే ఛంద స్వ్వము _అను నర్థము పాణిని కబిమతము ; ఇంతే 
కాదు ; 


'యథాసంఖ్య మనుదేశః సమానామ్‌” = ___పొనూ, 1-8-10, 


అను స్ఫూత్రమునకు గల మహాభాష్యము నందలి 'ఆధీయాన విదుషో 
శృందో (బ్రాహ్మణాని” - ఆను వార్తికము నందలి ఛందఃపడమునకు గూడ నర్భము 
నికే తన యుద్యోత వ్యాఖ్యానమున నాగేశు డిట్లు వివరించినాడు; 


“వస్తుతః గాయ త్ర్యోది ఛందోబధేషు మంతే శే యవ ఛంద స్వ 
మితి. బోధయితుం ఈత (చాహ్మణగహణమ్‌ గ 


ఈం దః 629 
(ద్రాహ్మణానా మచ్చందస్త్వాళ సూ్య్రే పృథగ్గహణమ్‌ో 


పె (పమాణచుల ననుసరించి “ఛందో బదమంత్రములకే ఛంద స్వము*= 
థె టీ 

అని నాగేశాభిమత ముగ గన్నట్టును. - ఈ వాదమునందలి సామంజస్యము బరిశీలింవ 

వలసి యున్నది. 


"అనియతాకరపాదాని యజూగ్‌౦షి భవన్తి _ అని సంప్రదాయము, 
వీని ననుసరించి యజుస్సులకు నకీర.పాడ. నియమము లేదు. ఛందోనిబంధన 
నియమము లేదని యర్హము, _ఛందోబద్దములు కానందున మం(త్రభాగాత్మకములగు 
యజుస్సులకును ఛందస్వ్వము లేదనవలసి వచ్చును గదా 1 అట్లుగాక పింగళ 
నాగ వై దికచ్చందఃసూత్రము ననుసరించి ఏకాక్షరాది యజుస్సృలకు గూడ ఛందోని 
యమ మున్నదని కొందు చెప్పుదురు. 


“ఛందః గాయ్యత్రీ వై మ్యెకమ్‌” = పింగశఛందకసూ[త్రము. 


కావుననే ఏకాకరమగు ప్రణవము గూడ “ఓమితి (ప్రతిపద్యతే ఏతద్వ్వై 
యజుః (తె.ఆ. 2-11)” అను (శుతిప్రామాణ్యముచే యజూరూపము; దై ఏగాయశీ 
ఛంటోో బద్దము = అని చెప్పుదురు, 


“ఓ మిత్యేకాకరం (బ్రహ్మ। అగ్ని 'ర్రేవతా (దిహ్మ ఇతార్షమ్‌। 
గాయ(త్రం ఛందం పరమాత్మం సరూపమ్‌" ___తె.నా. 19-38. 


ఆను (వతియ ప్రణవము _ గాయ్యత్రీఛందోబద మని నిరేశించు 

ధి ద. 
చున్నది. దీనివలన ఏకాక్షర  ద్వ్యక్షరాత్మకము లగు  యజుస్సులకు 
గాయ్యత్యాదుల కంచె విలక్షణమైన ఛందస్సులు గలవని తెలియుచున్నది, 
"ఏకపదా గాయత్రీ చ్వితదా విరాడ్డాయ్మతీ మధ్య్యజ్యో్యోతి ప్రీష్ణప్‌, ఏకపదా 


87 ) 


650 భారతీనిరు కి 


త్రిష్లుప్‌; (తిపదా (తిష్టుప్‌” = అని యీ రీతిగ నిబంధనకారులు యజుస్సులకు గం 


ఛందోనామముల నా యా మంత్రముల కడ నిర్రశించి యున్నారు. ఆయితే కౌత్యా 
యన సర్వాను(క్రమసూత్రము అనియతాక్షరరూపము లగు యజుస్సులకు కొన్నింటికే 


ఛందోనియమము కలదు గాని యన్నిటికి లేదని చెప్పుచున్నది. 


“యజుషా మనియతా క్షరత్వా దేకేషాం ఛందో న విద్యతే” 


_--రాత్యా. సర్వ, సూ, 


ఈ విషయమునే వాజసనేయసంహితాభాష్యక ర్తలగు ఉవట, మహీధర 
లిరువరు నిట్లు వివరించిరి. 


“తత్ర యజుషాం కేచిత్‌ వై శేషికఠి ఛంద ఇచ్చ స్తి పింగల 
పరిపఠికం దై వ్యేక మిత్యాదినేతి! తత ఇ'షేత్వా-ద్విపదో 
మంత్రః (త్యత్షరత్వాల్‌ దేవ్యనుష్టుప్‌। (శుత్యా శాషాచ్చేదే 


వినియ క్రఃో _--ఉవటః. 


“త(త్ర యజార్వేదమ న్తే9మ కానిచీ ద్యజూంషి, కాశ్చన 
బుచః । తత బుచాం నియతాక్షర పాదావసొనానా 
మావశ్యకం ఛందః కాత్యాయనేనో క్రమ్‌। యజాషాం 
షడు తరశతాక్షరావసానానా మేకాతీరాదీనాం పింగలేన 
దై వ్యేక మిత్యాదినో క్షం ఛందో బోద్దవ్యమ్‌। తదధికానాం 
తు హోతా యక ద్వనస్పతి మభిహి (వా.సం, 21. 460)- 


ఇత్యాదీనాం నౌొ్తి ఛందః కల్పనా!” _మహీధరః, 


యజూర్వేదమం[్యత్రములలో గొన్ని యజుస్సుతు;. కొన్ని బుక్కులు 
౧క్కు-లా నియతాక్షర పాదావసానము గలవి. వీనికి గల గాయ్యత్మాపి ఇందస్సుల 
"కయనునిచే వివరింపబడినవి. యజుస్సులకు “దేవ్యేకి మస్తియీ రీతిగా జెవ, 


ఛందః 611 


బడిన పింగల (పో క్షములగు ఛందస్సులు (గహింపనగును, అందును "హోతా 
యక్ష ద్వనస్పతి మభిహి” _ ఇత్యాది యజుస్సులకు ఛందఃకల్చ్పన తేదు. అనీ 
యర్థము. 


దీనివలన యజుస్సులకు ఛందోనియమము లేదను పక్ష మొకటియు, 
పింగల(పో క్రఛందోవియమము గలదను పకీమొకటియున్నట్టు తెలియును. ఛందో 
నియమ మున్నదని యంగీకరించినను కొన్ని యజుస్సులకు మాత్రమే ఛందఃకల్పన 
గలదు; అన్నిటికి లేదనియు డెలియుచున్నది, (శ్రీ సాయణాచార్యులును తెత్తి 
రీయసంహి తాభాష్యమున యజుస్సుళలు ఛందోరహితములని చెప్పిరి* మటల 
కాణ్వసంహితాభాష్యమున2 పెన జెప్పిన రెండు సంప్రదాయములు గలవని వివ 
రించిరి. పె రెండు సం(పదాయములలో యజుస్సులకు ఛందోనియనుము లేదను 
సంప్రదాయము ననుసరించినచో, ఛందోబద్ధములు కాకపోవుటచే యజుస్నులు ఛంద 
స్పులు కాకపోవలసి వచ్చును, రెండవ సంప్రదాయము ననుసరించినను “హోతా 


గ. - | ww " = టు we _ a Py య 





1. “యది కామయేత ఛందాగ్‌ంసి యజ్ఞయశ సే నార్ప్వయేయ మిత్యృచ మంతమాం 
కురా చృందాగ్‌ ౦ సేన యజ్ఞయకశ సేనార్బయతి యది కామయెత యజమానం 
యజ్లయశ సేనార్పయేయ మితి యజు రంతమం కుర్యాత్‌. ఛందోబద్దాయా 
బుచ స్వ్వంతిమక్వే యజ్ల్ఞఫలం ఛందస్సు గచ్చేన్‌ యజుషస్తు ఛందోరహిత 
'త్వేన యజ్ఞఫలం ఛందోగామి న భవతి; కింతు యజమానగామ్యేవ భవతి” 


__సా.ధా. తై,సం. 1-1-1 15 5-1-18. 
2, “ఛందసు మరిశ్రాణాం ఇ'షేళ్వాగీనా మనియతాతరత్వా న్నా స్యేవ; యే తు 


యజుషా మపి ఛంద ఇచ్చ ని తైః కాత్యాయనో క్త సర్వానుకమణ్‌కాయాం 
పంచమాధ్యాయ మఖ్యస్య తద్దార్వేణ తత్త న్మం(త్రభృందో౭-నుసంధేయమ్‌॥'” 


—సొోఒభా, కాణ్యసంపిొతా, భాష్యభూమికౌ. 


632 భారతినిరు 


లీ 


యక్ష ద్వనస్పతి మభిహి” _ ఇత్యాది యజుస్సులు ఛందఃకల్పన లేదు గాన 

ఛందస్సులు కాకపోవలసి వచ్చును. కాని పై నాగేశవచనముఅ ననుసరించి “మరత 

ములు ఛందస్సులు ౬ (బ్రాహ్మణములు కావు _ అనియే తెలియను. కాన యజు 

స్పులకు ఛందిస్ట్వము నాగేశు డంగీకరించినశ్లే యగుచున్నది. ఆటియెడ “ఛందో 
(on) 

బద్దము లగుటచే మంత్రములు ఛందస్సులు? _ అనెడి నాగేశుడు చెప్పినలకీ ణము 


భె 


వె రెండు సం(పదాయముల ననుసరించియు యజుస్సుల కుపపన్న మగుట లేదు, 


మణీయు “చందో బద్దము కాకపోవుటచే _బాహ్మణభాగమునకు ఛంద 
స్వ్వము లేదు _ అను నాగేశవాక్యము కూడ నుపవన్నము కాదు. కొన్ని యజు 
స్పులు పింగల(పోక్త ఛందో బద్రము అయినట్లు, కొన్ని (బ్రాహ్మణ భాగములు గూడ 
ఛందోబదము అగు నని తెలియుచున్నది. శతాక్షర్క షణవత్యా ద్యతరాత్మకములగు 
అ 3 లా సీ న్డ్‌ ( 
ఛందస్సులకు నుదాహృతులుగ పింగలభందః శాస్త్రమున కొన్ని (బ్రాహ్మణ గంభ 
భాగములు పేరొ-నబడుట యిందుకు తాగ్యా ఆము,! కాన 'చందోబదము గానందున 
అ 

_శ్రాహ్మణ్యగంథభాగమునకు ఛంద స్వము లేదు? _అనుట సరికాదు. కాగా “గాయ 
(త్యాది ఛందో ఐద తము ఛంద స్త్వముి = అనునది ఆపాతలకతణమే గాని నిర్షుష 
cr. శీ ఇది 

లక్షణము గానేరదని స్పషమగుచున్నది. 

బి 


కాని బ్రాహ్మణభాగమునకు గూడ ఛంద స్య మున్నచో ఛందో (వ్రాహ్మా 
కాని చ తద్విషయాణి _యసు పాణిని సూత్రమున “ఛందః, (బాన్మాణానిి__ 
అని రెండు పదముల నిర్లేశంచుకేల ? అని యనవచ్చును, 


1. శతాతేరం ఛందః_అభికృతిః ఉదా: “దేవో అగ్నిః న్విష్టకృణ్‌। దేవాన్‌ 
యక్ష ద్యథాయథ మి | హోవారా వింద్ర మశ్వినా | వాచా వాచం సరస్వతీం 
4. ఊర మపచితిం స్వదామ్‌ తె.(జ్రా. 2-6-11. 
షణవత్యక్షరం ఛందః * సంస్కృ్బృతిః. ఉదా ౩ దేవో అగ్నిః స్విష్పకృశ్‌ 
సుద్రవిణా మం(దః కవిః....వసువనే వసుధేయస్య నమోవాకే ఏహి, 
E 7 దాకె దా. 36. 1క1= 1; 


ఛలదః €33 


పాణిని మహర్షి పెక్కు సూత్రములందు ఛందఃపదమును మం(త 
బాహ్మణాత్మక వేదపర్యాయపదముగ బ్రయోగించినాడు. ఉదా :- 


“చందసి పునర్వసో్వో రేకవచనమ్‌” _-పా.సూ. 1-2-61. 


“వ్వయో రేకవచనం వా స్యాగ్‌ పునర్వసు ర్నక్యత్రం 
పునర్వసూ వా లోకే తు ద్వివచన మేని —సిద్ధాంతకౌముదీ, 


పునర్యసున క్షత్ర ములు రెండు. అయినను ఛందస్సునందు పునర్వసు 
శబ్రమునకు ద్వివచనము వికల్పముగా వచ్చును, పునర్వసు పునర్వసూ లోకము 
నందు ద్వివచనమే _ అని యర్థము. 


ఇట ఛందస్సు కంటె భిన్నమైన లోకము (లౌకికసంస్మృతమ్ను నందు 
ద్వివచనము నిత్యము-ఆని వివరింపబడినది. వ్యాఖ్యాత లందజీతో పాటు నాగేశుడు' 
కూడ నిశే వివరించినాడు. లోకముకం'కె ఛందస్సు భిన్న మైనదని యనుటచే నిట 


ఛందః పదము మం్యత్ర(బ్రాహ్మణాత్మక వేదమునకు మొత్తమునకు వాచక మగు 


ద్వానవత్యతరం ఛందః - వికృతిః ఉదా "ఇమే సోమాః సురామాణః 
ఛాగై ర్న మేపైర్‌ బుసభై 8 స్తుతిః....పిబిన్తు మదను విషయను సోమమ్‌? 
తై. (ట్రా. fll. 
ఇట్లు (బాహ్మజభాగములే గాక ఆరణ్యక భాగమునగూడి ఛందస్సుల కుదాహరణలు 
గలవు. 
అష్టా శీత్యక్షరం ఛందః = ఆకృతిః ఉదా ఏ_-“తచ్చకు రెవహితం కృరస్తా 
చ్చుక్ర ముచ్చరక్‌....జ్యోక్‌ చ సూర్యం దృశే'__తె.ఆ. 4-12-2). 
చతురశీత్యకగం ఛందః = (పకృతిః. ఉ దా: _--అగ్నిశ్చ మా మన్యుశ్వ 
మన్యుపత యశ్చ మన్యుకృ తేభ్యః .... సత్యే జ్యోతిషి జుహోమి స్వాహ 


లె .ఆ. 10-24. 


694 భారతీనిరు క్రి 


చున్నది. అట్లు గాక పె నాగేశ వాక్యము ననుసరించి (బ్రాహ్మాణభాగమునకు ఛంద 
స్వ్వము లేనిచో ఛందోభిన్నము లోకమే కాక్క (బ్రాహ్మాణభాగము కూడ కావలెను* 
అట్లగుట పెన చెప్పినెట్లు భాష్యకారా ద్యభిమతము కాదు. ఇట నాగేశుడు నట్లు 

ce యా య ct 
వివరింపలేదు. ఇంతే కొదు.ఇశ్లే, 


“షష్టీ యుక్త శృందసి వో _ పా.సూ. 1-4-80. 


“వా ఛందసి సర్వే విధయో భవన్తి" _--మహాభాష్య, 


ఇత్యాది స్టలములయ౭దును ఛందః పదము లోకభిన్నమగు మంత్ర 
(బాహ్మణాత్మక వేదసామాన్యపరముగనే (గ్రహింపబడినది. కాన నీ దృష్టితోనే 
“ఛందో [బాహ్మాణాని చ తద్విషయాణి అను పై సూత్రమును గూడ బరిశీలించినచో 
ఛందః పదము పొమాన్యవాచకముు (బ్రాహ్మణ పదము విశేషవాచకము నని _గహింప 
వలసి యుండును. సామాన్యవిశేషవాచక పదములు రెండును నొకచో _బయోగింప 
బడినపుడుఫి కేషముకంజె వ్యతిరిక్తమగు సర్జమునే సామాన్యవాచకము భోధించుట 
సంప్రదాయము, 

“విశేషవాచక పదసన్నిధానే సామాన్యవాచక పదానాం 

తద్వి శేషాతిరి క్ర పరత్వమ్‌“ 


'విపులు వచ్చిరి వసిమడును వచ్చెను? ౬ ఇట వసిష్టుడును విప్రుడే, 

ఆందుచే నిట విప్రపదము సామాన్యవాచకము. వసి షపదము విశేష వాచకము, 

వసిష్లుని కంబ భిన్నులగు విషలు వచ్చి రనియే యిందలి మొదటి వాక్యమున 
చి 

కర్ణము. ఈ న్యాయము ననుసరించి పె సూత్రమున సొమాన్యవాచకమగు ఛందః 

పదమును _బాహ్మణభాగవ్యతిరి క్ర వేదవాచకముగనే (గ్రహించుట యుక్తము. 

కె యటుడును మహాభాష్య వ్యాఖ్యయగు (పదీపమున నికే వ్యావ్యానించినాడు. 


“గోబలీవరన్యాయేన ఛందఃపదేన (బాహ్మణానాం [గ్రహణమ్‌। 
వ్‌ , 
యథా జాష్టార్సి తే చ ఛందసీతి (బ్రాహ్మణానాం (గహణం, 


నిత్యం మంత్ర ఇతి మం(త్ర(గహణాత్‌ * —పదీపః. 1-39.10. 


ఛం౦ దః 6365 


కాన నాగేశ(పో క్ట మగు “గాయ శత్యాది ఛందో బద్దత్వము ఛంద స్వముం 
ఆపాతలక్షణ మ యగును. గాయళ్యాది చందోదిద్దమైనను, కాకపోయిననుు మంత 
ద్రాహ్మణాత్మక వేదరాళశి కంత టికిని ఛందస్సు ఆను వ్యవహారము గలదనుట 
స్సస్టము. కోశ్యపసిద్ధియు నై గలదు. 


“ఇక (బాహ్మణములకు వేదత్వమే లేదు-అనెడి (క్రీదయానందాదుల 
వాదము గూడ నిట బరిశీలింప దగియున్నది. ఆ వాదముల గూడ బరిశీలించిన 
పిదప ఛందః స్వరూపమును దర్శింతము. 


[బాహ్మ అములకు వెదసంజ్ఞ - శ్రీ దయానందాదుల 
యావై పము ౪ 


“వేద మను సంజ్ఞ మళఠత్రభాగరూపసంహితకే; (బ్రాహ్మాణమునకు 
గాదు కాని 'మంత(బ్రాహ్మణయో ర్వేదనామధేయమ్‌” _ అను కాత్యాయన వచ 
నము ననుసరించి (బ్రాహ్మ ణభాగమునకు గూడ వేవ మను సంజ్ఞ గలదని చెప్పబడు 
చున్నది. అట్లు చెప్పుట తగదు. ఏలయన ;__ ([) (వాహ్మణములకు పురా 
జేతిహాస మని సంజ్ఞ (ప్రసిద్ధము; వేద మని కాదు. (2) (్రాహ్మణములు మంత్ర 
వ్యాఖ్యానరూపములుు వ్యాఖ్యానము అగుటచే మూఅ(గ్రంథమగు నుం్యత భాగము 
కంటు నర్వాచీనము లనుట యుక్తము. {8y మంత్రభాగము వలె | బాహ్మణములు 
ఈశ్వర(ప్రో క్రములు; కాన పురుషబుద్దిరచితములు (1 కాత్యాయనుము కాక మిగిలిన 
బుషు అెవ్వరును (వొవ్మాఇణములకు' వేదనంజ్ఞ నంగీకరింప లేదు” _-అని శ్రీదయా 
నందుల వాదము.! 





1. *ఆథ కోఒయం వేదో నాను? మంత్ర భాగసంహితే త్యాహ। కించ 
మంత (బాహ్మణయో 'ర్వేదనామ థేయ మితి కాత్యాయనో క్తే రాహ్యణ 
భాగస్యాపి వేదసంజ్ఞా కుతో న స్వ్రీక్రియత ఇతి! మైవం వాచ్యమ్‌। న 
(ద్రాహ్మణానాం వేదసంజ్ఞా భవితు మర్హతి; కుతః ? పురాజేతిహాన 
సంజ్ఞకత్వాత్‌ , వేదవ్యాఖ్యానాశ్‌ బుషిఖి రు క్తత్వా”, అనీక్యరో క్తత్వాే 

కాత్యాయనభినై్నైః బుషిఖి ర్వేదసంజ్ఞాయా మస్వీకృతత్వా క్‌, 

బుద్ది చిత తాచ్చెతి- 
దయానంద బుగ్వేదాదిభాష్యభూమికా.పుట. పుట. 80, 


దయానందుల యా క్షే పమునకు సమాధానవం ; 


పె వాదము నందలి సామంజస్యమును జూతము. (బ్రా హ్మణములకు 
“పురాణము ఇతిహాసము _ అనియే కాని వేద మను సంజ్ఞ (ప్రసిద్ధము కాదు; 
కాత్యాయనుడు కాక మిగిలిన బుషు లెవ్యరును (బ్రాహ్మాణములకు వేదసంజ్ఞ నంగీక 
రింపలేదు_అని (శ్రీదయానందులు చెప్పిరి. ఇట్టనుట సరి కాదు. ఏలయన కోశ 
ముల్కు వ్యాకరణ, న్యాయ వైశేషిక, . పూర్వో త్రరమీమాంసా దర్శనములా 
మున్నగువాని యందు (బ్రాహ్మణములు వేదభాగములుగ నిర్రేశింపబడినవి. 


క్రో శ పసిద్రి 
(శ) 


“బాహ్మణం (బహ్మనంషూశతే వేదథాగే నపుంసక మ్‌। 
భూమిదేవే తు పుంలింగః” మేదినీ, 


“వేదే (బ్రాహ్మణం పుంసి తు ద్విజేి -నానార్హరత్నమాలా, 
“ఆథ (బ్రాహ్మణో ద్విజే। 

అక్యబై క్రీ తు విధివ ద్వేదభాగ తదంశయోః” వై జయంతీ, 
“(ప్రపాఠక స్వాహ్నికోజధథో ఆనువోకశ్ళ ఇండికా | 


(బ్రాహ్మణం చే త్యవచ్చేదాః” ఒవై జయంతి, 


ఇట్లు కోశములంమ[బోహ్మణములు. వేదథాగములుగ నిరేశింపబడీన వి 
ఇట వై జయంతీకోశము (ద్రాహ్మణమును వేదభాగ మని నిర్దేశించుటయే కాక, 'వేదై క 
దేశవాచకము లగు (క్రపాఠక, ఆహ్నాక్క ఆనువాక, తండికాశబ్రములకో పాటు 


ఛందః B37 


(బ్రాహ్మణ శబ్దమును గూడా బేర్కొనినది. అందుచే ననువాకాది శబ్దముల వలెనే 
బ్రాహ్మణ శబ్దము గూడ వేదై కదేశవాచక మనియు దెలియును, ఇక దర్శనకారుల 
చృష్టిలో వేదస్వరూపమును జొతము, 


పూర్వమామాంసాదర్శనమర-ప్ర పసిది *- 


*త్రచ్వోదకేషు మంక్రాభ్యాః శేష (బాహ్మణ శద్దిః? 
దై నూ 2.6.92, 89. 


ఇట మొదట మం(త్రలక్షణము పేర్కొనబడినది, పిదప “శేషే బ్రాహ్యైజి 
శబ్దః = ఆని (బ్రాహ్మణ లఅమీణము చెప్పబడినది కొన మం(తశేషభాగము 
(బాహ్మణ మని యర్థము. శేష మనగా మొదట (గహింవబిడిన సముదాయములో 
మిగిలిన ఏకదేశము ఇట మొదట గహింపబడిన సముదాయము వేదము. అందు 
మంత్ర భాగము పోగా మిగిలిన డ్రాహ్మాణభాగము మరత శేష శబ్దము నింకొక 
చోట గూడ జై మిని మహర్షి ప్రయోగించుటయు గు ర్రింవ దగినడి 


కేషోం బుక్‌ - యశ్రార్టవ శేన పాదవ్యవస్టా? గీతిమ 
సామా వ్యా! శేష ముజుః కద్దః? =-డై..సూ, 285-3687 


మంత్రములు మూడు వీధములు. ఆరదు యర్థానుసారముగ పాదవ్యవ 
సతో నొప్పు మం(త్రము బుక్కు; గాన యు రక్తమా సాొమము; మిగిలినది (శష 
యజుస్సు = అని యర్థము." ఇచట గూడ ముం, శ్రములలో గొన్ని సామలు _ అని 
చాని లక్షణముల జెప్పి పిదప మిగిలిని యజుస్సు లని  చెప్పబడిననవి. అట్లు 
మిగిలిన యజుస్సులు ' మంత్రములే యగును. కౌని వేణు కావు. ఆస్తే వేదసము 
దోయములో నొక భాగము చుంత్రమని చెప్పి, మిగిలినది బ్రావ్మాణ మనుటచే 


88) 


‘638 భారతీనిరు కీ 
నా! 


సదియు:-వేదైక దేశమే యగును; ' వేవభిన్నము కాదు. కాన (బ్రాహ్మాణభాగమునకు 
వేతసొజ్డఫజై మినిమహర్షిసంమతము. శ్రీ శబరస్వామియు పై సూత్రము నిస్తే 
ల వ్యాఖ్యానీంచి నాడు, 


“అధ కిం లక్షణం (బ్రాహ్మణము ? మం(త్రాశ్చ (వాహ్మణం చ 
వేదః। తత మంతలక్షణే ఉే వరిశేషసిద్ధత్వాత్‌ (బాహ్మాణ 
లకేణ మవచనీయమ్‌ | మం్యత్రలక్షణవచనేనైవ సిద్దమ్‌। 

య'స్యితల్లకణం న భవతి తద్‌ (బ్రాహ్మణ మితి సరశేష సిద్దం 


౯" [బాహ్మణమ్‌[” 
వ్యాకరణదర్శనము* పసి ధి a 


పాణినిమహర్షి 'పెక్కుచోట్ల “ఛందసి ఛందసి” యనుచు ఛందః పద 
ముచే మంశ్ర(బాహ్మణాత్మక వేదసముదాయమును (గ్రహించుటయు, ఛందోభిన్న 
మును 'భాషాయామ్‌ అని వ్యవహరించుటయె, వ్యాఖ్యాతలు నై వివరించుటయు 
బైన వివరింవబడినది. . మహాభాష్యకారుడు నెడనెడ [శుతివాక్యములనుచునా యా 
(బాహ్మణవాక్యముల నుదహరించుటయా గమనింపడగినది. = 


“శతే2_సురాఃి _ “తే౭సురా హేలయో హేఅయ ఇతి కుర్వ నః 
పరా బభూవుః। తస్మా [ద్చాహ్మణేన న మేచ్చిత వై 
నాజఒపభాషిత వె, మచ్చో హ వా ఏష యదపళబః 

రా లొ = య 


(శ. (బాం 8-15-24), మైచ్చా మా భూమే త్యధ్యేయం 


వ్యాకరణమ్‌ ॥” ---పస్పళాహ్నిక, 


ఇశ్హాన్నియేని యాదాహరణముల నీయవచ్చును. అదియును గాక పాణి 
యనీ సూత్రములందలి ఛందఃశద్దము యొక్క. ఆర్థము నెట్లు దర్శింపవలసినజీయు 


ఛందః. 639 


కాశికావృ త్తియందున్కు త ద్వాభ్యానములగు పదమంజరీ - న్యాసములయందును నిట్లు 
వివరింపబిడినది. . 


“చందో నామ్ని చ” పా, నూ. 8-894. 
“వృత్త మత్ర ఛందో గృహ్యతే, యస్య గాయ త్రాదయో 
విశేషాక న మంత్ర(బాహ్మణము; నామ(గహణాత్‌” 


న మం[త్రబాహ్మణ మితి “బహుళం ఛందసి = ఇత్యాదౌ 
యద్యపి తేషా మేవ [గహజం (పసిద్ధమ్‌। త థాపీహ “తేషాం 
గ్రహణం న భవతి। కుకః ఇత్యాహ - నామగహడాదితి = 


—_పద మంజరీ. 


“ఛందః శదోజయ్‌ మే చవ మం(్ర బ్రాహ్మణే! ఆ; స్త్యన్య 
చక్షరాణా మియ్రావిశష్టవృ తే యస్య గాయ(శ్యాదయో 
విశేషాః। తదిహ కతర _స్పదర్లో గృహ్యాతే.... యద్యత 
మంత్ర బ్రాహ్మణ మిష్టం స్యాక్‌ నామ(గహణం న 
కుర్యాత్‌, ఛందసీత్మేవ (బూయాత్‌1 ఏవ మపి హ్యుచ్య 
మానే మంత (బాహ్మణ [గహ ణం లభ్యత ఏవ యథా 
“బహుళం ఛందిసి ఇత్యాదౌ వాక్యేః తస్మా న్నామ 


గహణా దృ త్‌ మిహ చృందో గృహ్యకే” న్యాసః, 


ఛఆ దఃశబ్దమునక ఇండర్థములు "గలవు 1 మం|క్ర(బ్రాహ్మణాత్మక 
పేదరాశి 2. అకరసంభ్యానియమము గల గాయశక్రాది వృత్తములు. పై 
సూత్రమునేందలి ఛందఃశబ్దముచే నే యర్జమును (గ్రహించుట యుక్తము? బిహుళం 
ఛందసి ఇత్యాది. సూత్రములందు. ఛందఃవడముచే మంత్ర (బ్రాహ్మణాత్యక వెదభాగము 


640 భారతీనిరు క్రి 


(గహింవదిడుచు నే యన్నది. ఇచట గూడ మం|త్ర(_బ్రాహ్మణములనే (గ్రహించుట 
యభిమతమైనచో మిగిలిన సూ(తములయందు వలెనే “ఛందసి యని నిరేకించిన్ల 
జాలును, *నామ్ని" యని యధికముగ నామపదని గళ మెందుకు? నామపద[గ్రహణ 
ముచే నిట వృత్తమునే (గహింపవలెను; మంత బాహ్మణముల గాదు _ఆన 
యర్థము. దీని ననుసరించి నామనిన్దేశము లేకుండ నష్టాధ్యాయి యందు ఛందఃవద 
మచట నిర్తేశింవబడినను నది మంత[బాహ్మణాత్మక వెదభాగవౌచక మగుట పాణి 
న్యాదిసంమత మని తెలియును, 


న్యాయదర్శనము - ప్రసిధ్ధి ;. 


“కదప్రామాణ్య మనృతవ్యాఘాత పునరు క్ర 'షేభ్యః” 
— —న్యాయదర్శనమ్‌ , 2157, 


ఇది వేదములు (ప్రమాణములు గావని శంకించెడి పూర్వవక్షసూత్రము, 
“అనృత వ్యాయాత (పరస్పరవిరోధు _ పునరు కీదోషములతో  నిండియుండుటరే 
వేదము (తత్‌) ప్రమాణము గాదు _ అని యిట్లు పూర్వపక్షము చేస్తి, వానికి తగిన 
పమాధానములు తరువాతి నూ(తనులలో జెప్పబడినవి. వాని తర్వాత గల యీ 
(కింది సూూతముల జూతము, 


f 


“వాక్యవిభాగస్య చార్జ్యగహాజాత్‌*  ': సన్యా స్కూ 21-61. 
“విధ్యర్థ వాదానువచన వినియోగ్గాత్‌ , = =న్యానూ, 2.1.62 

॥| "a ఎ - "| 
“విధి ర్విధాయకః* ఎన్యా. సూ 2.1.63, 


“ప్రమాణం శద్దో యథా .లోకే 1 (తిధా ఖలు (బాహ్మణ 
వాక్యాని వినియక్రాని 1 విథివచనాని, - ఆర్జవాదవచనాన్ని . 


ఛందః 641 


అసువాదవచనాసితి । యద్వాక్యం విధాయకం చోదకం స 
విధిః | విధిస్తు నియోగో ఒనుకజ్ఞా వా! యథా-అగ్ని 
హో(తం జు హుయాన్‌ న్వర్గకాను ఇత్యాది లలు. అంజ 


=వాత్స్యాయనభాష్యమ్‌, 


లోకమున (పత్యవినుమాసముల వలె శబ్దము గూడ  [పమాణము, 
వేదము ఆప్తవాక్యరూపము, కాన ప్రమాణము, అట్టి వేదరూప (బ్రాహ్మణ 


కములు మూడు విధములు, 1, విధివాక్యములు, 2. అర్హవాదవాక్యములు . 
8. _ అనువాదవాక్యములు, _ విధాయకవాక్యములకు చోదకము అని పేరు. విథి 
యన నియోగము, లేక యనుజ్ఞ. ఉదా :- అగ్నిహోధ్రం జూహుయాక్‌ స్వర్గకామః 
మొదలగునవి = అని యర్ధము, 


ఇట మొదట 'తద(ప్రామాణ్యంి అను సూశ్ర మున “తత్‌” శద్రముచె 
"వేదమును బరామర్శించి, ఆ వేదమునకు అ ప్రామాణ్యశంక జెయబడినది, పిదప 
అ(పామా జ్యశంకానిరాసకములై న సిద్దాంత సూత్రముల జెప్పు (పకరణమున నీ 
సూత్రములు పఠింపబడినవి. వేదము (పమాణ మని పేరని, వేదవాక్యములుగా 
(బాహ శ్రైణవాక్య విభాగమిట జెప్పబడినని, 5 కాన మొదట తక్‌! శబ్దముచేత మం(త్ర 
ద్రాహ్మణాత్మక వేదరాశినే గౌతమ మహర్షి పరామర్శించె ననుట స్పష్టము. ఈ 
విషయమును పె సూత్రవృ త్తి యందు విశ్వనాథవంచాననును నిట్లు వివరించినాడు, 


“మంత (బాహ్మణేదాక్‌ ద్వివిధో వేదః। తత్ర" బ్రాహ్మణ 

స్వ్యా౭_యం విభాగః, _విధివచనశక్వేన, "ఆరవోవవచన కేన, 
అ 

ఆనువాదపచన క్వేన చ -వేదన్య వినియోగాక్‌. విభజనాత్‌ ” 


నా ఖీ 


ఎన్యా, సూ ప్ప శ్రీం 


కాన న్యాయదర్శనకారుల ననుసరించి వేదము మం(త(దాహ్మణాత్మక 
మగుట స్పష్టము... 
అ 


బుద్దిపూర్వా వాక్యక్కతి ర్వేదే” -చె. శే నూ Bll 
4 అక్ష ఒన్న ష్‌ 
వేదవాక్యాని బుద్ధిమత్క్క ర్భకాని, (ప్రమాణవాక్యత్వా” , 
లౌకిక _పమాణవాక్యవత్‌ ” “వేదః (వమాణం మహాజన 


పరీగృహీతత్వా న్‌” _రసాయనవ్యాఖ్యం 


మహాజనులు (శిషజనులు) ఆదరించుట జేసి. వేదము (ప్రమాణము, ఆప 
వొక్యములు - వివేకవంతులగు పురుషులచే లోకహితము గోరి యుచ్చరింపబడిన 
వాక్యములు _ (ప్రమాణములు: అక్లే (ప్రమాణభూతములగు నీ 'వేదవాక్యములు 
గూడ నొక సర్వజ్ఞానిచే లోకహతమునకై యుచ్చరింపబడి యుండవలెను, దృష్టా 
దృషవిషయముల నెజు గజాలిన సర్వజ్ఞాడు ఈశ్వరుడే యగును గాని అస్మ దాదులు 
కాజాలరు. కాన దృష్టాదృష్టవిషయముల బెక్కింటిని (బితిపాదించెడి వేదము 
ఈశ్వర (ప్రోక్త మని యవశ్య మంగీకరింపవలెను - అని పె సూత తాత్పర్యము, 
ఇట్లు వేదవాక్యమే కాదు, వేదమునందలి (ప్రతి యొక పదము యవార్డ జ్ఞానసాధక 


మగునని తరువాతి సూత్రమున వివరింపబడినది, 


“ఛాహ్మణే సంక్ఞాకర్మ సిద్ధిలిగమ్‌* 61.2. 


“ఆాహ్మజే మం(క(బాహ్మణాత్మక భొగద్వయరూప 
వేదగత (బ్రాహ్మోణభాగే, సంజ్ఞాకర్మ కర్మణాం కర్మారాధ్య 
దేవతానాం చ నామకరణం సిద్ధి బుద్దో లింగ మితి” 


శ 0డః గ్ర4$ 


ఇటి యాకారము గలది గోపు; ఇట్ట ఫలమును సాధించెడి (క్రియ వొక్ళకియ ఈ 
వాక్‌! 
(పచేశవిశేషమున కిది నానుయి - అని యా యా గవాది వ్యక్తుల యొక్కయు, 
(ప్రచేశవిశేషముల యొక్కయు స్వరూప, స్వభావ, రోహస్యముల సాంగో పాంగముగ 
శెటీగినవారిచే మొదట వానివానికీ అన్వర్గనామ కరిణము చేయబడి యుండవలెను. 
మం(త్ర (బాహ్మణాత్మకమైన వేషములో నేకదేశమగు ,బాహ్మణభాగమున బెక్కు 
కర్మల యొక్క యు, నాయా కర్మలచే నారాధనీయు అగు నగ్ని = వౌయు, ఇంద్రాది 
చేవకల యొక్కయు నామములు గన్చట్టుచున్నవి. అశ్లే. “ఉద్భిదా యజెత; 
కోంతిటో మేన స్యర్గకామో యజేతి _ అని యీ రీతిగ ఉద్భిద్‌ _ జ్యోతిష్టోమాది 
క నికి ఫ్రతిస్టి 
కర్మనామ ధేయములును గలవు. భూః-భువః_ సువః ఇత్యాది వివిధ లోకనామములు, 
త్రద్విశేషములును వేదమున వర్ణింప బడినవి. మజియు కర్మాచరణ విషయమున 
నొక నియమము గూడ నిట్లు గలదు. 


త 'తచ్చబిసంకీ రన పరఃనరం కృత మేవ కర్మ ఫలితి, 
అవి క అజా 
నతు పర్యాయశబ్దాంతర (ప్రయోగే” __రసాయనవ్యాఖ్య. 


వేదోవదిష్టములయిన శబ్దముబి నుచ్చరించుచు జేసిననే 'వేదవిహిత కర్మ 
ఫలవంత మగును. అట్టుగాక వర్యాయశబ్దముల నుచ్చరించి చేసినచో నా కర్మ 
విష్పల మగు నని యర్థము, ఈ నియమము వలన - ఆ యా కర్మల యొక్కయు 
దేవత లయొకగయు న్వర్గాదులయొక్కయు నామములు ఆఅరవంత్రములు. అవియే 
ee ౧ (ప " 
వాని వాని స్వరూపపస్వభావాదుల చెలియజేయజాలినవి. కొన అపూర్వక క్రిమంతములు. 
పర్యాయశబ్ధము లట్టివి కావు అని కెలియను. కొన వాని స్వరూపస్వభావాదుల 
రహస్యమును సమ్మగ్రముగ నెటీగిన చేధావి యొకడు వానికి నా యా నామధయముల 
గూర్చి యుండవలెను, యజ్ఞాదులు, దేవతలు, న్వర్షాదులు, ధర్మాధర్మములు. 
వీనియొక్క- తత్వము నెజిగిన మేధావి పరమేశ్వరుడే యగునుగావి యల్బబుద్దులగు 
మానవులు గారు - అని పై: సూత్ర తాత్పర్యము. ఈ రెండు సూత్రతాత్సర్యముల 
బరిశీలించినచో మం్యత్రభాగము వలెనే (బాహ్మణ భాగము గూడ ఈశ్వర(పోక్త 
మగు వేదమే-యని వె శేషిక దర్శన్యపవర్తకు డయిన కణాదమహరి యభిప్రాయ 

మొల బలీ : ఇ 

మగుట స్పషము. . 

ఖు 


ఉత్తరమామాంసా దర్శనము - |పసిద్ధి :. 


వేదము మ్మత(బాహ్మోణోత్మక సముదాయ మను దృష్టితో నే బాదరోయజి 
మహార్షిచే ఉ త్తరమీమాం సాదర్శనము (పవ ర్రీతమైనదీ, “ళోస్త్ర యోనిత్వాక్‌? ఉత్యాడి 
సూత్రములు నా దృష్టితోనే (ప్రవర్థిల్లిన వనుట స్పష్టము, భాష్యక ర్తలగు 
శ్రీ శంకర _ రోమానుజోదులు గీకా _ సూూత- ఉపనిషత్రస్థానముల యండు సీ 
విషయమును బేక్కుచోట వివరించినారు. బోహ్మణ వాక్యములకు గూడ (పమాణ 
భూత (శుతివాక్యములుగ నడుగడుగున నుదహారించినారు. (శ్రుతి యవతోరణమును 
గూర్చి బృహదారణ్యక (కుతీయు నిట్లు చెప్పుచున్నది. 


న యథా౭ర్హ్రభాగ్నే రభ్యాహితోత్‌ పృథ గూమో వినిశ్స౭. 
రన్తీ = ఏవం వా అరేజస్య మహాతో భూతస్య నీఃశ్వసిత 
మేత ద్యదృగ్వేదో యజుర్వేద! సామ వేదో2.థర్వాఠగిరస 


ఇతిహాసః పురాణం విద్యా ఉపనిషధః శ్లోకాః సూతా 


ణ్యనువ్యాఖ్యోనాని ప్యాఖ్యోనా న్యస్యెవై తానీ నీఃశ్వసీతానీ” ఎబ్బి,ఊ 2.414 


తడిసిన కళ్చైలతో మండెడి యగ్నినుండి నానా (ప్రకారములుగ విస్ఫులింగ 
ములు, పొగలు పైకి లేచునటు (ఆవిర్శవించునట్లు ఓ మై(కేయీ ! బుగ్వేదము, 
యజుర్వేదము, సామవేదము అథర్వవేడము, ఇతిహాసము. (ఊర్వశీ పురూరవ 
స్సంవాదాది రూపమగు (బ్రాహ్మణము. పుతాణము (ఆసద్వా ఇదమ్మగ ఆసీక్‌= 
ఇత్యాది . సృష్టిపర్యాలోచనారూప మగు (బ్రాహ్మణము; విద్య ((దేవజనవిద్య- 
వృత్యగీతాడి శాస్త్రరూపమగు (బ్రాహ్మణము ఉపనిషత్తులు, శ్లోకములు ((బ్రాహ్మణ 
(వభవా మంత్రా. సూత్రములు (ఆత్మే త్యేవోపాసీత-ఇత్యాది వస్తునం(గహవాక్య 
ముల్ఫ్స్కు అనువ్యావ్యానములు (మంధ్రవివరణములు = లేక్ర వన్తుసంగ్రహ వాక్య 
వివరణముల్సు, వ్యాఖ్యానములు (ఆర్థవాద ములు లేక మంత వివరణములు) =, అను 


ఛందః 815 


నీ రూసముగ వేదములు సరమాత్మనుండి నిఃశ్వాసముల వలె నపయత్నముగ నావి 
రృవించినవి అని యరఘు, 
డు 


శ్రీ శంకరభగవత్సాదులు పై (శుత్యర్థము నిక్లే వివరించిరి. ఇంతియే 
కాదు, 'వేదపామాణ్యము నిట్లు ఏవరించిరి, 


“ఎవం ఆపవిధం (వాహ్మణమ్‌ 1 ఏవం మం (త వాహ్మణ 
టి ఎ 

యోరేవ [గహణమ్‌! నియతరచనావతో విద్యమాన స్యైవ 

వేదస్యాభివ్య క్రి, షురుషనిఃశ్వానవత్‌; న చ పురుషబుద్ధి 

పతుత్న పూర్వకః1। అత్ర (ప్రమాణం నిర పేక్‌ ఏవస్వార్ద। 

తస్మా ద్య శ్తేనో కం త త థెవ (ప్రతిప త్రవ్యమాత్మనః 


(శ్రేయ ఇచ్చర్భిః జ్ఞానం వా కర్మ వేతి” గం భౌ. 


పైన (శతియంచు జెప్పినట్లుగా (బాహ్మణము అష్టవిధము. ఇట 
నిఃశ్వాసముల వలె పరమేశ్వరుని నుండి మంత్రవాహ్మణమయులు రెండును అభి 
వ్యకము అయిన వని (గ్రహింపవలెను. ఆపే నియకవాక్యరచనాస్వరూపము గలిగి 
నిరంతరము విలసిల్తుచుండు వేదమే య్యపయత్నముగ పరమేశ్వరుని నుండి యఖి 
చ్యక్తమయినది. కాన నీ వేదము పురుషబుద్ధి పయత్నపూర్వకము గాదు. పురుష 
బుద్దిదొషరహిత మై యన్యనిరిషేశముగ స్వతంత్ర మై (పమాణ మగును. (ప్రమాణ 
భూత మగుటచే (శేయస్కాము లగువారు వేదోపదిష్టమగు ధర్మములగాని, జ్ఞానమును 
గాని యథాతథముగ నే (గ్రహించుట యుక్తము - ఆని యర్థము, 


"సె (శుతివాక్యములన్ను తడ్వివరణరూపము అగు ఢీ శంకరుల వచన 
ములను బరిశీలించినచో, (ly వెడ్రములు మంత్ర శాహ్మణాత్మ కములు (2 ఆవి 


89) 


648 భార తీనిరు కి 


అ 


పరమేశ్వర నిఃశ్వాసరూపములు; (శ్ర) పురుషబుద్ధికల్పితములు కావు కాన స్వతః 
(ప్రమాణములు ౬ అని స్పష్ట మగును, ఇంకేగాదు. వేదము మర్మతటాపమున 
నావిర్భవించుటయే గాక యా మం[త్రమునందు. నిగూఢములై స వివిధార్థముల నుద్దీ 
పింపజేయుట కె పురా జేతిహాసవిద్యాదెరు రూపములకో నొ నొప్పెడ యష్టవిధ (బ్రాహ్మణ 
రూపమునను నావిర్భవించిన దనియు చెలియును. కాగా “మం్యతవ్యాఖ్యాసరూ వము 

లగుటచే [బాహ్మణములు మంతఏ9ము లావిర్భవించిన తర్వాత నెవరిచేతనో రచింప 


బడియుండు' శనెడి వాదమునకు తావు లేదు. కొని యిట నొక యావ్షపము 
ఆకైెసను $= 
Woe 


ఈ త్ర 'దేత్ర కృత్యం మంత తేరిషు కర్మాణి కవయో యా న్యపశ్యన్‌ | 


తాని 'తేతాయాం బహుధా సంతతాని” __ముండక, ఊఉ. 1-21, 


“త్రదేత త్సత్యం ఆవితధమ్‌! కిం తన్‌ ? మంతేష బుగ్వదా 


ద్యాఖేమ , కర్మాణీ అగ్ని హో్ళతాదీని, సుం శై9రేవ 
ప్రకాళాని, కవయః మేధావినో వసిష్టాదయః యాని 


అపశ్యన్‌ దృషవ సజు య తదేత* సత్యం ఎకొ ంతపురుషార్థ 
శై అం en) 


కర్మాణి, (తేతాయాం తయోసంయోగలకణాయాం హోతా 
ధ్వర్యవొద్దాత్ర(ప్రకారాయాం ఆధికరణభూతాయాం, బహుధా 
బహు (ప్రకారం, సంతతాని సంస్రవృత్తాని, కర్మిభిః (క్రియ 
మాణాని (శ్రేతాయాం వా యుగే ప్రాయశః (ప్రవృత్తానిో 


శం, ధొం 


“బుగ్యజుఃసామ రూపమ౦(త్రములచే (బకాశితము లయిన యగ్ని హో్థ్రాది 
కర్మలను మేధావులగు వసిషాది కవులు (బుషుల్ఫు దర్శించిర్సి అవి పురుష 3 


వం దోః గ్ర్‌శ 


సాధకము అగుటచే. సత్యములు; వేదవిహితములు బుషి దృష్టములు నగు నా 
కర్మలు హొ త్రము అధ్వర్యవము, జొద్గాత్రము నాధారముజేనికొని బహువ్రకారము 
లుగ (బవ్ఫ త్తము అయినవి; లేక యా కర్మలు తేతాయుగమున (దిచురములు” 


అని య*మఘము, 
@ 


పె (శ్రుతిని శంకర ధాష్యమును బరీశీలిఎచీనచో నీ ప్రశ్న యుదయింస 
చచ్చును. వేవములు మొదట మం్యత్రరూపమున నా విర్భవించినవి, పిదప వేద 
పారగులై న వసిష్టాది మహర్షు లా మంత్రములయందు గల కర్మల దర్శించి తద్వా[ 
భ్యానరూపమున (బ్రాహ్మణభాగముల రచించిరి, కాన (బావ్యాణములు పొర షేయము 
అన దగును గదా; 


ఈ యాకేపము సరియైనేది కౌదు, బౌ కణములు వసిష్టాడి బుషి. 
రొచితము లనుచో నవియు వసిష్టాది బుషివచిత స్మృతుల వలె పారుషే యములై 
స్కృతు అనియే వ్యవహారింపబడి యుండేడివి. అట్టయెడ నవి వేదములు 
కాకపోవలసి వచ్చెడిది మణియు (బాహ్మణభాగమున విహితములై న కర్మలు 
స్మృత్యురక్త కర్కలవలె వేదమూలములు గావచ్చును గాని . వేదవిహితములు 
కాకపోవలసి వచ్చును, అట్లు చెప్పుచో 'వేదవిహితాని బుషిదృష్టాని కర్మాణి (ముషి 
దృష్టములగు 'వేదవిహిత కర్మణ)అను వై శంకరభగవక్పాద వాక్యముతో విరోధము 
సంభవించును, కోన దబ్రాహ్మణభాగమందు విహితములగు కర్మలు వేదవిహితము 
లగుట శ్రీశంకరభగవత్సాద సంమతము, (బాహ్మణభాగము కూడ మంత భాగము 
వలెనే వేదమయి బుషిదృష్టమైనపుడె బారిహ్మణవిహిక కర్మలు వేదవిహితకర్మ 
అగును. . అట్లు (బాహ్మణ భాగమును వేద మని యంగీకరించుచో 
నది. వసిష్టాడి రచిత మనుట పొసగదు. కాన మంతభాగము నే వలె 


G48 భారతీనిరు క్రీ 


_గద్రాహ్మణభాగము కూడ్‌ మంత్ర ద్రష్టలగు కవులచే దర్శింపబడినదసుట యు కము 

అట్లు చెప్పునపుడే (_శుతియందలి “అపశ్యన్‌” అను (కియయు సార్థక మగును, 

(అపళ్యన్‌ ౬ అనగా దర్శించి రనియేగదా యర్థము.) ఇంతియే కాక మంత్రము 

లతోపాటు బాహ్మణములు కూడ పరమెశ్యరుని నుండి నిఃశ్వాసముల వలె నప 

యత్నముగ నభివ్య క్తమైన వనెడి పె బృహదారణ్యకశుతితో సంవాదము గూడ 

లభించును. ఈ విషయమును ఛాందోగ్యమున గూడ (శ్రీ శంకరు లిట్లు వివరించిరి, 
“నామ్ని మం(తా ఏకం భవంతి, మం తేమ కర్మాణి 


ల. ఊఉ. 7-4-1, 


“మంకేషు కర్మాణ్యేకం భవంతి; మం(త్రప్రకాశికాని కర్మాణి 
(కియం తే, నామం[తక మస్తు కర్మ। యద్ధి మం(త్ర|పకాళశనేన 
లబ్ధసత్సాకం సత్‌ కర్మ (బ్రాహ్మటణేనేదం కర్తవ్య మె 
ఫలాయేతి నిదీయే। యా౭.ప్యుత్స త్తిః (వాహ్మణేష కర్మణాం 
దృశ్యతే, సొ౭-పి మంతేషు లబ్ధనత్రాకానా మేవ కర్మణాం 
స్పష్టీకరణమ్‌। న హి మంత్రాప్రకాశితం కర్మ కించిక్‌ 

బ్రహ్మణ ఉత్పన్నం దృశ్యతే। త్రయీవిహితం కర్మేతి (ప్రసిద్ధం 
లోకే। (త్రయీ శబ్దశ్చ ముగ్యజుఃనామ సమాఖ్యా। “మం్మశతేమ 
కర్మాణి కవయో యా న్యపశ్యన్‌? ఇతి చా2ఒ2థర్వణే। 


తస్మాద్‌ యుక్తం మం(తేషు కర్మాణ్యేకం భవ స్రీతి।” అజాకే0.భా, 


కర్మల (బకాశింపజేయునవి మంత్రములు, మం(త్ర ప్రకాశిత కర్మలనే 
“ఆ యా ఫలము నుదైశించి యా యా కర్మను జేయునది-యని (బాహ్మణమువిధించు 
చున్నది. అనగా మం(తవ్రకాశితమైన యర్థమును (భ్రాహ్మణము వివరించుచున్న ది. 
కాన మం(త్రప్రకొశితములుగాని కర్మలను (వాహ్మణము స్వత ౦త ముగా స్వోపజముగా 
విధించుట లేదు ఇట్లు చెప్పుటచె “కర్మలు [తయీవిహితములు” = అనెడి లోక్ర 
(ప్రసిద్ధియు నుపపన్న మగును. “మంశతేమ కర్మాణి కవయో యా న్యపశ్యన్‌ *_ 


తశం౦దః 649 


అను అథర్వణ (శుతియు నిందుకు (బిమాణము,. కొన కర్మలు మం(తము 
లందేకీభ ఏంచునముట యు క్షమే = యం యర్థము,  అనంచగిరియు పై శాంకర 
భాష్యము నిట్లు వివరించినాడు, 


“_దాహ్మణస్య మణత్ర వ్యాఖ్యాన రూపత్వాత్‌, అతిస్పష్ట 


మం[త్రానుపలంభే2పి కల్చ్యతే మంత్రో క్తత్వ మితి” 


“బాహ్మణము మంత్ర వ్యాఖ్యానరూపము” కావున (బాహ్మణో క్ర కర్మలను 
దకొశింపజేసెడి మంత్రములు కొన్నియెడల స్పష్టముగ ((ప్రస్తుతము) లభింపక 
పోయినను ఆ కర్మలకును మంత్రో క్తత్వము కలదనియే ఎగహీంపవలెను _అని 
యర్థము. ప్రై విషయముల బరిశీలించుచొ వేదమే మంషత్రరూపమునను తన్నిగూఢ 
కర్మ(పకాశక (బ్రాహ్మణభాగ రూపమునను నావిర్భవించినదని తెలియును అగుచో 
మంతములందు కర్మలను మొదట దర్శించిన కవులు బాహ్మణములే యని యన 
దగును, పిదప నా మం[త్ర(బాహ్మణాత్మక వెవరాశియందు వసిష్ణాది మబుషులు 
మహాత పఃసమాధిలో కర్మలను దర్శించిరి అనగా మం్యత(బ్రాహ్మాణాత్మకమైన 
చేదరాశిని దర్శించి తద్విహిత కడ్మల (బవ ర్హింపజేసిరని తెలియవలెను. కాన 
“మం౦ంతే9షు కర్మాణీ కవమో యా న్యపశ్యనే ” ఇత్యాది స్థలము లయందు “కవులు 
దర్శిం -ర5* - అను నర్హమె సరసము;  [శుతిభాష్యాదిసంమతము నగును గాని 
“రచించిరి _ అని కాదు. అందుచే వసిష్టాది కవులు (బాహ్మణముల రచించి రని 
చెప్పెడి వాదమునకు తావే లేదు, (చాహ్మణ శేషములే యారణ్యకములు ఉప 
నిషత్తులును కాన నీఎయు (బా హ్మణములే. ఇట్లు (శ్రాహ్మణరూపముళైన (బ్రాహ్మ 
జారణ్యకో పనిషత్తులను గూడ అపొరుషేయము లనియు, స్వతఃసమాణను అనియు 
సూ(తకర్త యగు బాదరాయణ మహార్షియు, మత(త్రయ భాష్యకర్తలును శుత్యను 


గుణముగ గీ ర్తించియున్నారు. 


ఇంతే కాదు. సంపొతాభాగముకఠ ప భిన్నమైన వెదభాగమునకు 
బ్రాహ్మణ మని సామాన్యముగ (దిసిర్ద. ఆయినను దానిననుసరించి * బ్రాహ్మణ 


650 


మనగా సంహితాభాగము కండె భిన్న మైనది = యని లతీణము చెప్పుట నరికాడ్ల' 


భారతీనీరు కి 


క్షీ 
జో 


కొన్నియెడల శతెక్తరీయాది సంహిత యంగే వాహ్మణ భాగ ముండుటిము 


(బాహ్మణ భాగ మని సిద్ది గలిగిన పేదభాగము గూడ మంత ద్రాహ్మణాశ్రః 


మగుటయు నిందుకు కౌరణము _ అని సోదాహరణముగ సోపన త్తికముగ (దిహ్మ 


శబిమున వివరింపబడినది, ఉత్తర మీమాంసా దర్శసకాౌరుల యథి(పాయము విడిచ, 


“(బహ్నవిదాప్నోతి పరమ్‌; త దేషాభ్యుకా సత్యం జాన 
మనంతం (_బహ్మా! యో వేద నిహితం గుహాయామ్‌ పరమే 
చ్యోమన్‌ 1... అనో౭. నర ఆత్మా2.2నందమయఃి _-ఇత్యాది 


నడ 
“మాం్రవర్షీక మేవ చ గీయశకే” (నూ, 11%, 


“ఇత శ్చానందమయః పర ఎవాత్మా, “'యస్మాశ? (దహ్మ 
పిదాప్నోకి పర మిత్యుప(క్రమ్య “సత్యం జాన మనంతం 
(దిహ్మా? = ఇత్యస్మిన్‌ మ౦తేి యల్‌ పకృతం ద్రహ్మా 
సత్యజ్ఞానానంతవి శేషజై ర్నిర్జారతం,....యస్య విశ్ఞానాయ 
“అన్మో౭_౦తర ఆత్మాఒన్య్యోఒ౦తర ఆత్మా ఇతీ పికాళింతం, 
Oa: = 5 జల ౪ 
త న్మాంత వల్లిక మవ బ్ర హ్మాహగీయశే, అన్యోఇఒ౦తర 
ఆత్యాఒనందమయ ఇతి | మంత 9 బొోంహ్మణయో 


ఎ ఎకౌర్హత్వం యు క్రమ్‌, అవిరోధాన్‌ | అన్యధా 


మా (పకృత హానాపికృతపికి9యే స్యాతామ్‌ [న 
చాన్న మయా దిభ్య ఇవానలదమయా దన్యోఒ౦తర 
ఆత్మాఒభిధీయతే। ఎతన్ని.షెవ చ నషా భార్గవీ వారుణీ 


yo 


విద్యా (తై, 8.6)” ణ్‌ ఉక౦ భా 


ఛ 0 దః fh] 


“సక్యం జాన మనంతం బ్రహ్మి! - యనునది తె తీరీయోసనిషద్భాగ 
జ యా ది 
మగు అఆనేంశవల్లి యందలి కుంకివక్హాము. మిగిలిన యుసనిష త్రంశయు ఏత 
న్మం(్ర వ్యాఖ్యానరూపమగు (బ్రాహ్మణ మని సంపదాయము. బ్రహ్మా సూతము 
లలో అఆనందపుయాఢికరబమున గల “దూంతరివర్షిక మేవచ గీయరే” -యను 
సూత మును వ్యాఖ్యానించుచు శ్రీ శంకరు లీ విషయము నిట్లుస్పష్తము చేసిరి. 
“సత్యం శాన మనంతం (బ్రహ్మ - యనునది మం(త్రవర్లము అన్న్యోజంతర అత్మా 
అఆనందమయ:ః _ ఇత్యాది వాక్యము లన్నియు త ద్వ్య్యావ్యావాప మగు (బ్రాహ్మణము 
రకా హాం 1 || . కారనో: | 
మంత )బాాహ్మణములు భిన్నార్థముల (_బతిపాడింపవు; అపి ఎకార్జన్‌ ఛభకము అగుట 
యు కము; అట్లు కానిచో 'పకృతహాస - ఆప్రకృతబోధకత్వ” మను దోషములు 
సంభవించును; కాన “సత్యం డ్జాన మనంత౧(బహ్మా” - యను మ ం|తముచే 
నే ముఖ్మ(బహ్మా బోధింపబడుదున్నదో తద్వ్యాఖ్యానరూపనుగు “అన్యోంతర ఆత్మా 
ఆనందమయఃి _. అను (బాహ్మణముచే గూడ నా [బహ్యాయే బోధింప బడుచున్న 
చనుట యు కము. కాన నిట నానంచమయుడు పరమాత్మయే గాని సంసారి యగు 


జీవుడు కాడు” _ అని యర్థము, 
భగవ్మదామానుజులు స గూక్రముగ నీ ఏిషయము నిట్లు ఏవరించిరి, 


35 కాం నాం వశీ న్‌ ఎ nn హె ఇ ఇ న్‌ 
బ్రాహ్మణా రక్రస్యార్థస్య వై గద్య సునేన మం(కతేజ 


(క్రియత ఇత్యర్థః” శ్రీ భాష్య, 


బ్రాహ్మాణభాగమగు నీ యసనిషత్తుచే జెప్పబడిన యస్టమును విశదీకరిం 
చుట కయియ “సత్యం జ్ఞాన ునంకం _బహ్మ”-యను నుంత్రవర్ణమిట నుదిహారింస 
బడినది ఆని యరము. పె రామానుజవాక్యమును (శ్రుత (ప్రకోశికా వ్యాఖ్యాన మున 
థి షష Cae 
శ్రీ సుదర్శానభట్టారకాచార్యు లిట్లు వివరించిరి, . 


“శుతిషు మం(తాణాం (పాదిల్యం "కేచి ద్వదంతి | 


మాహ (బాహ్మాణోక్త స్యేతి । (బ్రాహ్మణో 


తదురగ్యదానా 


జ 
అ 
(«a 


652 భారతీనిరుక్తీ 


కార్‌ విశదీకరణరూపో మంత ఇతి పషయోజకమీ ॥ 
సం(గ్రహేజోక్తస్య విస్తరేణ కథనం, విస్పృతన్య (పతి 
పత్తిపౌకర్యాయ నం (గహేణ కథన మపి వై శద్యావహమ్‌। 
నిత్యనిర్ణో షి త్వావి శే షా న్మం(త్రబ్రాహ్మ్యణయోః (పాబల్య 
దొర్చల్య విభాగో౭-నుపపన్న ఇతి భావః 1), 


(శుతులయందు (ద్రాహ్మణముల కంటె మంత్రములు (ప్రబలములు_అగెక్ష 
వాద మిట నిరసింసబడుచున్నది, మం(త(ప్రకాశితార్థ్ధమును _బాహ్మణము విశదీకరియ 
నమే (బాహ్మణోక్తారమును మంత్రము విశదీకరించుచుండును. విశదీకరణ మనూ 
సం్యగహముగా చెప్పినదానిని విస్తరించి చస్పుటమే కాదు; జ్ఞాతృసౌకర్యము కొజై 
వి సృృళార్తమును సంగ్రహించి చెప్పుటయు విళదీకరణమె యగును, నిక్యత్వమ, 
నీర్దో షిత్వము _ అను లక్షణములు ముత్ర బ్రాహ్మణముల రెండింటియందును సమా 
నము. కాన వీని విషయమై (ప్రాబల్య దౌర్బల్య విచార మనుసపన్నము _ అ) 
యర్గము. ఇట్టి వైశద్యము కొజకయియే పురాజోతిహోసొడి కూపమున నష్టవిధము 
(బబాహ్మణ మవతరించినది, కొన్నియెడల (కుతి ॥ష్యరూపమున టబళ్నించి త్రాగ 
యాచార్యదూపమున సమాధానము చెప్పుచుండును. 


“కిష్యభూతయా (శుత్యా చోది'ే 'సెవా౭.౭చార్యరూ సా సరీహరతీ 
వాగే వేతి” __ఆనందగీరి. ఛాం. ఉం 1-1-5, 


పె శంకరరామానుజాడీ భాష్యముల తాత్సర్యమును బరీకించినచో ఉప 
నిషత్తు స్రూలముగ (బ్రాహ్మణభాగ మయ్యును మరల నది మంత్ర (బ్రాహ్మకణాళ్మక 
రూపమున విలసిల్లుచుండు నని తెలియును. ఇట్టియుదాహరణములనెన్నియేని జూన 
నగును, ఇట్లు (బావ్యాణాత్మక మైన వేదరాశి గూడ మంత్ర బాహ్మణాత్మక మగు 
బచే భిన్నమైన భాగము (బ్రాహ్మణ మని చెప్పుటగాని, ఆది (ద్రాహ్మణ(ప్రోక్త మని 
యమటగానిి అందుచే (బ్రాహ్మణ మని (పసిద్ర్దమైనదన్‌ యనుటగాని, అందుచేతనే 
పౌరుషేయ మని చెప్పుటగాని యుక్తము గాదు. కాని ఉత్తర మీమాంసాధర్శనమ 


ఛందః 658 


ననుసరించియు మంత్రమలతోపాటు (బ్రాహ్మాణములకు గూడ భంద స్వ్వము (వేద 
త్వము) సిద్దమై యున్నదనుట స్పష్టము. ఇక వేదాంగములలో నొకటి యగు 
నిరు క్రశాస్ర్రమును జూతము, 


నిరు కము = (పసిద్ది ;, 
యం ధ్‌ 


మం(త్రవాక్యారనిరయమున శె నిరు కళాస్తము (పవృ తమెనది. .. ఆందు- 
అ ౯ న అథి జలే మీలా 
“మంత్రములు. నిరర్ధకములు; తద్వాక్యార్హనిర్ణయమునకై నిదక్తళాస్త్రొరంభము 
వ్యర్హము"”- అనెడి కౌత్పుని వాద ముదహరింపబడినది. కౌత్పుని వాద మిది: 


“(1) లోకవ్యవహారము అర్ధవంతమైన వాక్యములతో జరుగుచున్నది; 
ఆ వాక్యములలో నియతమైన యానుపూర్వి లేదు; పొత్రం ఆహర ఆహర 
పాతం (పాత్రను తెమ్ము; లేక తెమ్ము పాత్రను) - అని యీ రీతిగ వాక్యము 
లందలి పద రచన వ క్షృవివకొధీనమై యనియతముగ నుండవచ్చునుు మంత్రము 
లందట్లు గాదు ఉదా :. "అగ్న ఆయాహి,...” = ఇది యొక మంయతము; ఇందలి 
పదరచనను వ కృవివకొధీనముగ “ఆయాహ్యగ్నే” - అని యీ రీతిగ మార్చిగాన్సి 
లేక పర్యాయపదముల నుపయోగించి “వహ్న ఆయాహీ; ఆయాహి వహ్ని-అని 
యీ రీతిగగాని యుచ్చరించుటకు వలనుపడదు. మంత్రము ల్భవంతములే యగుచో 
లోకవ్యవహారము నందలి వాక్యముల వలె నివియ ననియతపదరచన గలిగి, వక్ర 
వివక్షాధీనముగ నుచ్చరించుటకు యు క్రములై యుండవలెను. ఆవి యట్టీవి కావు 
గదా! కాన మం(తము లనర్గకములు (యది మం|త్రార్గపత్యయాయ అనర్గకం భవ 
తీతి కౌత్సః। అనర్హకా హి మం(శ్రాః। తదేతేనో పేకికివ్యమ్‌। నియతవాచో యు క్రయో 
నియతానుపూర్వ్యా భవన్తి _ నిరు. (2) నియతపదరచన గలిగియున్నను 


90» 


654 భారతీనిరు కి 


అనాటి 


(బ్రాహ్మణ వాక్యము లే యర్హవంత ములు గాని మంత్రములు గావు (బాహ శ్రణివాక్యము 
లాయా కర్మల విధించుచు, నా యా కర్మలలో నా యా దేవతాలింగములుగ 
మంతఏముల వినియోగమును ఏధించుచున్న ఏఐ. అర్థమున్నను లేకపోయినను 


(బాహ్మణవాక్య(ప్రామాణ్యముచే నాయా సమయముల యందు నా యా హం్మక్రమ్షు 


వినియోగపరచుటయే కర్తవ్యము; మంత్రములకు ఏనియోగమును, విధించునవి 
యగుటజేసి ట్రాహ్మాణము అర్థవంత ములు అర్జనిర చేక్షముగ వినియో కవ 


ని రు” 


ఇట్లు మం(తములు నిరర్హకిము లని యనుటకు కౌత్పుని వాడము ననున 
రించి మజికొన్ని హేతువులు గూడ నిరుక్తమున యాస్కునిచే జూవబడినపి (అభ 
ప్యనుపపన్నార్డా భవంతి | అథాపి వి_పతిషిధ్ధార్దా భవంతి1.... ఇత్యాది), ఈ కౌత్సుని 
వాదమును యాస్క_ డిట్లు ఖండించినాడు, 


“అరవ న; శబసామాన్యాక్‌ * నిరు. 1-16. 
ర ఎన్‌ ద 


లోకమున శబ్బము లర్జ్హవంతములు. మం(త్రములును . కబ్దరూపము 
యగుట జేసి యవి య్వవంతములని యంగీకరింపవలెను. అందు గొన్ని శద్దిమ 
లకు లోక్యపసిద్ధి లేనందువలన వాని నుచ్చరించినంతనే. యర్హస్ఫూర్తి కణగీ 
పోవచ్చును. ప్రౌఢ మహాకవి ప్రయోగములు అవిదా్యంసులకు వెంటన యర్హస్ఫూర్తిఏ 


గలిగింపనంత మాత్రమున నవి యర్దరహితము లగునా ? _అంధునకు వస్తుప్రదర్శ 
నము లేనంతమా తమున నది వస్తుదోష మగునా ? పురుషదోషమే యగును, 


(నైష సాణో రవరాధో యదేన "మంధో న పళ్యతి।; పురుషాపరాధః స భవతి), 
కాన నర్ధస్ఫూ ర్తి వెంటనే కలుగకపోవుట పురుషదోషమే యగును కాని శబ్దిదోషమ 
కాదు. కోశాది సాహాయ్యమునను గుర్వనుగహోదులచేతను నా శబ్దము లర్హనంక 
ములుగ భాసిల్లుచున్నవి. అపే (బాహ్మణాది సాహాయ్యముతో మం్యత్రములయందు 
గల యర్హముల (_బకాశింపజేయుటయే యీ నిరు క్తశాస్తాఫిరంభ|పయోజనము, 


ఛం౦ దః 655 


మంత్రములందు వలెనే లౌకికవాక్యములందును నియత సదరచన విష 
యమె నియ ములను వ్యాకరణాదికా స్ర్రములు విధించినవి. శా నాను సారముగ 


యె ష ని న్‌ i సే ర 
(బమోగించినపు దే యది సాధు శఆనసం మత మగుచున్నది, (శాస్త్రణ ధ్‌ శ్ర 


శిషణి 
లు 

నియమ; (కియతే జు మహాభాష్య, పస్సశాహ్నాక) ఉదా != 

“గ్రాక్రికే ష్య ప్యేత 5 యథా ఇం(దాగ్నీ పితాపు.తా వితి” 


నిరు, 1-16. 


ఇం|దాగ్నులు, పితాపుతులు (ఇ భార్యాభర్తలు, నలద మయంతులు, సీతారాములు) 
మున్నగు పదములలో నియకపదఎంచన శాస్త్రవహితమై యనూచానముగ గన్నట్టు 
చున్నది. కాన నియకపదరచన గల్లియుండుట యను కారణముచే మంత్రము 
లన కము అని యనుట యుక్తము కాదు. కర్మలయందు మంత్రముల వినియోగ 
పజచుచు విధాయకము లగుటజేసి (ఛాహ్మణ వాక్యము లర్హవంతము లనియు, 
వినియోజ్యము అగుటచే. మంత్రము లనర్హకము లని చెప్పుబయు యుక్తము 


కాదు, 


“ఏతచి యజ్ఞ స్య స స్భృన్దం య(దూపస ముద్దం యత ర్మ 
(క్రియమాణం బుగ్యజా ర్వాభివదతీతి చ (బ్రాహ్మణమ్‌” 


నిరు, 1.16. 


మంత్రము లర్హవంకఠము లనుటకు సె గోపథ (బ్రాహ్మణవాక్య్మము (ఓ. మ; ల 1.2 

(సమాణము, ఎంత్రములు స్వార్థబోధనము ద్వారా దేవతాలింగ సకౌశకములు, అట్టి 
మం(త్రములచే నేది (పకా కొశింపజే యజడునో యా యద ర మెయజ్జస బృద్జికి గారణ దుసును. 
(వ్రాహ్మాణములచే విహితములై యనుష్టింపబడు కర్మలన్నిటిని బుక్కూగౌవి యజుస్సు 
గాని త త్తల్షి ంగములచే బగీకాశింపజేయుదు నే యుండును (యక్క-క్మ (గ్రియమాణం 
బుగ్యజుర్వాభివ వతి), క కౌత్పుడును ' అథాపీ టాహ్మణ తేన రదూపసంపన్నా విదియ నః అని 
యనుచు (బాప గా ్యణముచే త్ర త్త దేవతాలింగప్రకాశకము అయిన మంత్రములు విధింప 


666 భారతీనిరు క్తి 


ఎవత్రా 
లింగ పకాశకము లగుట యెట్లు ? ఆ యా కర్మల _బకాశింప దేయు సెట్లు, ఆయా 


బడుచున్న వనిమే చెప్పినాడు, మంత్రము లర్ధవంతములు గానిచో నన తతే 


కర్మలయందు (బత్యేకించి యాయా మం(త్రములనే [బాహ్మణములు విని మై 
పరచుటకు గారణ మేమి ? (్రాహ్మాణముల దృష్టిలో మం(తము లర్హవంతములే 
యగును. ఒకే కర్మయందు సమానలింగములు గల పెక్కు. మం(తములు 'ఖలైే క్రసోక 
న్యాయము చే (బా ప్తిచుచుండగా నచట (బ్రాహ్మణము “ఈ మం(తమునే వత్తా 
గింవవలె? నని నియమించుచు విధించుచున్న ది. ఇట్లు మం(తములు, (వాహ్మణ 
ములు రెండును పరస్పరానుబద్దములై యర్హవంతములు, కొన త ద్వాక్యార్డ 
నిరూపణక్రై నిరు క్రశాస్తారంభ మావశ్యక మని యాస్కుడు  సిద్దాంత్రీకరింగెన్లు, 


ఇచట కొత్పుని పూర్వపక్షమును, యాస్కుని సీదాంతమను. కెంటినీ 
సూక్మముగ బరిశీలించినచో నుభయులును మంత చాసహ్మాణములు రెండిటికి 
ఆపారు షేయత్వమును, స్వత ఃప్రామాజ్యమును గుర్తించియే పూర్వ పక్షసిద్దాంతముల 
జేసినట్లు గాంచనగును. మంత్రముల యర్ధపరిశీలనముతో నిమి త్రము లేకయే 
(బాహ్మణవాకగ్యపామాణ్యముచె నవి యథాతథముగ గర్మలయందు వినియోగింప 
బడిన జాలును గదా యని కౌత్పుని యాశయము. అంతియేగాని సర్వథా మంత్రము 
లనర్హకములని కౌత్సుని యభిమతము గాదు. ఇక యథాతథముగ అ:ఃగా ొ్‌హ్మ 
జో క్త ప్రకారము నుంత్రవినియోగము జేయుట యాస్కునకు నభినుతము, గోప 
(బాహ్మణప్రామాణ్యము ననుసరించియు, త త్త ధైవతాలింగ్యపకాశకము. అగుట 
జేసియు మంత్రము లర్జవంతములు; కావున అర్హజ్ఞాన పూర్వకముగ గర్మలయందు 
బం|త్రవినియోగము జరుగవలె నని యాస్కు-ని సిధాంతము, “బుచో అక్షరే 
పరమే వ్యోమన్‌....యస్తన్న వేద కి మృచా కరిష్యతి. మం్యతముల యర్థము, 
వానిలక్యము తెలియక నా మంత్రములతో జేయగల్లిన దేమి?”. - అని వ్రకిమే 
స్వయముగ  _బశ్నించుచున్నది, అర్హజ్ఞాన పూర్వకముగ మం,త్రవినియోగమ 
(శుత్యభిమత మని స్పష్ట మగుచున్నది. అందుచే యాస్కుని సిద్ధాంతము (ప్రతి 
సంప్రదాయానుగుణము. కాన నిరువురి దృష్టిలోను మం(త్రములతోపాటు 


ఛం౦దఊ 657 


బ్రాహ్మ జిములుగూడ  వేదథాగములు సన్యతః ప్రమాణములు నని తెలియును, 
(బాహ్మణములు పురుషబుద్ది రచితములే యయినచో నవి స్వతఃపమాణ ములుగ 
నిరువురిచేతను _గహింపబడి యుండెడివి కావు. 


నిరు క్షమున కౌత్సవాదము - చారి తికుల యా క్రై పము- 
సమాథానవంు క 


పెన బేరొనబడిన నిరు క్రమునందలి కౌత్స-యాస్కుల యొక్క 
పూర్వపక్ష సిద్దాంతముల నాధారము జేసికొని చారితికులు కొన్ని యభూతకల్పనల 
జేయుటకు బూనుకొనిరి. 


‘The gap between the poets and the early interpreters was 
indeed so great that one of Yaska’s predecessors, named, Kautsa 


actually had the audicity to assert that the science of Vedic ex- 
position was useless, as the Vedic hymns and formulas were ab- 
scure, unmeaning, or mutually contradictory. Such criticisms 
Yaska meets hy roplying that it was not tbe fault of the ra fter if 
the blinaéman did not ses it. Yaska himself interprets only a 725 
small portion of the hymns ofthe Rigveda. In what 5%" does 
attempt to explain he largely depends on etymolog'cal conside- 
rations for the sense he assigns. He often gives t vo or more al- 
ternative or optional senses to the same word. The fact that he 
offers a choice of meanings shows that he had nn earlier author- 
ity for his guide, and that his renderings are simply conjectural; 


for no one can suppose that the authors of the hymns had more 


than one meaning 10 their minds.’ 


— Macdonell : History of Sanskrit Literature-pp. 61. 


605కి భారతీనిరుక్తి 


6 a 


వేవమం[త్రరచయితల తరువాత నెంతకాలమునకో గాని సం తాళము 

ల పో 
రు కకారులు బయలుచేరలేదనుట స్పష్టము; కావుననే యాసు,_క్షక్ష 
బూర్యులలో నొకచగు కెత్సుడు, సావాసించి” ఈ చెదమగతముళు తం వా 


వ థా 


ధములు; అనర్హక ములు, పరస్పర విప్రతి షిద్తారకములు; కాన వానియరి ముల 
(6౬ 

నిర్వచించుటకై. నిరు క్రిశాస్తాోరంభము వ్యర్ణము” అని శ్రప్పగకనెను 

“గుడివాడు చూడలేని నిది. స్వాపరాధము గాని స్తాణుగతద్రోషము 


కాదూ - అనెడి సమాధానముతో నిటి విమర్శలను యాను డెడుకొ. 
రు లొ 

నను, కాని తానుమా. తము బుగ్వేవములో గల కొలది మంతములకే ఆ 
నిర్వచనము జెప్పెను. ఆం౦ద్కు అ ర నిర్వచన మున క యెక్ష 
వ్యక్పత్యరముల మీద నాధారపడెను కొన్ని యడల నొక్కొక్ష్య 
చ ఈ 
పదముసకు ఒక యర్హిమును మాత్రమే గాక రెండు లేక సెక్కు వికల్ప 


య. 


వ యాం క నా ఆం జ సప ఈ లి శ 
ముల గూడ జూపను, ఒకొగ-క,-సదమున కిట్టు పెక్కు వికల్పముల జూపసీనంచును, 
పదపదారనిరియవిషయమె యాతనికి సం్యపదాయానుగతమెన నింష్టపమాజము లేదు; 

అ లొ కైనా ది జ 
ఆతడు జూపిన నిర్వచనములు గాని యర్హములుగాని స్వ(ప్రతిభోన్నీతములు _ ఇసి 


ఎ 


మునుగాక వివిధారోముఖ నుదేశించియుందు రని యెనరును భావింపరు,” అని 
య చు 
యరము, 
(on 


తెలియును, ఏలయన, మం్మతరచయితలు తమ రచనలకు నిర్టిస్టే ముగు నొ: చుక్‌ 


చారి త్రికుల యిట్టి యూహళలు సరియైనవి కావు, నుం(త్రము శ్రే 
యరమును గాక యధికారిభేదము నమసరించియు, (ప్రకరణము ననుసరించియు 
య్‌ 
వివిధార్లబోధకములు, శత వ్రజములు, శతవథములు నెగునని [కుతులే స్వయముగ 
G 
జేప్పికొనినట్లు “బుషి! మొదలగు శబ్దములలో సప్రమాజముగ సోపస క్తికముగ 
శ య చ 
వివరింపబడినది. మలియు (బ్రహ్మణములు మంథత్రార్హ్యప్రకాశకము లనునది నిర్వ 
వాదము. _ (శ్రాహ్మణమే కొన్నియెడల తానే నిరుక్తమై మం(త్రార్థముల బిక్కు 
రీతుల బెక్కుచోట్ల వివదించిన దీ, “ఇత్యధిదై వం, ఆథాధ్యాత్మం” - అనీయు వీ 
౧ ర 
హింప పి నున 
రితిగ నాధ్యాత్మికాద్యర్థముల (గ్రహింపనగునని చెప్పినది, అధికారిభేదము న 
రించి త తము నుద్చోధించుట కయి వివిధార్గముల దికాశింసజేయుట మంత్రముల 
సశ్షిభావము. అంతియే కాని యీ వివిధార్హములు ఏవిధభవికల్చములు గావ] అర్య 


ఛం౦ దః 509 


బీనకల్సనలును గాన్న, మంత | వాహ్మణ ములచే |దికాశిత ముల. న యరిముల 
[శుతి చెప్పినచొవ్వ్చున నిర్వచించి జిజ్ఞాసువుల కండించి తొద్చుడుట కంబయే విరు క్త 
శాారర.భము. శాఖోపళాఖలతో వి స్పరించిన వేడరాశియందు (పకాతములయి, 
పరింపరాగతములయిన యర్హములే యందు దిజ్యా తముగ జూపబికినవి. అట్లు 
చూపులలో ౮ యాస్కుడు తనకంచె [బాచీనులగు బొ తులోమి) శా కపూణ్యాది నిరు క్త 
కారుల నెందజినో యుదహరించినాడు. “ఇతి చ బ్రాహ్మణమ్‌, ఇత్యపి నిగమో 
భవతి'- ఆని యీ రీతిగ ననుచు స్వ(ప్రతిపాదితార్హ విషయమై వివిధకాఖాగత మంత్ర 


a 


|[బాహ్మణ వాక్యముల [బమాణముగ జూపినాడు. కొన యాస్కుడు చూపిన 


యరముల విషయమె సంపదాయానుగుణమెన _పామాణ్యను లేఎనుట యు కము 
అ సం న్‌ రా 


య 


దు 'వేదవాక్యముల యొక్క. సం్యపదాయానుగత మైన యరము విగమంఎనిరు క 
| షు ' — 
వ్యాకంకాధీన నుని మీమాంసాదర్శనకారుల యభి(పాయము గూడ, 


“సతః పర మవిజ్ఞానమ్‌” నై .సూ. శీలం 


“విద్యమానో ఒపష్యర్ద 8 (పమా దాలన్యాదిఖి ర్నో పలభ్యతే | 
నిగమ నిరుక్త వ్యాకరణ వ శేన ధాతుతో2ర; కల్చయితవ్యః” 


కొ బర భా ష్య, (చూ, అవతారిక 


యాస్కుడు సొయజాదిభాష్యకర్తల వలె వేదమం[(త్రభాష్యరచనకై పూను 
కొనలేదు. నిరుక్తళాస్త్రమును చివ ర్రింపజేయుటకు బూనుకొనెను. పవగత 
స్వరసంస్కారాదుల డెలియజేయచు వ్యాకకణకాస్త్ర మెట్లు వేదాజ్జములలో నొకటియై 
వరలినదో, స్వరనంస్కారజ్ఞానము గలిగి వేచవదగత యావదర్థమును డెలియగోరు 
జిజ్ఞాసువులకు నా పవముఐయందు సం(ప్రదాయానుగత మైన య్‌ “ముల దర్శించు ఎధాన 
మిది” _ యని చూపుటకై నిరుక్తళాస్త్రము కూడ వేదాజమై వరలినది' ఇట నొక 
విషయము గమనింప దగినది. నిరు క్రమ్కు వ్యాకరణము - అను నీ రెండు శాస్త్ర 
ములును స్వతంత్ర విద్యాస్థానములు, ఆయ్యూను ఇత రేతరా(శ్రయములు, ఆర్హపరి 


660 భారతీనిరు క్రి 


జ్ఞానము నిరు కళా శాస్తా 9ధీనము. స్వరసంస్కా (పరిజ్ఞానము వ్యాకర ణళాస్తారిధ్రీనక్సు, 
నిరుక్తశాస్తనె స్రాహమ్యమశే గలిగెడి యర్థమును దృష్టియం దుంచుకొనియే వ్యాక 
శాస్త్రము స్వరసంస్కారస్వరూవమును 'డెలియజేయును, అటుబే వ్యాకరణళాస్త్ర 
(బకివాదిత స్వరసంస్కార న్వరూపమును దృష్టియందుంచుకొనియే నిరు కము 
(శుత్యనుగుణముగ పదగతార్థపరిజ్ఞానమును దర్శింపజేయును? యాస్కు డీ విష 
యము నిట్లు వివరించియున్నాడు. 


“అధాపీద మంత రేణ మం(కే ష్వర్గ[పత్యయో న విద్యతే । 
అర్థ న్మపతియతో నాత్యంతం స్వరసంస్కా-రో ద్దేశః! తదిదం 
విద్యాస్థానం వ్యాకరణస్య కొ ర్హ్స్న్యమ్‌!। స్వార్టసా ధకం చ।” 


నిరు. 1-0-10, 


“నహ్యన వధృశతార్గః స్వరసంసాా-రా వవధారయితుం శక్ను 
యాశ్‌। అర్థవశేన హి స్వరసంస్కారా వవతిషెతే! తదిదం 
ఏవం కృత్వా నిరు క్రశాస్త్రం విద్యాస్తానం, ఏత దధినత్వా 
దర్భపరిజ్ఞానస్య। అర్హవళగత్వాచ్చ స్వరసంస్కాారయో రిదం 
వ్యాకరణ స్య కార్హ్స్న్య్థం కృత్స్నుభావం కరోతితి వాక్య శేషః। 
వ్యాకరణ హి స్వరసంస్కారౌ చింత్యేతే। తస్మా డపరిసమా ప్ప 
మేవ శావ ద్వ్యాకరణం యావ న్నిరుక్తం నాధిగత మితి। 
...తప్మాక్‌ స్వతం(త మే వేదం విద్యాస్త్రాన మర్థనిర్వచనమ్‌। 


వ్యాకరణం తు లక్షణ్యప్రధాన మితి విశేషః।[” _--దుర్షాదార్యభాష్య, 
౯1 


కావున వేదపదగతార్హ స్వరూపమును దర్శింపజేయు శాస్త్రము నిరుక్తము, 
శాస్త్రము లక్షణముల జెప్పి వానికి నొకటి రెండు ఉదాహగణల జూపి బుచే 
మిగిలినవానిని దర్శించునది యనుచు మార్గదర్శక మగుచుండును. వ్యాకరణ ళాస్త్రము 
స్వరపంస్కారవిషయమై లక్షణముల జెప్పి తత్సాహాయ్యముతో నిఖిలపదగత స్వర 
సంస్కాారముల దర్శించుటకు మార్గదర్శక మగుచున్నటులే నిరు కళా స్త్రము కూడ 


ఛందః 661 


చే దికనిఘుంటుపదములను, త తత్సందర్భానుగుణముగ నితరసదములను నిర్వచించి 
పవగత యావవర్హ స్వరూపమును దర్శించు విధానమును జూపి యిశ్తే వేదగత నిఖిల 
పదములకు నర్దస్వరూపమును దర్శించునది, యని చెప్పినది, కాన నిది శాస్త్రము. 
దీనినిటు దర్శిం సద “యాస్కుడు కొన్ని పదములకు మాత్రము యరము జూపగ లెను” 

య థు ౧ 
_ఎ-టఅని విముర్శించుట శా స్త్రసంప్రదాయానుగుణము గాదు, 


Ppa 


మణీయు జై మిని బొదరాయణులకు బూర్వము పూర్వో త్తర మీమాంసా 
సం[పదాయములు లేవనిగాని, పాణినికంటె బూర్వము వ్యాకరణ సంప్రదాయము 
లేదనిగాని యనుట యెట్లు పొసగదో యాస్కునకు బూర్వము నిరుక్రసం్యపదాయము 
లేదనుబయు బొసగదు. ఏలయన, నీ సంపదాయముల నన్నిటిని మొదట (బవ 
రి ) ంపజేనినది (శుతియే. సృష్ట్యాదినుండి యధ్యయన సంప్రదాయము, యజ్ఞాది ధర్మా 
చరణ సంప్రదాయము నచ్చిన్నముగ (వ్రాప్తించినన్లై నాంతరీయకము లగుటచే 
వానితో పాటు వ్యాకరణ ౬ నిరుకాది విద్యాసం పదాయములు నవిచ్చిన్నముగ 
బా ప్రించినవనియే తెలియనగును, 


ఓహ బ్రహ్మణః జ శుతివ నుతిబుద్దిల క్ష ణా విద్యా ;= 


ఈ నిరు _కవిద్యాసం ప్రదాయ నునాదిసిద్ధి మయినట్లు బుగ్వేదము నందే 
దర్శింపగలము. నిరుక్ర $ విద్యాసం(వదాయరహ స్యాభిజ్ఞులగు విద్వాంసులను * “ఓహ 


బహ్మాణ౪ఃి = అని దిగే ప్రదము క్రీ ర్రించినది, 


“హృదా తై ప్రమ మనసో జపే వేపు యద్భాహ్మణాః 
సంయజ స్టే సఖాయః। అ(త్రాహ త్వం విజహు ర్వేద్యాభీ 


రోహ।బ్రహ్మాణో విచరన్యుత్వే గ అంటు. 1aTl=8. 


819 


కః భారతీనిరు క్స్‌ 


(కుతితో సఖ్య మొనర్చెడి వేదవిదులగు సఖులు, పరిపక్వ మగు బుద్దితో 
గుణదోషనిరూపణము జెసి, చేదార్థముల. నిశ్పయించి, యా యర్హముల విషయమై 
ఏకభావము జెంది సమానభ్యానము గల్లియుందురు.  ఊహోపోహాకుశలురగు నా 
విద్వాంసులతో నొప్పెడి సమాజమున ఊహాపోహాసమర్హుడు, మంద్యపజ్డుడు, అవిజ్ఞా 
తార్గస్వరూపుడు నగు నవిద్వాంసు డున్నచో వానిని బరిహరింతురుగాని వానితో తత్త్వ 
నిరూపక (ప్రశ్న (పతివచనాదుఅ నానరింపరు, అట్టి నిద్వాంసులకు “ఓహ బహ్మాణ;” 
—_ఆని పేరు. వారా సమాజమున సమానఖభ్యానము గల సఖులతో (పక్న ప్రతి 
వచనాదుల జేయుచు వేదార్థనిర్హయమునక్తై (ప్రవ ర్తింతురు. ఆని యర్థము, _. 


1. “హృదా హృదయేన, బుద్దా త షేష తనూకృతేషు సంస్కృ శేషు 
) ఇ “దణ a 

నిశ్చితేషు సత్సు.... మనసః జవేమ స్వేన మనసా ఊహాపోహాభ్యాం 
యే౭రాః సమ్యక్‌ ఉహ్యా నే (నూయ నే గమ్మ నే నోప దేశమా కేణ 
తేషు సూక్ష్మే ష్యరేషు, తద్గమ్యా నరాన్‌ స్వయం మనసా౭లోచ్య 
అ nM షు = 

బుద్యా పరిట్బిద్యేత్యర్ధః। యగ యత్ర సమాజే యవా వా కౌల్తే 
(వాహ్మణాః సంయజ న్తే సంగచ్చ స్తీ, సభఖాయః సమానఖ్యూనా బుత్విజః 
అన్యే చ శాస్తా రజ్ఞాః | అ్యత్ర సమాజే కాలే హా తం ఏకం మంద 
: — 67 క్ష 
(పజ్జం ఊహోపోహాసముర్థం, వి జహుః వివిధం త్యజ న్ని వేద్యాభిః.... 
స ప్యమ్యరే చ తృతీయా | వేద్య'తే జాయతే త త్యం యాభి స్మా 
అవ్‌ అ జా అవాటీ జాలీ 
వెద్యాః (ప్రశ్న (ప్రతివచన (వవృ త్రయః, తాసు నైనం కించిక్‌ పృచ్ళ ని 
నాష్యస్మె (వతి_బువ స్తీత్యర్దః 1 యే ఓహబ్రహ్మోాణః ఓహం ఉపవ్యా 
మానా (బహ్మ పరా విద్యా యైస్తే, ఊహాపోహసమర్దా ఇత్య్యద్ధః....త 
ఏవై 12-త వి చర ని వివిధం చర ని (ప్రవ ర్లన్తే పరస్పరం పృచ్చ ని 
యా మావటి చి టు దీ 


అన ద ల లకి 
(పతి (ువ స్తీ చెత్యర్థః కర్లీథ, భా, 
ఓహ(బ్రహ్మోణః ఉహ్యూమానం (_బహ్మ విద్యా [కుతి మతి బుద్ధిలక్షణ ఆ 


యేషాం తే తధథోక్తాః తాదృళా స్త ఏకే విద్వాంసః వి చర ని 
యథాకామం వేదారైష వినిశ్న్చయారం (ప్రవ రనే॥” = సాొ,భా, 
- ఆ ® వాని లీ | 


ఛం దః 663 


ఇట (శుతియందు ఊహాపోహకుశలు'రై గుబ దో షనిరూవణ సమర్లులె= 
వేదార్జనిర్ణయము నేంయగలిగిన వేదసఖులగు విద్వాంసులు “ఓహ [(బహ్మాణఃి = అని 
కీ రింపబడిరి. (శ్రుతి మతి బుద్రిలక్షణ మగు (బహ్మ ఎవరిచే వహింపబిడుచుండునో 
వారికీ “ఓహ _బహ్మాణ£ి అని పేరు, (శుతి 'సుతి బుద్ధీచిక్ష ఆ మగు నీ విద్యే 
(బహ్మ యని పేరు. (ఈ విద్యాస్వరూపము ముందు వివరింపబడును) ఇయ్యది 
నిరు క్తశాస్త్ర నజ్ఞాన (ప్రభవ మగు విద్య యనుట సంప్రదాయము. ఈ విషయము 
నిరు క్తమున నిట్లు ఏపరింపబడినది. 

“హృదా తష మనసొం ఆఉజవేషు.... ఓహ|[బహ్మాణ ఊహా 

(బహా్యాణ ఊహ యేషాం (బహ్మాతి వా సేయం విద్యా (శుతి 

మతిబుద్ధిః తస్యా స్తపనా పార మీప్పిత వ్యం, తదిధ .మాయు 

రిచ్చతా న సిర్వ క్షవ్యం, తస్మా చ్చందస్సు శేషా ఉ పేకీతవ్యాః.” 


నిరు, 13-13 


“ఏవ మేతస్మిన్‌ మం|ే....మంత్రార్థచింతాభ్యూహస్య (దిహ్మ 
త్వం (శూయశే। స్మా డిదమపి నిరు క్త శాస్త్రం (దిహ్మైవ। 
చేద ఇక్యరః। ఇదానీ ముపసంహరతి సేయం విద్యా ఇతి |” 


! జ్‌ ఆరి 
జా దుర్గాచాం 5m ల. 


“సీయం ఏత న్నిరు కళాప్రవెజానపభవా విద్యా "వేదారవిజాన 
అం నై ఇ ఇ ఇ 
లక్షణా (శుతి మతి బుద్దిశబ్దే నాఖ్యాయతే నెరు కే” 


__ముకుందరుూబకీ నిరు కవ్యాఖ్య. 
అనాలో 


“సేయం విద్యా (శుతిః శ్రవణము, మతిక్మననం, బుద్దిః నిది ధా్యాసనం, 
తస్యాః గ్రవణ మనన నిడి ధ్యాననరూపాయా విద్యాయా స్తపసా 
పారమీప్పి తవ్యమ” 

స్వామి (బహ్మామునికృత నిరు క్ర సమ్మర్శః. 


664 భారతినిరుకి 


మంత్రార్థచింతాభ్యూహరూస మగు నీ విద్యకు (బహ్మ యని పేరు, 
అట్ట విద్యారూవమగు నీ నిరు క్త కళాస్తము కూడ (బహ్మయే - వేదమే _ యగునని 


“హృదా త్తుషు" యను నీ (శుతివలన 'దెలియుచున్నది. తాదృశ విద్యారూప 
(బహ్మసంపన్నులగు విద్వాంసులకు '“ఓహ్మబహ్మోాణఃి __ అని పేరు. [శతి 
మతి బుద్ధిలతీణమ గు శ్రవణ మనన నిడిధ్యాసనారూపమగు _ పరావిద్య నిరు ర్త 
శా ప్రవిజ్ఞానలభ్యము. ఆట్ట యీ విద్యయందు పారంగతు లగుటకు తపే న్స ముఖ్య 
సాధనము (తపసా పార మీప్సితవ్యమ్స్‌. తపఃసంపన్నులు గాక లౌకిక భోగ 


పరాయణులె ఆయుర ర శ్వర్యాదులయం దాసక్కులగు వారల కీ విన్యయం దధికాంము 
లేదు. పరావిద్యాసాధనమగు నీ నిరు క్లవిద్యాసాహాయ్యముతో (యత్యనుగుణముగ 


నేను జూపిన మార్గమున బోయి వివేచనచేసి ఛందోగతము లయిన_ సుంత బ్రాహ్మణ 
గతము లయిన = మిగిలిన పదముల యర్థిస్వరూపమును దర్శించునది = ఆని 


"పె (గంథసందర్భము వలన నిరు క్తవిద్య (కుతి మతి బుద్దిలకీణ మగు 
పరావివ్యక సాధన వనియు, ననాదిసిద్ధ మనియు స్పష్ట మయినది, పరావిద్య 
యొక్క (శ్రుతిమతిబుద్రిలకణమును నిరుక్తమే మతీయొకచోట నిట్లు వివరించినది 


“త్రిసో వాచ ఈరయతి (ప్రవహ్నిః బుత స్య ధీతి౦ (బహ్మాణో 
సిషామ్‌” బు. 9-9 గాలికీ, 


“వహ్ని రాదిత్యో భవతి, స తి,సో వాచః (పేరయతి, బుచో 
యజూంషి సామాని బుత స్యాదిత్యస్య కర్మాణి, 
బ్రహ్మణో మతాని, ఏష ఏవైత త్సర్య మకర మిత్యధి 
దై వతమ్‌ ౩ అథాధ్యాత్మంం వహ్నిరాత్మా భవతి స తి[సో 
వాచ ఈరయతి (ప్రేరయతి, విద్యామతిబుద్దిమతాం, బుత 
స్యాత్మనః కర్మాణి (బ్రహ్మణో మతాన్ని అయ మేవై త 


.. త్సర్వ మనుభవ త్యాత్మగతి మాచష్టే” నిద. 14-14, 


ఛ౦ దః 665 


“విద్యా = మతి _ బుద్ధిమతాం = విద్యావతాం మతిమతాం బుద్ధి 
మతా మేతేషాం, |తయాతాం తిస్రో వాచః। విద్యావతాం 

వాగ్‌ భిన్నా 1 తథా మతిమతామ్‌। తథైవ బుద్దిమతామ్‌। తే 
విద్యావంతః యే (శుతిం జానంతి; తే మతిసుంతకః యే 

తర్కేణ అర్జాన్‌ నిశ్చిన్వ ని; తే బుద్ధీమంత 8 యే (దహ్మ 
జానంతి। నిరు. 1-18 = ఇత్య(త సేయం విద్యా (శుతి_ 

మతి బుద్ధిః ఇత్యుచ్యశే। (శుతిరూపా విద్యా (ప్రథమా | 
మతిరూపా ఊహారూపొ వా అస్యాః ఉచ్చత రా? బుద్ధిరూపా 
సర్వాసా ముత్తమా। విద్యా = మతి = బుద్దీమతా మిత్య(త్ర విద్యా 
శబ్దస్య (శతి రిత్యర్థః సాజ్‌ (శోతవ్యః మంతవ్యః నిదిధ్యాసిత వ్యః 


ఇత్యేవం ఉపనిషత్సూచ్యకే” __ఆనందాగ్రమనిరు క్రటిప్పణీ. 


ఇట నిరుక్తమున సె బుక్కున కు ఆధిదె వికముగ నాదిత్యుని పరముగను, ఆధ్యాత్మిక 
ముగ నాత్యవరముగను రెండర్హములు జూపదిడినవి, “(దిహ్మయొక్క మనీషా 
రూపములు, స్వకర్మ రూపములు నగు మూడు వాక్కులను=-బుగ్యజుఃనా మలను__ 
జ్‌ గ ళాల శ ఆధ 
ఆదిత్యుడు _పేరేపించుచున్నాడు _ అని ఆధిదైవికార్తము. “(బ్రహ్మ మనీషా 
రూపములున్తు స్వకర్మరూపములు నగు మూడు వాక్కులను - విద్యా మతి మిద్ది 
రూపము లగు వాక్కులను _ అట్టి విద్యా౭ంసులకు నాత్మ (పేరేపించును”* _ అని 
ఆధ్యాత్మికార్డ ము. బుగ్యజుఃసా మలక్షణ మగు నొక వేదవాక్కు. ఆధికారి భేదము 
ననుసరించి విద్యావంతులకు వేజుగను, మతిమంతులకు వేజుగను, బుద్రిమంతులకు 
వేజబుగను దోచును, ఆత్మచే (బే రేపింపబడు మూడు వాక్కులు నివియె. విదా 
వంతులనగా నియమపూర్వకముగ వేదాధ్యయనము జేసినవారు. ఊహాపోహ 
కుళలుర తర్కముతో వేదారనిరయము జేయగలిన విద్వాంసులు మతిమంతులు, 
వా - మ ౧ 
[బహ్మవిదులగు విద్వాంసులు బుద్ధిమంతులు (జ్ఞానులు, (శుతిరూపమగు విద్య 
కంచు సుతి (ఊహ రూప మగు విద్యయు దానికంటె దుద్దిరూప మగు విద్యయు 
నుతరో తర ముత షములు _ ఆని యర్హము, 
అవని అటి ళు | అ 


686 భారతీనిరు 


ఒకే వేదవాణికర్మ్యానుష్టానాధ్యయనాది సమయమున ఇడారూపిజ్రిగన్ను 
మననము జేయు సాధకుల హృదయముల సంస్కరించుచు (సాధ సంక 


జికాసువే 
= 5 5 VE 
ధిచుం నష సరస్వతీరూపమునను, (బహ్మానిష్రలకు స్వసయ భారతీ రూప్రమ్షన్నన్న 


నావ్వుచుంఊ నని కవి - కౌవ్య, భారతి శబ్రములందు వివరింపబడిన ద్‌, వరావిద్యా 


రూపిణి యగు నా వేదవిద్యమే యిట “శ్రుతి _ మతి _ బుద్ధిరూపిజిగా విష్యం 
బడుట గమనార్హము, కాన నీరు క్తశౌస్త సం(పదాయము (శుతిప సిద్దము, అనాది 
సిద్దము నగుట స్పష్ట 

ఇక (బకృత మునకు వత్తము. 


ఆ nn ఆర శాం క లు 
ము, అందుచే క్‌ చారితికుల యూవాలు నిరాధారమబణ 


మం[త(బాహ్మణములు రెండును పురుషబుడ్దిరి చితములు గావనెడి 
విషయము ఏ యాస్కు.డు మజియొకచోట నిరు క్రమున నిట్లు వివరించినాడు, 


ఏను ష్యన దేవతా భిధా ఛానమ్‌। పురుషవిద్యాజనిత్యత్వాత్‌ | 
కర్మసంప తిర ర్మంథతో వేదే” నిరు, 12-7. 


నామ, అఆఖభ్యాత, ఉపసర్శ, నిపాత లనెడి చతుర్విధపదవాలముతో లోక 
వ్యవహారము కొనసాగుచున్నది. ఈ శబ్దములు అవయవాదులతో నొప్పు వన 
ష్యాదులన్సు వారి కర్మలను బోధింప జాలిన'క్లే అవయవాదియుక్తులై న దేవతలను 
తత్కర్మలను బోధి_పజాలును,  అట్టియెడ నా యా దేవతల నుదేశించి చే సెకి 
హవిఇ(ప్రదానాది కర్మల జేయుట.క లౌకికశబ్రములు చాలును గదా |: 


అందుకై 
చేదమున గల నుం(తములు బరింపనేల ? యని యనరాదు, పురుషుల ముద్దులు 
ఆలౌకికములగు చేవతాస్వరూపములను, _ దత్యర్మలను దర్శింపలేవు, ఒకచే? 


[వతిభా ప్యుత్ప చ్తులకో నేదిమేని దేవతల నుదేశించి కల్పించి చెప్పినను న యది 
యకార్ట్ర మనియు, యవాతథముగ (బమాశభాత మనియు లోకము (గహింవదు, 
పురుషు డెంకటి (పతిభావంతుడై నను, లౌకికవిషయములం దెంత సుశిక్షితుడై నను 
అలౌకిక దేవకాస్వమాప స్వభావాదివిషయముశ నశికీతుడే యగుచున్నాడు. ఇట్ల 
పురుషబుద్ధి అబ్బము, ఆశి క్షితము, విస్మరణశీలము, (భ్రమ (ప్రమాదాది దోష బహుళము 


వగుటచే పురుషబుద్దికల్పిత దేవకాస్వరూవస్వభావాదులు గాన్కి కర్మలుగాని, 


ఛ ౦ దః 667 


సమ్యగ్జా నమును బోధింస సరుర్భములు గావు,  వురుషబుగ్గిదోషప్రచురములై న యా 


లౌకిక ఇబ్బముల నుపయోగించుచో కర్మసషు యముల యందు దేపతాపిర్చావముగాని, 
తదను” హముచే గర్మలు సఫలము అగుట గాని సిద్దింపదు. పురుషవిద్య యని 
యతమై యనిత్య మగుటచే లౌకిఃశబ్ధములు కర్మపినియోగానర్హ ములు. అందుచే 
పురుషబుద్ధిదోషరహితములగు మం(త్రములు కర్మాదివినియోగమునకై 'వేదమున 
సమామ్నాతములై నఏ - ఆని యర్థము. 

పై విషయము ను ఐరిశీలించుచో - కర్మ సమృద్ధిని గలుగజేయునవి లౌకిక 
వారిములు గావు, వేదవ మం|త్రములే; కర్మసంపత్తి తిని గల్లించు _మం(త్రములు సంపహాతా 
భాగ మునను, (దాహ్మణభాగమునను గలవు అందుచే మం(త్రబ్రాహ్మణములు 


రెండును ఆహపెరుషేయములే: పురుష షబుద్ధి ! కల్సితములు గావు” - అనుట యాస్క్మాభి 


ల 


మతము, 


ఇంతియే కాదు. యాస్కుడు నిరు క్షమున నచటచట (బ్రాహ్మణ వాక్య 
ముల (బమాజముగ నుదహరించి వానిని ఆమ్నాయవచనము అనియు, నిగమము 
లనియు బేర్కొనుట గమనార్హాము, ఉదా := “ఓషధ్మేత్రాయస్వెనం' ___ఇది 
వాజసనేయసంహాత (1-1) యందును తై త్తిరీయసంహిత (1-221-0 యందును 
గలదు. ఈ వాక్యము నుదహరించుచు దీవిని అమ్నాయవచన మనినాడు. 
(ఆమ్నాయవచనాచ్చ = నిరు. (41, మజియొకచోట 'యథో ఏతత్‌ 
రోహాత్‌ (ప్రత్యవరో హ శ్చికీర్షితః” _ అనియెడి వాశ్యమచే నుద్దిష్టమైన ఐతరేయ 
బ్రాహ్మణ వచనమును (18 -4 నుండి ౧ గూడ ఆమ్నాయవచన మనినాడు, 
(ఆమ్నాయపచనా దేత దృవతి _ నిరు. 7-24-1), ఇ్లే “'యన్మా కరం నాపర 
మ స్పి కించిక్‌ (తై. అ. 10-103; శ్వేత, ఊఉ. 4-5; అను (బాహ్మణ వాక్యము 
నుదహరించి యిది నిగమ మవివాడు, (ఇత్యపి నిగమో భవతి - విరు. 2-1-1) 
కాన నిరు క్షసంపదాయము ననుసరించియు (బాహ్మణము గూడ నపెరుషేయమై 
వేద మగుట స్పష్టము. ఇక నీ విషయమై (శ్రొతసూ(త్ర, గృహ్యాహత్రకారుల్ల 
యభి[ప్రాయమును జూతము. 


(కౌత (| గృహ్యసూ. తమంలం : స్మ ఫ్రతులు=పసిద్ది |. 


“మంత(బొహ్మణయో 'ర్వేదనామ ధేయమ్‌” 
ఎ=ఆప.పరీ సూ= 1. = సత్యా, లో,నూ, 1_10-ఆవంశోంసూ, MLS, 
“ఆమ్నాయః పునః మంథతాళ్చ (బొహ్మణాని చ” 
_--అథర్వ. కౌశిక. నూ, 10, 
“మంత బాహ్మణయో రాహు ర్వేదశబ్దం మహర్షయః'. 
_=షడురు శిష్య : సర్వాన్న్ముక్రమణికావృ త్రి భూమిక, 
“మంగకబ్రాహ్మణాత్మకం తావ ద్వేదస్యాదుష్టం అక్షణ మ్‌" 
—సాయణః = బుగ్వేద భాష్యభూమికా. 
“ఆమ్నాయో వేదః బొస్మాణం విధ్యర్థవాదరూపమ్‌। ముర్మకస్తు 
కర్మాంగభూత (దవ్యదేవతాస్మారక మ్‌” 
_..ఉ వట. వాజ-పాతిళాఖ్య వ్యాఖ్య, 
“మంత్ర (బాహ్మణయా ర్వేదనామ [పో రం బుగాది” 
శు కనీతి. 4.271, 
“ఉదితేఒనుదీతే చైవ సమ యాధ్యుషితే తథా। 
సర్వథా వర్తతే యజ్ఞ ఇతీయం వె దికీ, గతిః) 
షట మనున్మృతీ “ఉదిశే జాహోత్కి షఅనుది తే జుపోతి యను సీ 
(బాహ్మణవాక్యములను *వైదికీ శ్రుతిః” యని పేర్కొ_నినది. ఇస్తే (బ్రాహ్మణ(పోక 
ధర్మముల బిరామర్శించుచు వానిని “ఇతి వె డికీ (శుతిఃి అని పలుచోట స్మృతులు 
వూ ౧ 
బేర్కొనివవి, 


శళిదః 669 


ఇట నొక విషయము పరిశీలింపదగినది. మానవధర్మశాస్త్రమును 

[బవ రింసజేసిన మనువు సృ ష్టాదికాలికుడు, ఈ విషయము నిరు కమున నిటు 

గ య జా ౧౧ 
జెప్ప బడినది. 


“అవిశేషేణ పుతాణాం దాయో భవతి ధర్మతః । 
మిథునానాం విసర్గాదొ" మనుః స్వాయంభువోఒస్నదబవీత్‌ n 


నిరు. $4, 


“విసర్లాదొో? = యన సృష్ట్యాడియందు అని యర్దము, మనువు సృష్ట్యాది 
యందు ధర్మముల (బవ ర్తింపజేసినట్లు పె శ్లోకమువలన 'దెలియును, మనువు మొదట 
యజ్ఞాదుల (బవ రింవజేసి తరువాతి మానవుల కాదర్శ భూతు డయినట్లు బుగ్వేదము 

చీ ౧ . 
చెప్పుచున్న వి, 


“మనుష్వ దగ్నిం మనునా సమిద్దం” బు. 7-28. 


“మనుస్వళ్‌ మనుష్యవళ్‌, మనునా సమిద్ధం యథదానీం 
మనుష్యాః సమిన్టతే తథా పూర్వం నమునా (ప్రజాపతినా 


సమిద మగ్నిం'ి సాధా. 
అ 


కనుక మనువు మొదట = సృమ్ట్యైదియందు ఒ యజ్లాదీ రూపమైన ధర్మ 
మును [బవర్షింపజేసె ననుట స్పష్టము. “(దాహ్మణములా చతుర్వేదపారగు లైన 
బుషులచే ప్రోక్తములు ; కాన పురుషబుద్ధిరచితములు? _ అని చెప్పెడి శ్రీదయా 
నందులును (తదనుయాయులును) మనువు నృష్ట్యాదికాలికు డనియే యనుచు 'నత్యార్డ 
(పకాశి యను (గ్రంథముకే నిట్లు చెప్పేశారు. 


92) 


670 భారతీ నిరు క్తి 


“యహ్‌ా మనుస్మృతి జో సృష్టి కే ఆది మే6 హుయీ హై 


ఇట్లు మనువు సృష్ట్యాదికాలికు డనుట యీ విమర్శకులకు నభిమతవే, 
అగుచో. చస మా కది నుండియు మం(త్ర(బ్రాహ్మణాత్మక వెదచో దిత మైన యజ్ఞాఏి రూవ 
ధర్మమా? ప్రవ ర్తి రితమె యవిచ్చిన్నముగ వచ్చినది _ అని యంగ్‌ కరింప వరిసి 
యున్నది, ఏలయన____ పె బుగ్వేదమర్యత్రమున “మనువుచే యజ్ఞమున సమిదు 
జైనయీ యగ్నినే యజ్ఞనంప త్తి కొఅకు నెల్లప్పుడు పూజింపవల యును (మనునా 
సమిద్ద మగ్నిం, అధ్వరాయ' యజ్ఞాయ, సదమిశ్‌ సదైవ సంమహేవు సంపూః 
యత = నా.భ్యా' _ అనెడి హెచ్చరికయు గలదు.  యజ్ఞ్జసంప త్తి మంత్ర బ్రాహ్మ 
ణముల -రెండింటివలననే సిద్దించు ననుట వై దికసం(పదాయము, 


“మంత్ర బ్రాహ్మణే యజ్ఞస్య (పమాణమ్‌” 


“మంత్ర (బ్రాహ్మణయో ర్వేదనా మధేయమ్‌” —ఆవ. పరి.నూ. శిబి), 


“దుం[త్రగ్రాహ్మణా భ్యాం హా సాంగోపాంగో' యజ్ఞః (పమీయతే” 


కర్మ. భాష్య, 


మం(త(బ్రాహ్మణములకు వేద మని నామధేయము. ఇవి రెండు నిక 
రేతరా (శ్రయములై సాంగోపాంగ యజ్ఞనిర్వహణకు (బమాణము అగుచుండువని 
యర్థము, కాగా 'సృష్ట్యాదియందు' మనువు మంత (బ్రాహ్మణముల రెండింటిని 
(బిమాణముగ గొనియే. యజ్ఞాదిధర్మ(ప్రవ ర్త రకు డయ్యె నని యరగీ కరింపవలెను. 
మనువు (తొక్కిన మార్గముననే' పోయి తరువాతివారును యక్ఞాదుల నిర్వహింవనలె 
నని పె (శ్రుతి యాచదేశము. ఆ(వ్రతిహతము పము న నె నేన "మను[పదర్శిత ధర్మ 
మార్గమననే (ప్రజలు (ప్రవ ర్తిల్లినట్లు మహాకవి కాళిదాసు రఘువంశమహా 
కావ్యమున నిట్లు తెలియజేయుచున్నాడు, 


ఛందః er 


“రేభామాగత్ర మపి కుణ్ణా దా మనో ర్వ ర్మ్మనః పరమ్‌! 
న వ్యతీయుః (ప్రజా స్తస్య నియంతు ర్నేమివృ తయః॥[” 


కనుక మనువునాటి నుండి _ సృష్ట్యాదినుండి - యవిచ్చిన్నముగ గుకు 
శష్యపరంపరా(ప్రా స్తమై _స్వాధ్యాయాధ్యయన. మెట్లు విలసిల్లుచున్నదోో యటులనే 
యజ్ఞాది ధర్మమార్షము, తదనుగుణముగ నిరుకొది షడంగముల సంప్రదాయము 


ఆ 


(పా_ప్పమైనటుల (గహింపవలసియున్న ది. అంతిమయేకాని యీ సః దాయము 


§ 


విచ్చిన్నము వై నవనిగాని, మటల నాయా కాలముల"దు తమతమ (పతిభకొలది 
వజే పణపురుమలచే గల్పితములనిగాని చెప్పుట యుక్తిసహము, (శుత్యాదిసంమ 
తము గాదు, ఇల్లీ సంప్రదాయ మవిచ్చిన్న మని యంగీ క రింపవలసి యన్న దీ, 
మం(త్రములతో పాటు [బాహ్మణములు_నావిర్భవించినవని యమము, అందుచే వానిక్‌ వేద 
త్వము నిర్బాధ మగుననియు (గహి+ంపనగును, . 


కనుక “కాత్యాయను డొకడు కాక మిగిలివ బుషు లెవ్వరును (బ్రాహ్మణ 
ముఅకు వేదసంజ్ఞ నంగీకరింపలేదు - అనెడి శ్రీ దయానందాది విమర్శకుల వాదము 
(గాహ్యాము కాదు, కాత్యాయను డే గాక కోశకారులు, దర్శనకారులు, నిరు క్తశాస్త్ర 
ప్రవ ర్హకులు స్మృతిక రలు. "శ్రాత - గృహ్యూసూూతక్తలు శ్రీపాయణాడిభాష్య 
కరలు నెలరును గూడ (బ్రాహ్మణములు వేదములని ము క్తకంఠముగ గీ ర్తించి 
వానా రా న | చావే 
యుండుట గాంచితిమి. . ఈ విషయమును “బాహ్మడాచ్చంసో యను పదమును 
బరిశీలించినను స్పష్టము కాగలదు. 


(శుతి పసిద్ధి - (బాహ్మణాచ్చంన ఖు. 


యజ్ఞమున ఆధ్యర్యడు, హోత, ఉద్గాత, (దిహ్మ యమ సంధాన 
బుత్విజులా నలువు రుందురు.  అందొక్కౌాక్కరికీ ముగ్గురు ముగ్గురు అఆమమూాయు 


చముందురు, 


672 భారతినిరుకి 


1 2 3 4 
ఆధ్యర్వ్యుః హోతా ఉద్గాతా (బహ్మా 
(వతిపస్థాతా మైతావరుణః (పస్తోతా (బాహ్మణాచ్చంసీ 
నే షా అచ్చావాకః (వతిహర్తా ఆగ్నీ (ధః 
ఉన్నేఠా (గావస్తుత్‌ సు(బహ్మ ణః పోతా 


ఇట (బహ్మవర్షము లో రెండవవాడు  “(బాహ్మణాచ్చంసి*. ఈ పచమును మహా 
భాష్యాది (గంథము లిట్లు నిర్వచించినవి. 
“అన్యార్టే చై షా పంచమీ (ద్రష్టవ్యాః (బ్రాహ్మణాని శంసతీతి 
(బ్రాహ్మణాచ్చంసీ | అథవా యు క్ర ఏవ్యాత పంచమ్యర్తః । 
(బాహ్మదణేభ్యో గృహీత్వా ఆహృత్య ఆహృత్య శంనతీతి 
(బాహ్మణాచ్చంసీ” —మహాధభాష్య. 698-2, 
“ బాహ్మణాచ్చంసిన ఉపసంథ్యానమ్‌। (బ్రాహ్మణ మాదాయ 


శంసతీతి (వాహ్మణాచ్చంసీ ఇతి। బుత్విగ్వి శేషస్య రూడి 
రియమ్‌ | తస్య వ్యుత్స త్తిః అసతా నతావాౌ అవయవార్డేన 


(క్రియతే 1” కొశికావృ తీ, 
ఏవ మపి పోతృపభృతిష్వపి (బాహ్మణాచ్చంసీతి (ప్రాప్నోతి; 
త(శ్రాహ బుత్విగ్వి శేషస్య రూఢి రియ మితి” 

—_పడమంజకీ, (చూ.న్యాస్ఫ, 


బాహ్మణాచ్చంసి యనగా (బాహ్మణములందు విహితముఅగు కస్ర్రము 
అశు కంసనము చేయువాడు; లేక (బ్రాహ్మణములనుండి శస్త్రముల (గహించుచు 


“"ఛ౦0 షః 673 


శంసనము చేయువాడు - అని యర్థము. (బ్రాహ్మణములను (గ్రహించి శస్త్రము 
లను శంసనము చేయు ధూ మితర బుక్విజులందును గలదు. అయిన సీ పద 
మీ బుత్విజుని యందే రూఢము; శొతసూ(తకారులు వ్యాఖ్యాతలు సీ నిర్వచన 
మునే యాదరించిరి: 


“బాహ్మణాచ్చంసిన ఉపసం థ్యానమితి పంచమ్యా అలుక్‌ 
(బాహ్మణే ఏహితాని శస్తాణ్యుపచారా (ద్బాహ్మణాని । 
తాని శంసతీతి (బ్రావ్మాణాచ్చంస, బుత్విగ్విశేషః । 
ద్వితీయార్డె పంచమ్యుపసం ఖ్యానా దేవ” 
__మహారేవకృత వై జయంతీవ్యాఖ్య - సత్యా. శౌ, సూ. 7.7.21, 
బుగ్వేదమున గొన్నిచోట్ల (బాహ్మణ శబ్దము “(బ్రాహ్మణాచ్చంసి” యను శర్హమున 
(బయోగింపబడినది. 


= కాహ్మణా దింధ్రరాధసః” —ది 1-15-6, 


“(బ్రాహ్మకాల్‌ (దిహ్మశబె నాశ (_బ్రహ్మవర్లే ద్వి తీయో 
|బాహ్మణాచృంసీ కథ్యశే.... (తత్సందిద్ధ చమసవరో2త్ర 


(దాహ్మణ శబ్దః” _-సా.థా. 
“బాహ్మణా దా తృపళ్‌ పిబ” దబ, 2-లీ85. 
“బ్రాహ్మణాల్‌ (బ్రాహ్మాణాచ్చంసినో యాగాత్‌ —_ సా,ధౌ, 


“స సద్మ పరి ణీయతే హోతా మం(దో దివిషిష 1 

(6) 
ఉత పోతా ని షీద్రతి 1” —_బి, 49-3. 
“డత గ్నా అగ్ని రధ్వ్యర ఉతో గృహాపతి రమే | 


ఉత (బ్రహ్మా ని షీడతి” దబు, 49-4. 


674 భార తీనిరుక్తి 


“*-సేషి హ్యధ్వరీయతా ముపవకా జనానాం | 


హవ్యా చ మానుషాణామ్‌ 1” ఆము... 4-95, 


ఈ మం(తములందు యజ్లేశ్వరుడగు నగ్నియే హోత పోత్త అధ్య 
ర్యుడు గృహపతి (యజమానుడు. (బ్రహ్మ ((దాహ్మణాచ్చాంస్తి ఉవవ క్త ((దిహ్మ) 
__మున్నగు బుత్వీగూపుడై యజ్ఞగృహమున దెజరిల్లుచున్నట్లు చెప్పదిడినది, 
సాయణ ఉద్గీథ - ముద్దల -స్కందస్వామి వెంకటమాధవాది భాష్యకారు లందటు నీ 
యర్థము న (గహించిరి, ఈ మంత్రములయందు యజ్ఞకర్మనిర్వహణమునం దధి 
కృతు లయ్యెడి బుత్విజుల నామములు కొన్ని "పేర్కొనబడినవి. మిగిలిన బుశ్వీ 
జుల నామములు నిశే మిగిలిన మం(త్రములయందు దర్శింపనగును, నేటికిని 
ఆ నామ ధేయములతో ననే బుత్విజులు నియమితులగుచున్నారు. అనగా' అనాది 
కాలము నుండి యజ్ఞనిర్వహాణ(క్రమ మొ కేలీతిగ నవిచ్చిన్న పరంవరా(ప్రా ప్ప మయి 
నట్టు తెలియనగును, నె మం(తములయందు మిగిలిన బుత్విజులతో పొటు (బ్రాహ్మ 
కకాచ్చంసి యను బుత్విక్కు గూడ నిరేశింపబడినాడు. కనుక యజములందు 

ద షో 
(తాహ్మణవిహిత శస్త్రములను శంసనము చేయు సంపదాయమును. బుగ్వేదమ 
'తెల్చుచున్నది, మం(తములతో పాటు (బాహ్మణములు నావిర్భవించి యనూచాన 
ముగ యజకర్మ(ప్రవ రితములె వచ్చినవని యంగీకరించి,నపుడే సె మంతారములును 
- "mT 7 అనో యా Cn న్‌ా 
చృంసి పదనిర్వచనములును సరసము లయి సంగతము లగును. 


న. 


ద్రాహ్మాణా 


grr 


4h 


పై బుజ్మం(త్రములందు (బ్రహ్మ శబ్రము (బహ్మ యను బుత్విజునే 
పోధించును. గాని ద్రాహ్మణాచ్భంసి యను బుత్విజూని బోధింపదని 'గిల్నర్‌' 
ఆను పాళ్చాత్యపండితుని యభిపాయము, కాని “ఓలెన్‌ బర్డ్‌” మున్నగు సండి 
తులు సాయణాది భాష్యకర్తల వలెనే యిచటి (దిహ్మశబ్దము బ్రాహ్మణొచృంని 
వాచకమే యగునని చెప్పినారు. (చూ. Vedi6 Index. బాగిహ్మణాచ్చంసీ) 
బారాహ్మణశద్దిము బాగ్గిహ్మ్యణాచ్చంసి వాచక మగుట. సంప్రిదాయసిద్దము, 


» 


ఛందః 675 


బాహ్నణో దాహ్మణజత్వాచ్చ” హరివంశ, 8-106, 7. 
“బా9హ్మణత్వాశ్‌, బిహ్మ వేదః తద ధ్యతృత్వాళ్‌ బాాహ్మణో 


దాాహ్యణాచ్చంసీ నామొ _--నీలకంఠః, 
(బాహ్మణము జా అనుబ్రాహ్మణము వ 


(బాహ్మణము లందు గొంక భాగమునకు “అను బ్రాహ్మణి మని పేరు, 


ఈ విభాగమును గూర్చి సూ(తకారు లిట్లు వివరించుచున్నారు. 


“షా రోడానికం యాజమానం హోతారః హౌ(తం పితృ మేధ. 
ఇతి స(బ్రాహ్మణాని సాను బ్రాహ్మణాని (పాజాపత్యాని” 


—బోధా. గృ, సూ, 3.8, 


“అను (బ్రాహ్మణా దినిఃొ అని పాణినీయసూ[త్రమూ (4-2-82), “బ్రాహ్మణ 
సదృళోఒయం (గంథో2ఒను.వాహ్మణమ్‌”-అని కాళశికావృతి యందు “అన్నుబాహ్మణ' 
శభ్ధార్థము వినరింపబడినది. (బ్రాహ్మణ సద్భ శ(గంథమను(బాహ్మణము, డాని 
నధ్యయనము జేయువాడు 'అను బ్రాహ్మణీ యగును, (శ్రీ సాయణాచాద్యలును 
ఆను (బ్రాహ్మణ స్వరూపము నిట్లు వివరించిరి, 


“*ఆఅసషమే మం|త్రకాండ సే కర్మణాం దిహులత్వత; | 

ళ్‌ @ | ఇక 
త _తత్సన్ని ధయే (పోకాః మంత్రా విధిపురఃసరాః ॥ 
అనూద్య తాన్‌ విధీ నర్జవాదో ట్రాహ్మణ్ల సరోరిక్ష 1 
సం(ప్రవాయవిదోజతో3క్ర (బ్రాహ్మణద్వయ "మూచిరే ॥ 
(బ్రాహ్మణం మం(త్రకాండస్ట విధీడాత మిళచిరితమ్‌. 


అను బ్రాహ్మణ మన్యత్తు కథితం సార్ధవాదకమ్‌ 1” 


676 భారతీనిరుక్తీ 


“అనుమశ్య పురోడాళ ,మష్టాకపాలం నిర్వపతి | ఏ౯ స్మిన్‌ 
ముఖ్యే బ్రాహ్మణే (ప్రధానం కర్మ విహితమ్‌ | అను 
ద్రాహ్మణం తు (గంథాంకరే ప్రథమకాండే ష షష్ట సప్త 


మాష్టమ (ప్రపాఠకరూపమ్‌' సాధా. తె,సం. 1-8-1. 


(దాహ్మణము, . అనుబ్రాహ్మణము ౬ అని రెండు (బ్రాహ్మణభాగములు 
గలవు, అందు (బాహ్మణ మనగా మం(త్రకాంక(పకాశిత విధిజాత మును దెలియజేయు 
భాగము. (బ్రాహ్మణమునం దర్భవాదసహిత మగు (ద్రాహ్మణ “మను(జాహ్మణి 
మని సం(ప్రదాయవిదులు చెప్పుదురు. “అనుమత్ర్యై పురోడాళ మష్టాకపాలం 
నిర్వపతి _ ఇది ముఖ్య్రాహ్మణము., ఇందు (ప్రధానకర్మ విహిత మైనది. తే త్రి 
రీయ (వాహ్మణము (ప్రథమకాండమున షష్ట, సప్తమ, అష్టమ (పపాఠకము లను 
(బాహ్మణము = అని యర్థము. ఇస్తే “ఇ్నే  త్వోర్దేత్వా' = ఇడి మంత్రము. 

48 వ్‌? అ జ “e 
దీనికి “తృ తీయస్యా జతో దివి సోమ ఆసీన్‌ (పత్యుషగ్‌ం రతః (త (బాప 
8.2)” _ ఇత్యాది (ప్రక్నద్వయము (బ్రాహ్మణము. మరల నీ మంతమునకే త్తెత్తి 
రీయసంహిత (2-5-1) యందలి 'విశ్వరూపో వై త్వాష్ట్రః? _ “నమిదో యజతి” 

పలు రు 
—అను పశ్నద్వయ మను[బాహ్మణము.* కాన మంత్రములకు (బ్రాహ్మణము 
అను బ్రాహ్మణము అని (బ్రాహ్మణద్వయమా గలదు. శ త్తిీరీయసంహిాత యందు 
ద్రాహ్మణభాగమే గాక మైన జెప్పినట్లు అన్నుబాహ్మణము గూడ నుండుట గమ. 
నా రము. 


విమర్శకులు చెప్పునట్లు “(బ్రాహ్మణ(ప్రోక్తము లగుటచే (బ్రాహ్మణము 
లను పేరు వచ్చినదని జెప్పుచో, కొంత భాగమునకు (వాహ్మణ మనియు, మత్‌ 
కొంత భాగమున కనుబాహ్మణ మవియ చేరు పర్చుటకు. గారణ మేమి 1 అందును 





1. చూ. గజానందశర్మ = చేదవేదికానామ్నీ శై త్రీరీయసంహితాభూమికా. 


ఛ౦ దః 877 


సంహితలు (బాహ్మణపోక్షములు కావనియే శ్రీ దయానందాడి విమర్శకుల యభి 
ప్రాయము. అబయెడ సంహితయందే . కొంతభాగము (వాహ్మణ కముగుటకును 
బల్రీకొంక భాగము అను బాహ్మణ మగుటకును గారణ మేమి ? కాన “(కాహ్మణ 
ప్రో క్రము అగుటచె [వాహ్మణము లనెడి (ప్రసిద్ధి వచ్చిని దనెడి విసర్మికల 


యాహ సరియెనడి కాదు, 
ఇ ళ్‌ ఇ 3 ఇ త, అ 
నుంత బాహ్మణాత్మక వెదవ ధర్మ మూలము ? 


వేదమునకు (శుతి యనియు, ధర్మశాస్త్రమునకు స్మృతి యవియు 


౨ ద్ర 
(దిన 


“శుతిస్తు వేజో విజేయో ధర్మశాస్త్రం తు వై స్మృతిః 


కృత్స్న వేదరాశి ధర్మమునకు మూలము. (చేదో౭.కిలో ధర్మమూలమ్‌ 
_మను_?_6; శ్రుతిపమాణో ధర్మః స్వాన్‌ - భార. 8-206-41 ,. కావున స్మ్మ్యతు 
లడుగడుగున (శ్రుత్యర్ణము ననుసరించుచుండును. “శే రివార్డం న్మృతి దన్న 


దా 
నీ ఆ 


గచ్చత్‌* (రఘువంశ - ఇత్యాది వాక్యము లన్నియు నీ యర్థమునే చెవ్పుచున్న 
ఇది శ్రుతి యన నేది ? కేవలము మంత్రభాగమా ? లేక చం తదబ్రాహ్మాజ భాగ 
ములు రెండు నగునా ? వేదములు ధర్మమునకు (బమాణమనుచో మంత్ర (డ్రాహ్మ 
ణములు రెండును గూడ వేదళబ్ధముచే (గ్రహింసదిడవలసి యున్నది. మంతబాహ్మా 
జముల రెండిటిచేతను సొంగోపాంగయజ్జ కర్మ సిద్ధించు నని పూర్వము వివరింవ 
దిడినడి,  మజీయు 'చోదనసాలక్షణో౭ర్జో ధర్మః "(వై సూ. 11-2)” = అవి 


98 ) 


678 భారతీనిరు గ్ర 


మీమాంసాదర్శనమున ధర్మలకణము చెప్పబడినది, విధివాక్యవ లకే *చోవని యని 
"పెరు, అట్టి విధివాక్య'మె మే (చోదనయేే ధర్మమునందు (బమాణము; లేక ధర్మము 
నందు విధివాక్యము (ప్రమాణమే = యని పై సూత్రమునకు రెండర్హిములు (చోదనై వ 
లకీణం (పమాణం యస్యసః చోదనా లతేణ మేవ యస్య సః చోదనాలక్‌ణ 8) 
చెప్పబడుచున్నవి. మొదటి య కమలే విధివాక్యములకం'టె నితరములు ధర్మము 
నందు (బ్రమాణములు గావు. _ రెండవ యర్హముచే విధివాక్యము ల(ప్రమాణములు 
గావు, (ప్రమాణములే = యని తెలియనగును. విధివాక్యములు మం|తభాగమున 
విరళముగను, (బాహ్మాణభాగమున బిహుళముగను గలవు. కాన పై సూత్రము 
ననుసరించి మంత బా ాణములు రెండును ధర్మమునకు మూ*౭ము లని యాంగీక 
రింపవలెను. - అందుచే వేదైకచేశముమాతము గాక నిఖిలవేదము ధర్మమునకు 
మూల మని స్మృతికర్తలు జెప్పినారు. 


(శ్రతిస్మృతుల కెచటనైన దిరస్పరము విరోధము గన్పట్టినచో నపుడు 

(శుతియే ప్రబలసమాణము . స్మృతి కాదు = అని సంప్రదాయము, ఇక మంత్ర 
=((దాహ్మ్మణవిషయమున నట్టు కొదు. మంత్రములకు (వాహ్మణములకు విరోధము 
గన్పహ్టాటగాని, అట్టియెడ (బ్రాహ్మాణముకం కె మంత్రమే ప్రబల(పమాణ మని. 
చెప్పెడి సంపషదాయముగాని కానరాదు. విమర్శకులు చెప్పుసట్లు (బాహ్మణములు 
పురషరచితములే యగుచ్యో, ర్రుతిస్మృతుల విషయములో వలె, మం(త్ర (బ్రాహ్మణ 
విషయమునను గూడ నట్టి భేదము (ప్రవ ర్రీల్లియుండెడిది, కాని లేదు. కాన 
(బాహ్మణములు పురుషబుద్ధికల్సితము అనెడి వాదము _్రతిన్మృతి సం(ప్రదాయాను 
గతము కాదు, | - 


యాజవల్క్యబా ౨హ్మణవులు=అ వైప రేప సమాధానములం= 


కావి యాజ్ఞవల్క్య (శతపథ) (బ్రాహ్మణములు మాత్రము అర్వాచీనము 


ఛందః 670 
లనియెడి యాకేప మొకటిగలదు.. అందుకు జూపబడు (పమాణములు, 


చలీ ఇల్ల పురాణ (పోత కు (బ్రాహ్మణకల్చేషు” పొ సూ, 43.106, 


పురాణేతి కిం? యాజ్ఞవల్కాల్యని (దాహ్మణాని” 


— సిద్దాన్తకెొము దీ; కాశికావృ త్తి, 


పురాణ(పో కము లనగా “పురాణ నుని పో కములు” _ అని యర్ధము, 
పె సూత్రమున 'పురాజి అను పదము చెప్పనిచో పురాణ మునిిపో కములు గానటి 
ర . | అలో ల 
యాజ్ఞ్యవల్క (ట్రై హ్మ్‌ ములు గూడ (గప్‌ ౦పబడును. ఆర్వాచీన ముని(పో క్రము 
లగు యాజవల్మ్యదాగహ్మణములను నిషేధించుట కొజకే సూతమున “పురాణ 

డో | 

అను పదము పియోగింపబడినది, యాజ్ఞవల్క్య బాం హ్య్చాణము లర్వాచీనము లని 
మహాభారతము గూడ జెప్పుచున్నదిం 


పి తిషాస్యతి తే వేదః సఖిలః సో త్తరో ద్విజ! 
ఏ 
కృత్స్నం శతపథం చైవ పంజష్యసి ద్విజర్షభ ॥ 
తతః శతపథం కృత్స్నం సరహస్యం ససంగ9హమ్‌। 
చకే సపరిశేషం చ హస్షైణ పరమెణ హ॥ 
కృత్వా చాధ్యయసం తేషాం శిష్యాతాం శతము త్రమమ్‌। 
సూర్యస్య చానుభావేన పవృతో౭_హం నరాధిప? . 
'కర్తుం శతపథం చేద మపూర్వం చ కృతం మయా! = 
యథా౭.శిలషికం మారం తథా తచ్చోపపాదితమ్‌ ॥” 


ధార, 12-318-10 నుండి. 28. 
కాన యాజ్ఞవల ్మ్యదాగహ్మణము లర్వాచీనములు = అని యాక్షేవము, 


1. భగవద త _ హంసరాజకృత వై దికకోశ - ఉపోదాత. 


680 భారతీనిరు కి 


ఈ వాదము సరికాదు సిద్దాంత కౌముది యందును కాశికావృతళ్తి 

యందును జేయబడిన పె సూతివ్యాఖ్యానము భాష్యవార్తికవిరుదముు కాన నాదర 
ర. an. థె 

లయము గాజాలదు వా ర్తికమునందును, తద్వివ' ఇరూపమైన భాష్యమునందును 
యాజివల్క్య్యబా 9)హ్మణములు ఇతరబా 9) హ్మణ తుళ్య్ళకొలములనీ స్పసముగ జెప్ప 
బడినది 

పరాణపోి కమ బాాహ్యూాణకలే?ష దిభ. 

పురాణ రధ కష బా శ్రజకల్పషు యాజ్ఞవలా్య్య భః 

ప౦తిషేధః, తుల్యకాలత్వాగ్‌ ” __వా రికమ్‌. 

త అని 


“పురాజపో కేష్విత్యత9 యాజ్జవలా్య్యదిభ్యకః ప౦తి'షేధో 
వరక్రవ్యః | యా జ్ర్ఞ్రవల్కాగ్యని దాంహ్మణాని సౌలక్లా ని ఇతి। 


కిం కారణమ్‌ ? తుల్యకాలత్వాగ్‌ | ఏతాన్యపి తుల్యకాలానీతి” 


-మహాధభావ్య(చూ. మహాభాష్యు ఛందోబాంహ్మణాని చ తద్విషయాణి, 4-2౧6.) 


భాష్యవ్యాఖ్యానములగు పిదీప -ఉద్య|ోత ములు రెండిటియందును మిగిలిన 
బా)హ్మణముల వలెనే యాజ్ఞవల్క ్యబ్బాహ్మణ ములు గూడ పురాజపో క్రములే 
గాని యర్వాచీనములు గావని స్పష్షముగ వివరింపబడీనది. కాన యాజవల్య్య 
కు ద 
దాంహ్మణములు ఆర్వాచీన మునిపో9 క్రము లనుట భాష్యపార్తికసంమతను గాదు? 
బా)హ్మణము అన్నియు గూడ నతిపురాణము లనేెడి యథాస్టికార్లమును స్పషముగ 
గుర్తింపజేయుటకే పాణినిమహర్షి పై సూతమున'పురాణ? పదమును నిరైశించె 
నని భాష్యవా ర్రికానుగుణముగ నర్గముసు గిహించుట యు క్రము. మటీయు 
యాజవల్మ్య్యబాాహ్మాణముగ బ్రిసిద్దమగు శత పథబా్శంహ్మణము గూడ మిగిలిన 
బాంహ్మణముల వలెనే ప్రమాణభూత మెన శుితిభాగముగ చై మిని, బాదరాయణాది 
అ బు ఎ అ man వి ఆటల చు 
మహ ర్షులును, ధర్మబంహ్మసూళత 9 భాష్యకారు లం౦ందటు ను గిహించి తమత 
దర్శనములందు_ వినయవాక్యములుగ బలుచోట్ల నుదహరించిరి. ఇట్లు జై మిని- 
వాదరాయణొది మహర్హు అందజిచేతను శత పథబాగిహ్మజణము సప్ర)మాణభూతమగు 
(శ్రుతిగ నాదరింపబడుటచే మహాభారతమునందలి యాఖ్యాయికను తదవిరోధముగ 
సమన్యయము జేసికొనవలసియున్నది. _ శాస్త్రము వలె నాఖ్యాయిక స్వతః _పమా 


ఛ ౦ దః 681 


ణము కోదని సనపదాయము. ఆభ్యాయిక యర్ధవాదరూప మగుటచే స్తుతిరూప 
ముగ (గ్రహింపవలసియున్నది. అందువలననే “శతపథం చక్రే” అను మహా 
భారత వాక్యమునకు - “చ్మకే కర్మక_ర్తర్మిపయోగః | స్వయమేవ ఆవిరభూ దిత్యర్హః 
—న్వయముగనే యావిరృవించెను” _ ఆని నీలకంఠసండితుడును, 'వవచన 
విషయీకృతవాన్‌ _ శిష్యులకు (బవచనము . చేయుచు వ్యాప్తి నొందించెని __అని 
తదితరవండితులును సు పదాయానుగుణముగ నర్హము౪ వివరించిరి, మం|త్రకృల్‌ 
బుషికృగ్‌ ___ఇక్యాది ప్రయోగముల కిట యర్ధనును [గహంచడి నం[పదాయము 
పూర్వము బుషిశబ్రమున వివరిపబడినది. కాన శతసధ(బ్రాహ్మణ మర్యాచీన 
మనియెడి యాక్షేపము సరి కొదు 


అ 


బాంహ్మ ణశబ్దనిర్వచనము-జ రై పసమాధానముంలు ;= 


జట 


“మజీయు (బాహ్మణకట్ది నిర్వచనమును గూర్చి విమర్శకులు! చెప్పు 
చున్న యాక్షేప మొకటి గలదు; వారి వావ మిది: జైమినిమహర్షి “శేషే బ్రాహ్మణ 
శబ్దః (2-[.88)” _అని |బాహ్మణలక్షణము చెప్పినాడు. మ (త్రభాగాతిరి క్త మగు వేద 
భాగము (బ్రాహ్మణ మని యము, ఈ లక్షణము యు క్ర మని బుగ్వేద భాష్య భూమి 
కొదులయందు సాయణాదులచే నంగీకరింపబిడినది; కానియీ లక్షణము (దాహ్యణ 
శద్దార్త జానోసయు క్తము కాదు; దీనివలన బ్రాహ్మ |గంథ స్వ హప ప్రతీతి యేమియు 

GE అవి . 
గలుగుబలేదు} కనుక నిది (గాహ్యాము కౌచు (బ్రా్మ్మాణభాగము వేద మని 
యనుటలో మాకు వి(ప్రతివత్తియండుట వలనను, జైమినినుహెర్తి చెప్పిన యీ 
లక్షణము (గాహ్యము కాదు కాన 'కర్మచ్‌ దనా బ్రాహ్మాణాని (85 సూ 
ఆని యాప సంబుడు చెప్పిన [బాహ్మణలకీణ మె (గాహ్మ్‌ము,; అగుచో కర్మ 

టు 


1. ఆదార్య సత్య(వతసాను శమీ _ ఐత రేయాలోచనమ్‌, 





682 భారతీనిరు క్తి 


విధాయకములు మంతములు గూడ నగునుగదా ! ఈ లక్ష మెట్లు తగును ? ఆని 
యందు రేమో! పడార్భస్వరూపమును దెలియజేయుట కుపయు క్రముగాని నిరోషలక్షణము 
కంచి, పదార్గస్వరూ పటోధ కుపయోగ సడెడి అకణము సదోషమైనను గాహ్యమే; 
వస్తుతః యజుస్నులు బహుళముగ నుండుటచే యజుర్వేద సుని చెపి నట్లు, కర్మ 
విధాయకవాక్యములు బహుళముగ సుండుటచే వీనికి (టౌస్మా౭ము లను చేరు 
తగును. ఏనిని రోచించినది (బ్రాహ్మణులు; (బ్రాహ్మణరచితము అగుటచే వీనికి 
(బ్రాహ్మణ ములిని ' యన్వర్హసంజ్ఞ శ్రే దయానందనరవ్వ తీస్వామియు, హాగ్‌ 
పండితుడును (వాహ్మణ శబనిర్వచనము నికే చెప్పిరి. అఆంతియేగాని (ద్రహ్మ యన 
వేదము తద్య్యాభ్యానరూపము లగుటచే వీనికి (గ్రాహ్మ ణము లని సార్హకనామము, 
అని చెప్పుట శబ్దానుశాసనవిరునము; “బాహోజాతౌ -_ (పా.నూ, 64117)» 
అను పాణినిస్తూతము ననుసరించి యపత్యార్థ్హమున ((బహ్మణః ఆవత్యం) 
(వ్రాహ్మణ-అను రూపము సిద్ధించును; అందుచే (దిహ్మాకు (వేదమునకు) సం బధించి 
నది యనియెడి యర్హమున “బారిహ్మమ్‌” అనియే రూపము సిద్దించునుగాని, బాహ్మ 
అమ్‌ అను రూపము సిద్దింపధు, కాన (బా త్యాజ(పోక్త యాగ విద్యాదిటోధక్ర 
మగు వచనము బ్రాహ్మణము లేక యట్టి వచనజాతముతో నొప్పు (గంథము 
బ్రాహ్మణము; లేక వేదార్హకుళలు రగు (చాహ్మణులచే (పోక్తమై యాగ ఐద్యాను 
స్యూత ఎగు భాష్యమే (వాహ్మణము” = ఆని యాూచ్షేపము, 


ఇట్లు చెప్పుట తగదు. “మం(త్రవ్యతిరిక్త వేదభాగము (వ్రాహ్మణము' 
అను వై మినిలక్షణము ని ర్తుష్ట మని యీ విమర్శకులు గూడ నంగీకరించిరి, 
కాని (బాహ్మణము వేదభాగము కాదని వారి వాద మగుటచే స్యీలక్ష ౩ము నిర్లుష్ట 
మైనను వారికి (గాహ్యము కాకపోయినది. 


(బాహ్మణము వేదభాగవుని "పెన 
జనా 
స(పమాణముగ నిరూపింపబడినది, 


కాన జైమినిమహార్షి చెప్పిన లతణము 
(గాహ్యామే యగును. అట్టిచో బాహ్మణములు (బాహ్మణులచే రవితములని యన 
టకును వలనుపడదు. మణతిమయు బుగేగిదము మొదటి మండలముననే '(బాహ్మ 


ణొచ్చంసి" యను బుత్విజుని ప్రశంస గలదు. దానిని బూర్యము ఏవరించితిమి. 


(వాహ్మణవిహతములగు శస్త్రముల శంననము జేయువాడగుటిచే “_యబాహ్మకణాచ్చంసి 


ఛ ౦ దః B33 


యవి యతనికి .సార్భికనాద ప దని వహాభాష్యాదిగంథముల వలన దెలియచున్న ది” 
తరువాత నెప్పుడో (ఖా హ్య్మణులచ రచింపజడనున్న (బాహ్మణజములచే విహితము 
లయ్యడి శస్త్రములను (మ ఎ౦(తముల్య నా ముత్విక్కు. శంసనము జేయుతెబ్లు ? అట్టి 
వానిని గూర్చి ముందుగా బుగ్వేదమం(త్రములు జిప్పు జుట్టు ? కాన బాశ్యాణ(పో క్ర 
మగుటచే (వాహ్మణము అనెడి లక్షణము (శుతిసంమతము, యు క్రీసహమును గాదు, 
'కర్మచోదనా (వాహ్మణొని _యనెడి యాపస్తంబ స్ఫూతము (బావ్మాణస్వరూపాను 
వాదకమే గాని (బాహ్మణలత్షణము గాదని విమర్శకులే యంగీకరించిరి కాన “శేష్నే 
(దాహ్మణశబ్ధలి - అను జైమిని లతణమె నిర్లుష బాహ్మణఅక్షణము, 


వ్రైమినిలక్షణ మంగీకరించినచో నిది “వ్రాహ్మాణశబ్దారజ్ఞానో పయు క్రము 
కొదు; (బాహ్మణస్వరూపటపతీతి గలుగుటలేదు ___ఆని యనుటయు సరికా చు" 
డహ్మ యనగా మంత్రరూప వేదభాగము, దానికి సంబంధించినది, అనగా తద్వ్యా 
ఖ్యానరూప మగుటజేసి (బ్రాహ్మణ మని యన్వర్థి సంజ్ఞ, మం(త్ర(ప్రకాశతము గాని 
డేదియు బ్రాహ్మ ణభధాగమున స్వత౦(త్రముగ జెప్పబడియండ లేదు ఒకవేళ (దాహ్మణ 
భాగమునకు మూల మగు మంత మేదిమైన స్పష్టముగ నుపలభ్యము కాకపోయినను 
శాఖాంతరీయ మగు మంత మేదియో మూలభూత మై యుండి యుండునని (గ్రహింపవలె 
ననియు బూర్యము చెప్పబడినది, కాన (బాహా గణము (బహ్మ (మంత సంబన్ధముః 
త ద్వా్యాఖ్యానరూపము; కాన [బ్రాహ్మణ మను నామధేయ మన్వర్హము ((బహ్మాణీ 
నామ మంత్రాః సంహన్యంతే స్పష్టీకి]యం'తే వ్యాఖ్యాయం తే వా యస్మిం సాదృ శే 
వేదభాగే (బాహ్మణశబ్ద ఇత్యర్థః - (శ్రీధరశర్మా - శతపథ,బాహ్మణ = ఉపో ద్దాతు. 


చో బాహో జాతౌ” అను పాణిని సూ|తముతో 


జీ “ 


విరోధము వచ్చు ననుటయు సరి కాదు. పై సూత్రము ననుసరించి జాతిరూపార్థ 


be 


ఇట్లు నిర చనమను జెప్పు 


మున, అనగా “బహ్మాకు (బ్రాహ్మణునకు) సజాతీయ భార్యయందు బుట్టిన వాడు*-అను 
నరమున “(బ్రాహ్మణి _ ఆను రూపము సిద్ధించును. “బహ్మకు సంబంధించినది 
యె 

యను నర్థము చెస్పుచో “'బాహ్మమ్‌” అను రూపము సిద్ధించునుగాని (బాహ్మణమ్‌ 


634 భార తీనిరు కి 


అను రూపము సిద్రించు కొట్లు ? _ ఆని యాక్షేపము. ఆట్లాకేపిచుట యు కమ్మే, 
వ! వ్‌ చ 


య . 
'పె సూత్రముచే జేబ్బబడిన నియసుము లౌకికసంస్కృతమున  (గాహ్యము 
కావచ్చును. కాని లౌకికసంస్కృతము నను, పురాణాదులయందును, వేదము ను 
గూడ (బాహ్మణశబ్దము జాతిరూ పార్థమ నన గాక “(బహ్మాధ్యయనపరుడు _బహ్మ 


వే త్త, వేదపారగుడు? ఇత్యాద్యర్హములందుగూడ | బసిద్ధము, 


 తదంగకయోః” —వై జయ సీ, 
'వాహ్మణ్‌ బాహ్మణత్వాచ్చ” = హరివంశ. ల. 1057. 


“వాహ్మణత్వాగ్‌ 9 (బహ్మ వేదః, తదధ్యెతృత్వాతీ బాహ్మణో 
బ్రాహ్మణా చృంసీ నామ” _--సీలకంఠః. 


(బ్రహ్మ యనగా వేదము, దాని నధ్యయనము చేసీనవాడగుటచే దాహ్మణుడు 
= ఆ ని టద్రాహ్మణాచ్చంసి యనెడి బుత్విక్కుచే జెప్పబడును, 


“బాహ్మణః (బహ్మవిత్‌” _-సీలకంఠళః, హంవ ద్ద 21218. 


“చతారి వాక్‌ పరిమితాపదాని తాని విద్యుర్చాహ్మణా యే మనీషిణః” 
యం 1164.45. 


' ట్రాహ్మణాః వేదవిదః” సా, భా; వేం. మా, భా. 


"ద్రహ్మో క విద స్తీతి తి ద్రాహ్మణాః-టీలో పాభావ శ్చాందసః 
—నిర్హయసాగర ర మహాభాష్య టిప్పణీ. 


జ్ర. 
“వాహ్మణ(జీ) - (బ్రహ్మ వేదం, పర్ధం. చైతన్యం వౌ వేత్తి తి అికే 


వ్యా అణి. 


ఇంతేగాదు. అగ్నిని (శ్రుతి బ్రాహ్మణు డని వ్యవహరించినది. 


ఛ౦ దః 685 


శస (ప్రజాపతి (ర్బాహ్మణ మ[బపీశ్‌ ” లై. నం 25-118, 
ఈ యో2యం మానుషోఇగ్ని? స బ్రాహ్మణః [దిహ్మణి 
వేదే విహితం కర్మ సాధయితుం (పవృ త్తత్వాత్‌” —సా,భ్మా 


(దిహ్మాయందు. (వేదమునందు విహితమైన కర్మను సాధించుటకు 
(నిర్వ ర్రించుటక్సు (బ్రవృత్తు డగుటచే నీ యగ్ని (బ్రాహ్మణుడు _ అని యర్హము, 
కాన (బాహ్మణు డన (బహ్మ (వేద) విహిత కర్మసాధన (పవృత్తు డని యర్థము, 
ఈ లక్షణము ఆగ్నియందును, వెదవిహితకర్మానుష్టానపరుల యందును, (బ్రహ్మ 
విహిత కర్మ(ప్రకాశకము గాన (దాహ్మణగంథము నందును నొస్ఫును, 


(బహ్మరూస మగు మం[త్రభాగము యొక్క పరిరక్షణము చేయుటవలన. 


'బాహ్మణ మని నార్జకనామము = అని వాయు ప్పరాణవచనము వలన చెలియును 


“మంత్రో మన యతేర్షాతో ర్పా9హ్మణో (బహ్మణో౭_వనాత్‌” 
వాయు, 59 _ 116. 


“త్రీ నిమాన్‌ కృతవాన్‌ లోకాన్‌ యథా౭._సా (బ్రాహ్మణీ (కుతి; 
హరివంశ 8.148. 


“బ్రాహ్మణీ (బహ్మ(ప్రతిపాదికా” _.- నీలకంఠ? 


(బహ్మప్రతిపాదక మగుటచే (శుకి [బాహ్మణియై యొప్పును = అని 

ఆడి 5 అక 
యర్హము, (బహ్మ(ప్రతిపాదిక యగు [శ్రుతి బ్రావ్మా యని గాక (వాహ్మణీ యని 
యిట జెప్పబడుట గమనారము,. కాన పె సూత్రముననుసరించి జాతికూపార్ల 
యౌ గుం ష్‌ 
మాననే “(బ్రాహ్మణి అను రూపము సాధువగు ననుట యుక్తము గాదు. (బహ్మ 


94) 


688 . భారతీనిరుక 


సంబద్దమై (బ్రహ్మ వేకృత్వము, (బహ్మవిపాతకర్మ (ప్రకాశకత్వము నను ధర్మములు 
గలిగి యొప్పుటజేసి. మంద్రవ్యతిరి క్ర వేదభాగము (బాహ్మణ మనెడి యన్వర్హ 
సంబతో నొప్పుటి స్పష్షము. 

ల ర్‌ 


మంత్రములకు. వలె ద్రాహ్మణములకు బుషి _ ఛందో _ దేవతాజ్ఞాన 
నియమము లేనిందున మంత్రములవలె బ్రాహ్మణము లపొరుషేయములు కావు 
అనెడి యాక్షేపషము గూడ నొకటి గలదు. ఇక దానిని బరిశీలంతము, ' 


అనల 


మంత్రము 1 బుషి-ఛందో -బెవతాపరిజ్ఞానము ం 


"మంత్రముల విషయమై బుషి - ఛందో _ దేవతలతో గూర్చిన యను 
గ్రమణికలు గన్పట్టుచున్నవి  _ బ్రాహ్మాణముల విషయమున గన్ఫట్టుట లేదు; 
సంహితలకు బుష్యను[కమ ణిక గలదు; కాని వానియుదు గొన్ని యెడల గల 
(వాహ్మణభాగమునకు లేదు; దీనినిదట్టి జూచినచో బుషిచ్చందో దేవతా నియమ 
ములు గల మంత్ర భాగము మ్మాత్ర మే యపౌరుషేయ మనియు, అట్టి నియమములు 
లేనందున (దాహ్మణభాగము పొరుషేయ మనియు స్పష్ట మగుటలేదా ౪” = యని 
యాక్షేపము.! 


ఈ వాదము సరి కాదు, బుషి జు ఛందో జా దేవతా _ బ్రాహ్మణసహి 
మైన మంత్రములతో నే 'యజన -యాణన _ ఆధ్యాప పనాద క్రియలు సలుసవలె ననియు, 
నట్లు జేయనిచో (పత్యవాయము సంభవించు ననియు శతి యిట్లు కాసించుచున్నది. 





1. భగవదత్త ౬ హంసరాజకృత వై దికకోశోపాదాత, 
Mr లో ా ఖు 


ఛందః 687 


“మోహ వా ఆవిదితార్షయ చృందో దై దెవత ద్రాహ్మణేన మం(శేజ 
యజతి యాజయతి వా౭_ధా కివయతి వా స్టాణుం వర్శతి గ్త్‌ 

వా పాత్యతే వ్రమీయలే పా పాపీయాన్‌ భవతి।.. ..తస్మా దేతాని 

మంగే మంగే విద్యాల్‌' . 


_--అర్జేయ్రాహ్మణమ్‌ 11-6 (చూ. సాయణకృత _తె.సం, భాష్యభూమిక్సా 


“పదం పాదం విధాం మాత్రాం ఛందో విజ్ఞాయ దై వతమ్‌। 
ఆరం చ (బ్రాహ్మణం చెవ తతః సామ (పయోజమేత్‌ 11 
ఇ P య గ క్షా 1 


...ఛందోగపరిశిష్ణ (చూ. విష్ట్వాత్మజకృత సంహితో పని ష(ద్బాహ్మణభాష్య.క -$1. 


ఇట్లు శుతిశాసన మగుటజేసి మంత్ర విషయమున బుషిచ్చందో దై వతాను 
(కమణిక లావశ్యకములు. మంతవినియోగ ఏిషయమున (యజన యాజనాది సమ 
యమున) బుషి - ఛందో - దె. వతాదులతో పాటు (బాహ్మణము కూడ తెలియదగి 
జేయకోటిలో పేరియున్నది. అందుచే (శుతితాత్పర్యము ననుసరించి (బ్రాహ్మణముల 
విషయమై బుషి చ్చందో చె వత జ్ఞాన మావశ్యకము గాదు. కాని (నాహ్మణగత 
మంత్రముల విషయమై, యవి (్రా ర్యాణగతము లై నను, మంత్రము లగుటజేసి 
(కుతి యాదేశానుగుణముగ బుష్యాదిజ్ఞాన మావళ్యకమైనది. కాన బుషిసంబఆధ 
బోధక _ అనుశమణిక లేనందున (బాహ్మణములు పొరు షేయము అనుట తగదు. 
ప్రమోగనమ వేతములు మం(త్రములే కాని ఏధివాక్యాదిరూపము లగు (దాహ్మణ 
వాక్యములు కావు గదా | యజన యాజనాది సమయములందు బుషిచ్చందోదై వత 
జ్ఞానము, తత్సంబంధి (బ్రాహ్మణో దిషార్భిపరిజ్ఞానము- వీనితో గూడిన నుం్యత్యప్రయో 
గమే కర్మసమృద్ధికి గారణ మనుట సంప్రదాయము. బుషులచే నెప్పడు మంత్ర 
ములు దర్శింపబడినవో, కర్మసమృద్హికె యప్పడే (వాహ్మణ సహితములైన మంత 
ములే దర్శింపదిడిన వని తెలియదగును. “యేన వాచః పదవీయ మాయన్‌ | 


తా మన్వవిందన్‌ బుషిషు (ప్రవిష్టామ్‌।” (బు 10-71-5) అను (శుతివాక్యము 


688 భారతీనిరు క్తి 


సీ విషయము నిట్లు స్పష్టము చేయుచున్నది. “ధీరులగువారు యజ్ఞముచేతనే వే 
వాక్కు యొక్క. మార్గము సనుగమించిరి,” ఏ వాక్కు_యొక్క. మార్గము? అది స్వక 
పోలకల్పితమా? ఇతరకల్పితమా? రెండును కాదు, “బుషులయందు (బవిష్టమై నిహి 


(వః 


తమైయున్న యజైనిష్పాదిక యగు వాక్కును బొందిరి"-అని (శ్రుతి చెప్పుచున్నది. 
ఇక నీ మంత్రము యొక్క రెండవ పాదము. “తా మాభృత్యా వ్యదథుః పురుశ్రా 
తాం సప్పరేఖా అభి సం నవ_నే” “బుషులనుండి యా వాక్కును (గ్రహించి 
యధ్యాపనము, యజ్ఞము మున్నగువానిద్వారా సలువిధములుగ బలుచోట్ల వ్యాప్తి 
జేసిరి. అట్టి యీ వాక్కును స్తవృందస్సులు ననుగమించుచున్నవి” _ అని 
యర్థము. (చూ. సా, భా; ఉదీథ భా; బుషి*బ్దిము). దీని ననుసరించి బుషులచే 
దర్శింపబడి వారియందు నిహితమె యున్న ఛందోమయి యగు నీ వాక్కే. యజ్ఞ 
నిష్పాదిక యగు వాక్కు, అదియే యజన - యాజనాధ్యాపనాదుల ద్వారా 
సర్వత్ర వ్యా స్తమైనట్లు చెలియగలము.  యజన _ యాజనాది సమయములందు 
బుషి చృందో దై వతబాహ్మణ జ్ఞానర హిత మగు మంత్రమును (బయోగింపరాదని 
శుతిశాసనము, కనుక యజనిష్పాదిక యగు వేదవాక్కు నే బుషులు దర్శించిరి; 
అనగా కర్మసమృద్ధికె (బాజ్మాజసహితమగు మం్యతజాతమునే దర్శి-చి నుట 
శుతిసంమతమ్ము యుక్తసహయి గూడ. మజీయు (బాహ్మ:ఃములకు ముషి-భందో 
- దేవతాజ్ఞాన మావశ్యకము కాదనినంత మా్యత్రముచే వానికి బుషిసంబంధము ( ఆర్డై 
యత్వము) లేదనుటయు, కౌన నవి పొరుషేయములే యని యనుటయు యుక్తము 
గాదు. (వాహ్మణములకు గల బుషిసంబంధము సాయణాదిభాష్యక రలచే నువహ 


రింపబడిన కాండాను [క మణికావచనములచే చెలియనగును. 


“కశాభఖాదిం యాజమానం చ పహోత్యాన్‌ హౌ(త్రం చ దార్శికమి। 
తద్విదిన్‌ పితృమేధం చ నవాహుః కస్య తద్విదః ॥ 
ఆధ్వర(్యపవభృతి (త్రీణి తద్విధి ర్వాజపేయకొ । 

సవా శ్నుకియకాండే చ నవెందో రితి ధారణా॥"* 


. కాండాను[ కమ రక, 


ఛం దః £89 


శాళ్రాది “ఇషుతాష్టి ఇత్యాది (పపాఠకః, యాజమానా ః 

సం తార సించామి ఇత్యా ద్యనువాక షట్క మం(తాః 1 
హోతారః “చి త్రి(స్రుక్‌? ఇత్యాదయో మం(శ్రాః 1 “సత్యం 
(పపదేర్టో ఇత్యాదికం దార్శికం హొతమ్‌ | తద్విధ యః 
1ఉపోకానాం చతుర్విధమం త్రాణాం చత్వారి (బ్రాహ్మణాని | 
పితృమేధః “షరేయువాగ్‌౦సి మితి | తా న్యేతాని నవకాండాని 


1సజాపతినా దృషానిో _-- తె, సం, సొ. ఉపొద్దాతః. 
వూ ' ఇ 


“ఆప ఉంద. న్ట్విత్యాదిక మధ్వరకాండమ్‌ 1 ఆదదే (గావాసీ 
త్యాదికం (గహకాండమ్‌। ఉదుత్యం జాత వేదస మిత్యాదెకం 
దకీణాకాండమీ 1 తాస్యతాని (తీణి 1 (పాబిన వగ్‌౦శం 
కరో తీత్యాదికం (తయాణా మేతేషాం విధిః। చేవ సవిత: 
(వసుపెత్యాదికం వాజ పేయస్య మంత్రకాండమ్‌ । దేవా వై 
యథా దర్శం యజ్రా నాహర న్తేత్యాదికం వాజపేయస్య 

మ్‌ + ఆఉవృ*సోమో భవతీత్యాదికా 8 సవాః। 
నమో వాచే యాచోది తెత్యాదికం శుక్రియ మం(త్రకాండమ్‌ | 
వొ చై సత్ర త మాసతే త త్యాదికం తద్విధికాండమ్‌ [ తా న్యేతాని 


నవ స ఖ్యాక్‌ ని చం(దస్య కాండాని 1 అత స్తేషు చంద 


బుషి రితి ధ్యయమ్‌. 1” సౌ, భాంయతె, సం, 1.2.1. 


"స కొండా నుక క నుణికా$్‌ స్తే గొ కములను, థ్రీ సే సాయణ కృత తదర్త వివరణ 

మును బరిశీలించుచో తె తిరియసంహితయందలి దార్శికాధ్వ రకఐ మం(తాద క కాండలు 

. ద వాన్‌ 

({పజా:తి = సోమాదులచే దృష్టము లయినస్తు. తది-ధిరూపము లగు [బ్రాహ్మణము 

ణును వారిచేతనే దృ్భషము లయినటు స్పష మగును. ఇపే వివిధశాభఖభాగవ మంత 
లు ర్‌ ర్త శ? Os 


(నాహ్మణవి షయమునను చెలియదగును, 


080 భారతీనిరుక్త్‌ 


“కాన్ని యెడల (వాహ్మణములకు (ద్రష్ట (ప్రజాపతి యని చెప్పబడు 
చున్నాడు. (పజాపతి పర మెళ్వరునినుండి మం భాగమును (గహంచ్చి పిదప 
వేదవ్యావ్యానరూపములగు బ్రాహ్మణముల (బవచించెను ; ఇట్లు వేద వ్యావ్యాన 
(పవచనక ర యగుటజేసియే (ప్రజాపతి యచటచట (బాహ్మణములకు బుషిగా 
జెప్పబడినాడు” _ అనియు విమర్శకుల యాక్షేపము.! 


ఇట్లనుఐ సరికాదు. “బుషి ర్లర్శనాత్‌”- అని బుషిళబ్ల నిర్వచనము. దీని 
ననుసరించి “దర్శనము” వలననే బుషిత్వవ్యవహర మేర్పడవల యునుగాని “వ్యాఖ్యా 
పవచనములి వలన గాదు, వేదగతార్హమును దర్శించి వ్యాఖా్యా(పవచనముల జేసిన 
(వారు స్మృతిక ర్ర రలు. వారు మంత్రద్రాహ్మణ (దష్షలె, బుషులై, పిదప స్మృతిక ర్త 
లయిరి. అంతియేకాని స్మృతీక_ర్భృత్వము _వ్యాక్యా(ప్రవచనక రృృత్వము = బుషిత్య 
(పయోజకము కాదు. (చూ -బుషిశద్రిము,. చష్టృత్వేవ్రయు క్ర కమే బుషిత్వము, 
కాగా (వజాపతికి గల దష్పత్వము వ్యాఖ్యా ప్రవచనపూర్వ కము కాదనుట (శుతిస్మృతి 
సం(పదాయాభినుతము. శ్రీ సాయణాదులును “ఫజాపతినా దృష్టా ని” యని వ్యాఖ్యా 
నించుట గమనా ర్రము. కాన వేదవ్యాఖ్యానరూప [బాహ్మాజముల (బవచించుటచే 
(ప్రజాపతికి బుషిత్వవ్యవహారము గలదనుట సం(ప్రదాయాభి మతము, యుక్తి 
సహము గాదు. 


వాత్స్యాయన మహర్షియు “మంథత(వ్రాహ్యణ(వ్రష్టలగు బుషులే పురాణేతి 
హాస _ ధర్మళాస్త్రకర్తణ” అని యనినాడు. 


“దప్ప చవక్తృ సామాన్యా చ్చా_పామాణ్యానుపప త్తిః” ఎ య 
ఏవ మం(త బ్రాహ్మణస్య ద్రష్టారః ప్రవక్తారశ్చ తే ఖల్వితి 


1. భగవద్దత్త .... వైదికకోళోపోద్దాత-పుట, 46. 


భద 69! 


హానన్య పురాణన్య ధర్మశాస్త్రస్య చేతి” 


---వాత్స్యా, భావ న్యా, సూ, 41-642, 


“య ఏవ వేదస్య (దషారోఇను షా తారళ్ళ్చ తోదర్గస్య త ఏవ 
లు (©) థా 
స్మృ తీతిహోసాదీనాం (పవకౌరః _ _ ఇత్యర్థః” 


_-ఖద్యోత వ్యాఖ్య. 


మంత బాహ్మణ (వేద) (దష్టలును (పవక్త కలు నగు బుషులే పురా 
నేతిహోస _ ధర్మశాస్త్ర వవ క్త కలు = అని యర్థము. ఇట మం, (కట్రాహ్మణయోః 
దోష్టారః” అనిగాక “మంత్ర బ్రాహ శణస్య ద్రష్టారః” అని యేకవచన (ప్రయోగము 
గఅదు, మంత్ర బ్రాహ్మణయో శ్వేదనామభేయమ్‌? -ఇత్యాది స్టలములయందు నిత 
రేతరయోగద్వంద్వ ముచే మం(త(బాహ్మణములకు గల నిరంతరసా హచర్య మభీ 
వ్యక్త క్త మగును, ఇట న్యాయభాష్యమున “మంత బ్రాహ్మణస్య (దష్టారః* _ అని 
సమాహోరద్యంద్య మా(్రయించి యేకవచనము (వయోగింపబడినది. ఆందుచే 
బుషులు మంత్ర వాహ్మణసముదాయరూప వేదరాశియొక్క (దష్పలు; తదేకదేళ 
మునకు గాదు? _ అను విషయముగూడ నభివ్య క క్ర నుగుచున్నది. కాన బుషులు 
దర్శించినది మంత, వాహ్మణ సముదాయము; తచేకచేశము కాదు. త(క్రో క్ర 
(ములు పురాణెతిహాన ధర్మశాస్త్రములు, అట్లుగాక (చాహ్మణములు కూడ బుషి 
పొక్తము లగుచో నవియ స్మృతులే యనబడెడివి, తడ్రోక్రములెన న్మృతులే 
మంత ాహ్మణములు. రెండును వేదము _ అని ము క్రకంఠముగ గీ ర్రించినవి. 
కాన విమర్శకుల యొక్క వై "పై యూహలు (వాహ్మణగత పౌరుషే ఇయత్వ నిర్ణాయక 
ములు గాజాలవు, వ్రత్యత్షవమాణమువేగాని, యనుమా న్న ప్రమాణముచే గాని తెలియ 
జాలని వురుషార్థో పాయములను.అతీం ద్రియార్థములను చెలియజేయజాలినది వేదము 
( వేదయకితి) = ఆనున్లణియే వేదముయొక్క. వేధత్వ మును తెలియజేయు లక్షణము. 
అల లక్షణము మం తమునందు వలెనే (బ్రాహ్మణమునందు నుండుటచే మం(త్ర 


[వా హ్మణాత్మక శబరాళిక్‌ ఛందస్ట్వ మవిరుద్దము, 


692 భారతీనిరు క్రీ 


ఇంత వరకును గాయ(త్యాదిఛందో బద్దములు గానందున [బాహ్మణములకు 

ఛంద స్వము లేదు? - అనెడి (శ్రీ నాగేశభట్టు వాదమును, (బాహ్మణభాగమునకు 
జాన్‌ అ 

వేదసంజ్ఞయే లేదనెడి (శ్రీ దయానందాదుల వాదములును బరిశీలింపబడినవి. మంత 
(బాహ్మణముల రెండింటికిని వేదత్వముు ఛంద్నస్ప్వ్రము గలదని దర్శించి కిమి, ఛందః 
పద పరిశీలనము వలనను నీ విషయ మింకను స్పష్టము కాగలదు. “ఛందో బద్ద 
త్వము ఛంద స్వ మనునది యాపాతలకేణము మాత్రమే యని నిరూపింపబడి 
నందున నిక (శుత్యనుగుణముగ ఛందోలక్షణ మేదియో దెలియనలపియున్నది, 


[(శుతులు = ఛందపదనిర్వచనములు వజ 
(శ్రుతులే ఛందఃపదము నెట్లు నిర్వచించీనవో జూతము, 


ఛాదనాత్‌ ఛందాంసీ ;- 
“దేవా వై మృత్యో ర్భిభ్యక స్త్రయీ౦ ఏద్య్యాం (పొవిశగ్‌ం స్తే 
ఛందోభి రాచ్చాదయన్‌ య దేఖి రాచ్భాదయగ్‌౦ స్ప గృందసాం 


ఛంద స్యమ్‌” , య. ——_ ల 0, డ్‌, ఢీ, 
బాలీ 


దేవతలు మ్యత్యువునకు భయపడిరి, దృుత్యువునుండి రక్షింప గల్షినది 
[తయీవిద్యయే యని తలచిరి, (త్రయీవిద్య నాగ్రేయించిరి, తద్విహిత కరాశ్రీ 
చరణమునకు డొడగిరి ఛందస్సులతో (మం(త్రములకో) వివీధజస హోమ 
కర్మాదుల ననుష్టించిరి, ఇట్లు నిరఠతరము తమ్ము ఛందన్సులతో నాచ్బాడించు 
కొనిరి గాన నాచ్చాదకము లగుటిచే ఛందస స్సు లని వేదములకు నన్వరసంజ్ఞ = అని 
యరము, 


శ ౦ దః 698 


యాస్క్టమహర్షియ “ఛందాంసి ఛాదనాశ్‌ ” (నిరు. 7-8-2) అని పె 
(శత్యుక్త నిర్వచనమునే (ప్రదర్శించినాడు. పె శుతివాక్యముల గమనించుచో 
“కృత్స్న వేదరాశకిని ఛందస్సు లనెడి వ్యవహారము గలదు; నిరంతరము వేద 
మంత్రములతో సఖ్యము జేయుచు తద్విహితకర్మా జ్యనుషానతత్సరు లగుటయే 
ఛందస్పులతో నాచ్చాదించుకొనుట; ఆచ్చాదకము లగుచు వేదమం[తములు మృత్యు 
వును దూరము జేసి [క్రమముగ నమృతత్వమును సిద్దింసజేయును? - అని (తమా 
విద్యారూప ఛందఃస్వభావము దెలియును, 


భగవదితయందు సంసారివృతముయొక్క- పర్షములుగా. ఛందస్సులకు 
రూపకల్పన బుట్టు చేయబడినది, 


“ఊర్యమూల మధళ్ళాఖి మళ్వతం (పాహు రవ్యయమ్‌ | 
య (ou 
ఛందాంసి యస్య పర్జాని య స్తం వేద స వేదవిక్‌ 1” 
—భ, గీ, 151. 


“గందాంసి భాదనాత్‌ బుగ్యజుః సామ లఅలశణొని యస్య 
సంసారవృక్షస్య పర్ణానీవ పర్డోని 1 యథా వృక్షస్య 

పరిరక్షణార్జాని పర్ణాని తథా వేదాః సంసార వృత పరిరక్ష 
ణార్డాః, ధర్మాధర్మ తద్దీతు ఫల(ప్రకాళనార్జత్వాక్‌ .... ” శం భౌ, 


ఆచ్చాదకములగుటచే బుగ్యజుఃసొమలక్షణముల గు మంత్రములకు 
ఛందస్సు లని పేరు, సర్హములు వృతమునువలె ఛందస్సులు మాయామయసంసార 
నృతపరిరత జము. సేయుచుండును - ధళ్యాధర్మములు, వానివలని ఫలములను 
(పకాశింపజేయుట చ్వారా ఛందస్సులు సంసారవృక వరిం &ీణార్హ మై యవతరించినవి = 
అని యర్థము, సంసారవృతీమునకు మూలము బహ్మ. హిరణ్య గర్భాదులగు 
బీవులు శాఖాస్టానీయులు, ఆ వృక్షము వినశ్వరము (న శ్వో౭-పి స్టాతుం యోగ్యం 
ఇతి అశ్వత్థ మ్‌ కాని యిది వీజాంకురరూవమున (ప్రవాహ నిత్యము. వేదో (క్ట 


ర్‌ 





694 భారతీనిరు కి 


ములగు కర్మ లనెడి జలములచే తడుపబడి వర్గిల్లుచుండును; (దిహ్మ జ్ఞానముచే 
జ ౧ 

శేదింసబడుచుండును. ఇదియే 'వేదార్టము. ఇట్లు సమూణసంసారవృశ క్ఞాన ము 

గలవాడే వేదవిదుడు _ అని పై శ్లోక తాత్పర్యము. (చూ. మధుసూదనీ వ్యాఖ్య), 


ఇట ఛౌదన మనగా 1. త త్వవస్తు పావరణము, 2 సంసారవృతీ రక్ష 
ణము = అని రెండర్హములు చెప్పబడుచున్నవి. ఫలకాములై కర్మలయందు జరించు 
వారికి తత్త్వము నాచ్చాదించి ధర్మనిషుల గావించి సంసారవృతమును రక్షించు 
చుండును. జ్ఞానులగువారికి ధర్మాధర్మఫలముల యొక్క యనిత్యత్వమును దెలిపి 
రకించుచుండును, కర్మి షుల నధర్మరూపమృత్వువు నుండియు, జ్ఞానులను సంసార 
రూపన్ఫుత్యువునుండియు నాచ్చాఎంచి రక్షించునవి గాన వేదముణ ఛ (ద్రస్సులు 
_ అను నర్హము పర్యవసిత మగుచున్నది. కాన మృత్యువునుండి ఫీతులై. దేవతలు 
త యీవిద్యను ఎవేశించి ఛంచస్సులతో దమను ఆచ్చాదించుకొని రను పె గ్రుతి= 
తాత్పర్యమే యిట వివరింపబడిన దనుట స్పష్టము, స్మృతులు నీ యర్థము నిట్లు 
విపరించినవి. 


“మృత్యులీతైః పురా దేవై రాత్మన శ్వాదనాయ చ! 
ఛందాంసి సంస్కృతా నీహ చ్చాదితా స్పై రతోఒమరాః॥ 
= 

ఛాదనా ఛ్చంద ఉదిష్టం వాససీ కృతి "రేవ వా। 
ఛందో భి రావృతం సర్వం విద్యా తర్వత నా౭_న్యత ౩1” 


—బ్భ, పరా. స్మృతి. 24142, 
ఉష జ్య , = ర | వః ఇసి | ష్య 
చవర నన్టికా శర్మ బాతువులు = కృష్ణా జినశిల్సముం 
(చర్మ = శర్మ) వా. 
యజ్ఞవీక్షీతులగు యజమానుల నాబ్బావించి పరిరక్షణము 'సేయచు ఛంద 


స్పులు శర్మ (సుఖ) హేతువు లగునను విషయము కృష్టాజినదీకొధారణ మను వ్యాజు 
మున (శ్రుతి చక్కగా నిట్లు వివరించీనది. 


ఛ ౩ డక 690 


“అథ కృష్ణాజిన మాదశ్తే యజ్ఞస్మెవ సర్వత్వాయ। యజ్ఞో హ 
దే వేభ్యోఒపచక్రామ స కృష్ణో భూత్వా చదార। తస్య దేవా 
అనునిద్య =కచ మేవావచ్చాయా2.2_జ(హం? 1 


“తస్య యాని శుక్షాని చ కృష్ణాని చ లోమాని _ తా న్థృచాం చ 
నామ్నాం చ రూపం .... యది వేతరధా....యా స్యేవ బ|భూణీవ 
కారీణి తాని యజుషాం రూసమ్‌” 
“సెషా (తయో విద్యా యజ్ఞః 1 తస్యా ఎక చ్చిల్చమ్‌ = ఏష వర్గః। 
తద్యక్‌ కృష్ణాజినం భవతి! యజ స్యెవ సర్వత్వాయ। తస్మాత్‌ 
కృష్ణాజిన నుధిదీక న్త యజ్ఞ స్యేవ సర్వత్యాయ.... 
"ఆధ కృష్లాజిన మాద శ్రే... 'శర్మాసి (వా. సం, [14 - ఖతి! 
చర్మ వా ఏతల్‌ కృష్ణస్య, తదస్య తన్మానుషం, శర్మ దేవ్నతా। 
తస్మా దాహ గా! శర్మాసీళి” వ భౌ 1-1-41! నుండి ణీ 
“దక్షిణే నాహవనీయం (ప్రాచీన్నగీవె కృష్ణాజినే ఉప్పసృణాతి 
....యాని శుక్తాని తాని దివో రూపమ్‌! యాని కృష్ణాని తా న్యసై్యః 
ట్‌, >) ర 
య దివేతరధా__యాన్వేవ బ్యభూణీవ హారీణ్‌ _ తాన్య న్లరిక్షస్య 
రూపమ్‌; తీదేన మేపు లోకే స్యధిదీక్షయతి ....1” 
“కేనా మారభే” (వాసం 4%) ఇతి! గర్భో వా ఏష భవకి 
....యో దీక్షతే। స చ్చందాంసి (ప్రవిశతి తస్మాన్న్యక్నాంగులి 
రివ భవతి। న్యక్నాంగులయ ఇవ హొ గర్భాః-” 
= ఆధ దక్షిణేన శానునా౭.2రోహాతి_ “కర్మాసి శర్మ చు యచ్చ” 
(వా.సం. 4.9) ఇజి। చర్మ వా ఏతన్‌ కృష్ణస్య తడన్య 
తన్మానుషమ్‌। శర్మ చేవ(శ్రాః తస్మా దూహ-శర్మాసి శర్మా మె 
యచ్చేతి” శ. (బా, 8.2.1.1 నుండి శీ. 


698 భారతీనిరు క్తి 


“యజము దేవతలనుండి తొలగిపోయి కృష్ణమృగరూపమై సంచ్చరింప 
జ 
జొచ్చెను; దేవతలు వెన్నంటిపోయి దాని చర్మమును (గహించిరి, క్రాన్ల 
యజ్ఞశరీరమే కృష్ణాజినము, దానియందలి, శుక్ల - కృష్ణ _ దిభు వర్షమణ 
బుక్‌ _ సామ-యజున్సుల యొక్క. రూపములు. కాన నా వర్ణములు ముగ్యజు 
సామశిల్పములు. ఇట్లు కృష్ణాజినము (త్రయీవిద్యాస్వరూపము. [త్రయీవిహిత్ర 
కర్మసాధ్య మగుటచే యజ్ఞము కూడ (త్రయీస్వరూపము. అట్టి కృష్ణాజినమును 
(గహించుటచేతను, అచ్చాదించుకొనుట చేతను, యజ్ఞమునకు బూర్డత సిద్దించున్న, 
అందుచేత నే యజ్ఞదీక్షితుడగు యజమానుడు ఛందస్సుల (బవేశించును. (స చృందాంసి 
(ప్రవిశత్ని, అని శుతి చెప్పుచున్నది. లేక _ కృష్ణాజినము నందలి వక్రం 
కృష్ణ_బ(భువర్లములు లోక(త్రయరూపములుు లోక(తయరూస మగు కృ ఖా జినకున్లు 
ధరించి యజమానుడు లోకత్రయదీకితు డగుచున్నాడు. మానవునకు మొదట గలు 
నది మానుషజన్మ, యజ్ఞాచరణముచే పునర్లన్మగలిగి దేవత్వము. సిదించును, కావృన్ల 
కా జి థె 

దికితుడగు యజమానుడు గర్భస్టశిశు తుల్యుడు, గ ర్భొస్టళిశు పరీతిగ (వేళలు ముడిచి 
గుప్పిలి పట్టి (న్యక్నాంగుళిః ముష్టీన్‌ కురుతే మాతృశరీరాచ్చాదితుడై యుండునో యజ 
మానుడు నే గుప్పిలి పట్టి (తయీవిద్యారూప ఛందోమాత్చ శరీరాచ్భాదితుదై _ 
కృష్ణాజిన (చర్మ్రధారియై యుండవలెను. అందుకే కృష్ణాజినధారణము. కృ షాజినము 
మానుషదృష్టిలో గృషప్పమృగము యొక్క చర్మమె(త దస్య త న్మానుషమ్‌్స్‌, కానీ 
దేవతా (పీతికర మగుటచే యజ్ఞకర్మమునందీ చర్మము శర్మ, శర్మ దేవ్యత్రా యగును 


కావుననే యజమానుడు _ “నీవు శర్మరూపివి: నాకు శర్మ (సుఖము) నిమ్ము (శర్మాస్‌ 


శర్మ మె యచ్చ కృష్ణా జినమును సంటోధంచి యధదిరోహించుచు 


దిలుకును” _ అని వర్ణము 


ఇట కృష్షా జినము (కయీవిద్యాశిల్పము; ఆడది మాను షచృష్టి లో చర్మము, 


సయమపూర్వక యజ్ఞానుష్టానసమయమున దేవతాాపీతికరమై శర్మరూపము*” - అని 


చెప్పబడినది. అ "పై బుక్‌ యజాః-సామలడ్‌ అ ముగు (త యీవివ్యయు మా నుషదృష్టిలో 
గేవలము చర్మరూపము. అనగా మనస్సు నాచ్చాదించెడి 'కేవలశబ్దరూ పము, కాని 
చేదార్థకుశలుడై వేదవిహిత కర్మారిపరతం[తు డగుచు నిరంతరము ఛందస్సులకో 


ఖ౦ దః B97 


నాచ్చాదించుకొనుచో నపు డాత్రయీవిద్య కేవలచర్మ(శసురూపము గాక దేవతా(పీతి 
“కూతు నగుదు శర్మ(సుఖ)ిరూప మగు నను విషయ మీట సూచిత మగు చున్నది, 
దేవకలు వృత్యువునకు భయపడి త్రయీవిద్యను _బపెళించి ఛందస్సులతో 
తమ్మాచ్చాదించుకొని రనెడి పూర్వోదాహృత (శుత్యర్థమే యిట కృషాజినశిల్పము 
ద్వారా (ప్రదర్శింపబడినది. 

తయీవిద్యారూసము యజ్ఞము; [తయీవిద్యాశిల్పము కృ ష్లాజినము 
__కాన నట్టి (తయీవిద్యాధ్యయననునందు అధికారము సిద్దించుటకై చేయదడెడ్‌ 
యుపనయనసంస్కారమునందును గూడ  కృష్ణాజినధారణముచేయబడుచుండును, 
ఆది మానుషదృష్టిలో “చర్మమి యయ్యును దేవతా (పీతికంమై శర్మ (ఆనందు 
శూతువగుచు 'శర్మి యగునని చెప్పబడినది, (తయీవిద్యా _సతిషితు అయి ఛంద 
స్పులతో తమ్మాచ్చాదించుకొనువారు చి త్తశుద్దిద్వారా (కఎముగ శర్మ (ఆనంద 
స్వఠూపు లగుదు రని (వ్రబోధించుటయే కృష్ణా జినధారణ తాత్పర్యము. నేటికిని అభి 
వాదన ప్రసంగమున శర్మాంతముగనే (నారాయణశర్మా ఆహం భోః అభివాదయే 
_యనుచుు నామోచ్చారణ జేయుట సీ వై దికసం[ప్రదాయరహాస్యద్యోతక మనవచ్చును. 
అనందస్వరూపు డగుటచేత నే పరమేశ్వరునకును శర్మ యని నామము. 


"సురేశః ళం శర్మ విశ్వరేతాః (ప్రజాభవః 


" సరమానందరూపత్వాన శర్మ శం, భా 


శర్మ(ఆనంచ స్వరూపుడగు విష్ణువు యజ్ఞస్వరూ పుడు (యజ్లో వై విషు 

యజ్ఞము (త్రయీవిద్యాశరీరము. అత్తే విష్ణుపు (త్రయీ ఏద్యాశరరుడు. 
“యస్య ఛందో మయం _బిహ్మ డేహా ఆవపనం విభో । 
శేయసాం తస్య గురుషు వాసో౭_క్య న్వవిడందినమ్‌ 1” 


భాగ. 10-8045. 


698 భారతీనిరు కో 


దేవా 1 (శేయోమూలము ఛందోమయము నగు (దిస్మా (వేవము ప్రీ 
మూర్తి. అట్టి నీవు విద్యాభ్యాసమునకై గురుకులవాసము చేయుట లోకధర్మాను 
కరణము మాత్రమే" _ అవి తన నెచ్చెలిమైన శ్రీకృష్ణునితో కుచేలుడు పల్కిన 
వొక్యము, 


కాన “కృష్ణమృగచర్మ - శర్మ” - శబ్దములు “యజ్ఞము యొక్క లేక 
పరమేశ్వరుని యొక్క దేవా మగు (త్రయీవిద్యనే తాము ధరించుబి యను భావ 
మును ఆరాధకులకు స్ఫురింప జయునట్టివి, ఇంతేకాదు; ఆవి శర్మ హేతువులు, 
ఛందస్సులు శర్మహేతువు లను విషయమును “సంహితా పదపళ _సి ద్వారా [శతి 
యిట్లు (ప్రతివాదించుచున్నది. 


“ప్రజాపతిః (పజాః సృష్వా వ్య|సంసత సంవత్సరఃక్క స 
చృందో భి రాత్మానం సమదధా ద్య చ్చందోభి రాత్మానం 


సమదధా తస్మా తృంహొతా ఇతి” ఎరు, ఆ, 9-212, 


కాలస్వరూప్పడగు పరమేశ్వరుడు దేవ తిర్యజ్మనుష్యరూప (ప్రజలను 
సృజించి గ్రాంతుడై. ఛందస్సులచే స్వశరీరమును సమాహితము గావించెను. అనగా 
వేదోక్త మంత్రపాఠసామ ర్థృముచే స్వావయవ పాటవమును సంపాదించెను. ఛంవ 
స్స్పులచే (పేడములచ్చే స్వశరీరమును సమాహితము గావించుటచే ఛందః పాఠము 
నకు “సంహితి యని యన్వర్షనామము (యస్యా దయం ఛందోభిః స్వశరీరం 
సమాహితవాం స్తన్మా త్పమాధాన హతుత్వా చృందః పాఠః సంపొతే త్యుచ్య'తే 
నాథా, సృష్టికార్య పరిశాంతు డగు (పజాపతి ఛందఃపాఠముచే సమాహితు 
డయినట్లు, సంసారభారపరి[.శాంతు లగువారును ఛందఃపాఠముడే సమాహిత్రు (స్వస్తు, 
అగుదురు; అట్టివారి సూల = సూక్ము శరీరములు సమాహితము (స్వసము) అయి 
అనంద (శర్మ) 'పాప్తిని గలించెడి పాటవము ఛందఃపాఠము (స్వాధ్యాయముచే 
సమకూరును; ఆందుచె - నట్లు స్వాస్త్య్యమున్కు పాటవమును గల్లించునది యగుటకే 
'సంహితి యగునని తాత్పర్యము. 


ఛం దః 699 


కాన 'ఛాదనాత్‌ ఛందాంసి? - యను నిర్వచనమే యిట చెప్పబడి నట్లగు 
చున్నది. కాని ఛాదన మనగా నాచ్చాదించుట (మృత్యువునుండి యాచ్చాదించుట) 
యను నర్జము పూర్వము చెప్పబడినది. “స్వాస్థ్యమును జేకూర్చి పాటవమును 
గల్లించుటి యని యిట జెప్పబడినది. రెండింటి తాత్పర్య మొకటియే. 'ఛాదయతి" 
ఆయను (క్రియకు సిద్ధాన్లకొముడి యందు నీ యర్ధము లిట్లు వివరింపబడినవి, 


“స్వార్థ ణిచి తు ఛాదయతి। బలీ భవతి, ప్రాణీ భవతి, 
ఆపవారయతి. వేత్యరః" 
@ 


“ఛాదన* మనగా బలవంతు డగుట, (ప్రాణశ క్రిమంతు డగుట, అచ్చా 
దించుట _. ఆని యము, అట్ట ధర్మము గలవి యగుటచే వేదములకు “ఛందస్సు” 
లని పేరు, ఛందస్సులతో నాచ్చాదించుకొనుటచే (బాణులు శక్తిమంతు లగుదు 
రను విషయము తై త్రిరీయ(ుతియు నిట్లు వివరించినది, 


“ పజాపతి రగ్ని మచినుత। స తురపవి ర్ఫూత్వా౭.తిషత్‌ | 
తం దేవా బిభ్యతో నోపాజ2యన్‌। తే ఛందోభి రాత్మానం 
ఛాదయిత్య్వోపా2౭2ఒయన్‌। త చృందసాం ఛందన్వమ్‌। (బహ్మ 
వె ఛందాంసి। (బహ్మణ ఏత(దూసగ్‌ం యత్‌ కృష్ణాజినమ్‌! 
కార్తీ ఉపానహా వుపషముంచతే। ఛందోభి 'రేవాఒజఒతజ్మానం 
ఛాదయిత్వా౭౬గ్ని మువచరతి॥” . —తె.సం, 5604021. 


(ప్రజాపతి యగ్నిచయనము జేయ నా యగ్ని తీక్షవ(జధాఎవలె నత్యు(గ 
రూపుడై శేజరిల్లెను. దేవత లా మహాగ్నిని జూచి భయపడి సమీపింవలేరై రి, 
వా రపుడు ఛందస్సులతో దమ్మాచ్చాదించుకొని వానితో నాత్మరకీ గావించుకొని, 
యగ్నిదరి జేర గల్లిరి, ఇట్లాచ్భాదకము అయి ఆత్మరకొకరము లగుటలు ఛంద 
స్పుల ఛంద న్ల్వము, వేదమే ((బహ్మయే ఛందస్సులు కృ మ్షాజినము అనునది 
(బహ్మ (వేదము యొక్క రూపము. కాన యజమానుడు కృళ్ణాజిననీర్మితము 
లగు పాదుకల ధరించుచున్నాడు. అనగా ఛండస్సులచే నాచ్బాదింనబడి యగ్నిని 


700 భారతీనీరు కీ 


సమీపించుచున్నాడు _ అని యర్గము, (పత్యకముగ జ్వాలారూపుడై తీక్షమ గ 
గన్నడ్హైడి యగ్ని ఛందస్సులతో నాచ్చాదించుకొనెడి యజమానునకు దేవతారూప 
మున (బసన్నుడై (పాప్యుడగునని భావము, ఆచ్చాదకము లగుచు ఆత్మరకాకర 
ములు (ఆత్మచికిత్సకములుు -శర్మ హేతువులు _ గాన వేదములు ఛందస్సు లగునని 
(శుతితాత్సర్యము. 


(2) ఛచదయ స్తితి ఛందాంసి ;= 


ఛాదయ నీతి ఛందాంస్‌ -యను నిర్వచవమే గాక “ఛభచయంతీతీ ఛందాంస్‌ 
యను నిర్వచనము గూడ (శుతులయందు గలదు, 


ళ్‌ శ్రా న్యస్మా అచ్చదయం నాని య దస్మాజఒఅచ్చదయన్‌ 
తస్మా చృ౦దాంని” శ (బా, B.d_2- 1, 


ఇట (శ్రుతియందు ఛదయ న్తీతి ఛందాంసి” యను నిర్వచనము, _బదర్శీంప 
బడినది,  'ఛదయంతి* యను [కియకు సిద్దాంతకౌముది యందర్హ మిట్లు గలదు. 


“*వదంతం౦ (సయుం క్రై ఛదయతి। బలవంతం (పాణవంతం 
వా కరో తీత్యరః 1” 
రథ 


బలవంతున్సి లేక [పాణవంతుని జేయునది యని యర్గము, కోన నీ 
నిర్వచనము గూడ _పూర్వో క్రమైన 'ఛాదయన్తీతి ఛందాంసి యను: నర్థము నే 
స్పష్టము జేయుచు వినరించుచున్న ది. 


ఇంతేగాక ఛందః శబ్దమునకు మణీయొక విర్వచనము గూడ సంపదా 
యానుగతమై కానవచ్చుచున్నది. 


3) చందయతి - ఆహాదయతి 1 


. “చందయతి ఆహ్ల్హాదయత్కి చంద్యలేఒనేనచో . చది అహ్హాదనేఎ 


ఛ ౦ దః 701 


చండే రాజే శ్చ ఛః (ఉణాది 4-218) ఇతి ఆసున్‌ = చస్య ఛక్న' 
__అమరసుధాటీకా 3 వాచస్పత్యము. 


ఆహ్ల్హాదపరచునవి, నేక దీనిచే నానందింపజేయబడుదురు గాన ఛంద 
అని యర్హము. ఆహ్ల్హాదపజచునవి యనుటజే లోకో త్తరాహ్లాదముచే 


ఈ ర్త 


సో 
తమును స్వస్థము (సమాహితము) గావించునవి యని సూచిత మగుచున్నది. 


ఈ లోకోత్త రాహ్లాదమే రమణీయ ర్హము. అటి రమణీయార్లమును (బతిపాదించు 


వేదళలములే ఛందస్సులు. అట్టివి యగుటచేతనే వీనిని కావ్య మనుచు "కావ్యం ఛందః. 


a 


త్రయీ వై విద్యా కావ్యం ఛందఃి = అని యూ రీతిగ డ్రుతులును (బనర్హి ర్రిలిసవి" 
చూ * కవి కావ్యశబ్దములుు, 


గాయత్ర్యాదిఛంది.న్చలు = ఛంద స్త ము 9 


*సందా౦సి ఛాదనాళ్‌ ? - ఆను స్‌ వ్యత త్ప్పత్తి తి ననుసరించియె గాయ్మ్యత్యాది 


ఛందస్సులకును ఛండస్సులను నామ మన్వర్గము నది, 


కోప చృందోభి శృన్నో య చృందోఖి శ్చన్న స్తస్మా . 
చృందాంసీ త్యాచత త ఇతి” 

“ఛాదయ స్తీ వా హ వా ఎనం వందాంసి పాపా త్కర్మజో 
యస్యాం కస్యాంచి ది దిశి కొమయతే య ఏవ మేత 


చృందసాం ఛంద స్వం చేద్క ఇతి” వ. ఆ 21.6 
నాం 


 ఉష్టిక్‌ గాయంత్యాది ఛందస్సులు (ప్రాణ దేవత (హరణ్యగమ్భని) యస 
యనమల... కాన ప్రాజదేవత గాయత్రాది ఛందో మయము. ఇట్లు (ప్రాణదేవత 
ఛందోమలు యగుచు గాయ్మత్య్యాది ఛందస్సులచే నాచ్చాదిత మగుటజేసిి ఛాదన 


86) 


702 భారతీనిరు క్తి 


హేతువు లగు గాయ[్యాదులకును “ఛందస్సు? లని యన్వర్హనా మము గల్లినది, 
మటీయు నెవడీ ఛందస్సులు  _పాణదేవత నాచ్చాదించున ఏ యని తెలిసికానున్లో 
యతడు ఎచట నే పాపము చేయ సంకల్పించినను గాయత్యాది ఛందస్సు లా (పాణ 
డేవతోపాసకుని పాపము నుండి యాచ్చాది(చును; పాపసంకల్పముల బోన్గాక్షి 
పాపము ఏ స్పృశింపకుండ జేసి యాతని రక్షించును = అని యర్హము 


మం(తములతో సందింధము లేక గాయ(త్యాదిఛందస్సులకు స్వతం(తమైన 
యునికి లేదు. ఇట గాయడశ్రాది ఛందస్సు లాచ్చాదించుచున్నవనినచో వేదములు 
ప్రాణ దేవత నాచ్చాదిఠంచుచున్న వనియే యర్థము. ఐత రేయ(బ్రాహ్మణము గూడ్‌ 
ఛందస్సులు (ప్రజాపతి యంగము లని యిట్లు వర్షించినది. 

“| పజాపతే రా ఏకా న్యంగాని య చ్చందాంసి” ..-ఐ:(బా, 18 

కాన నిట్లు ఛందస్సులు (ప్రజాపతి యంగము అనియు, విష్ణువు ఛందో 
మయమూ ర్తి యనియు జెప్పుబచే బరమేశ్వరుడు, లేక హిరణ్యగర్భుడు ఛందః 
శరీరుడు లేక ఛందోమయుడు అని తెలియును. అనగా 1) పరమేశ్వరుడు ఛంద 
స్పుల (వేదముల చేత నే తెలియబడును, 2) ఛందస్సులు పరమేశ్వరుని (ఓతి 
పాదించుటయందే తాత్పర్యము గలవి - యనెడి రెండు విషయములు స్పష్టము లగు 
చున్నవి. యజ్జదీకీతుడై ఛందోమయుడై న యజమానుడును (పజాసనతిరూపుడే 
యగు నని [కుతి చెప్పుచున్నది, 


“ప్రజాపతి రో యజశేి 0 మి టా. 17 
“చేవాసురా హో వై యత సంయేతిర ఉభతయే (పాజావత్యాః! 
. ఎధౌం, ఊం 1b 
“శాస్త్రీయ (ప్రకాశ వృ త్త్యభిభవనాయ (ప్రవృత్తాః స్వా భావిక్య 
స్తమోరూపా ఇంద్రియ వృ త్రయో౭.సురాః | తథా తద్వివ 
రీతాః శాస్తాంర్ద విషయ వివేక జ్యోతి రాత్మావో దేవాః 


ఛభ౦ దః "03 


జ 


స్వాభావిక తమోరూపాసురాభిభవనాయ (ప్రవృతా 
ఇత్యనో్టన్యాభిభవో ద్భవరూపః సం[గామ ఇవ సర్వ 
(పాణిషు (పతిదేహం దేవాసుర సంగ్రాసో౭నా దికాల 
ప్రవృ త్త ఇత్యభిపాయః | ....అత ఉభయేజ-పి దేవా 
సురాః (పజాపతే రపత్యానీతి ప్రాజాపత్యాః | (పజాపతిః 


కర్మజ్ఞా జానా ధికృత పురుషః 1 “పురుష ఏవోక్టమయ మేవ. 


మహాన్‌ (వజాపతిఃి ఇతి శుత్యంత రా 1” జాక్‌ 0.భొం 


అనగా కర్మజ్ఞానాధికృతు డగుచు యజమానుడు ఛందోమయుడై. వ్యష్టి 
పరిచ్చిన్న భావము వదలి తనను సమష్టి దేవతా స్వరూపు డగు (పజాపతిగ భావన. 
చేయవలె. ననియు ము (గ్రమముగ త[దూపుడు కావలె ననియు దాత్పవ శ్రము. 


గరుడవాహనః _ వృ షభవాహనః = 


హాంణ్యగర్భునిపలెనే సుపద్దుడును ఛందోమయు డని యిట్లు చెప్పబడు 
చున్నాడు. 


“సుపర్జోజసి గరుత్మాం స్రీవృ శ్తే శిరో, గాయత్రం చక్షుః, సోమ 
ఆత్మా, సామ కే తనూ ర్వామచేవ్యం బృహ (ద్రథంత రే. పక్షి 
య జ్ఞాయజ్లియం పుచ్చం, ఛందాగ్‌ం స్యంగాని ధిష్టియాః కఫా, 
యజూగ్‌ంషి సామ సుపర్ణో౭_సి గరుత్యాన్‌ దివం గచ్చ సువః 
వత” _శె. సం. 4-1-1055 4-6-5 ఫ్‌. వా, సం, 1 అశ 
శ. [బాం 67-2-63 ఐ.ఆ, 5_1- ర్‌. 


ఈ యుతి వాక్యము లగ్నిని ఛందోమయుడగు సుపర్దునిగా గీర్తించు. 
చున్నవి. సుపర్దుడు (గరుత్మంతుడు) ఛందో మయు 'డగుట శుతితాత్పర్యము 
ఛందోమయుడగు 'గరుడునిచే వహింపబడుచు శ్రీమహావిష్ణువు గజేం(దుని రక్షించు 
టకై యేతె చినట్లు ట్రీ మద్భాగవక మిట్టు చెప్పుచున్నది. . 


704 భార తినీరు కి 


“ఛంజోమయేన గరుడేన స ఉహ్యామానః చక్రాయుధో౭_భ్యగ ను 
దాశు యతో గజేంద్రః 1” భాగ. 88-81. 


ఈ గరుడుడు వేదరాశి యని హరివంశము గూడ నిట్లు చెప్పుచున్నది. 
“తతః స భగవాం సారో వేదరాశి రితి స్మృతః” 
వాన్‌ మ్మ | 
హొ రివంకః 702, 


యజ్ఞము (త్రయీవిద్యారూపమై ఛందోనుయ మగుటజేసిమే “యజ్ఞాంగః 
: యజ్ఞవాహనః, వృ షరథి = ఇత్యాదినామములు (శుతిస్టృతులయందు బరమేశ్వరు 
నకు జెప్పదిడుచున్నవి. “(బహ్మాణం [దిహ్మవాహసమ్‌ (ము. 6.467 మొల 
యజేభి ర్యజ్ఞవాహసం (బు. 8-12-20 మొ; వృషా త్వా వృషణం వర్థతు ద్యా 
ర్వృషా....న నో వృషా వృషరథః (బు. 5365); యజ్ఞాంగో యజ్ఞవాహనః 
(విష్ణుసహస్రనామ = ఇత్యాది [కుతి _ స్కృతివాక్యములు “పరమేశ్వరుడు యజ్ఞ 
శరీరుడు యజ్ఞవాహనుడు ఛందఃశరీరుడ్కు ఛందోవాహనుడు, _ అను విషయమును 

- ఆన | అస ఇ 
దెల్చుచున్నవి. అనగా ఛంవస్సుల ద్వారా, యజ్ఞాదికర్మానుష్టానముద్వారా, పర 
మేశ్యరుని దర్శింప శక్య మని తాత్పర్యము, శాస్త్రయోనిత్వాత్‌ ((బ సూ. 11% 
“బ్ర (దిహ్మణి నిష్టాతః పరతి (బహ్మాధిగచ్చతి" -ఇత్యాది వచనములును పర మెళ్వ 
వడు వేదె దై కవ్రతిపాద్యు డని చెప్పుచున్నవి. ఈ వై దికసంప్రదాయ రహస్యమును 
గు ర్రింపజేయుటకో యనునట్లు శివాలయములందు ఛందోమయుడు లేక ధర్మస్వ 


రూపు డగు నందీశ్వరుని మొదట దర్శించి పిదప శివుని దర్శించు[కయు, విష్ట్వాలయ 
ములందు మొదట ఛందోమయ స సుపర్లుని (గరుత్మంతుని) దర్శించి పిదప విష్ణువును 


దర్శించుటయు నను నాచారము కష్ప్టజననందుత మ నేటికిని వరలుచున్నది. దేవతా . 


_ మూర్తి కెదురుగ గరుడధ్వజ సృషభధ్వజముల (బతిస్ట ంచి (బహో్కోత్సవముల సల్చు 
. న ఆచారములు నీ యర్థము సుసలకీంసప యుసట్టీవి, 


శీ. ఛందస్సుల ద ద్వారా మాత్రమే పరమేశ్వరుని వర్మింపళక్య నుగుట యూ 
అట్లు దర్శింవదేయటి యందు చందిస్సులు స్వచ్చంచములు . య స్వతః(ప్రమ మాణములు 


ఛ౦0 ఈ 785 


__నసు_ విషయము ఛందఃపదము యొక్క మఖియొక నిక్వచవము ద్వారా 
(గహంపనగును. 


“ఛందాంసి నామ ద్విపదాం వరిష్ష ] స్వచ్చందయోగేన భవంతి 
తత్ర । ఛందోవిద సేన చ తా నఢీక్య | గకా వొ వేదస్య 


న వేద్య మార్యాః ॥ __ధార, నవత్స్పుజాతీయ. 2-41, 


“హా ద్విపదాం పరిష్ట 1 ఛందాంసి వేదాః, స్య్వచృండయోగేన 
స్వచ్చందతా సా్యదీనతా యేథాకామ మిళ్కర్హః | తవ 
(పమాణం భవన్తి । (శూయతే చ - సర్వే వేదా యత్సద 
మామనంతి; వేదై శ్చ సర్వై రహ మేవ వేద్యః ఇతి | 
పురుషార్గపర్యవసాయిత్వా ద్వేదస్య తద్వ్యతిరి కన్య ఆనిత్యా 
శుచి దుఃఖానువిద్దత్వేన పురుషార్తత్వాభావాక్‌ తత్వ్వరూపళ్వ 
త త్సాధకత్వ త | త్పతిపాదక త్వేన వేదానాం (పమాణత్వ మిత్యర్థః । 
యస్మా చ్వేదాః స్వచ్చ౦దయోగేన త శై ౦వ ప్రమాణం భవన్తి | 
తేన చ హేతునా తాన్‌ వేదా నరీత్య ఆనగమ్య 'పేదాంక 
(శవజణాదికారణం కృత్వా, గతాః పాగిస్తాః, వేదస్య సంవి 
దూంపస్య పరమాత్మనః రూవం న వేద్యం ప్రషంచం, ఆర్యాః 


పండితా? బి హ్మవిదః॥" ళం భా. 


“వేదములు పరమేశ్వరపరములు గావు -అని శంకించెడి ధృతరాష్ట్రుని నసండియ 
మును దొలగించు టకై సనత్సుజాతుని సమాధానవచన మిది. “పుదషశేవుడా! ఛంద 
స్పులకు బురుషా ర్రముల దర్శింపజేయుటయందే తాత్పర్యము. పురుషార్థవ్యతిరి క్తమః 
లయినఏ. ఆనిత్య-ఆఫుచి-దు భానుగతములు. కొన నవి పురుషార్థములు గావవియు 
ఛందస్సులు బోధించుచున్నవి. అట్టి ఛందస్సులు పరమేశ్యరన్వరూవములు, తత్పాధక 
ములు త(త్ర్రతిపాదకములును నగును. కాన నవి అన్మనిర పేక్షముగ, అవగా స్వచ్చం 
దముగ, పరమాత్మయందు (బిమాణము లగుటిచే వాని నధ్యయముబేవి దిహ్మవిదు 


76 భారకీనిరుక్తో 


లగు నార్యులు (పండితులు) వేదముయొక్క (సంవిద్రూపుడగు పరమాత్మయొక్క, 
స్వరూపమును బొందుదురు. కాని వేన్యమగు (ప్రపంచమును బొందరు-ఆని యర్థము, 

ఛందస్సులు స్వచ్చందయోగముచె బరమాత్మయందు (బమాణము లగు 
ననుటచే వేదములకు ఛందస్సు లను నామ మన్వర్తి మైన దను విషయమిట సూచిక 
మగుచున్నది. కాన ఛందస్సు లనగా స్వచ్చందముగ బురుషార్హముల (దితిపా 
దించునవి యని భావము. 


ఛందస్సులు = నిర్వచన కనుమ" 


ఇంత వరకును ఛందః శబ్దమునకు శుతిస్మృతులు (పదర్శించిన వ్యుత్చ 
తులివి. 
అ 
1, ఛాదయ ని ఆచ్చాదయ ని ఇతి 
“2. ఛవయ ని. ప్రాణీ భవన్తి బలీ భవన్తి ఇతి, 
nr — అటి 
8 ఛఇందయని ఆహ్లాదయ న్లి. ఇ39. 
4. స్వచ్చందయోగేన (ప్రమాణం భవ న్ని ఇతి __ఛందాంసి. 
పెన జూపిన వ్యుత్పత్తులలో నొకొ_క్క-దాని యందొకొ క్క విశిష్ట 


తయు, దానిని బురస్కరించుకొని యొక 1కమపదతియు నుదిషమె యున్నటుల 
గన్నట్లును. 


1. మొదటి. నిర్వచనమును జూతము... 'ఛాదయ ని - ఆచ్చాదించు 
నవి యని యర్హము. యజ్ఞదీకీతుడు భౌతికళరీరాచ్చాది తుడయ్యును, ఛందః శరీరుడై. 
౨ మతీయొక శరీరము దాల్చి” డివ్యజన్మ నొంఎ నని, యీ నిర్వచనము వలన డెలియు 
చున్నది: కృష్ణా జినధారణశిల్బము _ వలన నీ విషయము స్పష్టము గావింపబిడీనది. 


ఇట. యజ్జదీకీతుడు. ఛందఃకరీరుడగుట యన “ఎమో చూతము. 


=. కర్మానుష్టానమునకె 'దీకితుడగువాడు భౌతికశరీరముతో నొప్పి యున్న 


శళం౦దః 707 


జొలదు. దేవతానుగహపా(తు డగుటకె వలయు విలక్షేణశరీరము నాతనికీ 
ఛందస్సులు _పసాదించుచున్నవి. ఆకడు జన్మసిదబ్రాస్యాణత ముతో నొప్పి 
యున్నను నా (బ్రాహ్మణత్యము వేదవిహిత కర్యానుష్లా న యోగ్యతాసంపాదకము 
షూత్రమే. తరువాత దీకేణీయేష్టి - కృష్ణాజినధారణాది దీచాసంస్కారములచే 
సంస్కృృతు డగుచు దీకీతుడై ఛందస్సులతో నను[గహంపబకిన నూతనశరీరముతో 


పళిష్ట(బ్రాప్మాణుదై మహావీర్యుడగు నని (శ్రుతి చెప్పుచున్నది. 


“అధై క ఉద్వదతి-దీక్షీతో ఒయం (బ్రాహ్మణో దీక్షీతోఒయం 
బ్రాహ్మణ ఇతి। నివేదిత మేవెన మేత త్స_న్హం దేదెభ్యో 
నివేదయతి, అయం మహావీర్యో యో యజం ప్రాప దితి॥ 
అయం యుషాకెకో భూళ్‌ | తం గోపాయత ఇశ్యెపై తదాహ” 
కటా 8-21.89. 


“అథ య(ద్బాహ్మణ ఇత్యాహ _ అనద్ధప వా ఆస్యాత? 
పురాజానం భవతి | ఇదం హ్యాహుః _ రవెంని యోషిత 
మనుసచ నే! తదుత రకం స్యేవ రేక ఆదధత్రితి। అథా(తాద్దా 
జాయతే । యో (చాహ్మణో __ యో యజ్ఞాం జాయితే 
తస్మాదపి రాజన్యం వా వశ్యం వా (బ్రాహ్మణ ఇత్యేవ 
(బూయాగ్‌ | దహ్మణో హి జాయతే! యో యజ్ఞా 3 
జాయతే | తస్మా దాహుః - న సవనకృతం హన్యాత్‌ 
ఏనస్వ హైవ సవనక్ళ తతి” ' 

శ, (బా, "82-1-40. (వా. సం రట. 


ఆధ్వర్యు డను బుత్విజుడు దిక్షాదిసంస్కారములబే దీకితుడై న యజ 
మానుని- “ఇడుగో దీకితుడై న యజమానుడు. ద్రీకొదిసంస్కా_-రములిచే మహావీర్యుడై. 
యజ్ఞకర్య కేతెంచినాడు; ఇతడు మీలో నొక డగుటచే రక్షింపుడు _ అని” 'జేవత 
అకు. నివేదించును. ఇతడు. జన్మసిద్ద బ్రాహ్మణత్వము గలవాడయ్యును. నది యభి 


706 భారతీనిరుక్తీ 


వ్యక్తము గాకయుండును. ఏలయన, గర్భధారణసమయమున స్రీలు సామాన్య 

ముగ రతఃసమౌ (కాంత లగుబురని చెప్పుదురు, అందుచే జన్మసిద్ధబ్రాహ్మాణత్వ మభి 
వ్యక్తము గాదు. తిరిగి యిట. (బహ్మనుండి - అనగా యజ్జ్ఞమునుండి _ పుట్టటచే 
శాహ్మణుడ గుచున్నాడు. ఆస్తే రా =న్యుడుగాని, వె వ్యడుగాని, జన్మసిద్ధ ల్‌ రోకవ్యవ 
హాయోగ్య బ్రాహ్మణత్యము లేకున్నను యజ్ఞాచరణముచే దేవతాను గ్రహయోగ్య 
(బాహ శ్రణత్వము నొందును. కావున యజ్ఞాల జంపరాదు,. అట్లు చంపువాడు. 
మహావాపి యగును = అని య్యము 


పె (శుతివాక ముల గమనించుచో యజ్ఞము నాచరించిన వాడు మొదటి 
ప్రాకృత దేహముతో గాక య్మపాకృత (క్రాహ్మీకనువుతో విలసిల్లునని తెలియుచున్నది. 


“స్వాధ్యాయేన (వతే ర్లోమైః ఇ9విద్యే నేజ్యయా సుత్తి ‘| 
 మహాయజ్జై శ్చ యజ్జై శృ (బాహ్మీయం క్రియతే తనుః॥" 


ఇ ఖై 


మమ. 2.28. 


ఇత్యాది (శుతివచనములును పై విష మునే వివరించుచున్నవి. ఇట్లు కర్మయోగ 
మున (బవ రిల్లువారలకు (బాహ్మతనువును _ఛందఃశరీరమును = అను(గహించునవి 
ఛందస్సులు. కనుక ఛందస్సులచే నాచ్చాదింపదిడుట యనగా నాసురీ(ప్రవృ తివి 
దొలగించి ఛందస్సులు కర్మణ్యునియందు (గమముగా ద దె పీసంపదిను విఅసిల్ల జేయుట 
యని (గ్రహింపనగును. ఈ విషయమునే “ఛందాంసి ఛౌదనాత్‌” అను మొదటి 
నిర్వచనము స్ఫురింప జేయుచున్నది. 


0 “ఛదయ స్రీ సీతి ఛందాంసి కర్మచం?. మచే దె ఏశక్తి సంపన్నుదైై 
క్రమముగ లౌకికవిషయవాసనాదూరుడై ఛందస్సులత్‌ , చేవములతో ) పరమేశ్వరు 
నుపాసించుకొలది ఇం(ద్రియజయము. ద్వారా సమాహిగు రగును, ప్రాణక క్రీ యుద్దీపు 


 తమై చిత్తము వీర్యవ త్రరమగును. చిత్తము వీర్యన =” కొలది ఛందస్సులును 
పీర్యవ త్ర శరము లగుచుండును. అట్లు "ఛందః సమౌవి-. “ఎ త్తులే ధీరులు; బలవం 


తులు, “అజితేంద్రియులు దర్చలులు! జిరేంద్రియ - తులు ననుట (శ్రుతి 


ఛం౦ దః 7880 


సంపదాయము.  _ జితేం్యద్రియులు గానిచో వారికి గర్మయోగముగాన్తి భకి 
యోగము గాని దుస్పాధ్యము, యోగోవయు క్ర చి త్ర సమాధానము నమ (గహించి 
ఛందస్సుల యుపాసకుల శ క్తి మంతుల గొపించును. (క్రమముగ జిజ్ఞాసాపరులగు 
సాధకులకు తల్లి వోలెత త్వము నుపదేశించుచు విజ్ఞాన బలమును “పెంపొందించును. 
ర యూ రెండవ నిర్వచనము ద్వారా యుద్దేశిం చిన బలము గాని శ్రీ కిగాని యిట్టి 


యీ “'(ప్రాణశ క్తియే; మనః శక్తియే; విజ్ఞానళ క్రియ? = యని గ్రహింపనగును. 
ఇక మూడవ నిర్యచనముశకు జూతము. 


ల్స్‌ “చంచయ న్ని ఆహాదయ స్త్రీకి ఛందాంసి _ ఆహ్హాదసరచునవి. యని 
యర్హము, మొదట కర్మానుష్టానాదుల జేసి దైవ్‌స ంసదకో విలసి ల్లీ, (క్రమముగ 
సీశ్వరార్చిత చిత్తు డై, శక్తివ మంతుడై, విరకు డె, గురుళుశూషాదుల ద్వారా 
వేదాంత [శనణమననాదుల "ేసెడి యు త్తమాధికారికి - జ్రానయోగికి = ఛందస్సులు 
కాంతవోతె రన (ఆనంద స్వరూపుడగు (బహ్మ (ఆత్మ) యొక్క యపరోక్ష 
సాక్షాత్కారము గలిగించి యాహ్లాదపజినును. ఇది యలొకికానందము. (శుత్యు 
దిష్టమైన రమణీయార్హమును (పరమార్హమును దర్శింపజేయు ఛందస్సు ' అలౌకికొ 
నందమును గలిగించునవి యని యీ మూడవ నిర్వచనము యొక్క. తాత్పర్యము. 
అట్టి యలౌకికానందమును  గలిగించెడి విశిష్టమైన శక్తి సామగానమునం 
దుండుటజేసి సామలకు “ఛందస్సు” లనెడి ప్రత్యేకనామము "గలదు. కావుననే 
సామశాఫీయలకు “ఛందోగాశి అనియు తచ్చాఖీ యోపనిషత్తులలో నొక 
' దానికి “ఛాందోగ్య” మనియు నామములు (ప్రసిద్దిము లైనవి. వేదానాం సామ 
వేదో౭ఒస్మి; వేద్దైః సాంగ పద (కమోపనిషద్దైగ్గాయన్సి యం సామగాణి ఇత్యాది. 
వచనము లిందుకు దార్కాణము, శోనకమ ఫార్షియు. బృహద్దేవకయందు బుక్‌ = 
యజిస్‌_, సామల స్వభావము నిట్లు చెప్పినాడు, 
| “యోగేన దాక్ష్యేణ దమేన బుద్ద్యా బాహు ంశుత్యేన తససా 
నియోగి గః ఉపాస్యా న్తాః కృత్స్నళో "దేవతా యా॥ బునో. 
హ యో వేద న వేద ేవాకా॥ యజూంషి యో వేద స 
.వేదయజాన్‌! సామాని యో వేద స వేద త్ర త్వమ్‌!” 
--బ్బిహన్టేవత. 8-180. 


ny 


710 భారతీనిరు కి 


“యోగము (చి క్తవృత్తి నిరోధము. దాత్యము (దకీత), దమము, 
బుద్ది (వివేకము, పాండిత్యము తపస్సు, నియోగము (శాస్తో9 క్షవిధ్శి,._వీనితో 
నొప్పి దేవతలను జగ నుపాసింసవలెను, ఆ యుపాస్య దేవతా స్వరూస 
మును వివరించుసవి బుక్కులు. ఇట్టి బుక్కుల నెవడు చక్కగా చెలిసికొనునో 
యతడే దేవతల చెలిసికొనినవాడు (బుచో హయోవేన స వేద దేవాన్‌? 
యజుస్సుల నెవడు తెలిసికొనునో యతడే యజ్ఞమల తెలిసినవాడు, (యజూంషి 
యో వేద స చేశ యజ్ఞాన్‌). సామల నెవడు. తెలిసికొనునో యతడు తత్త్వము. 
నెటీగినవాడు (సామాని యో చేద న వేద తత్త్వం] ) _ అని యర్థము, 


ఇచట సామవిదుడు త్త కరవదు డగునని చెపస్పబడుటచే సామల (పాశ సము 
సూచిత మగుచున్నది, ద అ్రీయు నొక విషయము. బుక్కులు, యజాస్సులు, 
సామలు మూడింటిచే కలిపి నిర్వ _రింవబడెడి (క్రియకు స్టూలముగ యజ్ఞ మని వ్యవ 
హారము. ఈ మూడింటిబే మూడు విభిన్న (క్రియలు నిర్వ ర్లింపబడుచు డును. 
సామవిదుడు త క్యవిడు డగు నని చెప్పబడుటచే యజ్జ్ఞమున జేయబడెడి సామ 
గానము జ్రానయోగమన కుపలతక్రముగా (గ్రహింప నగును, సామలు జాన నయోగ 
సోరకము లగుచో మిగిలినవి రెండును యథాతథముగ కర్మ ౬. ఉపాసనా = యోగో 
పలకశకములుగ హింస నగును. కొన (శుతివిహిత మైన యజ్ఞ మనెడి మహో 
(క్రియ (తివిధమం్యత్రజాతము. యొక్కం విశిష్టక్రియల ద్వారా కర్యో పాననా జాన... 
యోగ(త్రయమార్గదర్శియగు ననుట నిట సూచిత ఎగు న్నది. యజ య యందు 
సూచనా్మాపాయముగ నుపలక్షీతములై న స మూడు యోగము వివరించుట కై కరో 
పాసనాజ్ఞానరూప కాండ్నోత యాత్మకముగ (శ్రుతి (ప్రవ్దిల్రినది, ఇట్టి (శుతియొక్కం 
పరమలత్ష్యము _అహ్హాదపరచుటయే _ అలౌకికానందమును గల్లించుటయే. ఇది 
మూడవ నిర్వచన్రము యొక్క తాత్పర్యము, 

శృ 'స్వచ్చందయోగేన ' (ప్రమాణం ఖభవన్టీ_ పెన జెప్పినట్లు - ఛందస్సులు 
అధికొరి యోగ్యత .. ననుసరించి యుసదేశించుచు గ్రమముగ వారిని గర్మోపాసనా 
జ్ఞానయోగమార్గములందు (బ్రవ_ర్లిల్లజేస్కి (ప్రభు - సుహృత్‌ = కాంతాసంమితత్వ 


ఛందః. 711 


రూపములతో బొడగట్టుచు, నిట్లు స్వచృందముగ ద తోము నుద్బోధించుట యందు 
_(బమాణము లగుచుండు నని యీ నిర్వచన తాత్పర్యము. 


ఛందస్సులు ఇ గో వజములు . 


ఛండస్సు అనగా గోస్టానములగు (వజము లని (శ్రుతి యట్లు కీ రించు 
చున్నది, 
“వజం గచ్చ గోస్టాన మిళ్యాహ। ఛందాంసి వై (వ్రజో 
గోసానః! ఛందాంస్యేవాస్మె (వజం గోస్తానం కరోతి[” 
షు | న్‌ @ 
తె, బౌ. 8.29 
“(వజ న్మ్మస్మి న్నితి (వ్రజః। గోచరాదో నిపాత్యతే। గవాం స్థాన 
మధికరణభూతో (వ్రజః। ఛందారసి శబ్దానాం స్టొనాథికరణత్వాళ్‌ 
తత్సామ్యాదుత్కరో2పి తథోచ్యతే” కట్టీ, భాం 
“గాయళ్యాదీని ఛందాంస్యేవ గోశబ్లాభిధే యానాం వాచా 
మవస్టానయోగ్యో (వజళబ్దాభిధేయో దేశవి శేషః” _సా.భొ, 
మంతము లనెడి గోవులకు ( వేదవొక్కులకు నిలయము లగుటచే 
ఛందస్సులు (వేదములు. గోస్టానము లగు -.[న్రజము లవి .యిట (కుతిచే గీర్తింస 


బడినవి. గోవింద, గోపీజనవల్లభ, గోపాల, 'గోప్తర _ ఇత్యాది నదములు నీ 
విషయమును (చుం్యతములు గోవులధుటను) ఉపలడీంప జేయునట్టివి. 


“గో భూమి చేదవిడితో వేదితా గోపీజనవిద్యాకలా (పే కలో. 


"గోభూమి వేదై రిక్షిదిత 11 విగ్రహస్తు గాం సౌరభేయోర, 
గాం భూమీక గాం వాచం వేవం వా నిందతీతి గోఎందః!__ 
యద్వా గోపీ జన ఏవా2.2ఒ-సమన్నా ద్వీద్యాకలాజ్ఞానవ్రదో 
(గంథభాగః। “గోప్యో గావ బుచలి ఇతి (తే తాసాం 


712 ఖా రతినిరు 


కీ 
(పేరకః సో్వోన్ముఖకాసంపాదకః ” 
ఎజ-నొరాయణవిరచిత దీపికావ్యాఖ్య, 
“నషాం వై ధరణీం పూర్వ మవిందం వై గుహాగతామ్‌। 
గోవింద ఇతి తేనాహం దేవై ర్వాగ్భి రభిష్టుత ౩॥" 


ఇతి మోకధర్మ వచనాశ్‌ (భార. 1.-341_.0 గోవిందః; 


“ఆహం కిలేం[దో దేవానాం త్వం గహ మిందతాం గతః। 
గోవింద ఇతి లోకా స్త్వాం స్తోష్య న్‌ భువి శాళ్వ్యళ మి॥” ఇతి, 


“గొ రేషా తుతథా వాణీ తాం చ విందయతే భవాన్‌; 
గోవింద స్తు తతో దేవ మునిభిః కథ్యతే భవాన్‌ ॥* 


ఇతి చ హారివం శే (3-88-601 గౌర్వాణ్‌ తాం విందతీతి 
గోవింద8।.... గోభి ర్వాణీభిః విందతే, వేత్తి వేదాన్త వాకై్యై 
రితి వా గోవిందః. ' 
“గోభిరేవ యతో చేద్యో గోవిందః సముదాహృతః।” 
ఇతి గ్రీవిష్టుతిలకే వాక ౦. కొ, విష్తసహ్మసనా మ, 
“స త్వాం కృ స్టాభిషెచ్యామి గవాం వాక్య(ప్రచోదితః। 
ఉ'పేం్యదత్వే గవౌ మిం(ద్రో గోవింద స్త్వం భవిష్యసి” 
విషు పు, 5-12-12 
(> 
“యుగే యగే (ప్రణష్టాం గాం విష్ణో విందని త త్త్వతః॥ 
' గోవిండేతి తతో నామ్నా (పోచ్యసే బుషిఖి _సథా॥” 
మత్స్య. పు. 246-48 


“గో_భూమి--వేదవాక్కు.భకు గోవు లని పేరు. వీనిచే దెలియబడు 
వాడు, లేక వానిని బొందువాడు - పాలించువాడు.నగుటచే వరమేశ్వరునకు గోవిందు 


శ౦ద; 718 


డని లేక గోపాలు డని యన్వర్థనా మములు, “గోప్యో గావః బుద అను 
(శుతి సనునరించి బుక్కులకు = వేదవాక్కు.లకు = గోపిక లని వేరు. కాన 
గోపీజన మనగా _ విద్యాకలాస్వరూపము, జ్ఞాన(వదము నగు వేదరూప (గంథ 
భాగము, త(తేరకుడు, అనగా స్వాభిముఖము గావించుకొనువాడు గాన గోపీజన 
వల్లభుడు _అని యర్థము, “మంతములు కావ్యములు; అవి శాశళ్వ్ళతుడ్రగు (బహ్మకు 
సంబంధించినవి; _ వానిని యజైశ్వరుడు నియమముగస్వాభిముఖిములను జేనికొన్సు 
చున్నాడు (శశ్వతః శాశ్వతస్య నిత్యస్య, వెధనః విధాతు (రృహ్మణః సంబింధిని, 
కావ్యా కావ్యాని మం|తరూపాొలణి స్లో కాణి అయ మగ్నిఃనికః నియమేన స్వాత్మా 
ఖిముఖం కరోతి _ సా, భా బు 1.72.1; తై, సం, 22121)- అను విష 
యము (శుతులును (_బతిపాదించుచున్నవి (చూ. కవి, కాన్యము. ఇట్లు మంత 
ములే కాదు.. సంస్కృతశబ్లము ల లన్ని ఆము యోగరూఢిచే గో. అశ్వాది లొకికార్డ 
ముల బోధించుచునే యోగక శక్తిచే బర మేశ్వరత క్వ వ్యాఖ్యారూపములని సూక 
సంహిత యిట్లు చెవ్చుచున్నది. 

“వ్యాఖ్యాగానే ప్వళక్త్ర స్తు శివ ముద్దిశ్య భదక్తితః। లౌకికీ మపి 

వా గీతం కుర్యా న్నిత్య మతం (దితః” న న 

“సంస్కృత శబ్దరూవం గద్య వద్యాత్మకం వ్యాఖ్యాగానమ్‌” . 

_--మాధఏవీయ తాత ఎర్యజదిపికావ్యాఖ్య. 
కావున గోవింద -_ గోపీ జనవల్ల భాది సదములు “ఛందాంసి వె గోస్టానః* 
_ఆనెడి 3 పె గశ్రుతియొక్క తాత్సర్యమును వివరించుట స్పష్టము. 


“యిక గావో భూరి కృంగా అయానః। అ(శక్రాహ తదురు 
గాయన్య వృష్ణః పరమం పద మవభాతి భూరి” 
ఆము 1154-60; నిరు ప. 


కొలది మార్పులతో *వస్టోః పరమం వదమ్‌' అనుచు నీ మంత్రము 


B తిరీయాది సతిహితలయందును (తై. సం. 1=8=6-13; వా, సం. 88 శక్ర 
8=7-1.15) “గలదు... - దీ_ప్హ్యతిశయ సంపన్నములగు గోవులకు నిలయము విష్ణు 
| అతో 


714 ఛారతీనిరు క్తి 


మలు 


పదము, అదియే గోవులకు (ప్రా ఫవ్యము, (పశస్యకమముసగు స్తానము 
ఢా 
యర్హము. కాన విష్ణుపదమే గోస్తాన మని (కుతి తాత్పర్యము, గోకులమునను 
((వజమునన్వు, బృందావనమునను పరమేశ్వరుడు లీలాగృహీత ఇరీరముతో 1 
(శ్రీకృమ్ణునిరూపషమున గో(వ్రజముల మధ్య గోపాలకుడై సంచరించుట భాగవతాదుల 
యందు |బనద్ధము. (శీకృష్ణు డోట్టు చరించుట “మం(త్రరూపము అగు గోవ్వలక్ర 
నిలయముల:ఖన ఛందస్సు లగెడి [వజములలో మంత పత్రి (అహ్మణస్సతి) నై నె 


యెల్లరకు పూజ్యుడనై సంచరించువాడను' _ అను త _త్వమును స్ఫురింపజేయుట కే 


eg 


యని యిట పొడగటక మానదు, ఇంతేకాదు, ఛందస్సులు (వజములు ఛందః 
సారము _పణవము, అడి విశ్వరూపము. (“య శృందసా మృషభో విశ్వరూపజి 

—కె, ఉ ) ఆంకురగతరసము నానా కాండళశాఖల యందు వ్యాప నుగు శ్లటు 
న. ణి మగు ఈశ్వ రత తఃచై చందసు an ne ~~ ఎ న్య 
సణప (పతివా ద్య వబ ఛే ఎలంద౦తట వ్యాప్రమై యున్నది, 


లీ 


= "పతావాన్‌ సర్వ  వేదార్డ శబ ఆసాయ మాం భిడా। 


భాగ, 1121.44, 

ళ్‌ యదా హ్యంకురే యో రసః స ఏవ త ద్విస్తార భూత నానా 

కాండ ఇాఖాస్వపి 1త ,ధెవ (ప్రణవనై సవ యో౭_ర్థః 

పరమేశ్వరః స ఏవ తద్విసార భూతానాం సర్వ చేద 
శాఖాకొ౦డానా మపి సంగచ్చుతే నాన్యః .. ఎూసీలరంఠ; 
| “కృత్న్న ఏవ హి వేదోఒయం పరమేశ్వర గోచరః | 

స్వార్తద్య్వారై వ తాత్సర్యం తస్య స్వర్గాదివ ద్విధా॥” 

“న స న్వ్యేవ హి వేవభాగా య్యత పరమేశ్వరో న గీయతే; 

తథా హి। (స్రష్టృక్వేన పురుష సూ శేష విభూత్యా రుగ్రేవు, 





Ll గోపరూపో హారిః సాతి న్మాయా వి గహాధారణః। 
దుర్భోదం కుహకం తస్య మాయయా మోహితం జగళ్‌॥. 


ఛ౦ దః ( 


వ్‌ 


శబ్ద (బహ్మ త్వేన వండల (బాహ్మణేమ, (వపప_చం౦ం సే 

సత్య ని షపంచళ యోపనషత్స్చు, యజ పురుషత్వేన 
చుం్యతవిధిష్తు దేహావిర్భా వై రుపాఖ్యానేషు, ఉపాస్యత్వేన 

సర్వ _తేతి।” —న్యాయకుసుమాంజలి. Sl, 


ఈశ్వర త తత్త్వమును (పతిపాచింపని వేదభాగమే లేదు, ఎ భాగమున 

నైనను జగ (త్స షృత్వ - శబ్దబహ్మాత్వ - యజ్ఞపురుషత్వాది రూపమున ఈశ్వర 

తత్వమే ఉపాస్యనుగుట (ఉపాస్యత్వేన సర్వత) శ్రుతి తాత్పర్యము ఈశ్వర 

త త్వ (పతిపాదనమున & కయియే మంత్ర బ్రాద్మాణాత్మక ఛందోరాశి యవతరించిన 
డని తాత్పర్యము, 


కాన ఛంవస్సులు స్యచ్చందయోగముచే పరమేశ్వరుని యంమ (ప్రమాణ 
మగు నను విషయమునే *ఛందాంసి వై (వజో గోస్తానః' - అనుచు [కుతి యిట 
జమత్క్యంారించినట్లు కాన నగును, _ అచ్చాదించుట, శ క్తమంతుల నొనర్చుట, 
ఆహ్తాద పజచుట, స్వచ్చృందయోగముచే బరమేశ్వరునందు | (బమాణ మగుట-యన్స 
లకీణములు జురస్కరి_చుకొఎ వేదములకు ఛందస్సు లనెడి యన్వర్హ సంజ్ఞ యొప్పు 
చున్నటుల (శుతి _ స్మృతి = నిరుకౌదులవలన దెళియను, ఈ లక్షణములు కవ 
లము మంతభాగషు నందే గాక (బాహ్మణారణ్యకో పనిష(దూప మగు (దాహ్మణ 
భాగము నందును నుంకుటచేతను, (కుతి - స్మృశ్యాడి (ప్రామాణ్యము చేతను, 
కృత్స్న 'వేదిరాశికి ఛందస్సు లనెడి వ్యవహారము (ప్రసిద్ద మగుట స్పష్టము, ఇట్లు 
శచ్దాత్మక వేదరాశియే కాదు) ఆ వేదశబ్దముల (ఛందస్సుల) సాయముతో (వ్రజాపతిచే 
స్పజింపబడిన జగ శ్రంకయ ఛందోచూనము, జగ త్తె కాదు! జీవేశ్వరులును ఛందో 
రూకలు అని శతి యిట్లు చెప్పుచున్నది 


“మూర్తా వయః (ప్రజావతి శృందః క(త్రం వయో మయంద6। 
యల + 
ఛందో విష్టంభో వయో౭-ధిసకి శృందో విశ్వకర్మా వయః 
సరమేష్నీ ఛందో వ వా, సం, 11-9; 10; 


“వూ శందః వమాఛందః ప్రతిమా ఛందో ఆ([సీవయ శృందః 
— — బిగతీ ఛంద। = — - వృధిపీ ఛందో౭ స్త నరికం 


716 భారతీనిరు కి 


ఛందో ద్యొ శృందః సమా ళ్ళన్లా నత్ష(తాణిఛందో వా కృన్లో 
మన శృందః _ _ =” ==. వౌ, సం, 14% 10, 
“ఏవ శృందో వరివ శృందః = = = కురోభజ శృందః। 
ఆచ్చచ్చందిః (పచ్చ చృందః--.. తంత్రం ఛోందో౭.ంకా ౦కం 
ఛందః” వా సం, 15-4,5) త్రై, సం, 4-812-2. 
అగ్నిచయన ఎ న సర్వము ఛందో రూపమున దర్శించుచు ఇష్టకోపధానము 
చేయుచు జెప్పెడి మంత్రము లివి, పృథివ్యాది లోకత్రయముు తత్ప్చాలకులు, స్తూల 


గాదులు, భోగ్య విరాడన్నాత్మక మగు జగత్తు, జీవులు __ సర్వము ఛందోరూ 
మని యూ (శ్రుతి వలన డెలియును. _ వరమేశ్వర స్వరూపమును నామరూపాత్మక 
జగత్తుతో నొచ్చ్భాదించెడి పారమేశ్వ్యరశ క్తి ఛందోరూపిణి. ఈ కారణముచే లోకము 
గూడ ఛందోరూపము, “వళవో వై ఛందాంసి= అను శతపథ(శుతి ననుసరించి 
జీవులు ఛందోరూపులు, స్వచ్చందయోగమున నామరూ పొత్మక జగత్తును (బనర్తింప 
జేయవాడగుటచే పరమేష్టి ఛందోరూపుడు.  జీవ_జగళ్‌ _ ఈశ్వరస్వరూపము 
నిట్లు ఛందోరూపమున దర్శింపజేయు (తయీవిద్యా లక్షణ మగు కాఃము ఛందస్సు 
(తయో విద్యా కొవ్యం ఛందః 1 పక్షములు వృతమునువలె, బుగాది రూపము 
లగు ఛందస్సులు ధర్మముచే సంసారవృక పరిరక్షణము సేయుచుండును. తుదకు 
ఉత్తమ సాధకులకు గుహానిహితమై (పచ్చన్నమై యున్న రసాత్మక పరత త్వ్వమును 
దర్శింనజేసి లోకో _త్రరాహ్తాదము గల్లించుచు (చందయ స్త్ర ఛందస్సులు = అను 
అన్వర్జసంజ్ఞతో నొప్పును, 


ఇట్లు ఛందఃశరీరిణియై విశ్వాత్మికయై పూజసీయయె విల సిల్లుచు తనను 
గానముచేయు వారల నెల్ల (టోచుచు (గాయంతం త్రాయతే లోకో త్తరానంద 
సంధా(త్రి యగు నా వేదమాతకు (వరదా 'పేదమాతా). నమోవాకములు, 
ఇదం నమో జగన్మా(కే కల్యాణానంద మూర్తయే। 
భారత్యై హరిసోదర్యై వేదమా తే (వశాస్మహే॥ 


ఎంటా, 


అఆంగాదచంగాత్‌.... 
అంగాని వేదాః 
అంగిరసో నః 
అంగ రుపొంగ శ 
'ఆఅంవికొ హవె 
ఆకరను మిదం. 


ఆగ్నీః పూర్వేఖిః 


అగ్నిః పృథివీస్తానః a 


ఆగ్ని మధ్యే 
అగ్నిమి శ | 


ఆగ్ని మే వానుగేళా. 


అగ్నిరగామి 
అగ్నిర్మి. 
అగ్నిర్‌ బుషిః 
అగ్నిర్భహపతిః . 
ఆగ్ని ర్హాగార 
wa 
ఆగ్నిద్మార్థా 
'అగ్నయోవై '' 


పరిన్గి 


ప్లము (2) 


| మం (తా ది*సూచి 





ఆగ్నిర్వాయశ్చ్న . శీలి 
ఆగ్ని రెకదేవయోనిః -.. 265 
అగ్ని రె భరతః ow 50 
అన్నివాయరవిళ్యస్తు 118 
ఆగ్ని బ్వాకాదయః య. 5 814 
అగ్నిం షష అగ్నెశాలాను న / 178 
ఆగ్నే మహో అసీత్యాహా E 580 
అగ్నే యశే RT 
అగ్నే యకే దివి 50 
అజ ముఖౌంబుజ ... స్‌ 
ఆజాన్‌ హవై ౨౫ 
ఆశ్రాపి భరతం. ౨౨.౩2 
ఆథ కృష్ణాజిన మాదశ్తే టీ 
అథ బేడ్‌ నై నం పధం నమణ 

84 


| అథ జాతకర్మా తని ఉతికి. 2303 లం | 19 
అధ చకిశ్రేన జానుసా౭2. 


సోహం 0 
అథ (వణాసత సోమేన 803 


అథ భగవాన్‌ బుషభచేపా.. ఈ 


అథ యజ్ఞ ఇకా శచకతే 54 
అథయక్‌ 276 
అథయత్‌ (ప్రథమా. స నమ్మితే $11 


అథాస్యనామ క రోవేదో౭2 సీతి 17 


"అథ యదేవాహా 
అథ యరద్దీకీతః 2/6 
అథ యద్బాహ్మణ ఇత్యాహ 707 
ఆధథ య ద్వాచం ని యచ్చక్తి ఓ 
'ఆథ యాని 528 
'అథయామేతాం. 2/9 
అథర్వచేత వాన్‌ | a0 
'అథర్వణస్తుయో యోగః ' 892 
ఆథర్వభూతా శం 
“ఆథర్వ వేదోవేద? 448 
అథర్వాంగిరసో హ్యేష : 892 
_అథవాచం యచ్చతి . 216 
అథసాయహ్‌ ధృతిషు హూయ 
. మానేషు--- 195 
అధథాతః సంప్రవక్షైమి $683 
అథాత॥ః స్వాధ్యాయ ప్రశంసా... 248 
అభా శర్వనిలే స్త స్తస్య $81 





18 


ళ్‌ kh es 
, గ eke, బీ, ' Dy (| On 
ద్ధః 'స్వయంజే యక 
fl re 
ty క ॥ 
ళీ 


అథాస్య జాతకర్మ 18 
అభాస్యనామకరోతి 17 
ఆధాహా శాండీలో శ్టిహోవై 
బహ్మర్షిశ్చతుర్వే చేసు 878 
అధథా బొ విక్సీడో కాసి 

(పియోనో అతిథి? 400 
అధేమం వస్తుం యజ్ఞం 

(శేధా వ్యభజ న్త 5605 
ఆధైక ఉద్వదతి దీకితోజుయుం ' 
(బాహ్మణకి . "0m 
అధి కపాత్‌ పృరుహోయన్‌ - 854 
అధైత తస్మాత్‌ తవ్యమానాక్‌ _ 18 
అధైత ద్యామేకణి రఫీ 
'అైశా వేదస్య అహ్హావు వుషనిషదో 

భవ ని ని స్ట్‌! 
'అధబ్దవ్రతక్రమిి. ర్వసిష్టః .. . అగ్నిః 
అధ్థబ్ధ వ్రత ప్ర మతిః 427 
అద్భుత న్య తు మాహాత్మ్యం fT 
అద్యశే౭. శి త్రిచ భూతాని 442 


ఆధి భూతమ్‌ క్షరోభావః XXXX| ix 


ఆరీత్యశాకా మాత్మీయాం 2.8 
అధీత్యవేదానలిలాన్‌ 219 
అధ్యాపయేరన్‌ ఇషాన్‌ వై నై 
“గోమతీం ౨ శీ00 
“'అధ్వర చ్రతృకిరీజ్‌ 688 
అనగ్ని రవిశేతః . “242 





॥ 
we వంట 


అనుపశ మశరదీ పతా 

గరీయాత్స్‌ || 
ఆనూద్య కాన్‌ విధీ నర్ధవారో " 
(బ్రాహ్మణ + ఈరితః 816 


అనంత మవ్యయల కవిం 482 
అన్నం ద్రహ్మాత్మకంధాక్థక్యో 922 
ఆంతరాత్మక మౌకౌశం తన్మయం 
శ్రోత్ర మింద్రియం జ 
అన్యా సంస్కార గాయ।తీ 
కిర్మణ్యన్యా (పయుజ్యతే Xx ౪111 
అనాది నిధనా నిత్యా వాగు కృష్టా 
స్వయంభువా .. కి 
ఆనాయత(ప్రాణ ఘసంయ తాక్షం 510 
అషాం రేశాంపి జ్లిన్వక్లో కిన్స్‌ డ్‌): 
అషాంగర్నో మహా బ్లాగః స్స 


భ్లుక్‌ యో మహాద్భుత! a 
ఆపాజ్‌ ప్రాల్లేతి న్వథయూ 

గృథీతః . ఫి 
ఆపాణ౦ శుద్ద సకం సమ. 

భవత్‌  . జ 
అపివా హానగాగేవఘ్యు? ౬౫111 
_ఆపేకీతం యాచితవ్యం 868 
క చేవవదరి ఆధీయూ |. 

న్‌ By Hl 

హా వళ్ళ నే న పళ Eu 
ఇప్మేక సె స్మెకీలేష్టం నన్‌. 


శస న. జీ 
CLE 


జ + 


710 


అభిచారేషు సర్వేషు కర్తవ్యో. . 
ద్విషతో దమః 4 
అఫిషికో2. థర్య మంత్రః $62 
అఖీనో ఆర్ష దివ్యా వసూన్యలీ 
ఏశాః 91 
అమన్యమానాంఅభిమన్య మానై.ః 452 
ఆమం ధిష్టాం భారళా రేవ ఢగ్మిం [11 
అమూల్యం రత 10 ఎం వనన 
అయం క్షత్ను ఎరగ్భలీతో 476 
అయం వై యజ్ఞోయో=. యం | 
పవశే : 1 రికీ 
అరా ఇవ రథనాబ్గొ _పాణే సర్వం 
(ప్రతిష్టిత్తమ్‌ | $78 


ఇర్జనిత్యః పరీకేత ... నై కఫదాల్లి 


న'ర్బూయ్లాత్‌ KX 
ఆన్లాత్‌ ప్రకరకాతి ' లింగాత్‌ 
XXXXI 


జ్లర్థేప్పవః నిల్వ ఎ్రాషయః 107 


ఆల్బాభిథానే శారోయః ఫక్లూ సేశ్లో 
చ్యుకే బుధైః రహగ 
అఆఅవః పదేణ పితరం యౌ 
ఆస్యామవేద 608 


ఆవరం స్యాహోకారోం | కరోతి 287 
అవిచికిశ్సా యాజక శ్రా . 
నీగంతవ్యం 
ఆవిడ ద్దతం కుక్‌ అప 12 


ED 


అవి శేషేజ ప్పతాణారి దాయో, భవతి 
ధర్మతః 800 
అష్షమే మంత్ర కాండే సేకక్మిణాం 


బహులత్వతః 675 
అష్టాచ్యక్రా. నవద్వారా దేనానాం 
పూః 165 
అసంసే' వ్యాం దానై రన గమ 

నీయాం 260 
అసతశ్చ సతశెవ 'యోనిరేషా 

ప్రజాపతి ౧౨ 582 
'అసద్వా ఇదమ్యగ్ర ఆసీక్‌ 81 
అసర్జి వౌ స్టవిరా 'వేధస్తా 415 


అసౌ వౌ ఆనువాక్యా, ఇయం మాజ్యా 


శే ఉభే యోషే 386 
ఆస్మా ఇత్‌ కౌవ్యమ్‌ వచ ఉక్త 
మింద్రాయ' శస్యమ్‌ ' "477 
అస్య కావ్యస్య కవయో నే న సమర్థ 
వశేషణే * “+౪ = 400 
అస్య: "మహతో భూతస్య నః 
శ్వసిత మేతద్‌ ఖః em 


అస్య హో ఈుః (పదిశ్యు శన్యః 
వాచి : ము a 
ఆస్యు తరస్యాందిశ చేవకాత్మా " 265 


ఆహం భవాథ్‌ నవాన్య స్వం: 
అహం. కిల్టేం్యదో దేవానాం లీ 
శ్వరిగవామిం[ద్రకాం గతః, [ pote 
గ్రాహ CYNE వ్‌రిగ్గ నఫీ + 


వసూనాం 


( 


W 


ఆహంర్వూదేభిర్వ నుభిశ్చరామి 669 
అహం వై సర్వభూతానిభూతాత్మా 
భూతభావనః ,. Ip 
అహ మెవస్వయ మిదం వదామి 570 
అహా మౌసయికీ భార్యా రామస్య 456 
ఆహరహాః స్వాధ్యాయ మథీతే ' 24 
అ హో బిఛ్నియ నుంత్రం మే 


గోపాయ 26, 160 
ఆ 

ఆత్మన అకాశః సంభూతః ౫౫ v 
ఆత్మన్యన్న భో దువ్యాతే . XXVv 
ఆత్మన్వత్‌ ఆత్మ వత్‌ సారవత్‌. XX Vv 
ఆత్మన్వతీభిః ఆత్మీయాధి. xXx V 
ఆత్మవాన్‌ కో జితృక్రోఢః "XxX ౪ 
ఆత్మ విద్యా శపోమూలం జ గలి 
= ళ్ళ కు 

ఆత్మోర్ర చాస్పజ త్పుుకాన్‌ * 499 
ఆత్మా యజైస్వ రంహ్వా.:.. 416 
ఆత్మాన మరణిం కృత్వా 047 


ఆత్మెన వేదిత. వ్యెష. (పియేషే ప్వేవస్‌. 


జీవితమ్‌ rs 459 
ఆదంగిరా॥ వథమం, దధిరే శి 
ఆదిత్యా వసవో రుద్రాః 818 


ఆదీతై ్యర్నో భారతీ, వస్తు యజ్ఞం 589 


ఆడ్లోం రావే ల్థేన నహీయసే, AT 
ఆధారం పోవ్థవార్తారం' ' 7 
ఆధ్వర్యవం యజటార్శిసు “874 


ఆధ్వర్యపఠి యజుర్శిః స్యాత్‌ [7/1 
ఆనంద ఎవాస్య విజ్ఞానమాత్మా ఫ్‌ 
ఆన్మ్నుశపక ' ఎవనౌ కశ్యప ఇత్తి 170 
ఆసిదవాతం స్వధయా త దేకర్‌, 201 
ఆసక్షకీ శ్రయాచేవిదండనీ 3ళ్చ 
కథ్య'సే AN 
ఆహో నారో ఇతి (హోకా 829 
ఆపో హ షా మయో భువః 503 
ఆమ్నాయాంబురి. మాదరేణ 206 
ఆమ్నాయసిద్దే కి మపూర్వ మేతత్‌ 480 
ఆమ్నాయః ప్పనః మం|తౌశ్చ 
(బాహ్మణానిచ 668 
ఆయుః (పజాం ధనం విద్యాం 808 
ఆర్షం ధర్మోప దేశంచ వేదశాస్తో 
విరోధినా gl 


ఆవిళ్చూతమా (కా ఏశ్రే g 
ఆసన్నః సన్నతరః సాధసానాం 926 


అహూతయో వె నామెతా. 
ర యెస్‌ 


యదాహతయః . , _ 22 
ఇ 

ఇ చ్యా చొ డ్‌ గ్య 

ఇడా భి గ? 

ఇడా మక్ళణషన్‌ మనుషస్య 

శాసవీమ్‌ . 572 


ఇడా యేషాం గణ్యామాహోనా As 50 


ఇడా వై మానవీ DI 


ఇడా సరస్వతి 

ఇచా సరస్వతీ భారతీ 
ఇవా సరస్వతీ మహీ 
ఇతిహాస పురాణా భాం 


58 ( 


XI 


ఇతి నానాన్వ్నయోపాయమైః ౧౧౮౮౬ 1 


ఇత రిదదా 
ఇత ర్థిజినా 
ఇత్యుప నిషత్‌ 


196 
198 
నల్లి 


ఇత్యేష వంశ?" 'సువహానగ్నీనారా G17 


ఇడం కవిభ్యః పూర్వే వలో 
ఇడం నమః దేవేభ్యః 

ఇదం నమ బుషిఖ్యః 
ఇదం నమో జగన్మాశే 
ఇదం నమో వృషభాయ 
ఇదం నమో రుద్రాయ... 


ఇంచం మిత్రం వరుణ నగ్ని 


సూ హః 


ఇం డయ స్తే నసియసీం గరం 


మం(దాం 

ఇంద్రియ ఫ్యః పరాహ్యార్థాః 
ఇం[దో(బహ్మ 

ఇం(దో హ్మాం అమ కి 
ఇండో మాయాథిః 
ఇంధోహవై 

ఇమం మత్రం 

ఇమం విధన్తో 


ఇమ ముత్య మథర్వవ చగ్నిం 


ఇమాం నరాః కృణుక 


490: 


“al 
-" 491: 


716 
491 
491 


118 


ne 
విటి 
437 


At 


తో 


ఛ్‌కం, 


ఇమా న కావ (పజా భార తీః G20 
ఇమే వెదాః ౩ శక్వ(త్పభు రివ 446 


ఇయం తే పూషన్నాఘృలే 181 
ఇయంచవై. నిర్మితా పూర్వం మయా 
వై వేదరూపిణే 504 
ఇష్టార వ్యవచ్చిన్నా 462 
ఇహా చాము(త వాకాయ్యుం ర్‌ 
6% 
ఉక్ష్యమ్‌ =. యజుః,.. సామ 
శతం 861 


ఉక్త భృతం సామభ్చితం బిభ ర్తి 189 
ఉక్త భృతం సామభృత ౦ వీభ ర్త 422 
ఉచ్చర్‌ బుచ్యాక్రియతే 856 
ఉతగ్నా ఆగ్నిరధ్యర ఉతో 678 
ఉతత 6 సభ్య సిరప్‌త మాహుః 456 
అ 
ఉతత్వః పశ్యన్‌ న డదర్శహాచం 453 
ఉతనో (బిహ్మన్నవి ష ఉకైషు 150 
ఉత స్వా నః సరస్వతీ ఘోరా 48 


ఉతాసి మైశ్రావరుజో 425 
ఉ త్రమః పురుష స్వ న్యః 604 
ఉ తం యత్వమ్ముదస్య 624 
ఉత్తిషక మాస్వప్త [25 
ఉదగ్న భారత 690 
ఉదితే2.నుదితే చెవ 668 
ఉద్యంత మ స్తంయంత మా దిశ 3500 
ఉద్యకానివిషాగ్నించ | 40 నే 


ఉపకారకత్వా దలంకారః సప 


, అలాటి 


మాంగం 3 : Elk 


ఉపనిష(త్రతి పొద్య స్వరూపమా హి? 


ఉప బహ్మాలణి వాఘత 112 

ఉనా ఇవ సూర్యో జ్యో తిషా 

మహా 184 
డో 

ఊర్హ్వయూల ముధశ్ళాఖం [91 

ఊర్ణ్‌్వర్ల మారుహ్యయదర్గత త్త 

ధీః 499 
రిం 


బుక్సా మే వో ఇం(దస్యహారీ 190 


బుక్సామే వై హరీ 190 
బుగహాం యజారహాం 

సామాహం 068 
బుగ్భిః పూర్వా హే దివిదేవ 
ఈయతే 445 
ముగ్భిరేతం యజుర్శి రలతరిక్షం 

చ .879, 49 

బుగ్భ్థః సాహో యజార్భ్య! 
స్వాహా వ్ర] 
బుగ్యుజు॥ సొమాథర్వాణః 
చత్వాలో వేదాః 867 
బుగ్యజుః సామధామానం i 
బుగ్యజుః సామభాగేన 418 


ముగ్యజుః సామరూపాళ్న.... ఈ 


బుగ్యజుః సామ వేదాఃత్ర యా 


409 

బుగ్వేదం భగవో౭_ధ్యేమి _ 888 

బుగ్వేద ఏవాగ్నేరజాయత 18 

బుగ్వేద స్వం యజు ర్వేదః 20 
బుగ్వేదాది విభాగేన 

వేదాశ్చత్వార : 868 

ముగ్వేదేన హోతా కరోతి 857 


728 


బుచం వాచం (ప్రపద్యే మనో యజుః 
(పపద్యె 840 
బుచం సామయజా మహే 877 
బుచం సామయద(పాకం 877 
బుచః సాగూని జజిరే 356 
బుచః సామాని భేషజా 861 
బుచాం గాయ(తం ఛందః 806 
బుచాం చ వె సాన్నూం 

యజాుషాం 880 
బుచాం త్వః పోషమాసే 187, 372 
బుచాం [ప్రాచీ మహతీ ది 

గుచ్యతే 386 
బుచో నామాస్మి: యజూంషి 
నామౌస్మి 19 
బుచో యజూంషి సామాని శి 
బుణాని (తీణ్యపాకృత్య 204 
బుత్విక్‌ కస్మాత్‌ గ48 
బుత్విజ్లో. (గావహస్తాః 548 
బుషభాత్‌ భరతో జజై గరి. 


బుషయస్త్వా (పథమ. జాదేవేషు 80 
బుషయో రాక్షసీ మాహుః "వాచం 85 


బుషింతు (పథమం (బూయాతీ 


ఛంద స్తు తదనంతరమ్‌ 107 
బుషిం త్వాం చేదం త్వాం 215 
బుషిచ్చందో దై వతాది జ్ఞానం 105 
బుషియజం దేవయజం భూత 
జ ఇ 
యజం 62 
జ , 
బుషిర్త దీర్షశు తమః 80 
తా “యీ 
మబుషీణొం పృతో ఆభిశ సేపా 
ఆనుమ్‌ 548 
బుషీణాం సర్వన్వం బుషిమభయ 
ద్శాతీం Gl 
లి 
స్క ఆసీద్యజు ర్వేదః తం చతురా 
(42) 
వ్యకల్చియతీ 374 


ఏక్ర ఎవాగ్నిః బహుధా సమిద్హః 58 
ఏక ఏవ మహానగ్నిః హవిషా 


నం|ప్రవ ర రే 829 
ఏక ఏవైష భగవాన్‌ విజ్లేయః 

(ప్రథమోఒ౦గిరాః E17 
ఏకర్షిః ముఖ్యర్షిః శివః 64 


ఉల 


ఏక చేదవ్య చాజ్ఞానాత్‌ వేదా శే వ బహ 
వోఒవవన్‌ 7 
ఏకో౭_భూన్న లినాత్‌తతసు 
| 4/4 


పులినాత్‌ 
ఎకో మంత్ర _స్పథా ధ్యాతి 
మధిదైవ మధి[కతు 30౮౬ ౪1 


ఏతద న్తః సమామ్నాయో యోగః 208 


ఏఠద్‌ భూకేషు లోకేషు అన్నీ 

ఖభూత౦ 008 

ఏశ్రత్ర్‌ వె యజస్య సమృదం 655 
రానా య “OD 


ఏతద్రికెయై (రూపం) యచ్చద్ధా 517 


ఎత దై భూయిష్షం (బహ్మా యద్‌ 


భృగంగిరసః లర్‌ 
ఏతద్వో౭-స్తు ,. Gl 
ఏత ద్దన్మ వె త ద్విద్వోన్‌, 

వసియో £25 
ఏతత్పృథివ్యా మమృత మేత 

చ్చకు రనుత హమ్‌ 466, 470. 
ఎత'మేవ స్తం 

ఏతస్య మహతో భూతస్య ని; శ్వ 
సిత మెతట్‌ 867 
ఏత చ్చుత్యా (బహ్మాచ తః 448 


ఎతా అర ని వూదా? తృము,దాత్‌ ఈ. 


ఏతా విశ్వా విదుషే తుభ్యం ౫౫% ౪1 


ఏతాసాం భూమిక నాం రే; 


ఏతాం వావ. (ప్రజాపతిః (పథమాం, 


వాచం 468, 
ఏతావ చేయ ఇత్యాహా ప్రహ్లదో 465 


ఏత్రావాన్‌ సర్వ వెదార్థః శబ్ద 


ఆస్థాయ మాం ఖిదా {14 
ఏతే ఏవ వషట్కారస్య (ప్రియ 
తనూ cpl 


ఏతే వై కవయః యదృషయః 478 
ఏవం త్విహ స 
సర్వత్ర 


XXXXX H 


ఏవం చేదం వేడో చేదానో వో 
స్వీ కుర్యాత్‌ . 


ఏవమేవ యజుర్భాగః. .. 


ఏవ మెవాస్య యజ్ఞో (భెషం న్యేః 
ఏవశ్చందో వరివశ్చందః 
ఎవాహ్య్యస్య నూన్యతా విరప్సీ. 
ఏన ఆదేశః: ఏష. ఉన దేశః. 
ఏష ఆహుతయో వో 

ఏష. ఇమం లోక మథ్యార్చతు 
రూపేణ 
ఏష.ఉ ఏవ (పొజః: ఏషహీివ 
(ప్రజాః (పణయకతా, 

వేష ఉ జ్యహస్సతిః బ్రహ్మ 
వాగ్వై బృహతీ. 

షష, ఊ బహ్మణస్పళతిః (బహ 
వాగే ' 

ఏష ఉ సోమ వోగ్ర్వైసొ: 
ఏష.ఉ హ్యేవ సర్వే దేవాః 
ఏషతే రృుదభాగ?ః: సహాన్వోసా 


ఏషహి దేవేభ్యో హవ్యం భర 
ఏషో2.స్యప్రరమ ఆనందః ' 
ఏహ్యే హీతి త మాహుళశయః 


725 


స్ట్‌ 
ఓం హొ ఓం హి ఓం హీత్యే 
తదుపనిషదం విన్వ సేత్‌ 39 
ఓం తదృహ్మ bb 
ద్ర 


కకకా్యరో వాం 1బహ్మకృణుం న్యధ్వశే 
కథం కవ్యాని చతాసి పావ్యానిచ 

కస్ట సరః తథాబిందుః 

కరం గతం శుష్యతి కర్త ఏవ 

కర్మభ కి సాంఖ్యయోగ 

కర్తుం శళపథం చేడనుపూర్వం 


కల్పవృక స్వరూపా యా భారతే వృక్షరూపిజీ 


కల్పే కల్పే క్షయోత్పత్యా 
కవిం పరాణనును శొసికారం. 
తపిరాసీష్‌ పరిభూః స్వయంభ్లూక 
శిపస్వర౦ం తం హ్‌ సందే 
కాసుతో పిచరష్యధ్వం 
కామహకావుకృత్‌ కాంత కామః 
కావ్యన్యాత్మా ధ్వనికి 


కావ్యశబ్దో౭_యం గుణాలంకాం సంస్కృత యోః 


కావ్యం యశ సేజుకృతే 

కిం విధతే కి మాచ 

(క్రియావ న్రజశ్రోత్రియా (ఇప క్మానిషాశి 
(క్రీయావ న కశ తయాశి 

కుర్యాత్‌ (క్రియెత 

కుర్యాత్‌ (తిషవణస్నాయిీ 

కృతం మయేదం 
కృత్వాచాధ్యాయనం తేషాం శిష్యాణొం 


ఒజక్చ ప హవై సహాశ్చ వ 


£88 


ర్డీ మి త్యేకాక్షరం (బహ్ము Bag 
ఓమికి | ప్రతిపద్యశేఏత దె ౪యజుః 417 


రరర 


XXXXKHI 


813 
12 


Xa ¥ 
462 


726 


కృషం స్తం వపా. బహుధాయజ ని 289 
కృష్ణా కృషాంగ సంభూతా 505 
'కేనేదం విశ్వం సంసరకతీతి..., స్వా హేదం సంసరతీతి 289 
కోనునామన యో 'వేదత్వాం వినా సాంపతం వద 7 
ర 
ల 

కణభంగిని జనూనాం సంసారే 506 
తతో ధర్మః చ(కవ రీ తతోజడే 580 
చకుర్మ్నో' దేవః సవితా గర్‌ 
గ చతుర్నో దేహి 55+ 
చత్భన ఈం ఘృత దుహః 4183 
గణానాం త్వా 141, 482  _ చత్వారిశ్ళంగా శీశేల్‌ 
గన్దద్వారాం గ్‌ చత్వారి వాక్చరిమితా శీ1తో 
గాధాఖిః 1౪ చత్సారో వాఇమే 810 
గామావిశ్యచ భూతాని 839 చత్వారో2-స్యె వేదాః 848 
గాయ్మత్రం తో గాయతి 189 చతుర్చిశ్చ dnt 
గాయ(త్యసి 289 చతుష్కపర్దా యువతి? 418 
గిరః (జతాయాః పృష్పిణ్యాః 176 చితం దేవానాం 0556 
గుణాలంకారరీతి 08 చితం నిరాలంబన మేవ 449 
గురుభిర్నియమైః (18 చిత్రం వటతరోర్మూలే g2l 
గురుశిష్య పరమృ్బరా 175 చోదయ్యితీ సూనృతానాం bit 

గాపరూపో హరిః 714 

గోభిరేవ 712 చ 

గోభూమివేద విహితా ili 
గోభూవాచ_స్వీడా 666 ఛందః పద్యేచ 627 
గౌరివృప్రనరత్యర్షాన్‌ b94 ఛందో జాహ్మణాని చ 627 
ఛందాంసి (కొష్టుబాదిని 627 
సు ఛందాంసి నాను 006 
ఘృతం తేజో wl ఛందాం న్యధీత్య 2 


ఘ్నత స్య నామ 281 ఛందో బ్రహ్మ శుతిర్వేదః 626 


ఛందో మయేన గరుడేన 

ఛాదనాచ్చంద ఉదిషం 
(say a) 

ఛాదయ న్లి హవా ఏనం 


ఛందాంసి { 


లై 


జగద్దితై కలకణాం | 
_ జనానాం సౌభాగ్యం 


జన్మ(ప్రభృతి సత్యాం 461, 460 


జాత మా(త్రార 9; 
జాత వేదసే సునవామ 
జాయేవ పతే కామయమానా 
జీవో మృతన్య చరతి 


త 


తం త్వా వయం సుధ్యో 
తం త్వా ను నవ్యం 
తం విద్యాఃర్మణీ 
తతః స భగవాన్‌ తార్యో 
తతః శతపథం కృత్స్నం 
తతః కవిర్నామసు 

తత; సహ(సం 

తతః సురగుణాః సర్వే 


తతో బ్రాహ్మణః స్వోచితార్డ .. 


తతో వసిష్ట పృురోహితాః ఎవ 
తతోవె. వసిష్ట పురోహిళాః _ 
తతో౭సృజద్వై. 'ిపదాం .. 


త చ్రేజోజసృలత... .తదపో౭. 


.సృృజత 


704 


tt 


727 


తత్ర నానావిధానగ్నీన్‌ . 617 
త్మతాపరా బుగ్వేదో యజుర్వేదః 868 
తత్‌స్వ మహిమానమావోఢ్వా 285 
తక్‌ సూర్యో౭.గ్నిర్నామ. 64 
తతనిగమ నిరుక్త 

వ్యాకరణానాం XX 111 


తద్భాష్య భూతం 
పురాణం XXXXX It 
తద్‌ ఘృత మభవత్‌ లగ 


తద్వా వ్‌ ఏవ వషట్కారః 841 
తద్వా ఏతత్పుదర్శనం మహాచ్శకం 968 


తద్వాచా (తయ్యేవ 378 
తదదోషా థద్దారౌ శీలి 
తదమంద రస్‌ స్మంద 501 
తదస్మినే, జాం" 'న్యూం “pl 
తదాహుః కాదేవతాః స్వాహాకృత 
ఎ ఎఎయ ఇతి, 21 
తదాహుః కిం సుబహ్మజ్యాయై 171 
తదీక్షణాయ 25? 
తద్వే ్వదగుహో్యవనిషత్సు 48 
తడవ కావ్యమిత్యు క్ర కం శీర 
త దేతత్సత్యం మంశ్రేష 646 


తదైక ఆహు। తాన్‌ వో మహ 549 
త ద్యేషు పదేషు న్వరసంస్కాలరా 218 


తపసా (బహ్మచర్యేణ ' 459 
తపసి సర్వం శతిషితం [గ్ర 
తప సప్యంతి మునయో -'. G24 


తపోజాం వాధమష్మే వియచ్భ 72 
తపోవికేపెః వివిధైః. . “219 
తమర్థ మివభారత్యా 689? 


తమేతం వేదానువచనేన 64, 150 
తమెవ భా న్త్రమనుఖాతి రర! 
తమో షధీభ్యశ్చ 182 


తమృచ శృ సామాని యజూంషి 860 
తస్మా అగ్నిర్భారతః ౦00 
తస్మా ఇదం భగవతే 192 
తస్మా డేతత్‌ (బహ్మా 113 
తస్మాద్‌ గురుం (ప్రవద్యేత 162 
తస్మాత్‌ రాజా విశేషేణ {62 
త స్మాదోంకారః 878 
తస్మాదృచః సామయజూంషి 407 
తస్మాద్వా ఏతస్మాతీ గీ! వి 
తస్మాత్‌ యేఒద్యాపి వాసిషాః 424 
తస్మాత్‌ సతామ్మతనదూషిశాని 500 


తస్మాత్‌ స్వాధ్యాయోఒధ్యేతవ్యో 511 
తస్మాక్‌ సర్వేప్రాణాః గ$9 
తస్మా డేవంవిత్‌ శానోదాన్ల 
ఉపరత $8 
త-స్కెనమో (బహ్మజే 


గ్ర! 


బాహ్మణాయ 150 
తస్మై సరస్వతీదుహే 57 
తస్యవా ఏత స్యయజుషః రసః 

ఏవోపనిషత్‌ 86, 62 


తస్యకరార మపి 107 
తస్య సందిది హి 209 
తస్యవా ఏతస్య యజ్ఞస్య 
ద్వావనధ్యాయౌో 224 
తస్య యజురేవశిరః 364 


728 


తస్యహ విశ్వామీ(త్రో A238 
తస్య ఎషాకుల్యా 5698 


తన వాచః ఊ (ప్రాణా ఏవరసః 50) 
త స్యేదర్వనా రంహయ న్ల న 484 
స్య (పయాజేషు ఆాయమానేషు 195 


హన ఆహారితి గ్‌) 
తస్యోపనిషత్‌ అహమికి గై 
తహాను వ్యాహరిష్య న 44 
(తయోవేదా అజాయ న్త 350 
తయ్యాంచ దండ సీత్యాంచ 361 
(తయీ విద్యా మవేషేత 299 
(తయీ వెవిద్యా కావ్యం ఛందః 

414, 445, 446 
తయో విద్యా యజ్ఞః AlA 
త్రయీ త్రివర్ణ నిలయా 417 


త్రయీవె విద్యాకావ్యం ఛందః 501 
తయోవా బుతవః సంవత్సర స్య Ald 
తయో వేదా అజాయ న్ల A400; 568 


తయో వై "దేవాః వసవో 

గ్‌ || 
(త్రయః కృణ్వ నీ భువనేమరేతః 59 
Du! 


రుదా ఆదితార్థః 


(త్యాయుషం జమదిగ్నేః 


(త్యాయషం కప్యపస్య గ్‌ 
త్వన్నామో చ్చార్య మం।త్రాంతే 26 
త్వం భారతే కార్యగురుః రిల 


త్వం హి (బ్రహ్మా పరంజ్యోతిః 15 


త్వం (బ్రహ్మారయివిత్‌ 1§ 


తాం హంసమాలాః శరదీవ 129 
కా ఉపదిశతి 60 
కాన్‌ పూర్వయానివిదాహూమ హే [81 
కాను కృత మృత్యుః $70 
తానుపదిశత్తి 860 
తానుపదిశక్ణఢర్వాణో 80 
తాన్యస్మా ఆచ్చదయన్‌ (0 
కారః కంచః (కుతే ర్దాతిః 865 
త్రా హోతా స్త్రాయ్య ఆపక 416 
శిరశ్చా ముప సేదుషామ్‌ 13 


తిరశ్చీనో విళతతో రళ్ళి దేషాం 298 


తిషత్యేష హి భూశానా మదరే 1కి 
© 


తినస్తు రేచ్యోయా? 08 
తిస్రోదేవీః గల? 
తీస్రో వాచ ఈరయతి 418 
తనో వాచ ఉడీరిత. 418 
తిసో వాచ ప్రవడ 4 


జనో మాత్యూక్రీన్‌ 

పిత్యూన్‌ 301, 618 
తుష్యంతి తరుణాః కామే al 
తేఒధీత్య సకలాచ్‌ వేదాన్‌ 20 


కేవా మారభి ఇకి 695 
త్తే వ్మిస్రబ్దాః ప్రభాష శే 7. 
తే సృజ చీ తదో- వేడ్నాబహ్మా. శః 


. శేజోఒసి కక మస్యమృత 


“మసి 281. 


తెనకేనవశే భ్యదే స్థాళవ్యం 
తేనేబహ్మా 
శేషాం మనుష్యవతి 
(త్రయ్యా9 దండ నీత్యాంచ 
(తిధాపళణీతోజ్వలనో 
ఉధాహితం ఫణీళిః 
(తిభిః పవితెః 

జూ 
(ఉభవనస్య చ స్జన వాలన 

జ , 

తీనిమాచ్‌ కృత వాచ్‌ _ 
తేధా విహితా పీవాక్‌ 


చమ సర్వం (పతిషితం 
నః న 


దహన్‌ ద్భతాని భూకాని 


డిపక్చిదా పూర్వా 
దివా బహ్మణజో గాయేక్‌ 


ద్వితీయం ప్రాప్యాను పూర్వాాత్‌ 


883 
113 
668 
861 
328 
298 - 
02 

61 
485 


413 


409 
695 
A22 
40 
161 
[18 


287 
167 
219 


220 
179 
198 
న 


దివ్యాదివ్యపభా వేన భారతీగొః 584 - 


దీర్త మాయుశ్చతే (బిహ్మన్‌ 125 
దుఃఖేన బుబుదే సీతాం- హనుదూ 
ననంలకృతా మ 2t0 
దుష్యంతాద్‌ భరతో జలే $98. 
చేవ తం (బహ్మగాయత [12 
చేపపా్రం వా ఏతత్‌ 

వ షట్యా-రోకి గ్ర 

చవశిల్పా న్యేతేషాం bt& 
దేవా. వై మృత్యోస్రయీవిద్యాం .. 
(పావిళశన్‌ (లిక్‌ 

దీవాన్‌ జిగాతి సుమ్నయోరిమి 198 


దేవానాం గుణలింగానాం అఆనుశ్రవిక 
17? 


“ఆనే చ చే sr pe 
డక పద్య డిత శి శదిదబహ్మ 
పరం చ యతీ 
దొ ద్వో మా మాఫౌ బుతు 


152 


రళ్యోక్మానం 465 
ధర్మా విశ శ్వన్య ఆ జగతః 1 జా. 
. శీ 


న. 


శస, 


70 


ధియోర భేష్టాం 185 
దీరసి దక్షిణాసి 199 
న 
న కళ్చిద్వేదకరా చ వేదం శుత్వా. 

చతుర్ముఖ! 86 

నచ తస్మిన్‌ శయనే స్వాధ్యాయ 
. మధీత 224 
న శిధీర్న చ నక్షత్రం ఫ్రై 
నను శబ్దార్జా కావ్యమ్‌ 402 


నమః (ప్రమాణమూలాయ KXX IX 


నమసానవ్యో ఆరక... 13& 
నమస్త 9లో క్య (18 
నమామ'వేదమాతరమ్‌ ool 
నమోవాచే . 
సమో పృజేభ్యో హరికే శేభ్యః 122 


నమో (బ్రహ్మణే నమస్తే వాయో 104 
అయ్‌ అం 606 
నమోద్విశీం (త్రిపటే 899 
స్వాహార82 
నరతా నామపాం కార్యం నారం 


ద్‌ 
నమో వాచ్యేపాణపతై as 


(బ్రహ్మాండ మిష్యతే b85 
నవంనుసోమం నవజాత మద్య 18 
నవిజానామి యదివేశ మస్మి 





29 
నవేడాస్త్వామేవల... _ .. 28 
నవో నవో భవతి జాయమానః 188 
నవ్యమ తకత్‌ IE 
నళ క్ర క స్వం బలాద్ధర్తుం గ్ర 


నషజ్వలన సంపొతా 
నషాం వై ధరణీం పూర్వమవిందం 


నసవేద పఠం (బహ్మయో న వేద 
చతుష్టయమ్‌ 

వా వైతా ఆహుకయో దేవాన్‌ 

న ని యా ఆవపట్‌ కృతా - ఆ. 274 


70 


నాచరేక్యడి వేడో క్షం ౨. 
| నాట్య వేదం తతశ్నశే [10 
నాట్య'వేశం (ప్రవ క్షోమి Gil 
నాట్యసంజ్ఞమి సుం bid 
నానానామాశయోత్సన్నం Xvi 
నామగో, శే పిత్తూణాం తు (ట్రావ 
కం హవ్యకవ్యయో 8 


నామవా బుగ్వేదో యజూర్వేదః 868 
నామరూపేచ భూతానాం క' కాం 


చ (ప్రవ రకమ్‌ 488 
నారధ మవలోకళ్య త మాహా 
పితా మహః 88 
నారాయణం నమస్కృత్య నరం 
చైవ. 583 
చాసూయామి ద్విజాన్‌ విప్ర 466 
నాస్తి మత్తొ2-ధికఃకళ్చిడ్‌ 815 
న్యాయనిర్లీతసారత్వాత్‌ నిరపేక్ష 
మివాగమే 68, 488 
న్యాస ఇళ్యాహు ర్మసీషిజో 
అహ్మాణం 167 


28 


as 


7l 


నిజ మోగబవేనె వ “88 
నియతికృత నియనురహితాం '. 481 
నిరతిశ శయపదస్టః సచ్చిదానంద 
మూర్తిః “108 
నిరిత్యేష సమిత్యేష సి నానే. XXX Hl 
నిరు క్రి మృగతః మాల్‌ డ్‌ 


“XXXK¥I 
నిరు కీరోగతో నామ్నా వ్యన్యార్థ 
త్వ (పకల్సనం. XXX 
నిరాషగుణాలంకార అక్షణరీతి 
వృ త్తి మద్వాక్యం 44 
నివృ త్త చౌలకర్మణో స్తయీ 
వర్గం “222 
నిశమ్యతే ఘర్హ రితం “681 
నేతి ప్రతి షేథార్థీయోభాషాయాం 116 
నే తాభ్యాం జనయత్‌ దేవో. టి 


వెరు కేయో యకేశ XXXX IX 


నౌభిరాత్మన్వతీఖిః XX ౪ 
ప 

పండప్రాణ మనో బుద్ది 398 

ప్రంచవా బుతవః హేమ Alb 


పంచ రవో హేమ శశరయోః. 


సమాసేన All 
పంళహుజతవః Ey 
ఫQచానా మపి ఖూతానా ముత్కర్షం 

ఫుపు సుర్గుణాః £88 


పతంగో వాచం బిభర్తి 824 
పతంగో వాచం మనసా బిభ ర్రీతీ 


825 
సదంపాదం విథాం మా;తాం 687 
పదో యస్య 
సయ అహూతయో 867 
సరాపరే (బహ్మణీ 
పరీత్య భూతాని 87 
సరోకవాదో వేదోఒయం రీ 
పమిత్రం తే వితతం 580 
సశ్చాత్సుర సా సొ అధరాదుదకా త్‌ 488 
పశ్యేయ మేకస స్య 510 
పారే (బహ్మాంజలిః 172 
పారంపర్యాగతో యేషాం వేదః 

228 


సపరిబృంహణః. 


పార్థివ ౦ ధాతుమ సాద్య శారీరో=.. 
న్న కథం భవేత్‌ XXXII 


పార్రోవత్సః స ఢీర్భోకా 850 
పాపకా నః సరన్వతి 577 
పావనా త్పావకళ్చోసి వహ 
ద్దవ్య వాహనః 10 
పాహినో అగ్న ఏకయా 995 
పితా పితామహశెవ 85 
పితామహా పితాచై వ లైల 
పితామహవచః (శ్రుత్వా నక 
పితృదేవ మనుష్యాణాం వేదశ్చకుః 
ర్‌ , 510 


782 


'పురోణ సంహాొశతాం త కేపురా 


ణార్ధ విశారదః XXXxxiit 
పురాణస్య కవే స్తన్య 4825 001 
పురాణ నాకియ మీమాంసా ఏళ 
పురీషో౭_సి విశ్వభరా ఆథర్వ్యా 498 
పురు షెర్యజపురుషో జంబూదీళపే 


సదేజ్య'తే 124 
పురుషో దివ్యరూపాభిః .సంభూతః 
892 
పురుషో వావయజ్ఞః తస్య యాని 
చతుర్వింశతి వర్షాణి కశ్రాతః 
సవనమ్‌ 52 
పురోహితం తథా౭థర్వమం|త్ర 
(బ్రాహ్మణ పారగమ్‌ Er 


పురోహితం (ప్రకుర్వీత దై వజ్జం 962 
పూర్వసూరికృత వాగ్విలాస 
XXXKXXX 
పూషన్నేః కే యము సూర్మ్మపాజా 


పత్య i 
హోతా నిషీదతి 
పౌరోడశికం యాజమానం హోతా 
రక 0 
పౌరోహి హిత్యం. శాంతిక పౌ ష్లికాది. 

32 
పౌర్వికీం సంస్మరన్‌ 205 
(ప్రకావ్య ముశనే వ(ద్రువాణో A 
(పకృతి స్వం “2 

167 


(వ్రజననం వైధ్రతిషా ఒం. 


788 


| పజాపతి! సం మేష్టీ విరాట్‌ 699 (ప్రథమో వరుణోజేయః 812 
ప్రజాపతిః (పజాః సృష్ల్వా (దీపం భారత్యాః KXXXXX 
వ్య(సంసత 698 [పనూనం (బహ్మణస్పతిః 188 
(పజాపతిరగ్ని సుచినుత్ర 699 (పవృ తం కర్మనం సేవ్య శ్‌ 
1పజాపతిర్యో యజలే 702 (ప్రశ్న మేతం సముద్ధిషంxXxXX dl 
ప్రజావతిర్యా ఇదమేక ఆసీత్‌ 282 (పసాదరమ్య మోజస్వి కిరి 408 
ప్రజాపతీర్వె భరతః సహీదం (ప్రజ్ఞా ప్రతిషా (పజ్జానం బ్రహ్మ 166 
సర్వం బిభ శ్ర 00 (వజ్హావెళాఖ చేధక్లు శితజలనిధెః 207 
(పశావతిర్వే మనుః 621 (పాణావా బుషయః (ప్రథమజాః $0 
(ప్రజాపతిర్వ వసిషః 426 పాణావా ఆదిత్యా ఏతే హీదగ్‌ం 
ప్రజాపతిరై వారకి? 282 సర్వమాడదతే 588 
(పజాపతిశ్న్చరచి గర్భ ఆ _స్తకి $99 (పొణావావ రుదాః బి 
(పజాపతేః (బహ్మకోశం (బహ్మ పాణావై ఛందాంసి 106 
(ప్రపద్యే పి ప్రాణావె ద్యదాః శీ 
(వజాపతే ర్వా ఎతాన్యంగాని య . (పాణీనః ప్రీణయ న్యేతే 314 
చృందాంసి 7 పాణో౭.ధర్వ్యా 438 
(పజాపశే CR భువనస్య భర్తుః 2060 (పాణోవై వసిష్ట బుషి గ 426 
(పణ మర్చి బుగ్యజుః సామే ail (పాతారభథో నవోయోజి నస్ని౭ i189 
1పణవై శ శసారోణాం. రూపం 144 (ప్రియే స్యాధథాక్టియ (ప్రవచనే 
గవతిషాన్యతితే. . భవతః 246 
'సతివెదం (బహ్మచ: క్రై డా చశాట్లాని షన రిత్యుచ్యతే చాన్నం 21 
213 (పోవాచ వెదాన ఖిలాన్‌ చ21 
(పళివేదం బహ్మాచక్యం 213 
(పత్యకేణాను మిత్యావా య ళు 
స్తూపాయో 4 
(ప్రధమం పాదం జానీయాక్‌ 28 బర్జి రెవ యజుషో 3) 


ఇపథమో దెచ్‌ న్యోథిషక్‌ 4B చుడ సేరదియ మనకి ప్రాణాన్‌ 50% 


ఆధ అడ మెస్‌ 
బృహస్పకిగ్‌ణపతిః సపాన్యో 


(బహ్మణసృతిః 185 
బృహస్పతే (పథమం వాచో 

అ(గం A4h7 
_ద్రహ్మచర్య మహింసాం చ cil 


(బహ్మచారీ చరతి వేవిషద్వి షః [58 
(బహ్మణః కోళోఒ-సి మేథయా౭._పి 


హితః. 156 
'బహ్మణాతే బహ్మయుజా 190 
(బహ్మణ్యో (బహ్మక త్‌ (బహ్మా' 159 
(దిహ్మశేన పునీహినః 18 
(బ్రహ్మన్‌ (బ్రహ్మణ్య నిర్రశ్యే 
నిర్గుణే 594 
(బ్రహ్మపుచ ఏం (పతిభ్షా 166 
(బ్రహ్మ ప్రావాదిస్మకన్నో మాహోసీత్‌ 
H8 
టహ్మ రే స్వాగతం 120 


(బహ్మవాదినో వద నీయ ద్వసూనాం 


[పాఠః సవనం 565 
(దిహ్మవాహకః. 911 
(బహ్మవాహసః 50 
(బహ్మవాహ స్తమం 150 
(బహ్మవిదాప్నోతి పూం 60 
(బహ్మవృతో రక్యమాణః 174 


దహ్మహవై వాచః పరమం వ్యోమ 
182 


అ్రహ్మశ్రీ వ్యైనామైళక్‌... 2 


734 


(బహ్మసరూపమను మేద మాగా తీ 118 
1183 
(బహ్మాజం (బహ్మవాహసం 1&2 
173 
(బహ్మాణ్‌ హి చర్చిషే వర్గినాని 118 
(బ్రహ్మాణీ మే మతయః శం సుతాసః 

48 


(దిహ్మాతర సముద్భవం 


(బహ్మణి వేవ్నగహణకా 


(బహ్మా దేవానాం [ప్రథమః 
సంబభూవ 89 
(బహ్మ దేవానాం పదేవీః కవీనాం 182 


(బ్రహ్మ బృం హణశీల ఇత్య 


ఫిహితో 109 
(బహ్మామృతానందర సేవ 505 
(బహ్మాయం వాచః పరమంవ్యోము 1506 
(బహ్మేంద మగ్నిం జగతః 

(పతిషాం 144 
దాహ్మణం మం్యక కొండస్టం 675 
బ్రాహ్మణ మృగ్యజుః సామ 878 
(బాహ్మణా దాతృషతీ పిబ 678 
(దాహ్మణా దిందరాధసః (గి 
(బాహ్మణో (బాహణత్యాచ్చ 675 


బ్రాహ్మణ్యం యది మే (పా వం 100 
భ్‌ 


భ _క్రీదాన్మప్రదాశాయః సచకృష్ణః 4/0 


క. 1 


భద్రకాళీ భుజంగా&ీ భారతీ 


భారతాశయా 623 
భరత ముద్దరే మనుషించ 648 
భరతాత్‌ భారతీ క్రీ ర్రిః రలీ8 
భరితో భరత స్యాగ్నేః 617 


భరంతీ శ త్రైలోక్యం త్రిభువన 1 వశే 


రనీ సహచకీ 586 
భవిష్యతి మహాభాగా దక్షస్య 

దుహితా స్వధా. 3.8 
భాతి (పస్సకి దిక్కాల 
దాహ్యం XXIV 
భారతీః గ్‌గ్‌ 


భారతీ భరత స్యేయం వారేః సథ 


స్వరూపిణీ 598 
భావా వికొరాః 507 
భిష క్రమం త్వాభిష జాం శృజోమి! 
ఫీషాస్మా ద్వాతః 418 
భూతం భవత్‌ 88 
భూతం భవ్యం భవిష్యంచ 
XXAXX II 
భృగువతీ 498 
భృగూణా మంగిరసాం 436 
భృగూణా మంగికసాంతపసా 418 
భేషజం వా ఆధర్వణాని 444 


భేషజం వై దేవానాం “44h 


785 


వం 
మధ్యాహుకయో వా 253 
మనసస్పత ఇమే లలి 


మనుష్యా వా బుషిషు XXxx vr 
మనుష్వ దగ్నిం మనునా సమిద్ధం 


669 
మనోహా సరస్వ్మాన్‌ వాక్‌ 
సరస్వతి రర 
మ న్లగా వం తదారాజన్‌ 368 
మని (బాహ్మణే యజ్ఞస్య 
(సమాణమ్‌ 6/0 
మన ౨ (బాహ్మణయోః 668 
మాం విధ తేఒఖిద క్రేమాం 608 


మమె వాన్యా పరాశ కిర్వెదసంజ్లాకీ!17 
చ ణన. క్షా 


మయ్యా సకాంచ జానామి 521 


మరీచయః స్వ్వాయంభువాః 30౯11౪ 
ముహరివ్యాన రచితే 40 
ర్తి | 
మహాకాలో మహానటః 610 
మహాపురుష ఇకి . 558 
మహాభాగ్యా' 'వతాయాః 133 


మహో అర్షః సరస్వతీ (పచేతయకి 


గ 
మా ఛందః (పమాఛందక 715 
మాతా రుదాణాం ళ్‌ 
మానసే సర్వం ప్రతిషితం 107 


మానిషాద (ప్రతి షాంత్వమగ మ 168 
మాసాశ్చ పితరోజ్లేయాః 812 
మిథిలాధిపతిం కూరం జనకం 222 
మూర్భాదేవానాం (శేష్షః దివ! 


XXXXX [ 

మూర్గాన మా(్ర్‌తో నహ్నః 

ఇ  ుంలలలు 1 
మూర్జావయః (సజాపకిశృందః 715 
మృత్యుభఖితెః 694 
మెధావీతు తతో ధ్యాత్వా 391 

యు 

యం బృహత్యుఢే 20 
యం వా 'కప్వను వానే వష విగ్ర] 

య ఆతృణత్య విత ధేన 204 
య ఇమా విశ్వా భువనాని 690 
య ఏతం వేదః సేగ్గప్ల 
యః పావమానీ 58 
యః పూర్వ్యాయ £85 
యః సమిధా 488 
యః సూర్యః క్ర! 
యః స్వాధ్యాయ మధీకే౭_బిం 408 
యచ్చ కామసుఖం 488% 
యజుః ఇతి _ ఏషహీదం 
సర్వం యున క్రి లి66 
యజమానోజగ్నిః గక 


యజుర్వేదా దభినయాన్‌ || 
యజం విమాయకవయో [ర్ట 
యక్‌ ఉఏవ సమః = 11 
య త్తత్క్యారణ మవ్య క్త కం 11 
యత్తుపరం కార్‌ణ నువిజ్లేయ త్య 
ముకం XXII 
య శే పవిత్ర మర్చిష్యగ్నే 153 
య్ళత్రగాపో భూరిశ్ళంగాః 713 
య(శతానందాశ్చ మాదాళశ్స 12 
యత్సిద్దావన్య (ప్రకరణ సిద్ధిః XXI 
యదోచ్చందస 

యథా మహాభారత 

యథా సాక్షాత్‌ FE: 
యథా హి భరతో వరః 610 


యథో ఏతత్‌ _ అగ్నిం ద్రావీబోదన 
మా హేతి ర్‌ 
యద్‌ (చోహ్మాణో సీతిహాసోన్‌ 284 
యదస్య దివి తృతీయం తదసా 
వాదిత్యుః 56k 
యడాహా _బహ్మాన్నశ్వం మేధ్యం 
434 
యది మరో ద్విజో భుంక్తే 811 
యదృచై వ హో (క్రం క్రియతే 351 


యదృ్భచో౭_ధ్యగిషత 168, 866 
యజడేవ (శద్రయోప నీషదా 49 


యచేషాం శేషం యదరిప్రమా ప్‌త్‌ 
క 576 


యక్టపౌ ఛందసాం వై! 
యద్వాగ్వదం త్యప్‌ చేతనాని 412 
యద్వేవాషాఢా ముపదధాకి 


యద యజ్ఞస్య సామ్నాయజుషా 


368 
యది కను (శేషసేన 425 
యధాహా భరతో వర్షః 610 
యమక యను కృశీకృత A231 
యమ నః సమ్ముదే “4b 
డాామాది గుణయు క్రస్య 333 
య మృషయత్రయి విడాః 856, 
య మేవ విద్యాః ఇచి మ్యుపమ త్తం 

204 
యశ్చదం౦ండః కేశ 
యశ్చ వేదః స చెధర్మొ 11 
య నృ త్రాథర్యణాన్‌ అ డాన్‌ 362 
యస్మాడృచో౭_పాత క్షన్‌ 30 
యన్య ఛందో హయం XXIV 
యస్య (త్రీ పూర్ణా మధునా 312 

3h 


యస రాజో 

బక ర 

యజం పిమాయ 
eb - 


యజ్ఞం వ్యాకోనార్థ =. 8 
యజవ్య పై హెవ భిషక్‌ శప 
యబై సర్వం (పతిషితం 16: 
యజేన వాచః వదవీయ మాయన్‌ 77 


యజమ దేవి దేవి యది నామ వతే 
పదని 262 


యజ్ఞై రథర్వా (ప్రథమః 


యజెను దేవాన్‌ (పీణొతి 258 
జైస్తు ™ 
యజో వా సూనృళా 935 
3 £78 


యాతుః ఇత యాతు విదః 368 
యాతే రువ 
యాని నామాని గొణాొని Xvil 
యా మథరాష మునుష్బితొ 492 
యామృషయో | 1 
యా మైరయంశ్చం(మసి 310 
యావద్భి హ్మ పిషితం 118 
యావద్భి హ్మ్యా విష్టి షం 182 
యుగా “న్త౭- నల్సి కాన్‌ 78 
| 712 


యుగే యుగే (పణ వాం గాం 


యుడై వాం బహ్మా పూర్వకం 178 


యేనః పూర్వే 481 
యేన సామ్నా 105 
రే 4817 


యేవానః నూలి 
యే2-ప్యన్య దేవతా భకాకి _ 18 
యే విద్యాం స స్తే క్రవయః 496 
యోగేన దాకేే్టేణ ఆ దమేన బుద్ధ్యా 709 


యో జగార తమృతః 


యాదేవానాం వ్రతమం 80 
యాడేవావాం (పథమం పురస్తాత్‌ 80 


యో (బహ్మాణం విదధాతి 117 


యోజఒయం రాకసీం 86 
యోవః శివతమోరసః 0039 
యో విద్యాచ్చతురో చేదాన్‌ 459 
యో వేదాదౌ స్వరిః(పోకో 194 
యో హవా ఆవిదితా రేయ 
చృ్చందో | 
ర 
రమణీయార్ల (ప్రతిపాదక శబ్దః 
కావ్యమ్‌ 418 
థామో వ్నిగహా వాన్‌ ధర్మః 14 
రీతి రాత్మా కావ్యస్య A497 
రూపం రూపం మఘువా బోభవీతి 610 
రూపం రూవం మఘవా 610 
రూపాణి బిభతం 620 
శేఖా మ్యాత్ర మపి క్షుక్లాత్‌ G77 
ల 
లోకో౭.యం భారతం వర్షల 640 
లౌకికానాం పాకయజకశ'బ్దః +. రక 
లౌకినానాం హొ 88 
లౌకికే స్వపి అర 
వ 
వయం నామ (వ్యదివొమ లి! 


788 


వర్గం యద్భారతం౦ నామ 589 

వరం సానం విదుః (పాజాః గ్ర్‌శీ( 
లు (£2) యా 

వరో౭త్త్ర భారతాదౌచ 540 
ఇష 

వసవః పితరో ద్లేయాః 810 
వసిషాశ్చ వసిషా శ్చ 424 
వసిటో౭.స్మి వరిషో౭_స్మి 423 

(త © 
వసు రు. దాదితి సుతాః 808 


వసూన్‌ వద నిచ పీత్తూన్‌ 810, 814 
వ సేద్వా దగవరాణి 219 
ద ల 

వహ్ని రాదిత్యో భవతీ 664 
(వజం గచ్చ గోస్తాన మిత్యాహ 711 
(వజే తద్‌ గోస్తానే 626 
వ్యక్తం మృత్యుముఖం ఏద్యోత్‌ గ] 
వ్యక్తా వ్య కం భరతే విశ్వ 

మీశః (04 
వ్యవ హ్యతయే వికల్ప ఇషితో 601 
వాక్‌ చ వై పాణశ్చ మిధునమ్‌ $92 
వాక్‌ చ వై మనశ్చ దేవోనోం 


మిధునం 502 
వాక్‌ (దిహ్మా . 124 
హగ్‌ దీక్షో 413 
(వాగితి) ఏత దేషోం 418 
వాగితి తద్‌ (బహ్మా 419 
వాగ్గీ(బహ్మ 124 
వాణి యజణజః 278 
ఖు ఖో | 
వాగోతా” 7]; 
ఘౌ 


వాగ్యా ఇదంకర్మ (పాణో 


వాచ స్పకిః 602 
వాగ్వా తస్యపత్నీ 592 
వాగ్వావ నామ్నో భూయసీ 800 
వాగ్ల్వై (బహ్మ 124 
వాగై వాయుః 59 
వాచంధేను ముపాసీత 419, 848 
వాచా వై స్మమాట్‌ బంధుః 867 
వొచా విసా స సరత EB? 
వాచా విరూప నిత్యయా ళం, 194, 412 
వాచా సరస్వతీ భిషక్‌ 686 
వాచస్పతేజఒచ్చిదయా వాచా 607 


వాచో వికారం కవయో వదన్సి 4/5 
వచోవిదం వాచము దీరయ చిం శ్‌? 

వాచో వీర్యం తపనాఒన్వ 
'విందన్‌ 

వాతం [పాణం మనసా2. 
న్వారథభామహే [48 

చాయళ ఏప్పథివీచవాయు శ్చాంత 

రితంచ 428 
చారామూలోఒయం లోక ' 41$ 
విదచే పరమేశాం శః న 
= వ్యాసకూపీ 3౮౮౦౦౯ 


507 


విద్యానాం *బవ్మా విద్యా $42 
విద్యా తోవ కర్మపరా బుధ... 855 


విద్యా భారేణ నంపూర* 
హ్‌ వ... 


ఓ. 


“60 


789 


విద్యా హావై (వాహ్మణ 
మాజగామ 204 
విధానం ధర్మాణాం (పధిత|పణి 
= ధానం. జీ6 
వి వృచ్చామిపాక్యాశన $2 
విబుధో మంత సంశాంతో 
భవేత్‌ 8008 


విమృళ న్రిస్మ తందేవా X1౪ 


వివిక్త వర్హాభరణా సుఖ శ్రుతిః 607 
విశ్వం విమ్ణః 842 
విశ్వమే తదఖిలం చయావశ్తే $82 
విశ్వామి[తం == ఇ౦(దః 2, 
ఉపనిషసాద 44 
విశ్వేశం (పథమం 438 
విశ్వేషా మిజ్ఞనితా బ్రహ్మణా 
మసి 12 
వీమః పితాజస్య జగతో 811 
వితానం వావథ్యానాద్భ్యూయో $69 
వీ & శ క్రిమతాం (శేష్రో 14 
వివ చిదళహో శ? 
వేదం చేదా తథా వేదాన్‌ 219 
పే; (ప్రాచేతసా దాసీత్‌ XIv 
వేదగర్భా విశాలాక్షీ సడ్కేషా 
మాౌదిరీశ్వరీ 22 
వేద (పణిహితో ఢర్మళ లీ 
చేవపురుష ఇత్తి *. శక 
వేడ మదీత్య స్నాయాత్‌ 220 


"వేద మనూచ్యా చారో్యోజ.0 శే 


చేదదూతర మేకాంచ విద్యాం 22. 


"వేదము (దామజాన న నః 


XXXXXVH 
చేదవృక్షం విభజ్య XXXXKXIN 


వేదాధిష్టాతృ దేవించ చేద శాస్త్ర 
స్వరూపిణీం 

వేదాన్‌ కృత్స్నాన్‌ 

వేదా నదీత్య "వేదౌవా 


"వేదా (బహ్మాత్మ ఏ షయౌాః 238 
వేదాభ్యా సేన సతతం శోచేన 205 
వేదాస్త్రి కాండ విషయాః 
XXXXIX 
చేదావతార ఆద్యా యా XXXXX 
వేషిహ్యధ్యరీ యతా 674 
చేదేిషు చరతేయస్మా శ్రేన సొ 
(బహ్మదచారిణీ 1568 


వదె రశూన నః తిధిరేతి సూర్యః 899 


వేదో ర్త "మేవ కరీ ర్వాణో 58 
వేదో౭.థిలో ధర్మథమూలం 218 
వేదో పబృంహణార్జాయ XIV 
చేదోదిహ్మ 124 
చేద్రోవేదవి దవ్యంగో 7,482 
పేదోఒసి ' 10 
వేదో౭.సి యేన. 17 

718 


వ్యాక్యాగా నేష్వ శ క్రస్తు 


740 


వ్యా హృాతీనాం సమన్తానొం 


తు దై వతం 161 
న్గ 
శం నో మి[తః 164 
శంనో దేవీ 505 
శతధార ముత్సం 225 
శమార్హం సర్వశా స్తాణీ 607 
శ్రమే సర్వం 107 
శరీర వురుష ఇతి గ్రరి. 
శర న్తం శిమ్యుముచధస్య నవ్యః 182 
శాభాదిం యాజమానం G88 
శాస్తి పుష్ట్యభి చారార్జా (ఏక 
(బహ్మ ర్వి గాశయాః 962 
శాబ్దస్య హి (బహ్మాణకః 495 
శా స్త శబ్ల పధానత్వం ఇతిహసేమ 
నిష్టతా 405 
శికొద్భం గాని శీర్తాణి 864 
శిఖా ప్యాధర్వణీ సాధ్వీ 865 
శుచింను సోమం 186 
అచిరే వేసు 591 
శ్చోతంతి ధారామధునో 
ఘృతస్య 477 
(శద్ధంతం శిమ్యు ముచధస్య . 
నవ్యః 182 
(శ్రద్ధయా సత్యమాస్యతే 827 
శీర: వాచోజగం' 469 


Pina 
గ 


షట ధా 


ల A 
గ శీలి 6 ల 


cA 
ఇ 


ర 


9. 
బ్‌ 


జె. 


ల 

Ee 
క్ర 
ం 

ef 
లే 
ఆ 


'సనమనసా వాచం 
సమానత అత సిద! 
© 


వతర్షి మ్నుగ్రమభి మాఎషాహ 171 


218,402 


411 
410 


AXIV 


int 


అం యదా 


81 
410 
520 

89 
$61 

107 

81 


 XXI 


సమామ్నాయః 

సమ్వుదం సౌభాగ్యం 505 
. wan 

సముక్‌ !సవంతి £6 

సమ్యగ్నిద్యా వతస్నాతః 2:1 

నయా G14 

యర f్ట4 


ంకేపాద్యాకోర్టి. మిష్టార్థవ్య 


వచ్చిన్నా పదావలీ కావ్యమ్‌ 46వ 
సంస్కార. వత్వాతీ రమయత్సు 


చేతః 480 
సంస్కార సేజ.భవన్‌ వేదాః 20 
స ఆరణ్య మృతం 248 
స ఇమాని (తీజిజ్యోతీం 

ష్యభథితతాప 16 
స బుచో చ్యోహత్‌ దాక. 188 
స కృషః a 


న్రభాయా (బహ్మవాహసే 182,160 


సచాత్మా పరం బహ్మ. కృషః 419 


సచ్చందోభిశ్ళనో (| Ul 
స జస్తుః సర్వ భూతాత్మా 
xxxxx1 

న తు మేధావిని చృష్వా 7: 
సత్యం వాచ (పళిష్టా 167 
స త్వాం కృష్ణాథి. "పేత్యామి 112 
స్మతిణా సత్రఫలదః 
"సదా మతో శరీ ఫతౌం 26 


సదో౭. పయోగేఒ-పిగురు స్వ 


మక్షయో 302 

స యదుపాంకు [క్రియతే 
XXXX VII 
స యక్వ్చాయ మ శరీరః 006 


సరస్వతీ వాన్‌ భారత్రీవాన్‌ 691 
సరస్వతీ సాధయ్స సీ ధియం నః 


537, 570 
సర్వతం(త్రా విరుద్ద xxl 
సర్వభూతేషు చాత్మాన స్‌ 
సర్వే వేదాయత్సదం గక 
సర్వేషాం తు సనామాని.. 487 
సవనాత్‌ సవితా౭2_దానాదాదిత్యః 506 
సవా ఏష (తిభిర్వేదైః 359 
స వై వౌగితి 845 
స స వ్యచికిత్సత్‌ జువనానిరి 
మా హోౌషాళిమికి 284 
స (శ్రాంత సేపానో డ్‌ 118 
స నద్మ పరిణీయతే 673 
_సహ్మనగుణ ముతహం 8 
సహో వాచ చ భరణ్వాకే త్యామంత్య 
180 


సహో వాచా హమప్యేత న్న వెద౭గ! 
సామీ చేతా 
సాయాసావాక్‌ 124 
సా వాఏషా వాక్‌ (శ్రేధా విహితా 667 
సావ్మితీం చ జపేన్నిత్యం 0! 
సాహవాగువాచ 426, 692 


సికతా ఇవసంయ న్పిరశ్మిభిః | 
సింధుషు ప్రవ మాత్మనంకంxy Vv 
పీరా యుంజంతి కవయః 496 
సుఖాభ్యుదయికం చై వ ర్‌ 
సుపర్హం వ్నిపాః కవయో వచోభి 

రేకల నింతం A478 


సురేశః శరణం శర్మ 
సుతామయా వరదావేదమాతా శ80 
సూర్య ఆత్మా జగత _స్పస్టుషశ్చ 


ధట * 
సూర్యే జ్యోతిషి 60 
సూర్యో నోదివస్పాతు 668 
సృజ్యస్వరూప గర్భా2సి బి౭ 
-పేమా మవిడ్డి 184 
సెషో౭గ్ని సస్యేమా ఇషకా ' 667 
6... — ఆ 
సెషా తు (త్రివిథా వాగ్రై్వై 568 


-సెషా (తయీ విద్యా యజః', 399 
సైషా (తయ్యేవ విద్యాతపతి . 85% 
-సిషా హ్యుపవిషత్‌ (బ్రాహ్మీ. 600 
సోఒధ్యాయత పూర్వాభి ముఖో 


భూత్వా 66 

సో౭_ధె ష నేదాన్‌  . 28 

సో=ను “వాక్యమనూచ్య 307 
నో2ఒపోఒ సృజత _వాచ నవ 

లోకాత్‌ ' 827 


'సోమో మీఢ్యాన్‌ వవతే గాకు 


విత్తమ $0 


748 


సోిజఒయం పృరుషః [(పజాసకి రకా స్వాహా స్వధానామ మన్నుపధాన్నై॥ 
మయత 161 REZ 

నో2ఒహం వాగ్మగ్ర విద్యానాం రొసానా ప్వీయశాభోజి తాయే 828 
మవలేపికా 4606 

సోతుం (పవృక్తా 509 సహ 

స్థాపితో౭_ర్టోభ వేక్‌ Xvi 

స్వం బాఅంరోదమానం చిరతవ హంసః కుచిషడ్‌ 115 

రుదికం 522  హంసవ ద్విదుషాం రాజా €! 


స్వం మహిమాన మావహ 285 హంపాయ సంయకగితే XXX IX 
స్వం స్వం నిమిత్త మాసాద్య $606 హరి వదం నను వేదయితుం 
స్వథా_స్వి తవ gal స్వయం 
స్వయం చ దక హే దధానో నృడా ] 
స్వర సంస్కా-రవత్యా౭._సౌ 218 హీమా హాం రదడణం వ్షైం ర 
స్వస్మిన్‌ దధానా హ్యాఫిలంచ హిరణ్యగర్భం త్వాం శక్‌ 
విశ్వం 289 హారణ్య గర్మః సపవ కత్నాగే స్‌? 


స్వొాధాశ్రయ శౌచ సంకో షతసాంసి. zal హుతేవ శామ్యతే ల్‌ 
స్వాధ్యాయ సంయ మాభ్యాం 27 హ్నృదయం చవ $3 
స్వాధాకాయా ద్యోగం 297 హృదా త ఇషు నునసా ae) 
స్వాధా్యాయో౭ ర్యేత వ్యః | 2-6 హాదానా మువధిః శేషః 4 
స్వాహాకృతా న్యా 274 

స్వాహాకృతా హుతిరేతు 24 జ 


స్వాహాయజ్ఞం కృణోత 
స్వాహా వై, కుతః నంభూతా 280 
స్వాహా వై వె నక, నంభూకా వరిగి జ్ఞానీ త్యాతె వ 


స్వాహాస్తోమన్య వర్ధేనా _ 


జ్ఞానం వేదాంత వాశోర్తం ( 
| 


భారతీనిరుక్టి |[గంధకర్తా రః 
చి యాం 
హరిసోదరాః 

హరిసోదర జ్యేట్లో చేంకట సుబ్బయ్య నాష కిక | 
రక్షితా = లయకే (తాణాం వ్యవసాయ ధురంధురః 11 
సత్యనారాయణకశ స్రీ ద్వితీయ స్పం స్మృతి(పియః। 
గెర్వా జీ పాఠశాలాయా అధ్యక్ష స్సదురు స్పుధిః॥ 
ద్యఢవాక్యన తీ నశ్చ పీశ్రారావ; య్య 'సంజ్లితః | 
నద్వ్మ శ తః పావక సమః కృషిమానవి కర్తినః i 
శ్రీ వే బజ్కటి కృష్ణమూర్తి రిః చతుర్ధః (పభుసంమితః | 
“శోధన్‌ పెయింట్స్‌” నహ పరిశ్రమ సంఘస్యస్థాపకః a 
ఆన్యోన్య సహకారిశ్చ సమైక్యత్వ 0 స్వయంకృషి? | 
సమవెఠం సుసంస్కృత్యా మార్గోతయ ముపాదిశతి ॥ 
'పశాన్త నః వంచమస్సాంబశివశా ప్రీతి పండితః | 
సుహ్యత్స ౦మిత ఇష్టశ్చ సర్వశాస్త్ర విశారదః ॥ 
షషోహోత, పీయళ్చేం[ద శేఖరం? కృషిశేఖరః | 


"జ బాలి స 


యధార్ధ వదె సులభః బాఠలె లైర్వ దళ నంగతః। ॥ 


లక్ష్మినృసింహ. శర్మేశి సద్గింధవకిశోధితా | 

చమతా_ రవచాః కాంతా సంమిత స్స ప్త పమో బుధ ॥ 
భారతీనీరు క్రి గ్రరధకంకో హరిసోదరాః । 
శోధన్‌ పె పెయింట్సు సంఘస్య కరారస్ప ప విశ్శతాః | 
ఈపూరు (గ్రామే 'దేవస్టానసునిర్మాణ శోల్రితాః | 

న్‌ పర్తి సంమితా మాస్యా విద్వాంసో హారిసోదరాః ॥ 


కామకోటి మహాస్వామి వరలబ్దం యశోధనమ్‌ । 


సౌభాగ్యం తద్ధనం యేషాం ధన్యాస్తే స వారిసోదరాః ॥ 
నిరు _క్షభారతి “మేషాం సమైక్యా మృత వర్షిణీ ] 
న్‌ేన సేవనాసకా: వంవ్యా సే హరిసోదరాః | 
సంస్కృతే వాజ్మయే నిత్యం పరిశోధన తత్పరాః | 
చేదమా[త్రాను గృస్టీతా ర స ఏవ హరిసోదరాః ॥ వేవం 


హరి శ్రీరా నుమూ ర్తి 
శోధన్‌ 'సేయింట్పు, విజయవాడః 





అయ 4 అత యాల + అయం ఉమ + hth 


శ 





. 
® ) ల్‌ 
య. డు 

fb pa a . 
న . | 
స్‌ వ. : . J pha 
క ఎ న. 
శే వ. లగ్న ం స 
బ్‌ ; న 
! 
క 
ఖీ 
| 
. 
: Eharati Ni rukti— This | i$ ఈ s detailed exposition of 1 
£ Vedas from the crinodox and traditional point of vi 
contioverting western theories...... ...The authors: H 
; Brothers, wide range of study and deep insight into ti 

ditional interpretations have won the ad miratiscn Of SL 
( great personages like the Acharya of Kamakoti Peeth 
| and other scholars........The discussions about the me: 
§ mga :y terms likes Nirukta, Aik, Kavi, Mantra, Che 
diasand Vedas ares thought provoking... The argume 
about the Vedas being 18౪8296 and ‘non man-ma 
| a: 
| {(apaurusheya) may not carry conviction to a histori 
|  butthe material suggests the need fora rethinking 
i the subject, sxpiaining the traditional views....Whet 





the 5, » cailed ‘Aryans’ came from outside 10 India or 

india to ithe West, these researches throw much r 
light on the infiuenc® of Indian thought and cuiture 
the west and mutual contacts, The authors could ౧ 
served a wider public if they had chosen to writ 
Englis [| instead of Telugu, 





BHAVAN’S.JOUF 





న్స స 
i) hl Any 
క ॥ గ... ar 





15-6-72 








> fi Gre whe అ ళల అల భా అ అకు ఉ eRe ఈ * FT TY యా అ యాల పభ స్తు టమ యుచ్తపైటు చిక్తు సట
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "BARATHI NIRUKTHI"

See other formats
